II PK 29/12

Sygn. akt II PK 29/12

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 6 września 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Beata Gudowska (przewodniczący)

SSN Zbigniew Korzeniowski (sprawozdawca)

SSN Jolanta Strusińska-Żukowska

w sprawie z powództwa M. B.

przeciwko M. S.A. w Z.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 6 września 2012 r.,

skargi kasacyjnej powoda od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 29 września 2011 r.,

I. oddala skargę kasacyjną,

II. zasądza od powoda na rzecz strony pozwanej 1.350 zł

(jeden tysiąc trzysta pięćdziesiąt) tytułem zwrotu kosztów

postępowania kasacyjnego.

2

Uzasadnienie

Sąd Apelacyjny wyrokiem z 29 września 2011 r. zmienił wyrok Sądu

Okręgowego z 21 kwietnia 2011 r. i oddalił powództwo M. B. o odprawę za

naruszenie gwarancji zatrudnienia z pakietu socjalnego. Powód był prezesem

zarządu spółki akcyjnej Fabryka Elementów Wyposażenia Budownictwa „M.”

zatrudnionym na podstawie umowy o pracę na czas nieokreślony. Spółka ta była

prywatyzowana i 11 kwietnia 2007 r. inwestor – spółka akcyjna A. – kupiła od

Skarbu Państwa 85% akcji Fabryki. Częścią umowy zbycia był pakiet socjalny

podpisany 19 lutego 2007 r. przez organizacje związkowe działające w Fabryce i

przez inwestora, który przewidywał m.in. gwarancje zatrudnienia dla pracowników

zatrudnionych w dniu zbycia akcji (11 kwietnia 2007 r.). Zgodnie z postanowieniami

pakietu socjalnego (Rozdział III – Gwarancje Zatrudnienia) wszyscy pracownicy

podlegali ochronie przez 48 miesięcy od wejścia pakietu w życie. W przypadku

naruszenia przez pracodawcę gwarancji zatrudnienia inwestor gwarantował, a

zarząd zobowiązywał się wypłacić na rzecz pracownika, któremu naruszono

gwarancje zatrudnienia jednorazową odprawę pieniężną w wysokości równej

iloczynowi miesięcy pozostających do końca okresu gwarancji zatrudnienia i

średniego miesięcznego wynagrodzenia w spółce w roku poprzedzającym wypłatę

odprawy. Gwarancje zatrudnienia nie dotyczyły pracowników, których umowa o

pracę została rozwiązana: a) z winy pracownika na podstawie art. 52 k.p.; b) na

skutek wypowiedzenia złożonego przez pracownika; c) na podstawie art. 53 k.p., za

wyjątkiem przypadku, w którym niezdolność do pracy nastąpiła w wyniku wypadku

przy pracy, w drodze do pracy i z pracy lub choroby zawodowej; d) w związku z

osiągnięciem wieku emerytalnego i nabyciem prawa do pełnej emerytury; e) w

związku z nabyciem prawa do renty; f) za porozumieniem stron; g) w związku z

wygaśnięciem lub po upływie okresu na jaki została zawarta lub po wykonaniu

określonej pracy. 16 kwietnia 2007 r. strony zawartego porozumienia – pakietu

socjalnego zawarły aneks nr 1 na podstawie którego z podmiotowego zakresu

obowiązywania gwarancji zatrudnienia zostali wyłączeni członkowie zarządu

Fabryki. 15 maja 2007 r. powód został odwołany z funkcji prezesa zarządu i

powołany na członka zarządu. 11 czerwca 2007 r. został odwołany z tej funkcji. Był

3

na zwolnieniu lekarskim i umowę o pracę wypowiedziano mu 5 listopada 2007 r.

podając jako przyczynę odwołanie z funkcji członka zarządu spółki. Umowa o pracę

uległa rozwiązaniu z końcem lutego 2008 r. Powód żądał jednorazowej odprawy

stanowiącej iloczyn średniego wynagrodzenia i miesięcy do końca okresu gwarancji

zatrudnienia. Pozwana zarzuciła, że aneks nr 1 wyłączył z gwarancji zatrudnienia

członków zarządu, niezależnie od tego, że z mocy prawa (art. 24126

§ 2 k.p.c.)

