IV CSK 137/12

Sygn. akt IV CSK 137/12

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 5 września 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Krzysztof Pietrzykowski (przewodniczący)

SSN Anna Owczarek

SSN Bogumiła Ustjanicz (sprawozdawca)

Protokolant Katarzyna Jóskowiak

w sprawie z powództwa Apteki "C." Sp. J. E. G. i Wspólnicy

w Ł.

przeciwko R. .

o zapłatę,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej

w dniu 5 września 2012 r.,

skargi kasacyjnej strony powodowej

od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 28 września 2011 r.,

uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi

Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania i orzeczenia o

kosztach postępowania kasacyjnego.

2

Uzasadnienie

Zaskarżonym wyrokiem Sąd Apelacyjny oddalił apelację powódki Apteki „C.”

Sp. od wyroku Sądu Okręgowego z dnia 14 kwietnia 2011 r., którym oddalone

zostało jej powództwo o zasądzenie od R. G. kwoty 400000 zł.

Rozstrzygnięcie to oparte zostało na następujących ustaleniach i wnioskach:

Powódka utworzona została w wyniku przekształcenia na podstawie art. 26 § 4

k.s.h. spółki cywilnej zawiązanej przez E. G., D. G. (obecnie M. S.-G.) i R. G.,

prowadzonej pod firmą Apteka „C.” Porozumienie wspólników w sprawie

przekształcenia zawarte zostało w aneksie z dnia 5 marca 2001 r. do umowy spółki

cywilnej, w którym oni zdecydowali, że aneks wraz z dotychczasowymi

postanowieniami umowy stanowić będzie umowę spółki jawnej, z chwilą wpisu do

Krajowego Rejestru Sądowego, co nastąpiło w dniu 3 kwietnia 2001 r. W § 5

umowy spółki cywilnej przyjęto, że każdy wspólnik jest uprawniony i zobowiązany

do prowadzenia spraw spółki w zakresie nieprzekraczającym zwykłych czynności,

także w nieobecności pozostałych wspólników. Zobowiązania i wydatki na kwotę

ponad 200000 zł nie należą do zakresu zwykłych czynności. Każdy wspólnik

uprawniony był do samodzielnej reprezentacji Spółki. Uchwałą z dnia 7 marca 2001

r. przyjęty został jednolity tekst umowy Spółki, w którym nie dokonano zmiany

postanowienia określającego zakres czynności przekraczających zwykłe czynności

Spółki oraz zasad reprezentacji. W styczniu 2003 r. małżonkowie G. uzgodnili, że

sprawami związanymi ze sprzedażą detaliczną w należących do Spółki

przedsiębiorstwach - Aptece „C.” i Aptece „E.” zajmować się będzie R. G., a

handlem D. G., która była również właścicielką hurtowni farmaceutycznej „S.” O

takim podziale kompetencji została poinformowana E. G., która zajmowała się

sprawami farmaceutycznymi i księgowa J. H. Na przełomie lat 2004/2005 doszło do

konfliktu pomiędzy wspólnikami, który narastał, a jego podłożem były małżeńskie

problemy R. i D. G. Następstwem tego było dążenie M. S.-G. do wglądu w

dokumenty Spółki i podjęcie czynności nadzorczych nad sposobem prowadzenia

działalności przez pozostałych wspólników. Doprowadziła ona do zablokowania

rachunku bankowego i przeprowadzenia kontroli prawidłowości obrotu lekami przez

Państwową Inspekcję Farmaceutyczną, wytoczyła powództwo o wypłatę zysku i

3

rozwiązanie Spółki. W 2005 r. pozostali wspólnicy podjęli uchwałę pozbawiającą M.

