II UK 46/12

Sygn. akt II UK 46/12

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 21 września 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Halina Kiryło (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Romualda Spyt

SSN Małgorzata Wrębiakowska-Marzec

w sprawie z wniosku R.M. sp. z o.o. z siedzibą w R.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w O.

o wysokość składki na ubezpieczenie wypadkowe,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 21 września 2012 r.,

skargi kasacyjnej organu rentowego od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 6 października 2011 r., sygn. akt […]

uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego

rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu , pozostawiając temu Sądowi

rozstrzygnięcie o kosztach postępowania kasacyjnego.

2

UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 30 kwietnia 2010 r. pozwany Zakład Ubezpieczeń

Społecznych Oddział w O. stwierdził, że stopę procentową składki na

ubezpieczenie wypadkowe obowiązującą płatnika składek R.M. sp. z o.o. w R. w

roku składkowym obejmującym okres od 1 kwietnia 2007 r. do 31 marca 2008 r.

podwyższa się do wysokości 3,80%.

Sąd Okręgowy - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w P. wyrokiem z

dnia 14 grudnia 2010 r. oddalił odwołanie płatnika składek od powyższej decyzji.

W sprawie poczyniono następujące ustalenia: R.M. sp. z o.o. w R. powołana

została umową z 20 lipca 2006 r., zaś działalność rozpoczęła 25 września 2006 r.

wraz z zatrudnieniem pierwszego pracownika w osobie A.C. W tej samej dacie

spółka zgłoszona została na druku ZUS ZPA do ubezpieczeń społecznych i

ubezpieczenia wypadkowego jako płatnik składek. W miesiącu październiku spółka

zatrudniała 8 pracowników, w listopadzie - 97 pracowników, w grudniu - 105

pracowników. W okresie od kwietnia 2007 r. do marca 2008 r. wykazywała w

deklaracjach rozliczeniowych składki na ubezpieczenie wypadkowe według stopy

procentowej 1,8%, pozostając w przekonaniu co do prawidłowości tego naliczenia.

W dniach od 24 lutego do 5 marca 2010 r. przeprowadzono u płatnika kontrolę

obejmującą cały dotychczasowy okres działalności i stwierdzono zastosowanie

nieprawidłowej stopy procentowej składki na ubezpieczenie wypadkowe (1,8%

zamiast 2,53%). Odwołująca spółka w roku składkowym od 1 kwietnia 2008 r. do 31

marca 2009 r. odprowadziła składki na ubezpieczenie wypadkowe według

prawidłowej stopy procentowej w wysokości 2,53%.

Sąd Okręgowy podkreślił, że spór w sprawie sprowadza się do interpretacji

przepisów ustawy z dnia 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z

tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (Dz. U. z 2009 r., Nr 167, poz.

1322 ze zm.; dalej „ustawa wypadkowa”) i wskazał, że zgodnie z art. 27 ustawy

wypadkowej stopę procentową składki na ubezpieczenie wypadkowe ustala się na

rok składkowy, przy czym rok ten oznacza okres obowiązywania stopy procentowej

składek na ubezpieczenie wypadkowe należnych za okres od 1 kwietnia danego

roku do 31 marca następnego roku. Skoro odwołująca spółka z końcem grudnia

3

2006 r. zatrudniała łącznie 105 pracowników i był to pierwszy rok kalendarzowy jej

działalności, w celu ustalenia składki na rok składkowy 1 kwietnia 2007 r. – 31

marca 2008 r. należało obliczyć liczbę ubezpieczonych zgodnie z art. 28 ust. 3

ustawy wypadkowej. Wynosi ona 27 osób (iloraz sumy ubezpieczonych i liczby

miesięcy od IX do XII, kiedy to spółka była zgłoszona jako płatnik). Natomiast

regulacja art. 28 ust. 4 ustawy wypadkowej ma szczególny charakter. Użyty w

przepisie termin „zgłaszany” wskazuje, że przepis ten stosuje się do sytuacji, w

której płatnik zawiesza cyklicznie prowadzenie działalności. W braku ciągłości

przedsiębiorstwa, ustalenie wysokości należnej stopy procentowej składki

wypadkowej zgodnie z art. 28 ust. 2 ustawy byłoby więc niezwykle trudne. W

rozpoznawanej sprawie płatnik niewątpliwie nie przystępował wielokrotnie do

ubezpieczeń w okresie od 1 stycznia 2006 r. do 31 marca 2007 r. Regulacja art. 28

