II UK 39/12

Sygn. akt II UK 39/12

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 6 września 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Beata Gudowska (przewodniczący)

SSN Zbigniew Korzeniowski (sprawozdawca)

SSN Jolanta Strusińska-Żukowska

w sprawie z wniosku Domu Pomocy Społecznej w G.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w G.

o wymiar składek na ubezpieczenie społeczne,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 6 września 2012 r.,

skargi kasacyjnej organu rentowego od wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 18

października 2011 r., sygn. akt […]

oddala skargę kasacyjną.

Uzasadnienie

Sąd Apelacyjny wyrokiem z 18 października 2011 r. zmienił wyrok Sądu

Okręgowego w G. z 16 lutego 2011 r. i stwierdził brak podstaw do podwyższenia o

50% stopy procentowej składek na ubezpieczenie wypadkowe płatnika Domu

2

Pomocy Społecznej w G. za okres od 1 kwietnia 2010 r. do 31 marca 2011 r.

Płatnik w deklaracji ZUS IWA złożonej 29 stycznia 2010 r. ustalił na rok składkowy

od 1 kwietnia 2010 r. do 31 marca 2011 r. składkę na ubezpieczenie wypadkowe w

wysokości 0,93% podstawy wymiaru, jednak w deklaracji tej błędnie podał kod PKD

2004 (8531B) zamiast kodu PKD 2007 (8720Z). Skorygował to potem w

postępowaniu wyjaśniającym, zgodnie z zawiadomieniem pozwanego z 30 czerwca

2010 r. Po skorygowaniu pozwany organ rentowy naliczył składki na ubezpieczenia

wypadkowe w prawidłowej wysokości wynoszącej 1,32%. Stwierdził również, że

płatnik przekazał nieprawdziwe dane i dlatego na podstawie art. 34 ust. 1 ustawy z

30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy

i chorób zawodowych (dalej: „ustawa” lub „ustawa z 30 października 2002 r.”),

decyzją z 26 lipca 2010 r. podwyższył o 50% stopę procentową składki. Sąd

Okręgowy wyrokiem z 16 lutego 2011 r. oddalił odwołanie płatnika od tej decyzji. W

uzasadnieniu wskazał, że płatnik podał w deklaracji nieobowiązujący w 2010 r. kod

PKD 2004 zamiast PKD 2007, co wymagało korekty zaniżonej stopy procentowej i

uzasadniało wymierzenie sankcji zwiększającej ją o 50%, co też było obligatoryjne.

Sąd Apelacyjny uwzględnił apelację płatnika i w uzasadnieniu wyroku zauważył, iż

na gruncie regulacji art. 34 i art. 31 ustawy należało odróżnić przekazanie danych

„nieprawdziwych” od danych „nieprawidłowych”. Wymierzenie sankcji warunkuje

przekazanie „nieprawdziwych” danych (art. 34 ust. 1). Natomiast dane

nieprawidłowe podlegają korekcie przez płatnika i przez pozwanego (art. 31 ust. 10

i 12). Ponadto przekazanie nieprawdziwych danych wymaga umyślnego,

zawinionego zachowania płatnika składek. Właściwy kod płatnika to PKD 87.20.Z –

pomoc społeczna z zakwaterowaniem dla osób z zaburzeniami psychicznymi,

natomiast w deklaracji podał kod PKD 2004 8531B wskazany w obowiązującym do

końca 2009 r. rozporządzeniu z 2 stycznia 2004 r. w sprawie Polskiej Klasyfikacji

Działalności. Zdaniem Sądu Apelacyjnego podanie przez płatnika składek błędnych

danych dotyczących rodzaju działalności jest podaniem „nieprawidłowych danych”

(art. 31 ust. 6 pkt 2), a nie „nieprawdziwych danych”, o których stanowi art. 34 ust. 1

ustawy z 30 października 2002 r. Tym samym nie została wyczerpana dyspozycja

tego przepisu. Konsekwencją błędu popełnionego przez płatnika składek jest

3

wyłącznie dokonanie korekty informacji we własnym zakresie - art. 31 ust. 10 - lub

dokonanie jej z urzędu przez organ rentowy w trybie art. 31 ust. 12 ustawy.