S.-G. prawa reprezentowania Spółki i wglądu do dokumentacji Spółki. Od tego

czasu nie podpisywała ona żadnych dokumentów. W dniu 1 stycznia 2005 r. Spółka

„C.”, reprezentowana przez E. G. zawarła z R. G. prowadzącym działalność w

ramach firmy Usługi Doradcze „E.” dwie umowy o identycznej treści, dotyczącej

świadczenia usług z zakresu szeroko pojętego doradztwa, szczegółowo

określonego w § 1 i innych zleconych czynności, za wynagrodzeniem ryczałtowym

5000 zł miesięcznie. Od 1 maja 2007r. wynagrodzenie usługodawcy zostało

podwyższone do 7000 zł miesięcznie. Każda z tych umów obejmowała działalność

jednej z dwóch aptek należących do Spółki. Wypłaty umówionego wynagrodzenia

były dokonywane po wystawieniu przez pozwanego faktur VAT. E. G. z pozytywnie

oceniała wykonywanie czynności objętych umowami, podkreślała szybkość

wykonywania usług i reagowania na zgłaszane potrzeby. M. S.-G. uznała, że te

umowy stanowią obejście zakazu pobierania przez wspólnika wynagrodzenia za

prowadzenie spraw Spółki. Pozostali wspólnicy sprzeciwili się wystąpieniu przez

Spółkę z powództwem przeciwko jednemu wspólnikowi. Pozwany cofnął pozew, z

czego później się zrezygnował. Również E. G., powołując się na uprawnienie do

reprezentacji Spółki złożyła oświadczenie o cofnięciu pozwu i zrzeczeniu się

roszczenia, a także wnoszonych przez powódkę środków odwoławczych. Sąd

Okręgowy uznał, że wykluczone było cofnięcie pozwu przez pozwanego, ponieważ

doszłoby do nałożenia ról procesowych, a cofnięcie dokonane przez E. G. za

nieskuteczne, z uwagi na brak zgody M. S.-G. Spółka, będąc reprezentowana

przez jednego wspólnika, może wytoczyć pozew przeciwko innemu wspólnikowi,

ale sprzeciw pozostałych wspólników stanowi podstawę do uznania, że

reprezentujący ją wspólnik nie posiada uprawnienia do wysuwania w imieniu Spółki

roszczeń przeciwko drugiemu wspólnikowi. Sąd Apelacyjny, podzielając to

stanowisko stwierdził, że przysługujące M. S.-G. formalne uprawnienie do

reprezentowania Spółki nie jest wystarczające do skutecznego wytoczenia

powództwa przeciwko wspólnikowi, do czego potrzebna była zgoda pozostałych

wspólników, poza pozwanym. Ze względu na szczególny charakter uregulowania

stosunków pomiędzy wspólnikami, skuteczne wniesienie powództwa wymagało

uwzględnienia regulacji dotyczącej prowadzenia spraw spółki jawnej. Obejmuje ono

4

podejmowanie decyzji dotyczących funkcjonowania spółki, wykonywanie czynności

faktycznych, uregulowanie obowiązków wspólników w zakresie realizacji celów

spółki, ukształtowanie pozycji w spółce, określenie sposobu funkcjonowania spółki,

podejmowanie decyzji o realizacji określonych czynności prawnych, wpływających

na funkcjonowanie spółki. W ramach tych czynności mieści się podjęcie decyzji o

wystąpieniu z roszczeniami przeciwko wspólnikowi. Zgłoszone powództwo dotyczy

kwestii związanych ze sposobem prowadzenia spraw spółki, rozliczeniami ze

wspólnikiem. Te sprawy spółki muszą być kwalifikowane jako przekraczające

zakres zwykłych czynności , niezależnie od ich wartości. Zgodnie z art. 43 k.s.h.

wymagana była zgoda wszystkich wspólników, a w odniesieniu do rozpoznawanej

sprawy, zgoda pozostałego wspólnika, ponieważ na zasadzie analogii do art. 244

k.s.h. wspólnik, którego roszczenie dotyczy powinien powstrzymać się od

głosowania. W razie sprzeciwu drugiego wspólnika spółka jawna nie ma

samodzielności procesowej w sporze przeciwko wspólnikowi. Umocowania do

wystąpienia z powództwem nie można wywieść z treści art. 29 k.s.h. Jeżeli umowa

spółki nie zawiera postanowień dotyczących rozwiązania impasu wywołanego

wymaganiem jednomyślności przy podejmowaniu decyzji w sprawach

przekraczających zakres zwykłych czynności, spółka nie może zwrócić się do sądu

o rozstrzygnięcie konfliktu. Wytoczenie powództwa nie może być traktowane jako

czynność zachowawcza bądź nagła w rozumieniu art. 44 k.s.h. lub art. 209 k.c. w

związku z art. 2 k.s.h.