ust. 4 ustawy wypadkowej nie miała zatem zastosowania do określenia spornej

stopy procentowej składki wypadkowej. W świetle przepisów rozporządzenia Rady

Ministrów z dnia 20 stycznia 2004 r. w sprawie Polskiej Kwalifikacji Działalności

(Dz. U. Nr 33, poz. 289 ze zm.) R.M. sp. z o.o. w R. była na dzień 31 grudnia 2006

r. zakwalifikowana pod PKD 2852Z. W myśl przepisów art. 28 ust. 2, art. 29 ust. 1 i

2 oraz art. 33 ust. 1 ustawy wypadkowej należna stopa procentowa składki na

ubezpieczenie wypadkowe w przypadku odwołującego powinna wynosić 2,53%.

Sąd pierwszej instancji zauważył, że R.M. sp. z o.o. w R. nie była zgłoszona

do ubezpieczeń społecznych w charakterze płatnika składek nieprzerwanie od 1

stycznia do 31 grudnia i co najmniej jeden dzień w styczniu danego roku nie była

obowiązana, w myśl art. 31 ust. 7 ustawy wypadkowej, do złożenia deklaracji ZUS

IWA za 2006 r. i lata wcześniejsze. Z tego też powodu ZUS nie był zobowiązany

informować płatnika o wysokości stopy procentowej na ubezpieczenie wypadkowe,

lecz płatnik powinien był ustalić wysokość stopy procentowej na ubezpieczenie

wypadkowe samodzielnie. Jeżeli jednak płatnik nie przekaże danych lub przekaże

nieprawdziwe dane, co spowoduje zaniżenie stopy procentowej składki na

ubezpieczenie wypadkowe, ZUS ustala w drodze decyzji stopę procentową na cały

rok składkowy w wysokości 150% stopy procentowej ustalonej na podstawie

prawidłowo podanych danych. Płatnik składek jest zobowiązany dokonać

sprawdzenia prawidłowości danych przekazanych do ZUS w imiennym raporcie

4

miesięcznym dotyczącym danego roku kalendarzowego, nie później niż do 30

kwietnia następnego roku kalendarzowego. W przypadku stwierdzenia

nieprawidłowości winien dokonać stosownej korekty. Błąd zatem w tym zakresie

obciąża płatnika. Biorąc powyższe pod uwagę Sąd Okręgowy stwierdził, że

pozwany zasadnie podwyższył odwołującej spółce stopę procentową składki na

ubezpieczenie wypadkowe w roku składkowym 1 kwietnia 2007 r. – 31 marca 2008

r.

Na skutek apelacji płatnika składek, Sąd Apelacyjny – Sąd Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z dnia 6 października 2011 r. zmienił

zaskarżony wyrok oraz poprzedzającą go decyzję organu rentowego i stwierdził

brak podstaw do podniesienia stopy procentowej składki na ubezpieczenie

wypadkowe obowiązującej odwołującego w roku składkowym: 1 kwiecień 2007 r.

do 31 marca 2008 r. do wysokości 3,80% a także zasądził od pozwanego na rzecz

odwołującego kwotę 2730 zł tytułem zwrotu kosztów w instancji odwoławczej.

Sąd drugiej instancji uznał, że zarzuty apelacji są w pełni usprawiedliwione.