Skarga kasacyjna zarzuciła naruszenie art. 34 ust. 1 ustawy z 30

października 2002 r. przez błędną jego wykładnię, a mianowicie przez przyjęcie, że

przekazanie nieprawdziwych danych przez płatnika, o których mowa w tym

przepisie wymaga umyślnego, zawinionego zachowania płatnika składek, którym to

zachowaniem nie jest podanie w dokumencie ZUS IWA za rok 2009 nieaktualnego

na datę składania tego dokumentu kodu rodzaju działalności - 8531B – wg

nieobowiązującego już w tej dacie rozporządzenia z 20 stycznia 2004 r. w sprawie

Polskiej Klasyfikacji Działalności, tj. danych o których mowa w art. 31 ust. 6 pkt 2

ustawy wypadkowej.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zarzut skargi kasacyjnej nie jest zasadny i dlatego została oddalona.

Uprawnione jest wprowadzenie do regulacji art. 34 ust. 1 ustawy wypadkowej

elementu winy, lecz w zarzucie skargi jest on bezprzedmiotowy, gdyż Sąd

Apelacyjny w ogóle nie prowadził rozważań w aspekcie winy. Poprzestał tylko na

rozróżnieniu danych nieprawdziwych oraz danych nieprawidłowych i trafnie

stwierdził, że tylko pierwsze dane, czyli dane nieprawdziwe, uprawniają

zastosowanie sankcji z tego przepisu, przy czym przekazanie nieprawdziwych

danych wymaga umyślnego, zawinionego zachowana płatnika składek. Pojęcie

winy w zaskarżonym rozstrzygnięciu występuje tylko przy samym podziale

rozróżniającym jako odrębne znaczeniowo (zakresowo) dane nieprawdziwe od

danych nieprawidłowych. Dalej natomiast Sąd Apelacyjny zajął się tylko kwalifikacją

danych jako nieprawidłowych, przy czym z argumentacji uzasadnienia zdaje się

wynikać, że wina w podaniu danych nieprawidłowych nie ma znaczenia. Natomiast

zarzut skargi koncentruje się na danych nieprawdziwych i zakłada, że wcale nie

muszą być zawinione, co już wstępnie wskazuje na rozmijanie się zarzutu skargi z

rozstrzygnięciem.

Sąd Apelacyjny trafnie i zasadnie rozdzielił na gruncie ustawy dane

nieprawidłowe od danych nieprawdziwych. Wszak już tylko słownikowo

4

(semantycznie) – jak zauważył – przymiotnik „nieprawidłowy” oznacza – nie taki,

jaki powinien być, niezgodny z ustalonymi przepisami, normami, prawidłami, a

słowo „nieprawdziwy” – niezgodny z prawdą, z rzeczywistością, ze stanem

faktycznym, kłamliwy, zmyślony, nierzeczywisty. To podstawowe rozróżnienie nie

jest w kolizji z regulacjami ustawy, jako że dane nieprawidłowe podlegają korekcie

przez płatnika albo przez Zakład (art. 31 ust. 6, 10-12). W informacji o danych

płatnik podaje do Zakładu między innymi swój rodzaj działalności według PKD. Jest

zobowiązany do złożenia korekty tej informacji w ciągu 7 dni od stwierdzenia

nieprawidłowości we własnym zakresie lub otrzymania zawiadomienia o

stwierdzeniu nieprawidłowości przez Zakład, który z urzędu może też korygować

błędy w przekazanej mu informacji. W sprawie zachodził więc problem kwalifikacji

czy przekazane w informacji dane co do rodzaju działalności według PKD były

nieprawidłowe albo nieprawdziwe. Dla odpowiedzi nie bez znaczenia były

okoliczności niesporne, a więc przede wszystkim to, że wiadomo było jaką płatnik

prowadzi działalność, wszak nie zgłaszał jej po raz pierwszy do Zakładu w tym

trybie. Płatnik nie zmieniał rodzaju działalności i podał tylko nieprawidłowy kod tej

działalności wg PKD, czyli 8531B – tak jak w poprzednich latach (informacjach) -

zamiast aktualnego kodu 87.20Z. Według poprzedniej klasyfikacji (Dz.U. z 2004 r.

