I PK 72/12

Sygn. akt I PK 72/12

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 4 września 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Teresa Flemming-Kulesza (przewodniczący)

SSN Zbigniew Hajn (sprawozdawca)

SSN Józef Iwulski

w sprawie z powództwa J.H., R.M.

przeciwko Funduszowi Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych - Biuru

Terenowemu w K.

o wypłatę świadczeń,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 4 września 2012 r.,

skargi kasacyjnej strony pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w K.

z dnia 6 października 2011 r., sygn. akt […]

oddala skargę kasacyjną.

UZASADNIENIE

Powodowie J.H. i R.M. wnieśli pozwy przeciwko Funduszowi

Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych Biuro Terenowe w K. domagając się

2

zasądzenia świadczeń pracowniczych w kwotach: - powód J.H. : 17.211,- zł, -

powód R.M. : 17.024,- zł. W odpowiedzi na pozew pozwany Fundusz

Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych Biuro Terenowe w K. (powoływany

dalej, jako „Fundusz”) wniósł o oddalenie powództwa.

Wyrokiem z dnia 15 marca 2011 r. Sąd Rejonowy […] w K. co do zasady, a

także w zdecydowanej mierze co do wysokości uwzględnił roszczenia powodów.

Sąd Rejonowy zasądził od pozwanego na rzecz powoda J.H. łącznie 16.920,24 zł

tytułem wynagrodzenia za czerwiec 2009, odszkodowania za skrócenie okresu

wypowiedzenia oraz tytułem odprawy pieniężnej, natomiast na rzecz powoda R.M.

zasądził od pozwanego łącznie 16.576,40 zł tytułem wynagrodzenia za czerwiec i

lipiec 2009 r., odprawy pieniężnej oraz odszkodowania za skrócony okres

wypowiedzenia.

Sąd Rejonowy ustalił, że powód J.H. był zatrudniony w P. Spółce z

ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Z. od 1 stycznia 2008 r. do 30

czerwca 2009 r. Powód R.M. był zatrudniony w tej spółce od 1 stycznia 2008 r. do

31 lipca 2009 r. Prawomocnym wyrokiem zaocznym z dnia 29 września 2009 r. Sąd

Rejonowy w Z. zasądził od Spółki P. na rzecz R.M. świadczenia pracownicze objęte

wnioskiem o wypłatę złożonym pozwanemu Funduszowi. Podobnie prawomocnym

wyrokiem zaocznym z dnia 6 października 2009 r. Sąd ten zasądził od Spółki P. na

rzecz J.H. świadczenia pracownicze objęte wnioskiem o wypłatę złożonym

pozwanemu Funduszowi. Wszczęte przez powodów egzekucje świadczeń

zasądzonych ww. wyrokami były bezskuteczne. Spółka P. zaprzestała prowadzenia

działalności gospodarczej od sierpnia 2009 r. Postanowieniem z dnia 23 lipca 2010

r. Sąd Rejonowy w G. oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości Spółki P.

stwierdzając, że stan jej majątku nie wystarcza na zaspokojenie kosztów

postępowania. W czerwcu i sierpniu 2010 r. powodowie wystąpili do pozwanego z

wnioskiem o wypłatę niezaspokojonych świadczeń pracowniczych zasądzonych na

ich rzecz od byłego pracodawcy Spółki P., ale pozwany odmówił wypłaty

stwierdzając, że nie spełniają oni warunków z art. 12 ust. 3 i 5 ustawy z dnia 13

lipca 2006 r. o ochronie roszczeń pracowniczych w razie niewypłacalności

pracodawcy.

3

Zdaniem Sądu Rejonowego żądania powodów zasługują na częściowe

uwzględnienie. Ich pracodawca Spółka P. faktycznie zaprzestał prowadzenia

działalności gospodarczej 1 sierpnia 2009 r. W związku z tym stał się niewypłacalny

w rozumieniu art. 8a ustawy z dnia 13 lipca 2006 r. o ochronie roszczeń

pracowniczych w razie niewypłacalności pracodawcy (Dz. U. Nr 158, poz. 1121 ze

zm.; powoływanej dalej, jako: „ustawa” lub „ustawa z 2006 r.”) z dniem 1

października 2009 r., tj. z upływem 2 miesięcy faktycznego zaprzestania

prowadzenia działalności gospodarczej zapoczątkowanego 1 sierpnia 2009 r.