wyłączeni są spod regulacji pakietów socjalnych. Wypowiedzenie zmieniające nie

było zatem konieczne, zaś żądanie stanowiło nadużycie prawa jako sprzeczne z

zasadami współżycia społecznego, w szczególności wobec wypłacenia powodowi

odprawy gwarantowanej umową o pracę (w kwocie 40.640 zł). Sąd Okręgowy

uwzględnił powództwo i zasądził powodowi 88.540,37 zł z odsetkami od 1 marca

2008 r. tytułem dochodzonej odprawy. Pakiet socjalny uznał za źródło prawa pracy

w rozumieniu art. 9 § 1 k.p. Aneks nr 1 nie wyłączał prawa powoda z gwarancji

zatrudnienia, gdyż ta nie została mu indywidualnie wypowiedziana – art. 42 k.p.

(wyrok Sądu Najwyższego z 6 grudnia 2005 r., III PK 95/05). Przepis art. 24126

§ 2

k.p. nie miał zastosowania, gdyż jego zakres należało zawęzić tylko i wyłącznie do

warunków wynagrodzenia kadry zarządzającej, a więc nie do gwarancji

zatrudnienia i jednorazowej odprawy. Nie zasługiwał na uwzględnienie zarzut

nadużycia prawa, jako że cena nabycia akcji była relatywna do pierwotnego

zobowiązania o ochronie zatrudnienia wszystkich pracowników, w tym członków

zarządu, zresztą sam pakiet przewidywał konkretne sytuacje, w których pracownik

był pozbawiony prawa do gwarancji zatrudnienia. Sąd Apelacyjny w uzasadnieniu

zmiany wyroku Sądu pierwszej instancji i oddalenia powództwa wskazał, że

znaczenie podstawowe miała zmiana pakietu socjalnego z 19 lutego 2007 r.

aneksem nr 1 z 16 kwietnia 2007 r., na podstawie którego powoda jako członka

zarządu wyłączono z gwarancji zatrudnienia. Nie podzielił stanowiska Sądu

pierwszej instancji, że zmiana porozumienia (pakietu) socjalnego na niekorzyść

powoda (aneks nr 1) wymagała wypowiedzenia zmieniającego. W uzasadnieniu

tego stanowiska odwołał się do uchwały Sądu Najwyższego z 29 listopada 2005 r.,

II PZP 8/05. Sąd Apelacyjny podzielił stanowisko Sądu pierwszej instancji, że w

sprawie nie miał zastosowania art. 24126

§ 2 k.p., jako że przedmiotem sporu nie

było świadczenie pieniężne rozumiane jako wynagrodzenie za pracę, ale

4

świadczenie pozostające jedynie w związku z zatrudnieniem, na wypadek

zwolnienia z pracy.

Skarga kasacyjna zarzuciła naruszenie prawa materialnego przez

niezastosowanie: 1) art. 9 § 1 i § 2 k.p., „bowiem Sąd Apelacyjny uznał, że

porozumienie zbiorowe – pakiety socjalne, nie są źródłem prawa zbliżonym w

swym charakterze do układów zbiorowych pracy”, wobec czego odmówił tym

porozumieniom odpowiedniego statusu i należnego im miejsca w hierarchii źródeł

prawa pracy wskazanej w art. 9 § 1 i § 2 k.p.; 2) art. 24113

§ 2 k.p. (który przez

analogię powinien być zastosowany), bowiem Sąd Apelacyjny uznał, że do

porozumienia zbiorowego – pakietu socjalnego, w zakresie jego wypowiedzenia,

nie stosuje się przepisu art. 24113

§ 2 k.p., który przewiduje, że postanowienia

układu mniej korzystne dla pracowników wprowadza się w drodze wypowiedzenia

pracownikom dotychczasowych warunków umowy o pracę; 3) art. 42 k.p., bowiem

Sąd Apelacyjny błędnie uznał, że dla zmiany porozumienia zbiorowego – pakietu

socjalnego wystarczające jest zawarcie aneksu, a nie jak stanowi przepis art.