Podkreślił, iż do rozstrzygnięcia pozostaje kwestia, czy składka na ubezpieczenie

wypadkowe na rok składkowy 1 kwietnia 2007 r. do 31 marca 2008 r. winna być

liczona w sposób zaprezentowany przez pozwanego, czy też, jak chce odwołujący,

na podstawie art. 28 ust. 4 ustawy wypadkowej. W ocenie Sądu Apelacyjnego

podzielić należy stanowisko apelującego, iż w takim przypadku winien on korzystać

z mechanizmu naliczania składki na ubezpieczenie wypadkowe przewidzianego w

art. 28 ust. 4 ustawy wypadkowej. Zgodnie z jego brzmieniem, jeżeli płatnik składek

zgłaszany jest w Zakładzie w okresie od dnia 1 stycznia danego roku do dnia 31

marca następnego roku, liczbę ubezpieczonych, o których mowa w ust. 3, ustala

się w oparciu o liczbę ubezpieczonych podlegających zgłoszeniu do ubezpieczenia

wypadkowego w miesiącu kalendarzowym, od którego płatnik składek został

zgłoszony w Zakładzie. Niewątpliwie z taką sytuacją mieliśmy do czynienia w

sprawie, skoro R.M. sp. z o.o. została po raz pierwszy zgłoszona jako płatnika

składek w miesiącu wrześniu 2006 r. i wtedy też zatrudniła pracownika. Zdaniem

Sądu Apelacyjnego, ustawodawca zdecydował się na zastosowanie, jako klucza do

naliczania składki, danych uzyskanych za cały rok kalendarzowy działania płatnika

składek na rynku. Preferencyjny system dotyczy więc podmiotów rozpoczynających

5

działalność pomiędzy 1 stycznia danego roku a 31 marca kolejnego roku. W tym

wypadku - zakładając płynność zatrudnienia, działanie w systemie „rozruchu

rynkowego" - decyduje liczba osób zatrudnionych w pierwszym miesiącu

działalności. Przemawia za tym także rozwiązanie dotyczące innego czasowego

określenia roku kalendarzowego i składkowego. Ustawa wprowadza bowiem nowe

pojęcie roku składkowego, który oznacza okres obowiązywania stopy procentowej

składek na ubezpieczenie wypadkowe ustalonych zgodnie z przepisami rozdziału 4

ustawy wypadkowej. Nawiązując do definicji zawartej w art. 2 ustawy, rok

składkowy obejmuje okres od dnia 1 kwietnia danego roku do dnia 31 marca

następnego roku. Jak się wydaje, chodzi tu o umożliwienie uwzględniania przy

ustalaniu wysokości stopy procentowej danych za cały poprzedni rok kalendarzowy.

Zgodnie bowiem z art. 30 ust. 4 kategorię ryzyka dla grupy działalności ustala się w

oparciu o dane Głównego Urzędu Statystycznego za trzy ostatnie lata

kalendarzowe, dostępne w dniu 31 stycznia danego roku, zaś kategorię ryzyka dla

płatnika składek ustala się na podstawie określonych w ustawie danych

przekazanych przez płatnika składek za trzy kolejne, ostatnie lata kalendarzowe,

które płatnik składek obowiązany jest przekazać do dnia 31 stycznia danego roku

za poprzedni rok kalendarzowy (art. 31 ust. 5 i 6).

Mając na uwadze treść art. 32 ust. 1, zgodnie z którym ZUS zawiadamia

płatnika składek o wysokości stopy procentowej składki na ubezpieczenie

wypadkowe obowiązującej w danym roku składkowym nie później niż do dnia 20

kwietnia danego roku, z wyłączeniem przypadków szczególnych określonych w

art. 33 ust. 1 i 2, można uznać, że Zakład ma w istocie 2 miesiące i 20 dni na

ustalenie indywidualnej stopy procentowej składki na ubezpieczenie wypadkowe,

co wobec powszechności ubezpieczenia wypadkowego i liczby zarejestrowanych

płatników nie jest czasem przesadnie długim. Stąd zapewne decyzja o

zdefiniowaniu roku składkowego jako okresu obejmującego okres od dnia 1

kwietnia danego roku (początek drugiego kwartału) do dnia 31 marca następnego

roku (koniec pierwszego kwartału). Co więcej - wydaje się, że organ rentowy

zastosował jeszcze inny wariant naliczania liczby ubezpieczonych albowiem

dokonał naliczania ilorazu średniej liczby ubezpieczonych z okresu wrzesień-

grudzień przez te 4 miesiące. Jak podkreślił Sąd Apelacyjny nie jest to niewątpliwie