Zgodnie z art. 12 ust. 3 tej ustawy, roszczenia z tytułu wynagrodzenia za pracę

podlegają zaspokojeniu za okres nie dłuższy niż 3 miesiące poprzedzające datę

wystąpienia niewypłacalności pracodawcy albo za okres nie dłuższy niż 3 miesiące

poprzedzające ustanie stosunku pracy, jeżeli ustanie stosunku pracy przypada w

czasie nie dłuższym niż 9 miesięcy poprzedzających datę wystąpienia

niewypłacalności pracodawcy. Z kolei roszczenie z tytułu odprawy pieniężnej i

odszkodowania za skrócenie okresu wypowiedzenia podlegają zaspokojeniu, jeżeli

ustanie stosunku pracy nastąpiło w okresie nie dłuższym niż 9 miesięcy

poprzedzających datę wystąpienia niewypłacalności pracodawcy lub w okresie nie

dłuższym niż 4 miesiące następujące po tej dacie. Skoro więc stosunek pracy

powoda R.M. ustał 31 lipca 2009 r., a powoda J.H. 30 czerwca 2009 r., a

niewypłacalność ich byłego pracodawcy Spółki P. wystąpiła 1 października 2009 r.,

to, zdaniem Sądu pierwszej instancji, ich stosunki pracy ustały w okresie nie

dłuższym niż 9 miesięcy poprzedzających datę wystąpienia niewypłacalności

pracodawcy. Z tych względów odmowa wypłaty przez pozwanego dochodzonych

przez powodów świadczeń nie miała oparcia w obowiązujących przepisach. Sąd

Rejonowy wskazał, że wysokość przedmiotowych świadczeń wynikała z

powołanych wyżej wyroków zaocznych Sądu Rejonowego w Z. i nie była

kwestionowana przez pozwanego. Jednakże wysokość żądanej przez powoda J.H.

odprawy pieniężnej wykraczała poza limit wynikający z ustawy z 2006 r., a żądane

przez powoda R.M. wynagrodzenie za pracę w godzinach nadliczbowych nie ma w

niej podstawy, co skutkowało oddaleniem powództw w stosownym zakresie.

Wyrokiem zaskarżonym rozpoznawaną skargą kasacyjną Sąd Okręgowy

oddalił apelacje pozwanego Funduszu od powyższego wyroku Sądu Rejonowego.

4

W uzasadnieniu wyroku Sąd drugiej instancji wskazał, że Sąd Rejonowy dokonał

prawidłowej interpretacji art. 12 ust. 3 w związku z art. 8a ustawy z 2006 r. Istotnie,

zdaniem Sądu, stosownie do art. 12 ust. 3 ustawy, roszczenia z tytułu

wynagrodzenia za pracę podlegają zaspokojeniu za okres nie dłuższy niż 3

miesiące poprzedzające datę wystąpienia niewypłacalności pracodawcy albo za

okres nie dłuższy niż 3 miesiące poprzedzające ustanie stosunku pracy, jeżeli

ustanie stosunku pracy przypada w czasie nie dłuższym niż 9 miesięcy

poprzedzających datę wystąpienia niewypłacalności pracodawcy. Z kolei

roszczenia z tytułu odprawy pieniężnej i odszkodowania za skrócenie okresu

wypowiedzenia podlegają zaspokojeniu, jeżeli ustanie stosunku pracy nastąpiło w

okresie nie dłuższym niż 9 miesięcy poprzedzających datę wystąpienia

niewypłacalności pracodawcy lub w okresie nie dłuższym niż 4 miesiące

następujące po tej dacie. Skoro więc stosunek pracy powoda R.M. ustał 31 lipca

2009 r., a powoda J.H. 30 czerwca 2009 r., zaś niewypłacalność ich byłego

pracodawcy wystąpiła, zgodnie z art. 8a ustawy 1 października 2009 r., tj. z

upływem 2 miesięcy od faktycznego zaprzestania prowadzenia działalności

gospodarczej datowanego na 1 sierpnia 2009 r., to istotnie stosunki pracy powodów

ustały w okresie nie dłuższym niż 9 miesięcy poprzedzających datę wystąpienia

niewypłacalności pracodawcy. Odmowa wypłaty przedmiotowych świadczeń przez

pozwany Fundusz była zatem nieuzasadniona.