42 k.p. – że wprowadzenie zmian wymaga dokonania wypowiedzenia

zmieniającego; 4) art. 18 § 1 i 2 k.p. i w konsekwencji nadanie prymatu regulacjom

umownym nad postanowieniami porozumienia zbiorowego – pakietu socjalnego,

podczas gdy ten przepis wyraźnie stanowi, że postanowienia umów mniej

korzystne dla pracowników niż przepisy prawa pracy są nieważne.

Pozwany w odpowiedzi wniósł o oddalenie skargi i zasądzenie kosztów

postępowania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zarzuty skargi kasacyjnej nie są zasadne i dlatego została oddalona.

Nie powinien budzić wątpliwości punkt wyjścia, czyli odpowiedź na pytanie

czy pakiet socjalny z 19 lutego 2007 r. był przepisem pracy w rozumieniu art. 9 § 1

k.p, na co pozytywnie odpowiedział Sąd pierwszej instancji, natomiast Sąd drugiej

instancji nie zajął jednoznacznego stanowiska, choć wcale kategorycznie nie

wykluczył, że ten pakiet socjalny nie miał takiego znaczenia normatywnego.

Przeciwne stanowisko byłoby sprzeczne z uchwałą powiększonego składu Sądu

5

Najwyższego z 23 maja 2006 r., III PZP 2/06 (OSNP 2007 nr 3-4, poz. 38), w której

przyjęto, że „Postanowienia porozumienia zbiorowego w sprawie gwarancji

socjalnych, pracowniczych i związkowych, zawartego w procesie prywatyzacji

pośredniej (art. 1 ust. 2 pkt 1 i 1a oraz art. 31a-35 ustawy z dnia 30 sierpnia 1996 r.

o komercjalizacji i prywatyzacji, jednolity tekst: Dz.U. z 2002 r. Nr 171, poz. 1397 ze

zm.), pomiędzy związkami zawodowymi działającymi u pracodawcy a spółką

handlową, która po nabyciu akcji stała się spółką dominującą nad spółką zależną

będącą pracodawcą, są przepisami prawa pracy w rozumieniu art. 9 § 1 k.p.”,

zwłaszcza że w obecnej sprawie ustalono, co nie było kwestionowane, iż

porozumienie (pakiet socjalny) z 19 lutego 2007 r. zostało zwarte w sytuacji takiej

samej prywatyzacji. Ponadto skarżący ani pozwana nie sprzeciwiają się kwalifikacji,

iż do pakietu należy stosować przepisy art. 9 § 1 i § 2 k.p.

Zarzut pierwszy skargi nie jest zasadny, gdyż Sąd Apelacyjny wcale nie

„uznał, że porozumienie zbiorowe – pakiety socjalne, nie są źródłem prawa

zbliżonym w swych charakterze do układów zbiorowych pracy” i wcale tym samym

nie „odmówił tym porozumieniom odpowiedniego statusu i należnego im miejsca w

hierarchii źródeł prawa pracy wskazanej w art. 9 § 1 i § 2 k.p.”. Dowodem na to jest

centralna kwestia w tej sprawie, której dotyczy drugi zarzut skargi kasacyjnej. Otóż

jeżeli Sąd Apelacyjny odmówiłby porozumieniu socjalnemu z 19 lutego 2007 r.

charakteru źródła prawa zbliżonego do układu zbiorowego pracy (uzp), to nie

zajmowałby się pytaniem, czy do pakietu socjalnego miał zastosowanie art. 24113

§

2 k.p.c. Innymi słowy gdyby odpowiedział negatywnie, to bezprzedmiotowe byłyby

najważniejsze wszak rozważania Sądu co do stosowania art. 24113

§ 2 k.p. po

zmianie porozumienia socjalnego na niekorzyść pracownika.