W skardze kasacyjnej powódka powołała obie podstawy przewidziane art.

3983

§ 1 k.p.c. Naruszenia prawa materialnego upatruje w niezastosowaniu art. 8,

29 § 1 do § 3, 39, 42, 43, 44 i 45 k.s.h. i przyjęciu, że nie jest możliwa samodzielna

reprezentacja Spółki przez M. S.-G. w sprawie przeciwko wspólnikowi o zwrot

nienależnie pobranych kwot; w błędnej wykładni art. 29 k.s.h. przez stwierdzenie,

że uprawnienie do pozwania wspólnika wymaga zgody pozostałych wspólników.

Niezastosowanie art. 5 k.c. odnosi się do uznania, że sprzeciw E. G. nie jest

sprzeczny z zasadami współżycia społecznego; art. 45 ust. 1 Konstytucji pozbawia

Spółkę prawa do sądu. Naruszenie przepisów postępowania skarżąca powiązała z

art. 386 § 4 k.p.c., 64 § 11

i 67 § 1 k.p.c. w związku z art. 8,29 § 1 do 3 k.s.h., art.

331

§ 1 k.c. w związku z art. 3 k.s.h., które polega na nieuzasadnionym

5

nieuchyleniu wyroku Sądu pierwszej instancji i nieprzekazaniu sprawy do

ponownego rozpoznania oraz odmówieniu Spółce prawa do skutecznego pozwania

wspólnika. Nieprzeprowadzenie postępowania dowodowego zmierzającego do

wykazania zasadności zgłoszonego roszczenia stanowi o naruszeniu art. 382, 378

§ 1, 227, 217 § 2 w związku z art. 391 § 1 k.p.c. Powódka wniosła o uchylenie

zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

Pozwany wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna rozpoznawana jest przez Sąd Najwyższy w granicach

zaskarżenia i w granicach podstaw, poza obowiązkiem badania z urzędu

nieważności postępowania przed sądem drugiej instancji (art. 39813

§ 1 k.p.c.).

Oznacza to, że nie może być ona uzupełniona nowymi zarzutami, zgłoszonymi po

upływie terminu przewidzianego w art. 3985

§ 1 k.p.c. Nieskuteczne zatem byłoby

także uzupełnienie skargi kasacyjnej po upływie tego terminu, zmiana lub

rozszerzenie poprzednio przytoczonej podstawy. Dopuszczalna jest natomiast jej

modyfikacja dokonana przed upływem wskazanego terminu. Takie stanowisko

jednolicie przyjmowane jest w orzecznictwie Sądu Najwyższego ( wyroki z dnia 13

stycznia 1998 r., II CKN 517/97, OSNC 1998 r. nr 7-8, poz. 127; z dnia 2 czerwca

1998 r., II UKN 94/98, OSNAiUS 1999 r. nr 11, poz. 375; z dnia 4 kwietnia 2000 r.,

V CKN 4/00, OSNC 2000 r. nr 9, poz. 163; postanowienia z dnia 29 sierpnia

2001 r., IV CZ 118/01, OSNC 2002 r. nr 2, poz. 29; z dnia 9 lutego 2007 r., I PZ

31/06, OSNO 2008 r. nr 9-10, poz. 133) i podzielane również w rozpoznawanej

sprawie. Złożenie zatem przez powódkę w terminie otwartym do wniesienia skargi

kasacyjnej zarówno skargi, jak i pisma uzupełniającego ją, należało uznać za

skuteczne, nawet jeśli oba pisma sporządzone były w tej samej dacie. Nie ma

znaczenia złożenie uzupełnienia skargi kasacyjnej przez innego pełnomocnika.

Nie zostały przewidziane ograniczenia swobody doboru przez stronę osoby

pełnomocnika lub pełnomocników.