6

mechanizm z art. 28 ust. 3, albowiem tam mamy do czynienia z dysponowaniem

danymi z przebiegu 12 miesięcy roku kalendarzowego.

Powyższy wyrok został zaskarżony skargą kasacyjną organu rentowego.

Skargę oparto na podstawie naruszenia prawa materialnego, tj. 1/ art. 28 ust. 4

ustawy z dnia 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu

wypadków przy pracy i chorób zawodowych, poprzez niewłaściwe jego

zastosowanie polegające na błędnym zastosowaniu do właściwie ustalonego stanu

faktycznego przepisu 28 ust. 4 powołanej ustawy, podczas gdy właściwe

subsumowanie faktów ustalonych w procesie winno skutkować zastosowaniem

przepisu 28 ust. 3 powołanej ustawy; 2/ art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 30 października

2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób

zawodowych wskutek jego błędnej wykładni polegającej na przyjęciu, iż wskazany

w nim sposób ustalania liczby ubezpieczonych zastosować można jedynie do

płatnika składek, który nieprzerwalnie w ciągu całego poprzedniego roku

kalendarzowego a więc od 1 stycznia do 31 grudnia zarejestrowany był jako płatnik

składek, albowiem użyty zwrot „w poszczególnych miesiącach poprzedniego roku

kalendarzowego" umożliwia zastosowanie przewidzianego w nim sposobu liczenia

jedynie w przypadku dysponowana danymi z przebiegu wszystkich 12 miesięcy

roku kalendarzowego. Skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku

i orzeczenie co do istoty sprawy oraz zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów

zastępstwa procesowego według norm przewidzianych; ewentualnie o uchylenie

zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu - Sądowi Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w P. do ponownego rozpoznania.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano, iż w myśl art. 28 ustawy

wypadkowej stopę procentową składki na ubezpieczenie wypadkowe ustala się na

cały rok składkowy. Rokiem składkowym w ubezpieczeniu wypadkowym jest okres

rozpoczynający się od 1 kwietnia danego roku kalendarzowego i trwający do 31

marca następnego roku kalendarzowego. Sposób ustalania stopy procentowej

składki na ubezpieczenie wypadkowe uzależniony jest od liczby ubezpieczonych

zgłaszanych przez danego płatnika do ubezpieczenia wypadkowego. Zgodnie z

art. 28 ust. 3 powołanej ustawy liczbę ubezpieczonych ustala się jako iloraz sumy

ubezpieczonych podlegających ubezpieczeniu wypadkowemu w ciągu

7

poszczególnych miesięcy poprzedniego roku kalendarzowego i liczby miesięcy,

przez które płatnik składek był w poprzednim roku kalendarzowym zgłoszony w

ZUS co najmniej jeden dzień. Zatem w liczbie miesięcy uwzględnia się tylko te

miesiące, w których płatnik co najmniej jeden dzień był płatnikiem składek na

ubezpieczenie wypadkowe w rozumieniu przepisów o systemie ubezpieczeń

społecznych, tj. w których co najmniej jeden ubezpieczony podlegał ubezpieczeniu

wypadkowemu.

