II UK 44/12

Sygn. akt II UK 44/12

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 6 września 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Beata Gudowska (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Zbigniew Korzeniowski

SSN Jolanta Strusińska-Żukowska

w sprawie z wniosku M. B.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych

o emeryturę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 6 września 2012 r.,

skargi kasacyjnej wnioskodawcy od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 8 listopada 2011 r.,

uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi

Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania i orzeczenia o

kosztach postępowania kasacyjnego.

2

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 8 listopada 2011 r. Sąd Apelacyjny, Sąd Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych, na skutek apelacji organu rentowego zmienił wyrok

Sądu Okręgowego, Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 8 lipca 2011 r.,

uwzględniający odwołanie M. B. i zmieniający decyzję Zakładu Ubezpieczeń

Społecznych, z dnia 27 kwietnia 2011 r. przez przyznanie mu prawa do emerytury

od dnia 30 marca 2011 r. Sąd pierwszej instancji ustalił, że odwołujący się wykazał

na dzień 31 grudnia 1999 r. ogólny staż pracy w wymiarze 29 lat, 6 miesięcy i 2

dni, w tym 8 lat i 26 dni w szczególnych warunkach oraz 9 lat, 10 miesięcy i 11 dni

w szczególnym charakterze. Za organem rentowym przyjął, że do stażu pracy w

szczególnych warunkach przynależą okresy służby ubezpieczonego jako żołnierza

zawodowego (od dnia 24 września 1971 r. do dnia 22 lutego 1974 r. oraz od dnia

14 czerwca 1985 r. do dnia 31 grudnia 1988 r. tj. 5 lat, 11 miesięcy i 16 dni) jako

funkcjonariusza Milicji (od dnia 6 września 1974 r. do dnia 12 października 1976 r.

tj. 2 lata, 1 miesiąc i 10 dni). Pozostałe okresy, których uwzględnienia domagał się

skarżący, obejmujące pracę na stanowisku wychowawcy w internacie (od dnia 14

września 1981 r. do dnia 12 czerwca 1985 r. i od dnia 1 września 1992 r. do dnia

31 grudnia 1998 r.) zostały uznane za pracę w szczególnym charakterze i zliczone

do jednego okresu 17 lat, 11 miesięcy i 7 dni „pracy w szczególnych warunkach i

w szczególnym charakterze” wymaganego do przyznania emerytury. Sąd wskazał,

że przepisy ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z

Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2009 r., Nr 53, poz.

1227) ani rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku

emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w

szczególnym charakterze (Dz.U. Nr 8, poz. 43) nie formułują zakazu sumowania

okresów pracy w szczególnych warunkach i w szczególnym charakterze.

Sąd drugiej instancji podzielił zarzut apelacji Zakładu Ubezpieczeń

Społecznych, że okresy pracy w szczególnych warunkach nie podlegają

sumowaniu z okresami pracy w szczególnym charakterze, przytaczając

orzeczenia Sądu Najwyższego, który konsekwentnie przyjmuje, że nie istnieje

pojęcie emerytury z tytułu „zatrudnienia w szczególnych warunkach lub w

3

szczególnym charakterze”, która przysługiwałyby przy łącznym uwzględnieniu

każdego z tak określonych okresów (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 11

kwietnia 2007 r., I UK 306/06, niepubl. oraz uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 29

września 2005 r., II UZP 10/05, OSNP 2006, Nr 1-2, poz. 21), przy czym ustalił, że

ubezpieczony wykazał okresy pracy w szczególnych warunkach, pełniąc służbę

jako żołnierz zawodowy oraz jako funkcjonariusz Milicji oraz pracy w szczególnym

charakterze na stanowisku wychowawcy.