Naruszenie prawa procesowego stanowi uzasadnioną podstawę kasacyjną,

gdy wytknięte uchybienia mają wpływ na wynik sprawy. Za chybiony uznać należało

zarzut naruszenia przez Sąd Apelacyjny art. 382 k.p.c., który stanowi emanację

6

zasady przyjmującej, że podstawę orzekania przez sąd drugiej instancji stanowi

materiał dowodowy zebrany przez sąd pierwszej instancji jak i drugiej instancji.

Przepis ten nie przewiduje obowiązku prowadzenia przez sąd drugiej instancji

postępowania dowodowego. Nie znajduje usprawiedliwienia stanowisko skarżącej,

że pominięty został w zaskarżonym wyroku fakt zawarcia kwestionowanych umów

i aneksów przez pozostałych wspólników, skoro objęty został, wiążącą

w postępowaniu kasacyjnym podstawą faktyczną orzeczenia sądu drugiej instancji.

Inną natomiast kwestią było rozważenie wpływu tego faktu na ocenę zgłoszonego

roszczenia, która nie jest związana ze stosowaniem art. 382 k.p.c.

Wbrew stanowisku skarżącej Sąd Apelacyjny odniósł się do wszystkich zarzutów

podniesionych przez nią w apelacji, a zatem powołanie się na naruszenie art. 378

§ 1 k.p.c. nie mogło być uznane za trafne. Sądy obu instancji przyjęły, że M. S.-G.

była uprawniona do reprezentacji Spółki podejmującej czynność pozwania innego

wspólnika, co było zgodne z art. 64 § 11

i art. 67 §1 k.p.c. Nie było podstaw do

przyjęcia, że Sąd Apelacyjny odmówił Spółce zdolności sądowej, czy też M. S.-G.

przymiotu reprezentanta Spółki, czego następstwem byłoby odrzucenie pozwu.

Przyczyną oddalenia apelacji było podzielenie stanowiska Sądu pierwszej instancji,

że Spółka nie ma materialnoprawnego uprawnienia do pozwania wspólnika, wobec

sprzeciwu trzeciego wspólnika dla podjęcia czynności przekraczającej zwykły

zakres czynności Spółki, co należy do sfery prawa materialnego. Zarzut uchybienia

art. 386 § 4 k.p.c. może być uznany za zasadny wówczas, gdy sąd drugiej instancji

mimo stwierdzenia nierozpoznania istoty sprawy przez sąd pierwszej instancji lub

konieczności przeprowadzenia postępowania dowodowego w całości i powinności

uchylenia wyroku, wydał inne niż przewidziane nim rozstrzygnięcie (por. wyroki

Sądu Najwyższego z dnia 5 września 2008 r., I CSK 51/08, niepubl.; z dnia

2 grudnia 2010 r., II PK 134/10, niepubl.; z dnia 3 grudnia 2010 r., I CSK 123/10

niepubl.). Taka sytuacja nie miała miejsca w rozpoznawanej sprawie. Nie doszło

do sprzeczności pomiędzy rozstrzygnięciem a stwierdzeniem zaistnienia

przesłanek objętych art. 386 § 4 k.p.c., skoro Sąd Apelacyjny podzielił stanowisko

wyrażone w wyroku Sądu Okręgowego i uznał, że nie ma podstaw do uchylenia

wyroku. Sąd Apelacyjny nie prowadził postępowania dowodowego; nie został objęty

podstawą przewidzianą w art. 3983

§ 1 pkt 2 k.p.c. zarzut naruszenia art. 381 k.p.c.