W rozstrzyganiu nie zachodził więc problem prawny czy pakiet socjalny nie

miał charakteru normatywnego oraz co do tego, że w hierarchii źródeł prawa pracy

mieści się w art. 9 § 1 k.p. jako inne oparte na ustawie porozumienie zbiorowe, co

oczywiście nie oznacza, że jest to źródło tożsame z układem zbiorowym pracy (por.

wyrok Sądu Najwyższego z 8 czerwca 2010 r., I PK 23/10 (OSNP 2011 nr 23-24,

poz. 289, z glosą J. Wratnego, OSP 2012 z. 4, poz. 38). Na tym tle skarga jedynie

hasłowo stawia problem charakteru prawnego pakietu socjalnego jako źródła

indywidualnego roszczenia pracowniczego. Wcale też nie twierdzi, iżby zawarty

6

pakiet socjalny był tylko umową prawa cywilnego, wszak skarga nie stawia

zarzutów w tym kierunku (naruszenia art. 393 k.c. czy art. 391 k.c. w związku z art.

300 k.p.).

Kluczowe znaczenie ma więc zarzut drugi skargi, który byłby zasadny, gdyby

zastosowanie miał przepis art. 24113

§ 2 k.p. Ujawniła się tu rozbieżność w

rozstrzygnięciach Sądu pierwszej i Sądu drugiej instancji w kwestii, czy zmiana

pakietu socjalnego na niekorzyść pracownika wymaga wprowadzenia jej w drodze

wypowiedzenia zmieniającego, tak jak w przypadku zmiany uzp. Pozytywnej

odpowiedzi udzielił Sąd pierwszej instancji i na uzasadnienie swojego stanowiska

odwołał się do wyroku Sądu Najwyższego z 6 grudnia 2005 r., III PK 95/05 (OSNP

2006 nr 19-20, poz. 303), w którym przyjęto, że wprowadzenie niekorzystnej dla

pracowników zmiany porozumienia zbiorowego będącego źródłem prawa pracy

(art. 9 k.p.) wymaga dokonania wypowiedzeń zmieniających (art. 42 w związku z

art. 24113

§ 2 k.p.). W uzasadnieniu tego stanowiska wskazano, że Kodeks pracy

nie reguluje wprost skutków zmiany porozumienia zbiorowego będącego źródłem

prawa pracy. Aktem najbardziej zbliżonym do tego porozumienia jest układ

zbiorowy pracy. Z tego względu należy przez analogię stosować art. 24113

§ 2 k.p.

Oznacza to, że do wprowadzenia postanowień mniej korzystnych dla pracownika

wymagane jest wypowiedzenie zmieniające. Natomiast Sąd drugiej instancji zajął

przeciwnie stanowisko, czyli że takie wypowiedzenie nie jest konieczne i w

uzasadnieniu odwołał się do uchwały Sądu Najwyższego z 29 listopada 2005 r., II

PZP 8/05 (OSNP 2006 nr 5-6, poz. 72), według której - Przepisy art. 42 § 1-3 k.p.

oraz art. 24113

§ 2 k.p. nie mają zastosowania do wprowadzenia mniej korzystnych

dla pracownika postanowień porozumienia zbiorowego zawartego przez zakładowe

organizacje związkowe i spółkę akcyjną powstałą wskutek komercjalizacji

przedsiębiorstwa państwowego, zmieniającego porozumienie zbiorowe (pakiet

socjalny) zawarte wcześniej przez wymienione zakładowe organizacje związkowe i

przedsiębiorstwo państwowe w związku z planowaną komercjalizacją tego

przedsiębiorstwa. Uchwała ta jest zgodna z wcześniejszym wyrokiem Sądu

Najwyższego z 25 listopada 2004 r., III PK 57/04 (OSNP 2005 nr 13, poz. 188), w

którym przyjęto, że przepis art. 24113

§ 2 k.p. nie ma zastosowania do postanowień

porozumienia zbiorowego niebędącego układem zbiorowym pracy.