Biorąc pod uwagę powyższe, w niniejszym przypadku przy ustalaniu liczby

miesięcy nie uwzględnia się okresu, w którym płatnik nie był zarejestrowany w ZUS,

a tym samym nie był płatnikiem składek na ubezpieczenie wypadkowe. Natomiast

Sąd Apelacyjny uznał, iż przepis art. 28 ust. 3 ustawy wypadkowej znajduje

zastosowanie w odniesieniu do płatników składek, który w ciągu całego roku

kalendarzowego, a więc od 1 stycznia do 31 grudnia, zarejestrowany był jako

płatnik składek. Zatem odwołujący zgłoszony jako płatnik dopiero we wrześniu

2006 r. warunku tego nie spełnił. Sąd uznał bowiem, iż w ust. 3 mamy do czynienia

z dysponowaniem danymi z przebiegu 12 miesięcy roku kalendarzowego.

Tymczasem przepis ten wyraźnie wskazuje, iż liczbę ubezpieczonych, o których

mowa w ust. 1 i 2, ustala się jako iloraz sumy ubezpieczonych podlegających

ubezpieczeniu wypadkowemu w ciągu poszczególnych miesięcy poprzedniego roku

kalendarzowego i liczby miesięcy, przez które płatnik składek był w poprzednim

roku kalendarzowym zgłoszony w Zakładzie co najmniej 1 dzień. Przepis ten nie

wymaga, aby płatnik nieprzerwalnie przez cały rok kalendarzowy zarejestrowany

był jako płatnik. Wręcz przeciwnie-wyraźnie wskazuje, iż w celu ustalenia liczby

ubezpieczonych należy wziąć pod uwagę jedynie te miesiące, w których płatnik był

zarejestrowany w ZUS.

Odmienne zasady ustalania liczby ubezpieczonych - w myśl art. 28 ust. 4

powołanej ustawy dotyczą przypadków, gdy płatnik składek zgłaszany jest w

Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych w okresie od 1 stycznia danego roku do 31

marca następnego roku. W tym przypadku liczbę ubezpieczonych ustala się na

podstawie liczby ubezpieczonych podlegających zgłoszeniu do ubezpieczenia

wypadkowego w ciągu miesiąca, od którego płatnik składek został zgłoszony w

ZUS. Zasada ta ma zatem zastosowanie tylko w przypadku płatników, którzy są

8

zgłaszani po raz pierwszy w ZUS, przy czym przy ustalaniu liczby ubezpieczonych

bierze się pod uwagę miesiąc, w którym podlega ubezpieczeniu wypadkowemu

pierwszy ubezpieczony, płatników, którzy w poprzednim roku kalendarzowym nie

byli płatnikami składek na ubezpieczenie wypadkowe, tj. byli zarejestrowani w ZUS,

ale w ciągu poszczególnych miesięcy poprzedniego roku nie zgłaszali ani jednej

osoby do tego ubezpieczenia, płatników, którzy byli skreśleni z krajowego rejestru

gospodarki narodowej REGON na dzień 31 grudnia poprzedniego roku. Mając

zatem na uwadze, iż Spółka po raz pierwszy zgłoszona została jako płatnik składek

w miesiącu wrześniu 2006 r., natomiast spór dotyczył roku składkowego od 1

kwietnia 2007 r. do 31 marca 2008 r., przepisem, który należało zastosować

ustalając liczbę ubezpieczonych, jest ustęp 3 art. 28 powołanej ustawy a nie jego

ustęp 4.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Analizę prawidłowości zaskarżonego wyroku rozpocząć wypada od

przypomnienia, że art. 28 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 30 października 2002 r. o

ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych

(jednolity tekst: Dz. U. z 2009 r. Nr 167, poz. 1322 ze zm., zwanej dalej "ustawą")

kreuje dwie kategorie płatników składek: 1) płatników zgłaszających do

ubezpieczenia wypadkowego nie więcej niż 9 ubezpieczonych i 2) płatników

zgłaszających do tegoż ubezpieczenia co najmniej 10 ubezpieczonych. Dokonując

takiego podziału ustawodawca posłużył się zatem kryterium liczby ubezpieczonych

zgłoszonych do ubezpieczenia wypadkowego, które to kryterium doprecyzował w

ust. 3 i 4 powołanego artykułu. Dla każdej z wymienionych kategorii płatników

określono odmienne zasady ustalania stopy procentowej składki i inny tryb

postępowania w tym zakresie. W przypadku płatników zgłaszających do

ubezpieczenia wypadkowego nie więcej niż 9 ubezpieczonych stopa procentowa

składki jest zryczałtowana. Wynosi ona dla każdego płatnika z tej kategorii,

niezależnie od grupy działalności, do jakiej został zaliczony, 50% najwyższej stopy

procentowej ustalonej na dany rok składkowy dla grup działalności zgodnie z

zasadami określonymi w art. 30 ustawy. Do płatników tych nie ma zastosowania

9

art. 29 powołanego aktu, wskazujący podstawę klasyfikowania grup działalności

(PKD) i sposób ich kodowania (REGON) oraz art. 31 ust. 3 i 6, dotyczący danych,

do jakich przekazywania do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych zobowiązany jest

płatnik.

W odniesieniu do drugiej kategorii płatników (zgłaszających do

ubezpieczenia wypadkowego co najmniej 10 ubezpieczonych) sytuacja jest bardziej

złożona. Zasadą jest, że opłacają oni składkę według ustalanej (w myśl art. 28 ust.

1 i art. 32 ustawy) przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych i podawanej do

wiadomości płatnika zindywidualizowanej stopy procentowej. Stanowi ona iloczyn

stopy procentowej składki na ubezpieczenie wypadkowe właściwej dla grupy

działalności, do której należy płatnik (ustalanej - zgodnie z art. 30 ustawy oraz § 4 i

załącznika nr 1 do rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 29

listopada 2002 r. w sprawie różnicowania stopy procentowej składki na

ubezpieczenie społeczne z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych w

zależności od zagrożeń zawodowych i ich skutków - według przypisanej dla każdej

z grup działalności kategorii ryzyka określonego wskaźnikami częstości

poszkodowanych w wypadkach przy pracy ogółem, poszkodowanych w wypadkach

przy pracy śmiertelnych i ciężkich, stwierdzonych chorób zawodowych i

zatrudnionych w warunkach zagrożenia) i wskaźnika korygującego ustalanego dla

danego płatnika stosownie do zasad określonych w art. 31 ustawy i § 5-8

rozporządzenia, czyli według właściwej dla płatnika kategorii ryzyka mierzonej

wskaźnikami częstości poszkodowanych w wypadkach przy pracy ogółem,

poszkodowanych w wypadkach przy pracy śmiertelnych i ciężkich oraz

zatrudnionych w warunkach zagrożenia. W myśl art. 29 oraz art. 31 ust. 3 i 6

ustawy, płatnicy należący do omawianej kategorii zobowiązani są zatem do

przekazywania do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych danych służących do

ustalenia kategorii ryzyka dla swojej grupy działalności (takich jak rodzaj

działalności według PKD ujęty w rejestrze REGON) oraz wskaźnika korygującego

(liczba osób zgłoszonych do ubezpieczenia wypadkowego oraz liczba

poszkodowanych w wypadkach ogółem, poszkodowanych w wypadkach

śmiertelnych i ciężkich oraz zatrudnionych w warunkach zagrożenia).

10

Nieco odmiennie rzecz się ma z płatnikami zgłaszającymi do ubezpieczenia

wypadkowego co najmniej 10 ubezpieczonych, którym Zakład Ubezpieczeń

Społecznych nie ustalił kategorii ryzyka z uwagi na brak obowiązku przekazywania

informacji, o jakich mowa w art. 31 ust. 6 w związku z ust. 3 ustawy, przez trzy

kolejne, ostatnie lata kalendarzowe lub którzy w ogóle nie podlegają wpisowi do

rejestru REGON. Zgodnie z art. 33 ust. 1, 2 i 3 ustawy w pierwszym z

wymienionych przypadków stopa procentowa składki jest zróżnicowana o tyle, że

odpowiada stopie procentowej składki określonej dla grupy działalności, do której