7

Wobec tego wytknięcie uchybienia art. 227 w związku z art. 217 § 2 i z art. 391 § 1

k.p.c. nie mogło być uznane za skuteczne. Istota art. 227 k.p.c. łączy się z jego

związkiem z prawem materialnym i prawem procesowym. W odniesieniu do

pierwszego aspektu wskazać należy, że ocena, czy konkretne fakty mają istotne

znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy zależy od tego, jak sformułowana i rozumiana

jest norma prawna, która została w sprawie zastosowana. Przepis prawa

materialnego wyznacza zakres koniecznych ustaleń faktycznych i ma

rozstrzygające znaczenie dla oceny, czy określone fakty jako ewentualny przedmiot

dowodu mają wpływ na treść orzeczenia. Nakłada to na skarżącego obowiązek

powołania normy prawa materialnego, której niewłaściwe rozumienie doprowadziło

do wadliwej oceny istotności faktów (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 26 lipca

2000 r., I CKN 975/98, niepubl.; z dnia 13 stycznia 2010 r., II CSK 375/09, niepubl.,

postanowienie z dnia 9 września 2011 r., I CSK 248/11, niepubl.). W odniesieniu do

aspektu procesowego zachodzi wymaganie jednoczesnego powołania przepisów

regulujących postępowanie dowodowe oraz wykazania, że odmowa

przeprowadzenia dowodu przez sąd była wynikiem błędnej oceny nieprzydatności

dowodu dla stwierdzenia istotnego faktu (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia

6 października 2009 r., II UK 47/09, niepubl.; z dnia 12 lutego 2009 r., III CSK

272/08, niepubl.; z dnia 9 września 2011 r., I CSK 248/11, niepubl.).

W rozpoznawanej sprawie decydujące znaczenie ma ocena zarzutów naruszenia

przepisów prawa materialnego, która rzutować będzie na zakres wymaganego

postępowania dowodowego zwłaszcza, że Sąd Apelacyjny nie rozpoznawał

zasadności roszczenia.

Spółce osobowej, do których należy także spółka jawna (art. 22 k.s.h.)

przyznana została podmiotowość prawna, wyrażająca się, zgodnie z art. 8 k.s.h.,

w możliwości nabywania we własnym imieniu praw, w tym własności nieruchomości

i innych praw rzeczowych, zaciągania zobowiązań, pozywania i bycia pozywaną

oraz w uprawnieniu do prowadzenia przedsiębiorstwa pod własną firmą. Z kolei art.

331

k.c. stworzył normatywną podstawę do dla uznania podmiotowości spółki jawnej

jako jednostki organizacyjnej posiadającej zdolność prawną. Te uregulowania

doprowadziły do wyodrębnienia spółki jawnej, jako samodzielnego podmiotu

(por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 8 lipca 2003 r., IV CK 13/03,

8

niepubl.; z dnia 10 listopada 2005 r., II CK 320/05, niepubl.), która staje się takim

podmiotem prawa i przedsiębiorcą z chwilą wpisu do rejestru (art. 251

§ 1 k.s.h.).

To pełne wyodrębnienie spółki także od wspólników oznacza, że spółka jest

odrębnym podmiotem także względem nich. Do reprezentowania spółki jawnej

uprawniony został każdy wspólnik, a zakres jego reprezentacji obejmuje wszystkie

czynności sądowe i pozasądowe (art. 29 § 1 i 2 k.s.h.), jest on przedstawicielem

spółki w rozumieniu art. 96 k.c. Uprawnienie zatem do reprezentacji spółki jawnej

przez wspólników dotyczy zewnętrznych stosunków spółki, przysługuje z mocy

prawa i może podlegać modyfikacjom w umowie spółki lub w orzeczeniu sądowym

(art. 30 z uwzględnieniem art. 29 § 3 k.s.h.). Oznacza to, że stosunki zewnętrzne

należą do obszaru czynności prawnych, które określane są jako reprezentacja.

Sposób reprezentacji spółki podlega ujawnieniu w Krajowym Rejestrze Sądowym.