7

W ocenie składu rozpoznającego skargę nie zachodzi tu istotna rozbieżność

orzecznictwa, gdyż za uzasadnione należy uznać stanowisko przedstawione w

wyroku z 25 listopada 2004 r., III PK 57/04 i w uchwale z 29 listopada 2005 r., II

PZP 8/05. Nie można nie dostrzec, że przeciwne stanowisko wyroku z 6 grudnia

2005 r., III PK 95/05, wyraża procesowo związanie poprzednim poglądem prawnym

zajętym przez Sąd Najwyższy przy pierwotnym rozpoznaniu tej samej sprawy

(wyrok z 12 sierpnia 2004 r., III PK 38/04, OSNP 2005 nr 4, poz. 55). Ważąc

argumenty, za trafne należy uznać stanowisko uchwały z 29 listopada 2005 r.,

II PZP 8/05, jako że pomiędzy analogią (do czego w istocie odwołuje się pierwsze

stanowisko) a stosowaniem prawa, należy wybrać to drugie i potwierdzić, że art.

24113

§ 2 k.p., przewidujący stosowanie wypowiedzenia dotychczasowych

warunków umowy o pracę do zmiany na niekorzyść pracownika warunków pracy

lub płacy ukształtowanych przez układ zbiorowy, jest wyjątkiem od art. 42 § 1 k.p.,

który dopuszcza stosowanie tego wypowiedzenia tylko do warunków pracy lub

płacy wynikających z umowy o pracę. Uznanie istnienia obowiązku pracodawcy

stosowania wypowiedzenia zmieniającego do zmiany warunków pracy lub płacy

ukształtowanych przez porozumienie zmieniające pakiet socjalny, byłoby

niedopuszczalnym (w świetle zasad wykładni) rozszerzeniem uregulowań mających

charakter wyjątków. Stosowanie per analogiam art. 24113

§ 2 k.p. do porozumień

zbiorowych innych niż układ zbiorowy pracy, byłoby poprawianiem prawa do stanu

zgodnego z wyobrażeniami interpretatora o tym, jakie prawo być powinno, a zatem

niedopuszczalnym wypełnianiem tzw. luki aksjologicznej. Ograniczenie

wynikającego z art. 24113

§ 2 k.p. wyjątku od art. 42 § 1 k.p. wyłącznie do

wprowadzania do stosunku pracy zmian wynikających z układów zbiorowych pracy

oraz regulaminów wynagradzania (art. 772

§ 5 k.p.), znajduje uzasadnienie w

szczególnej roli układów zbiorowych w regulacji warunków pracy, a regulaminu

wynagradzania w kształtowaniu warunków płacowych i innych świadczeń

związanych z pracą. Układ zbiorowy jest swoistym źródłem prawa pracy o

najszerszym zakresie podmiotowym i przedmiotowym, stanowiącym podstawowy

instrument autonomicznego kształtowania stosunków pracy przez partnerów

społecznych i stabilizującym warunki zatrudnienia (zob. art. 771

k.p. i przepisy

działu jedenastego Kodeksu pracy). Inne porozumienia zbiorowe, jak np.

8

porozumienie dotyczące warunków zatrudnienia pracowników w przypadku

przejścia zakładu pracy na innego pracodawcę (art. 261

ustawy o związkach

zawodowych), porozumienie dotyczące zasad postępowania w sprawach

pracowników objętych planowanymi zwolnieniami grupowymi (art. 3 ustawy z dnia

13 marca 2003 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami

stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników, Dz.U. Nr 90, poz. 844),

a także pakiet socjalny, regulujący uprawnienia pracownicze związane z

restrukturyzacją przedsiębiorstw, a zwłaszcza z ich prywatyzacją i komercjalizacją,

odnoszą się - w odróżnieniu od układu - do szczególnych sytuacji związanych z

funkcjonowaniem przedsiębiorstwa (zakładu pracy) i są instrumentem elastycznego

reagowania na te sytuacje. To zróżnicowanie roli układu zbiorowego pracy i innych

(szczególnych) porozumień zbiorowych uzasadnia specjalną ochronę stabilności

warunków pracy ukształtowanych przez układ, wyrażającą się - między innymi - w

rejestracji układu, uprzedniej kontroli jego zgodności z prawem, a także w

konieczności stosowania wypowiedzenia zmieniającego do jego zmiany na

niekorzyść pracownika. Natomiast szczególny charakter pozostałych porozumień

zbiorowych uzasadnia dopuszczalność zmiany kształtowanych przez nie warunków

pracy i płacy w celu elastycznego reagowania na zmiany warunków funkcjonowania

przedsiębiorstwa, bez konieczności dokonywania wypowiedzenia zmieniającego.