Pozwany Fundusz zaskarżył w całości wyrok Sądu Okręgowego, opierając

skargę kasacyjną na podstawie naruszenia prawa materialnego, przez oczywiste

naruszenie art. 8a i art. 12a ustawy z 2006 r., polegające na przyjęciu, że w razie

faktycznego zaprzestania działalności pracodawcy obowiązek wypłaty świadczeń

pracowniczych znajduje zastosowanie także wobec osób niebędących

pracownikami w dacie zaistnienia faktycznej niewypłacalności byłego pracodawcy.

Skarżący wniósł o uchylenie wyroku Sądu Okręgowego i przekazanie sprawy

Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach

postępowania za wszystkie instancje, ewentualnie o uchylenie zaskarżonych

wyroków i orzeczenie co do istoty sprawy przez oddalenie powództwa i zasądzenie

od powoda na rzecz pozwanego kosztów procesu w tym kosztów zastępstwa

prawnego.

5

W uzasadnieniu skargi wskazano, że ustawą z dnia 8 stycznia 2010 r. o

zmianie ustawy o ochronie roszczeń pracowniczych w razie niewypłacalności

pracodawcy (Dz. U. Nr 18, poz. 100) dodano art. 8a, 12a i 22a oraz zmieniono

art. 13 i 23 ust. 1 ustawy z 2006 r. Celem tych zmian, co wynika z uzasadnienia

projektu ustawy zawartego w druku nr 2023 Sejmu VI kadencji, było umożliwienie

wypłaty pracownikom ze środków Funduszu Gwarantowanych Świadczeń

Pracowniczych zaliczek na poczet świadczeń pracowniczych w sytuacji, gdy brak

jest osób uprawnionych do reprezentacji niewypłacalnego pracodawcy. Z tych

przyczyn dodano do ustawy z 2006 r. art. 8a ustalający tytuł niewypłacalności

pracodawcy w związku z niezaspokojeniem roszczeń pracowniczych z powodu

braku środków finansowych w przypadku faktycznego zaprzestania działalności

przez pracodawcę oraz dodano art. 12a, który wprowadza rozwiązania

umożliwiające wypłatę pracownikom zaliczek na poczet świadczeń. W ocenie

pozwanego Funduszu, skoro celem ustawodawcy było umożliwienie wypłaty ze

środków Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych zaliczek na rzecz

pracowników w sytuacji, gdy nie ma osób uprawnionych do reprezentacji

niewypłacalnego pracodawcy, to przedstawionej w dotychczasowym postępowaniu

sytuacji nie można porównywać do stanu będącego podstawą założeń

ustawodawcy do nowelizacji ustawy z 2006 r. Ustalenia poczynione przez Sądy obu

instancji dowodzą że pracodawca powodów - spółka P. miała organy uprawnione

do jej reprezentacji w czasie, gdy powodowie pozostawali w stosunku zatrudnienia

oraz, że powodowie dochodzą roszczeń w czasie po zakończeniu zatrudnienia w

spółce P.. Art. 8a ust. 1 ustawy z 2006 r. stanowi, że niewypłacalność pracodawcy

zachodzi również w razie niezaspokojenia roszczeń pracowniczych z powodu braku

środków finansowych w przypadku faktycznego zaprzestania działalności przez

pracodawcę, trwającego dłużej niż 2 miesiące. Przepis ten pozostaje jednak w

ścisłym związku z art. 12a, który odnosi się do wniosków indywidualnych. Oznacza

to, że pracownikom, z którymi nie został jeszcze rozwiązany stosunek pracy w

przypadku faktycznego zaprzestania działalności przez pracodawcę, trwającego

dłużej niż 2 miesiące, wypłaca się, na wniosek pracownika, wyłącznie zaliczkę na

poczet niezaspokojonych przez pracodawcę roszczeń pracowniczych, w kwocie

niezaspokojonych roszczeń, o których mowa w art. 12 ust. 2, nie więcej jednak niż

6

wysokość minimalnego wynagrodzenia za pracę. W wypadku, o którym mowa w

art. 8a ust.1 ustawy, oprócz wniosku o zaliczkę, pracownik jest zobowiązany złożyć