Reprezentacja w szerokim znaczeniu oznacza dokonywanie w imieniu spółki

i z bezpośrednim dla niej skutkiem wszystkich czynności sądowych

i pozasądowych, zarówno o charakterze materialnoprawnym, jak i procesowym

z zakresu prawa cywilnego i administracyjnego, pracy, czy finansowego. Każda

czynność podjęta w imieniu spółki wiąże spółkę bez względu na naruszenie zasad

prowadzenia spraw spółki. Wszelkie wewnętrzne ograniczenia są dopuszczalne,

ale wywołują skutek jedynie wewnątrz spółki, co nie wyklucza roszczeń pomiędzy

wspólnikami. Prowadzenie spraw spółki związane jest z zarządzaniem oraz

kierowaniem i dotyczy wewnętrznych stosunków spółki. Polega ono na wydawaniu

decyzji oraz opinii, podejmowaniu uchwał, organizowaniu działalności spółki

w sposób zgodny z przedmiotem działania, nakierowanym na zrealizowanie celów

spółki. Stanowi ono majątkowe uprawnienie organizacyjne wspólników związane ze

sferą wewnętrznego funkcjonowania spółki, a podejmowane przez nich decyzje nie

wywołują skutków w obrębie stosunków z osobami trzecimi. Do podejmowania

i prowadzenia spraw spółki jest uprawniony i zobowiązany każdy wspólnik (art. 39

§ 1 k.s.h.). Samodzielne prowadzenie tych spraw dotyczy zwykłych czynności,

a w razie zgłoszenia sprzeciwu przed podjęciem czynności, wymagana jest

uprzednia uchwała wspólników (art. 39 § 2 k.s.h.). Sprawy przekraczające zakres

zwykłych czynności spółki wymagają zgody wszystkich wspólników, która może

być wyrażona w podjętej uchwale (art. 43 k.s.h.). Postanowienia umowy Spółki „C.”

9

przewidują prawo i obowiązek wspólnika do prowadzenia spraw spółki w zakresie

nieprzekraczającym czynności zwykłego zarządu (§ 8 ust. 1). Za czynności

przekraczające zwykły zarząd traktowane są czynności rozporządzające i

zobowiązujące o wartości przekraczającej 200000 zł (§ 8 ust. 3) i do ich podjęcia

wymagana jest zgodna uchwała wszystkich wspólników (§ 8 ust. 2). Pojęcie

czynności zwykłych i czynności przekraczających zwykłe czynności nie zostało

ustawowo zdefiniowane, co oznacza, że zaliczenie konkretnej czynności do jednej

z tych kategorii pozostawiono spółce. W doktrynie do czynności przekraczających

zwykłe czynności zaliczane są wszystkie te czynności, które według stosunku danej

spółki jawnej oraz powszechnego obrotu powinny uzyskać akceptację wszystkich

wspólników. Przykładowo wskazuje się na zmianę profilu działalności

gospodarczej, decyzje inwestycyjne, nabycie lub zbycie nieruchomości, podpisanie

spisu inwentarza lub bilansu, przyjęcie nowego wspólnika, zwolnienie wspólnika od

prowadzenia spraw spółki, wystąpienie z powództwem o pozbawienie wspólnika

prawa do reprezentacji, zgoda na zajmowanie się działalnością konkurencyjną,

czynności wiążące się ze szczególnym ryzykiem lub grożące kolizją interesów

prowadzącego sprawy spółki wspólnika i spółki lub wspólników, wszelkie zmiany

umowy spółki, zbycie zastawienie, oddanie w dzierżawę przedsiębiorstwa spółki

oraz sprawy dotyczące stosunków pomiędzy spółką a wspólnikiem.

W orzecznictwie brak wypowiedzi dotyczących charakteru tych czynności w ramach

spółki jawnej, ale posiłkowe znaczenie mogą mieć poglądy wyrażone na gruncie

regulacji spółki cywilnej zwarte w wyrokach z dnia 5 czerwca 1997 r., I CKN 70/97,

OSNC 1997 r. nr 11, poz. 179 oraz z dnia 3 lipca 2007 r., IV CKN 101/08, niepubl.