Warto także podkreślić, że nie oznacza to pozbawienia pracowników ochrony.

Każda zmiana porozumienia wymaga bowiem zgodnej woli stron porozumienia, w

tym zgody związku zawodowego reprezentującego interesy pracowników. Należy

uznać, że w tej sytuacji zmiany, nawet jeśli są niekorzystne dla poszczególnych

pracowników, są uzasadnione ogólniej widzianym interesem załogi zakładu lub

innej grupy pracowniczej. Można też wskazać, że dopuszczenie stosowania a simili

art. 24113

§ 2 k.p. do innych niż układ porozumień zbiorowych otworzyłoby w

konsekwencji drogę do stosowania do nich, na tej samej zasadzie, także innych

przepisów dotyczących układów zbiorowych pracy, przekreślając tym samym ratio

legis odmiennego uregulowania tych różnych porozumień w przepisach prawa.

Taki pogląd o niestosowaniu art. 24113

§ 2 k.p. do pakietu socjalnego został

później potwierdzony w wyroku z 11 kwietnia 2007 r., II PK 268/06 (LEX nr

898855). Należy uznać go za przeważający, co zresztą zauważył i tak ocenił Sąd

9

Najwyższy w wyroku z 25 lutego 2009 r., II PK 184/08 (LEX nr 736729). Przyznanie

więc pakietom socjalnym rangi normatywnego źródła prawa pracy (art. 9 § 1 k.p.)

nie oznacza bezpośredniego i nie zawsze per analogiam stosowania do nich

przepisów o uzp. W systemie prawa pracy zachodzi wyraźna odrębność uzp od

innych porozumień przewidzianych w ustawie, tym bardziej od tzw. pakietów

(porozumień) socjalnych, których charakter i umocowanie systemowe nie pozostaje

bez wątpliwości (zob. J. Wratny: Porozumienia zbiorowe – czy dekompozycja

prawotwórstwa zakładowego?, PZS 2011 z. 7). W aspekcie znaczącym dla oceny

zarzutu skargi, należy więc stwierdzić, że do porozumień (pakietów) socjalnych

powinno stosować się te same rozwiązania które decydują o ich powstaniu

(zaistnieniu), zatem gdy strony tego porozumienia zmieniają je, to również z takim

samym skutkiem zmiany, czyli powszechnym bez konieczności stosowania

wypowiedzenia zmieniającego w przypadku zmiany na niekorzyść pracownika.

Podkreśla się bowiem w wskazanym orzecznictwie, że szczególny charakter tych

porozumień uzasadnia dopuszczalność zmiany kształtowanych przez nie

warunków pracy i płacy w celu elastycznego reagowania na zmiany warunków

funkcjonowania przedsiębiorstwa bez konieczności dokonywania wypowiedzenia

zmieniającego.

Skoro odpowiedź co do stosowania art. 24113

§ 2 k.p. jest negatywna, to

traci na znaczeniu zarzut trzeci skargi, czyli naruszenia art. 42 k.p., gdyż

konsekwentnie przepis ten nie miał zastosowania. Powód odwoływał się do

porozumienia jako źródła roszczenia, jednak uległo ono zmianie i tym samym

zmieniło w tym zakresie, czyli objętym zmianą pakietu, jego indywidualne

uprawnienie, zatem zmiana nie wymagała wypowiedzenia na podstawie art. 42 k.p.

Skarżący nie argumentuje i nie zarzuca, że pakiet nie był normatywnym źródłem

prawa pracy, lecz umową cywilną dającą mu indywidualne uprawnienie

(roszczenie). Jednak nawet wówczas art. 42 k.p. nie ma zastosowania. Warunki

pracy lub płacy określone w postanowieniach pakietu (umowy o świadczenie przez

osobę trzecią) nie wynikają bowiem z umowy o pracę w rozumieniu art. 42 § 1 k.p.