między innymi oświadczenie o pozostawaniu z danym pracodawcą w stosunku

pracy. Jednocześnie art. 12 a ust. 6 ustawy przesądza, że wypłata pozostałych

niezaspokojonych roszczeń pracowniczych, jak również roszczeń byłych

pracowników lub uprawnionych do renty rodzinnej członków rodziny zmarłego

pracownika lub zmarłego byłego pracownika może nastąpić w oparciu o wniosek

złożony w trybie i na zasadach określonych w art. 16 ustawy. Skoro powodowie nie

pozostają już w stosunku pracy ze spółką P., to nie jest możliwa wypłata na ich

rzecz zaliczki na poczet niezaspokojonych przez pracodawcę roszczeń

pracowniczych w przypadku faktycznego zaprzestania działalności przez

pracodawcę. Wobec faktu, że stosunki pracy powodów z ich pracodawcą zostały

rozwiązane odpowiednio w czerwcu i lipcu 2009 r., to w ocenie pozwanego do

wypłaty może dojść wyłącznie po spełnieniu przesłanek niewypłacalności, o których

mowa w art. 3 i art. 8 ustawy z 2006 r.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga jest nieuzasadniona. Art. 8a ustawy z 2006 r. rozszerza zakres

pojęcia niewypłacalności pracodawcy o nowy wypadek. Zgodnie z tym

unormowaniem: „Niewypłacalność pracodawcy, o którym mowa w art. 2 ust. 1,

zachodzi również w razie niezaspokojenia roszczeń pracowniczych z powodu braku

środków finansowych w przypadku faktycznego zaprzestania działalności przez

pracodawcę, trwającego dłużej niż 2 miesiące” (ust. 1); „Datą wystąpienia

niewypłacalności pracodawcy jest dzień upływu terminu, o którym mowa w ust. 1”

(ust. 2). Z cytowanych przepisów wynika, że niewypłacalność w rozumieniu ustawy

zachodzi również wtedy, gdy ma miejsce sytuacja cechująca się tym, że: (-)

pracodawca nie zaspokaja roszczeń pracowniczych, (-) powodem niezaspokojenia

roszczeń jest brak środków finansowych, (-) pracodawca faktycznie zaprzestał

działalności, (-) stan ten trwa dłużej niż 2 miesiące. Za datę wystąpienia

niewypłacalności w takim wypadku ustawa uznaje dzień upływu dwumiesięcznego

okresu faktycznego zaprzestania działalności przez pracodawcę. Zarówno

7

umiejscowienie w ciągu przepisów definiujących niewypłacalność, jak i treść art. 8a

(„Niewypłacalność pracodawcy, o którym mowa w art. 2 ust. 1, zachodzi

również…”) wskazują, że jest to kolejny z normowanych w ustawie wypadków,

składających się na określenie niewypłacalności pracodawcy. Wobec tego

pracownikom w razie wystąpienia niewypłacalności, o której stanowi art. 8a,

przysługują roszczenia określone w art. 12, ponieważ roszczenia te przysługują, na

zasadach określonych w tym przepisie „W razie niewypłacalności pracodawcy”.

Roszczenia z tytułu niewypłacalności przysługują nie tylko osobom będącym

pracownikami w dacie niewypłacalności, lecz także „byłym pracownikom” tj.

osobom, których stosunek pracy ustał przed datą niewypłacalności pracodawcy,

pod warunkiem, że ustanie stosunku pracy nastąpiło w czasie nie dłuższym niż 9

miesięcy poprzedzających tę datę (art. 12 ust. 3-5 w związku z art. 11 ustawy z

2006 r.). Żaden przepis ustawy nie wyłącza prawa byłych pracowników (których

stosunek pracy uległ rozwiązaniu w czasie nie dłuższym niż 9 miesięcy

poprzedzających datę niewypłacalności) do świadczeń określonych w art. 12 w

sytuacji, w której niewypłacalność przybiera postać zdefiniowaną w art. 8a. Różnica

w uprawnieniach pracowników, których pracodawca stał się niewypłacalny w takiej

sytuacji, sprowadza się jedynie do przyznania im przez art. 12a prawa do zaliczki

na poczet niezaspokojonych przez pracodawcę roszczeń pracowniczych.

Wysokość i formalne wymagania, które muszą być spełnione dla uzyskania zaliczki

określa art. 12a ust. 1-3. Jednym z tych wymagań jest złożenie przez ubiegającego