Wynika z nich, że ocena, czy dana czynność należy do kategorii zwykłych, czy też

przekraczających zwykły zakres powinna uwzględniać okoliczności konkretnego

przypadku, cel i łączący się z nim rodzaj działalności spółki, przynależność

czynności do tego rodzaju działalności oraz jej doniosłość z punktu widzenia

rozmiaru działalności. Należy do kategorii czynności wykraczających poza zakres

zwykłych czynności również zatwierdzenie sprawozdania finansowego, które

wymaga akceptacji wszystkich wspólników i może być wyrażona także w drodze

jednomyślnej uchwały. Zgoda wspólników na dokonanie czynności przekraczającej

zwykły zakres czynności spółki dotyczy etapu podejmowania decyzji w ramach

10

stosunków wewnętrznych, a nie dokonania samej czynności prawnej. Stanowi

zatem wewnętrzny akt organizacyjny, który powinien być podstawą dokonywanej

czynności. Ta sama czynność może być przedmiotem oceny na gruncie przepisów

regulujących prowadzenie spraw w spółki i przepisów o reprezentacji spółki.

Dokonanie tej czynności bez zgody wspólników nie wpływa na jej ważność.

Wskazanie w § 8 ust. 3 umowy Spółki „C.” czynności, które traktowane jako

przekraczające zakres zwykłych czynności spółki nie jest wyczerpujące, skoro nie

obejmuje spraw, których waga jedynie pośrednio może wiązać się z wartością

wyrażaną w pieniądzu. Trafnie uznał Sąd Apelacyjny, że do tej kategorii spraw

należy również pozwanie wspólnika przez spółkę o odszkodowanie, co uwzględnia

przedstawione kryteria, ponieważ stanowi przejaw wątpliwości co do prawidłowości

prowadzenia spraw spółki oraz problemów w realizowaniu podstawowych założeń

spółki jawnej, do których należy współpraca wspólników oparta na wzajemnym

zaufaniu i poczuciu solidarności. Wobec tego wniesienie pozwu powinno być

poprzedzone podjęciem zgodnej decyzji przez wspólników. Brak zgody pozostałych

wspólników nie ma wpływu na skuteczność czynności podjętej przez jednego z

przedstawicieli spółki, uprawnionego do samodzielnej jej reprezentacji, stosownie

do § 9 umowy spółki i art. 29 k.s.h. Okoliczności rozpoznawanej sprawy wskazują,

że nie było możliwe osiągnięcie jednomyślności wspólników, ponieważ pozostali

wspólnicy nie są zainteresowani prowadzeniem procesu, którego przedmiot wiąże

się z podejmowanymi przez nich czynnościami. Uzależnienie skuteczności

czynności Spółki zmierzającej do ustalenia, czy doszło do uszczuplenia jej majątku

przez wyrządzenie szkody lub nienależne wydatkowanie środków, od zgody

wspólników, nie znajduje uzasadnienia ani w przepisach art. 8 k.s.h. w związku z

art. 331

k.c., wskazujących na to, że spółka jawna jest odrębnym od wspólników

podmiotem, ani regulujących zasady podejmowania czynności reprezentacji spółki

przez przedstawiciela (art. 29 k.s.h.), które dotyczą stosunków zewnętrznych, także

w relacjach ze wspólnikami. Oparty na zasadzie obowiązku wyrażenia zgody art.

43 k.s.h. nie określa skutków podjęcia czynności mimo braku zgody, które z resztą