Przepis ten dotyczy bowiem warunków zatrudnienia wynikających z woli samych

stron umowy o pracę. Nie odnosi się on natomiast do elementów treści stosunku

pracy niemających, jak w przypadku warunków wynikających z pakietu, źródła w

10

bezpośrednio wyrażonej woli pracownika i pracodawcy. Przyjęcie odmiennego

założenia nie jest możliwe do zaakceptowania. Oznaczałoby ono bowiem

przyznanie pakietowi większej skuteczności niż nazwanym porozumieniom

zbiorowym oraz regulaminowi pracy, do których art. 24113

§ 2 k.p. nie ma

zastosowania. Nawet kwalifikacja porozumienia (pakietu) socjalnego jako umowy o

świadczenie na rzecz osoby trzeciej, nie uzasadnia stawania art. 42 k.p., gdyż

warunki pracy lub płacy określone w pakcie, nie wynikają z umowy o pracę

(wskazana wyżej uchwała i wyroki Sądu Najwyższego: z 29 listopada 2005 r., II

PZP 8/05; z 11 kwietnia 2007 r., II PK 268/06 i z 25 lutego 2009 r., II PK 184/08).

Natomiast ostatni zarzut skargi dotyczący naruszenia art. 18 k.p. nie jest

jasny jurydycznie. Wszak wszelkie rozważania warunkowałaby wpierw

indywidualna umowa, która nie może być mniej korzystna dla pracownika niż

przepisy prawa pracy. Skarżący nie wyjaśnia o jaką umowę chodzi, gdyż dopiero

ustalenie takiej umowy uzasadnia sens badania czy jest ona mniej korzystna dla

pracownika niż przepisy prawa pracy, ze skutkiem nieważności takich postanowień.

Wówczas zamiast nich stosuje się odpowiednie przepisy prawa pracy.

Nieuprawnione jest zapatrywanie skarżącego iż „zastosowaniu poprzez analogię

przepisu art. 18 § 2 k.p. do porozumienia – pakietu socjalnego zawartego w

niniejszej sprawie skutkuje tym, że zmiana takiego porozumienia drogą aneksu,

pomimo obowiązku dokonania wypowiedzenia zmieniającego powoduje, że

postanowienie umowne (zastępujące postanowienia porozumienia zbiorowego) jest

nieważne i uznać należało, że w tym stanie rzeczy postanowienia tzw. pakietów

socjalnych nadal skarżącego obowiązywały, co czyni powództwo (i tym samym

niniejszą skargę kasacyjną) zasadnymi”. Otóż taka „analogia” nie jest

dopuszczalna, gdyż w art. 18 k.p. chodzi o indywidualne źródło zatrudnienia

(umowę o pracę), a nie o normatywne źródło prawa pracy (pakiet socjalny). Reguły

i zasady obowiązujące dla pakietu socjalnego (w tej sprawie wyjaśniono już brak

podstaw do stosowania art. 24113

§ 2 k.p.) są odrębne od regulacji z art. 18 k.p.

Innymi słowy na podstawie tego ostatniego przepisu nie można „zablokować” czy

uznać za nieważną zmianę pakietu socjalnego, gdyż z woli jego stron zostaje

zawarty i może być zmieniony, co wykracza poza zakres regulacji z art. 18 k.p. Tak

samo przepis ten nie może stanowić normy w ocenie zarzutu skarżącego, gdy

11

odwołuje się do argumentacji, że inwestor poprzez zmianę pakietu naruszył

„przepisy prawa pracy”, gdyż Ministerstwo Skarbu Państwa wyraziło zgodę na

postanowienia pakietu w pierwotnym kształcie przyjętym w umowie

prywatyzacyjnej, a więc by jego postanowieniami objęta była także kadra

zarządzająca spółki.

Z tych motywów orzeczono jak w sentencji, stosownie do art. 39814

k.p.c.

O kosztach orzeczono na podstawie art. 98 i 99 k.p.c. oraz § 6 pkt 6, § 11

ust. 1 pkt 2 i stosowanego odpowiednio do odpowiedzi na skargę § 12 ust. 4 pkt 2

rozporządzenia w sprawie opłat za czynności radców prawnych.