Skarga kasacyjna ubezpieczonego została oparta na podstawie naruszenia

przepisów prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 32 i art. 184 ust. 1

ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz

przepisów § 10 i § 15 i błędne zastosowanie § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z

dnia 7 lutego 1983 r. Skarżący zarzucił ich naruszenie wskutek błędnego

zakwalifikowania służby wojskowej i w Milicji jako pracy wykonywanej w

szczególnych warunkach, podczas gdy jest ona zaliczona do prac wykonywanych

w szczególnym charakterze. Bezspornie praca w charakterze wychowawcy jest

także pracą w szczególnym charakterze, zatem okresy te należało zsumować.

Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i oddalenie apelacji Zakładu

Ubezpieczeń Społecznych lub o jego uchylenie i przekazanie sprawy Sądowi

Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył co następuje:

Trafnie Sąd drugiej instancji wykluczył pojęcie emerytury z tytułu

„zatrudnienia w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze”, która

przysługiwałaby przy łącznym uwzględnieniu każdego z tak określonych okresów

pracy; emerytura przysługuje w wieku niższym niż określony w art. 27 pkt 1 ustawy

o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych z tytułu

wykonywania wymienionego w art. 32 ust. 2 zatrudnienia przy pracach o znacznej

szkodliwości dla zdrowia oraz o znacznym stopniu uciążliwości lub wymagających

wysokiej sprawności psychofizycznej ze względu na bezpieczeństwo własne lub

otoczenia ujętych oddzielnie w odpowiednich wykazach – pracownikom

zatrudnionym w szczególnych warunkach lub też pracownikom zatrudnionym w

4

szczególnym charakterze. Tytułem prawa do emerytury przysługującej osobom

wykonującym pracę w szczególnym charakterze jest określone w § 9-15

rozporządzenia z dnia 7 lutego 1983 r. osiągnięcie wieku oraz wykonywanie przez

okres wskazany w rozporządzeniu, pracy jako pracownik organów kontroli

państwowej, organów administracji celnej, wykonujący działalność twórczą lub

artystyczną; dziennikarz zatrudniony w redakcjach dzienników, czasopism, w radiu,

telewizji oraz w organach prasowych, informacyjnych, publicystycznych albo

fotograficznych, objętych układem zbiorowym pracy dziennikarzy, jako nauczyciel,

wychowawca lub inny pracownik pedagogiczny wykonujący pracę nauczycielską

wymienioną w art. 1 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela (jednolity

tekst: Dz.U. z 2006 r. Nr 97, poz. 674 ze zm.) lub pracownik jednostek ochrony

przeciwpożarowej, o których mowa w art. 15 pkt 1a-5 i 8 ustawy z dnia 24 sierpnia

1991 r. o ochronie przeciwpożarowej (Dz.U. z 2002 r. Nr 147, poz. 1229, ze zm.).

Za pracowników zatrudnionych w szczególnym charakterze uważa się również

żołnierzy zawodowych, funkcjonariuszy Policji, Urzędu Ochrony Państwa, Agencji

Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu

Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego,

Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Służby Celnej, Służby Więziennej i

Państwowej Straży Pożarnej (art. 32 ust. 3 ustawy o emeryturach i rentach z

Funduszu Ubezpieczeń Społecznych). W stanie faktycznym sprawy należy jeszcze

odwołać się do regulacji art. 13 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 18 lutego 1994 r. o

zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa

Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby

Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej,

Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich

rodzin, obowiązującego od dnia 16 marca 2009 r. z mocy art. 2 pkt 1 lit. b) ustawy

zmieniającej z dnia 23 stycznia 2009 r. (Dz.U. Nr 24, poz. 145). Stosownie do tego

przepisu, jako równorzędne ze służbą w Policji traktuje się okresy służby w

charakterze funkcjonariusza Milicji Obywatelskiej, z wyjątkiem służby określonej w

ust. 2; służby w latach 1944-1956 w charakterze funkcjonariusza organów

bezpieczeństwa państwa, porządku i bezpieczeństwa publicznego, jeżeli przy

wykonywaniu czynności służbowych funkcjonariusz popełnił przestępstwo

5

przeciwko wymiarowi sprawiedliwości lub naruszające dobra osobiste obywatela i

za to został zwolniony dyscyplinarnie, umorzono wobec niego postępowanie karne

ze względu na znikomy lub nieznaczny stopień społecznego niebezpieczeństwa

czynu lub został skazany z winy umyślnej prawomocnym wyrokiem sądu.