się o zaliczkę oświadczenia, że pozostaje w stosunku pracy z niewypłacalnym

pracodawcą. Wymagania te odnoszą się jednak wyłącznie do osób ubiegających

się o zaliczkę, która nie jest przedmiotem sporu w niniejszej sprawie (poza tym

treść zdania drugiego art. 12a ust. 2 może uzasadniać twierdzenie, że także

zaliczka przysługuje byłym pracownikom i innym uprawnionym osobom). Natomiast

nie stanowią one warunku uzyskania innych wynikających z ustawy świadczeń w

wypadku niewypłacalności zdefiniowanej w art. 8a ust. 1 przez osoby uprawnione

do świadczeń przysługujących w razie niewypłacalności pracodawcy. Wniosek ten

nie budzi wątpliwości na gruncie przestawionych wyżej unormowań. Poza tym,

potwierdza go wprost art. 12a ust. 6, który stanowi, że „Wypłata pozostałych

niezaspokojonych roszczeń pracowniczych, jak również roszczeń byłych

8

pracowników lub uprawnionych do renty rodzinnej członków rodziny zmarłego

pracownika lub zmarłego byłego pracownika może nastąpić w oparciu o wniosek

złożony w trybie i na zasadach określonych w art. 16.” Nie ma więc wątpliwości, że

były pracownik pracodawcy, którego stosunek pracy ustał w okresie nie dłuższym

niż 9 miesięcy poprzedzających datę wystąpienia niewypłacalności, pracodawcy

polegającej na niezaspokojeniu roszczeń pracowniczych z powodu braku środków

finansowych w wypadku faktycznego zaprzestania działalności przez pracodawcę,

trwającego dłużej niż 2 miesiące (art. 8a ust. 1) ma prawo nie tylko do zaliczki o

której mowa w art. 12a, lecz także do wynagrodzenia za pracę i innych roszczeń z

tytułu należności głównych określonych w art. 12 ustawy.

Nieprzekonujące są też argumenty skarżącego odwołujące się do

wskazanego w uzasadnieniu skargi kasacyjnej uzasadnienia projektu ustawy z dnia

8 stycznia 2010 r., którą, jak już wcześniej wskazano, wprowadzono art. 8a i 12a do

ustawy z 2006 r. Z żadnego fragmentu uzasadnienia nie wynika, że pracownikom w

sytuacji określonej w art. 8a przysługuje wyłącznie zaliczka wskazana w art. 12a

ust. 1. Przeciwnie, ten ostatni przepis wprost stanowi, że jest to zaliczka „na poczet

niezaspokojonych przez pracodawcę roszczeń pracowniczych”. Natomiast

rzeczywiście w uzasadnieniu projektu wskazuje się, że bodźcem do wprowadzenia

zmiany było dążenie do umożliwienia wypłaty zaliczek przez Fundusz pracownikom

takich pracodawców, jak wymieniona w uzasadnieniu z nazwy spółka, która została

faktycznie porzucona przez wspólników i członków jej organów i zaprzestała

faktycznie prowadzić działalność gospodarczą. Dlatego, jak zaznaczono w

uzasadnieniu „W celu zapewnienia ochrony pracowników przed niewypłacalnymi

pracodawcami również w sytuacji "porzucenia" pracowników przez pracodawcę

podjęto niniejszą inicjatywę ustawodawczą.” I dalej: „W obowiązującym stanie

prawnym brak jest przepisów, które umożliwiałyby szybką wypłatę wynagrodzeń

pracowników "opuszczonych" przez pracodawców”. Warto jednak zauważyć, że z

brzmienia omówionego wcześniej określenia wypadku niewypłacalności

pracodawcy unormowanego w art. 8a ustawy nie wynika w żaden sposób jej

ograniczenie do wypadku „porzucenia pracowników przez pracodawcę”. Nie

wskazują na to także inne przepisy ustawy, w tym zwłaszcza art. 12a ust. 1 – 3

określający tryb postępowania o uzyskanie zaliczki oraz art. 12a ust. 4 określający

9

postępowanie sprawdzające prowadzone przez kierownika Biura Terenowego

Funduszu. Nie ma również argumentów natury funkcjonalnej, które pozwalałyby na

odejście od jasnego literalnego brzmienia definicji z art. 8a, w kierunku jej

zawężenia postulowanego przez skarżącego. Argumentów takich, poza prostym

odwołaniem się do uzasadnienia projektu nie podaje także skarżący. Należy zatem

przyjąć, co zresztą zdaje się wynikać z niektórych sformułowań uzasadnienia, że

„porzucenie” jest tylko jedną z sytuacji „faktycznego zaprzestania działalności przez

pracodawcę”.

Z powyższych względów, zważywszy, że przedstawione w skardze zarzuty

naruszenia art. 8a i 12a ustawy z 2006 r. okazały się nietrafne, Sąd Najwyższy

stosownie do art. 39814

k.p.c. orzekł jak w sentencji.

/tp/