należy płatnik, nie podlega jednak weryfikacji z zastosowaniem wskaźnika

korygującego. W odniesieniu do płatników, którym urząd statystyczny nie wydał

przed upływem terminu opłacania składek zaświadczenia o wpisie do rejestru

REGON zawierającego informację o rodzaju działalności, ustawodawca przewidział

przy tym zaliczkowe ustalenie stopy procentowej składki według zasad

wynikających z art. 28 ust. 1 i obowiązek dokonania jej korekty po uzyskaniu przez

płatnika stosownego zaświadczenia. Natomiast w drugim przypadku stopa

procentowa składki jest zryczałtowana i stanowi 50% najwyższej stopy procentowej

ustalonej na dany rok składkowy dla wszystkich grup działalności.

Odmienność reguł ustalania stopy procentowej składki dla poszczególnych

kategorii płatników sprawia zaś, że istotny jest problem prawidłowego określenia

liczby osób zgłoszonych przez płatnika do ubezpieczenia wypadkowego.

Zasady ustalania liczby ubezpieczonych określa art. 28 ust. 3 ustawy.

Zgodnie z treścią tego przepisu liczbę tę ustala się jako iloraz sumy

ubezpieczonych podlegających ubezpieczeniu wypadkowemu w ciągu

poszczególnych miesięcy poprzedniego roku kalendarzowego i liczby miesięcy,

przez które płatnik składek był w poprzednim roku kalendarzowym zgłoszony w

Zakładzie co najmniej 1 dzień. Warto zauważyć, że w świetle powołanego

unormowania okresem obrachunkowym, z którego przyjmuje się dane do ustalenia

liczby ubezpieczonych, jat rok kalendarzowy (a więc przedział czasu od 1 stycznia

do 31 grudnia) a nie rok składkowy, zdefiniowany w art. 2 pkt 8 ustawy jako okres

obowiązywania stopy procentowe składek na ubezpieczenie wypadkowe należnych

za okres od 1 kwietnia danego roku do dnia 31 marca następnego roku. Ma racją

Sąd Apelacyjny konstatując, iż takie określenie roku składkowego ma na celu

11

umożliwienie płatnikom dopełnienia w terminie obowiązku przekazania Zakładowi

Ubezpieczeń Społecznych niezbędnych danych, a Zakładowi – określenie

indywidualnej stopy procentowej składek na ubezpieczenie wypadkowe. Nie można

jednak podzielić poglądu, że regulacja art. 28 ust. 3 ustawy dotyczy jedynie

sytuacji, gdy płatnik składek był zarejestrowany w Zakładzie przez cały poprzedni

rok kalendarzowy. Słuszności tej tezy przeczy literalne brzmienie komentowanego

przepisu, w którym nie ma mowy o nieprzerwanym zgłoszeniu płatnika przez cały

wspomniany roczny okres obrachunkowy. Przeciwnie - przyjęty przez ustawodawcę

mechanizm ustalania liczby ubezpieczonych zakłada zaistnienie sytuacji, gdy

płatnik tylko przez część roku kalendarzowego podlega rejestracji, skoro nakazuje

uwzględnianie w owych ustaleniach tylko tych miesięcy, w których zgłoszenie

trwało co najmniej 1 dzień.