Nr 33, poz. 289) kod 8531B, to „pomoc społeczna z zakwaterowaniem”, a według

nowej (Dz.U. 2007 r. Nr 251, poz. 1885) kod 87.20Z, to „pomoc społeczna z

zakwaterowaniem dla osób z zaburzeniami psychicznymi”. Różnica może nie być

znacząca, gdy się powtórzy, że nie ustalono, iżby płatnik zmienił rodzaj

prowadzonej działalności. Taka różnica może wynikać z niedopatrzenia, błędu lub

zapewne z niewiedzy płatnika. Widać wszak, że w informacji powtarzał

dotychczasowy kod dla swojej działalności, który okazał się nieaktualny w nowej

nomenklaturze. Jeżeli podał kod według PKD 2004, to błąd był od razu zauważalny.

Łatwo więc mogło to być stwierdzone i jak ustalono nastąpiła korekta, stąd należy

się zgodzić z konkluzją Sądu Apelacyjnego, że taki błąd nie należy kwalifikować

jako dane nieprawdziwe, lecz tylko jako dane nieprawidłowe, podlegające korekcie

przez płatnika lub przez organ rentowy. Uprawniona jest więc teza, że zakresowo

(logicznie) czym innym są dane nieprawidłowe i czym innym dane nieprawdziwe. W

5

tej sprawie Sąd zakwalifikował informację płatnika do danych nieprawidłowych a nie

do danych nieprawdziwych.

Zaskarżony wyrok nie został więc oparty na błędnej wykładni art. 34 ust. 1

ustawy, opisanej w zarzucie skargi, gdyż Sąd Apelacyjny po pierwsze nie

zakwalifikował informacji jako danych nieprawdziwych, a po wtóre tylko hasłowo

stwierdził, że przepis ten wymaga umyślnego, zawinionego zachowania płatnika

składek. Innymi słowy rozstrzygnięcie zaskarżonego wyroku nie opiera się na

analizie winy płatnika, gdyż Sąd Apelacyjny stwierdził, że przepis art. 34 ust. 1 nie

miał zastosowania, albowiem informacja zawierała dane nieprawidłowe, a nie dane

nieprawdziwe, podlegające korekcie przez płatnika albo przez organ rentowy i

skarga nie zarzuca naruszenia powołanych przez ten Sąd przepisów art. 31 ust. 10

i 12 ustawy wypadkowej. Zarzut skargi rozmija się w tym zakresie z

rozstrzygnięciem, gdyż ani art. 34 ust. 1, ani zachowanie zawinione jako warunek

stosowania tego przepisu, nie były podstawą rozstrzygnięcia.

Jeżeli skarżący uważa, że badanie winy płatnika nie wchodzi w grę, bo na

gruncie przepisu art. 34 ust. 1 nie jest konieczne (potrzebne), to pomiędzy

zarzutem skargi a wyrokiem nie ma kolizji, gdyż korzystny dla płatnika wyrok nie

zapadł dlatego, iż ustalono brak po jego stronie „umyślnego, zawinionego

zachowania” w podaniu nieprawidłowej informacji o rodzaju działalności według

PKB.

Niemniej wina nie jest obojętna w przypadku stosowania sankcji

podwyższenia stopy procentowej na podstawie art. 34 ust. 1 ustawy. Skarżący nie

miałby racji w twierdzeniu, że zachowanie płatnika nie podlega badaniu w aspekcie