Należało zatem przyjąć, że wszystkie okresy wskazywane przez skarżącego

jako uprawniające go do emerytury w wieku wcześniejszym nie zostały uznane

przez Sąd za okresy pracy w szczególnym charakterze tylko z powodu oczywistej

omyłki uczynionej jeszcze w postępowaniu rentowym. Okresy te stanowią łącznie

okres pracy w szczególnym charakterze, a skoro warunki emerytalne są jednakowe

dla osób wykonujących pracę w szczególnym charakterze będącą służbą w wojsku

lub Milicji albo pracą nauczycielską (ukończenie przez mężczyznę 60 roku życia i

udowodnienie 25-letniego stażu zatrudnienia, w tym 15 lat pracy w szczególnym

charakterze), to nie ma przeszkód do zliczania tych okresów do jednego 15-lecia,

tyle, że z innych przesłanek, niż uwzględnione przez Sąd pierwszej instancji.

Nie stanowi w tym przeszkody stanowisko Sądu Najwyższego, wyrażone w

uchwale z dnia 29 września 2005 r. (II UZP 10/05, OSNP 2006 nr 1-2, poz. 21),

wskazujące na brak możliwości sumowania i jednoczesnego zliczenia okresów

pracy w szczególnych warunkach do okresów pracy w szczególnym charakterze

nauczyciela ani to, że w innych orzeczeniach Sąd Najwyższy wypowiadał się na

gruncie prawa do emerytury na podstawie Karty Nauczyciela o niedopuszczalności

doliczania do pracy nauczycielskiej jakichkolwiek innych okresów zatrudnienia, niż

zatrudnienie nauczycielskie (por. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia

1986 r., III UZP 56/85, OSNC 1986 nr 12, poz. 203 oraz wyrok z dnia 18 stycznia

2005 r., II UK 137/04, OSNP 2005 nr 15, poz. 234 z aprobującą glosą M.

Zielenieckiego, Gdańskie Studia Prawnicze 2006 nr 1, poz. 20). Stosownie bowiem

do art. 86 Karty Nauczyciela, nauczyciel oraz członek jego rodziny mają prawo do

zaopatrzenia emerytalnego określonego w przepisach o emeryturach i rentach z

Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, z uwzględnieniem przepisów ustawy, z tym

że nauczyciel zaliczany jest do pracowników wykonujących pracę w szczególnym

charakterze.

Należy zwrócić jeszcze uwagę, że o ile do okresów zatrudnienia w

szczególnych warunkach zalicza się okresy pracy górniczej oraz okresy

6

zatrudnienia na kolei, a także okresy pracy lub służby, o których mowa w § 5-10

(§ 4 ust. 3 rozporządzenia), to nie istnieje zasada odwrotna; do pracy w

szczególnym charakterze nie dolicza się prac w szczególnych warunkach.

Skarżący nie żądał przyznania emerytury nauczycielskiej, lecz domagał się

ustalenia uprawnień emerytalnych przysługujących osobom urodzonym po dniu 31

grudnia 1948 r., wynikających z art. 24 w związku z art. 184 ustawy o emeryturach i

rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych po osiągnięciu wieku

przewidzianego w art. 32, przy ustaleniu, że w dniu wejścia w życie ustawy osiągnął

okres zatrudnienia w szczególnym charakterze, wymagany w przepisach

dotychczasowych do nabycia prawa do emerytury w wieku niższym niż 60 lat - dla

kobiet i 65 lat - dla mężczyzn oraz okres składkowy i nieskładkowy, o którym mowa

w art. 27 ustawy.

Mając to na względzie, Sąd Najwyższy uchylił zaskarżony wyrok i orzekł jak

w sentencji (art. 39815

§ 1 k.p.c.).