W stosunku do zawartej w art. 28 ust. 3 ustawy ogólnej reguły ustalania

liczby ubezpieczonych dla określenia stopy procentowej składki na ubezpieczenie

wypadkowe, unormowane ust. 4 tego artykułu przewiduje wyjątek. Jeżeli bowiem

płatnik składek zgłaszany jest w Zakładzie w okresie od dnia 1 stycznia danego

roku do dnia 31 marca następnego roku, liczbę ubezpieczonych, o których mowa w

ust. 3, ustala się w oparciu o liczbę ubezpieczonych podlegających zgłoszeniu do

ubezpieczenia wypadkowego w miesiącu kalendarzowym, od którego płatnik

składek został zgłoszony w Zakładzie. Użycie przez ustawodawcą w cytowanym

przepisie formy niedokonanej w odniesieniu do „zgłaszania” płatnika w Zakładzie,

skłoniła niektórych komentatorów do sformułowania tezy, iż hipotezą omawianej

normy prawnej objęte są sytuacje, gdy we wskazanym w przepisie okresie czasu

płatnik - wskutek zawieszania i wznawiania albo kończenia i podejmowania

działalności - wielokrotnie zgłasza się do ubezpieczenia wypadkowego, albowiem

nie można wówczas mówić o „zgłoszeniu” lecz o wielokrotnym „zgłaszaniu” do

ubezpieczenia (por. D. E. Lach (w:) D. E. Lach, S. Samol, K. Ślebzak, Ustawa o

ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych.

Komentarz, Warszawa 2010, komentarz do art. 28). Do konkluzji takiej nie

upoważnia jednak wykładnia literalna i systemowa. Tak jak przepis ust. 3 nie

traktuje o nieprzerwanym, trwającym przez cały rok kalendarzowy zarejestrowaniu

płatnika w Zakładzie, tak przepis ust. 4 nie stanowi o „ponownym” czy

12

„wielokrotnym” zgłaszaniu do ubezpieczenia wypadkowego. W świetle uregulowań

ustawy znaczenie prawne ma skutecznie dokonane zgłoszenie do ubezpieczenia, a

nie sama niezakończona procedura dokonywania tegoż zgłoszenia. Wypada zatem

podzielić to stanowisko doktryny, zgodnie z którym pod hipotezę ostatniej z

powyższych norm prawnych podpadają sytuacje, gdy w danym roku

kalendarzowym płatnik zostaje dopiero zarejestrowany w tym charakterze (w

związku z rozpoczęciem po raz pierwszy lub wznowieniem działalności po dłuższej

przerwie) i z oczywistych względów nie może skorzystać z mechanizmu ustalania

liczby ubezpieczonych określonego w art. 28 ust. 3 ustawy, skoro w poprzednim

roku kalendarzowym w żadnym miesięcu nie był zgłoszony w Zakładzie chociaż

przez jeden dzień (por. M. Raczkowski (w:) Społeczne ubezpieczenie wypadkowe i

chorobowe. Komentarz pod redakcją M. Gersdorf i B. Gudowskiej, Warszawa 2012,

komentarz do art. 28). W takim przypadku płatnik może skorzystać z

przewidzianego w komentowanym przepisie uproszczonego (w relacji do

ustanowionego w art. 28 ust. 3) sposobu ustalania liczby ubezpieczonych według

stanu z pierwszego miesiąca kalendarzowego, od którego trwa to zgłoszenie.

Opisany dyspozycją omawianej normy prawnej mechanizm rozciąga się zaś na cały

pierwszy rok kalendarzowy, w którym nastąpiło zarejestrowanie płatnika oraz

pierwszy kwartał następnego roku kalendarzowego, tj., do rozpoczęcia kolejnego

roku składkowego. Regulacja ta nie dotyczy natomiast roku składkowego

rozpoczynającego się z dniem 1 kwietnia następnego – po zarejestrowaniu płatnika

– roku kalendarzowego. W tym bowiem przypadku płatnik ma już możliwość

ustalenia liczby ubezpieczonych według reguły art. 28 ust. 3 ustawy. Niniejszy spór

dotyczył zaś takiej właśnie sytuacji.

Wobec zasadności kasacyjnego zarzutu naruszenia prawa materialnego

przy ferowaniu zaskarżonego wyroku, z mocy art. 39815

§ 1 oraz art. 108 § 2 w

związku z art. 39821

k.p.c. orzeczono jak w sentencji.

/tp/