nie mogłyby prowadzić do ograniczenia reprezentacji (art. 29 § 3 k.s.h.). Nie

oznacza to jednak braku konsekwencji takiego działania w odniesieniu do

wspólnika, który podjął czynność. Na ogólnych zasadach może ponosić

11

odpowiedzialność odszkodowawczą, jak też powinien się liczyć z następstwami

wynikającymi ze stosunku spółki. Założenie dążenia przez wspólników do

osiągnięcia wspólnego celu (art. 3 k.s.h.) wskazuje na obowiązek podejmowania

przez nich czynności tak w stosunkach zewnętrznych, jak i wewnętrznych w

interesie spółki, odnosi się to również do sprzeciwiania się podejmowaniu

zamierzonych czynności. Nie zasługuje na podzielenie stanowisko Sądu

Apelacyjnego przyjmujące, że brak zgody pozostałych wspólników, a w zasadzie

pozostałego wspólnika, poza pozwanym, na wytoczenie powództwa skutkuje

brakiem legitymacji czynnej Spółki. Zakłada ono z jednej strony, że osiągnięcie

zgodnego stanowiska wspólników nie jest możliwe, z uwagi na pozycję pozwanego

wspólnika, co już nie spełnia wymagania z art. 43 k.s.h., a z drugiej strony w

nieuprawniony sposób uzależnia merytoryczne rozpoznanie sprawy od

zapatrywania pozostałego wspólnika, który reprezentował Spółkę w umowach

z pozwanym. Nie ma podstaw do ograniczenia reprezentacji Spółki przez M. S.-G.,

uprawnionej do podejmowania wszystkich czynności sądowych i pozasądowych

dotyczących Spółki, których nie może unicestwić sprzeciw jednego wspólnika. Za

nieskuteczne uznać należało działania E. G. zmierzające do cofnięcia pozwu,

zrzeczenia się roszczenia, a następnie wnoszonych przez powódkę środków

odwoławczych. Wniesienie pozwu było skuteczną czynnością Spółki. Cofnięcie

pozwu (art. 203 k.p.c.), będące wyrazem uprawnienia do rozporządzania

procesowymi środkami ochrony prawnej mogło być złożone przez przedstawiciela

reprezentującego stronę powodową. Pozostający poza procesem inny podmiot,

również uprawniony do reprezentowania powódki, nie może złożyć wywołującego

oczekiwany rezultat oświadczenia o cofnięciu pozwu i zrzeczeniu się roszczenia,

jeśli wolą tego, który wniósł pozew jest kontynuowanie postępowania i zasądzenie

dochodzonego roszczenia. W przeciwnym wypadku doszłoby do ograniczenia

reprezentacji wspólnika, który wniósł pozew, niedopuszczalnego, stosownie do art.

29 § 3 k.s.h., skoro nie wprowadzono innego ukształtowania reprezentowania

powódki zgodnie z art. 30 k.s.h. Różnice stanowisk pomiędzy wspólnikami co do

kontynuowania procesu związane są z wewnętrznymi stosunkami, które nie mają

wpływu na podjętą czynność procesową oraz byt zgłoszonego roszczenia. W

interesie Spółki, której majątek jest odrębny od majątku wspólników (art. 8 § 1

12

k.s.h.) leży odzyskanie tego, co w sposób nieuprawniony wyszło z jej majątku, a

czy do tego rzeczywiście doszło, ustalone być powinno w ramach merytorycznego

rozpoznania zgłoszonego powództwa. Wynik tej sprawy może być podstawą oceny

stanowisk wspólników w kwestii ich zgodności z zasadami współżycia społecznego,

czy też braku dbałości o jej interes, co jednak nie ma znaczenia w rozpoznawanej

sprawie. Dążenie do uniemożliwienia merytorycznej oceny roszczenia Spółki jest

niezgodne z przepisami dotyczącymi jej reprezentacji i nie mogło skutecznie

wpłynąć na tok postępowania rozpoznawczego. Nie miał zastosowania w

rozpoznawanej sprawie art. 44 k.s.h., dotyczący wewnętrznych stosunków spółki,

chociaż wystąpienie z roszczeniem o odszkodowanie może być ocenione jako

czynność zachowawcza, której celem jest niedopuszczenie do przedawnienia się

tego roszczenia. Nie zasługiwał na podzielenie zarzut skarżącej naruszenia art. 45

ust. 1 w związku z art. 8 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, ponieważ

objęte tymi przepisami uprawnienie do rozpatrzenia sprawy nie może być

interpretowane jako prawo do uwzględnienia powództwa. Odmienna od

dochodzonej przez powódkę ocena roszczenia stanowi uprawnienie sądu i nie

może być uznana za odmowę do prawa do sądu, jeśli doszło do rozpatrzenia

sprawy.

Z powyższych względów zaskarżony wyrok został uchylony na podstawie

art. 39815

§ 1 k.p.c., a sprawa przekazana Sądowi Apelacyjnemu do ponownego

rozpoznania oraz rozstrzygnięcia, w oparciu o art. 108 § 2 w związku z art. 39821

k.p.c., o kosztach postępowania kasacyjnego.

es