jego winy w podaniu danych nieprawdziwych. Na tle podobnej sprawy Sąd

Najwyższy potwierdził, że art. 34 ust. 1 ustawy wypadkowej pozwala na

zastosowanie sankcji w nim przewidzianej tylko w przypadku podania

nieprawdziwych danych, a nie danych nieprawidłowych. Stwierdzenie, czy strona

nie ponosi, czy też ponosi, odpowiedzialność na zasadzie art. 34 ust. 1 ustawy

musi być podejmowane indywidualnie, przy uwzględnieniu wszystkich okoliczności,

których dopiero łączna ocena może doprowadzić do konkluzji, że w tej konkretnej

sprawie wymierzenie składki wypadkowej podwyższonej było zgodne lub nie do

pogodzenia z normą prawną zawartą w powołanym przepisie i oceniana także

6

przez pryzmat zasady zaufania jednostki do państwa i stanowionego przez to

państwo prawa (wyrok z 16 czerwca 2011 r., I UK 15/11, LEX nr 964457).

Oczywiście należałoby wpierw ustalić o jak rozumianą winę chodzi i kto byłby

podmiotem „winnym”, czy płatnik jako instytucja, czy indywidualnie on sam lub jego

pracownik. Ponadto w pojęciu winy może przeważać ujęcie podmiotowe na wzór

winy w prawie karnym lub obiektywne, czyli nawet sama bezprawność, tak jak

przeważająco pojmuje się winę w prawie cywilnym. W prawie ubezpieczeń

społecznych wina też nie jest wykluczona i tym bardziej jest aktualna, gdy chodzi o

rodzaj sankcji, która może być wymierzona dopiero wtedy, gdy ustawa wyraźnie

określa (precyzuje) obowiązek i gdy jego naruszenie jest zawonione. Nie

obiektywną odpowiedzialność z art. 34 ust. 1, lecz opartą na winie płatnika,

potwierdził Sąd Najwyższy w wyroku z 21 lutego 2012 r., I UK 207/11 (LEX nr

1130156). W uzasadnieniu stwierdzono m.in., iż nie można przyjąć, że

odpowiedzialność płatnika składek na podstawie tego przepisu ma charakter

obiektywny i w związku z tym występuje w każdym przypadku podania

nieprawdziwych danych, prowadzących do zaniżenia wysokości należnych składek.

Nie ma bowiem uzasadnienia dla wymierzania tej sui generis kary bez oceny

okoliczności będących przyczyną wadliwości informacji. Wynikająca z niego

sankcja będzie miała zatem zastosowanie do płatnika, który ponosi winę, nawet w

jej najlżejszym stopniu (culpa levissima) za przekazanie nieodpowiadających

prawdzie danych.

W ocenie składu rozpoznającego obecną skargę taki kierunek argumentacji,

a więc wymagający winy w podaniu danych nieprawdziwych jako przesłanki

stosowania art. 34 ust. 1 jest prawidłowy. Skoro uprawnia do wymierzenia

określonej sankcji, to powinna być odnoszona do działania celowego (zawinionego)

płatnika. Ustawa wszak posługuje się zwrotami „nie przekaże” lub „przekaże

nieprawdziwe dane”. Istotny jest przy tym skutek takiego zachowania – „zaniżenie

stopy procentowej”. Każde zachowanie podlega więc indywidualnej ocenie.

Uprawnione jest przede wszystkim rozróżnienie danych nieprawdziwych i danych

nieprawidłowych, skoro występuje w ustawie. To co stanowi dane nieprawidłowe

podlega korekcie (art. 31 ust. 10-12). Przyczyna korekty (podania danych

nieprawidłowych) z reguły jest inna niż przyczyna podania danych nieprawdziwych,

7

skoro ta ostatnia nie pozwala pozwanemu dostrzec „nieprawdziwych” danych i

prowadzi w skutku do zaniżenia stopy procentowej składki na ubezpieczenie

wypadkowe. Nieobojętny jest więc element winy w zachowaniu płatnika, zwłaszcza

kierunkowej co do wprowadzenia w błąd przez podanie danych nieprawdziwych. W

rozstrzyganiu sporu przeważają więc elementy stanu faktycznego, które decydują o

nieprawidłowych lub nieprawdziwych danych, jak również o winie. Wówczas

wykładnia i zastosowanie prawa zależy od tych ustaleń.

Z tych motywów orzeczono jak w sentencji, stosownie do art. 39814

k.p.c.

/tp/