III KK 451/11

Sygn. akt III KK 451/11

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 28 września 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Stanisław Zabłocki (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Zbigniew Puszkarski

SSN Dorota Rysińska

Protokolant Joanna Mierzwińska - Lorencka

przy udziale prokuratora Prokuratury Generalnej Bogumiły Drozdowskiej,

w sprawie R. K.

skazanego z art. 59 ust. 1 ustawy z dnia 20 marca 2009 r. o bezpieczeństwie

imprez masowych,

po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie

w dniu 28 września 2012 r.,

kasacji, wniesionej na podstawie art. 521 § 1 kpk, przez Prokuratora Generalnego

od wyroku Sądu Rejonowego

z dnia 28 czerwca 2011 r., ,

uchyla zaskarżony wyrok w całości i przekazuje sprawę do

ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu .

2

UZASADNIENIE

R. K. został oskarżony o to, że „w dniu 26 czerwca 2011 r. w B. na stadionie

sportowym /…/ w trakcie meczu żużlowego pomiędzy /…/ wniósł i posiadał wyroby

pirotechniczne w postaci granatu dymnego GD – 10 i świecy dymnej U 11006”, tj. o

czyn z art. 59 ust. 1 ustawy z dnia 20 marca 2009 r. o bezpieczeństwie imprez

masowych (Dz. U. Nr 62, poz. 504, dalej powoływana jako u.b.i.m.)

Prokurator Prokuratury Rejonowej, w dniu 28 czerwca 2011 r., na podstawie

art. 335 § k.p.k. wniósł o wydanie wyroku skazującego bez przeprowadzania

rozprawy i orzeczenie w stosunku do R. K., na podstawie art. 59 ust. 1 u.b.i.m. kary

10 miesięcy pozbawienia wolności, z warunkowym zawieszeniem jej wykonania na

okres 3 lat próby, jak również o wymierzenie na podstawie art. 71 § 1 k.k. kary

grzywny w wysokości 140 stawek dziennych po 15 zł każda oraz - na podstawie art.

41b k.k. - środka karnego „zakazu wstępu na imprezy sportowe – mecze piłki

nożnej rozgrywane przez wszystkie kluby piłkarskie i Kadrę Narodową na

terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i poza jej terytorium oraz mecze piłki nożnej

rozgrywane w ramach Mistrzostw Europy w Piłce Nożnej EURO 2012 w 2012 roku

na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i Ukrainy oraz mecze żużlowe rozgrywane

przez wszystkie kluby żużlowe i Kadrę Narodową na terytorium Rzeczypospolitej

Polskiej i poza jej terytorium oraz mecze żużlowe cyklu Grand Prix rozgrywane na

terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i poza jej terytorium, połączony z obowiązkiem

stawiennictwa we właściwej jednostce Policji w czasie trwania imprezy masowej” na

okres 2 lat, a także - na podstawie art. 44 § 1 k.k. - przepadku wyrobów

pirotechnicznych.

Na posiedzeniu w dniu 28 czerwca 2011 r., Sąd Rejonowy wskazał na

„…konieczność zmodyfikowania wniosku w zakresie sprecyzowania środka

karnego zakazu poprzez zobowiązanie oskarżonego do osobistego stawiennictwa

we właściwej według miejsca zamieszkania jednostce organizacyjnej Policji w

czasie trwania imprez masowych z udziałem Polskiej Kadry Narodowej w piłce

nożnej, klubu piłkarskiego Lech Poznań oraz klubu żużlowego Start Gniezno”.

Na tym samym posiedzeniu Prokurator zmodyfikował, po uzyskaniu

stanowiska oskarżonego, uprzednio złożony wniosek w przedmiocie skazania bez

przeprowadzania rozprawy i wniósł o wymierzenie R. K. kary 10 miesięcy

pozbawienia wolności z warunkowym jej zawieszeniem na okres 3 lat próby,

orzeczenie kary grzywny w wysokości 140 stawek dziennych ustalając wysokość

3

jednej stawki na 15 zł, orzeczenie środka karnego w postaci „zakazu wstępu na

masowe imprezy sportowe – mecze piłki nożnej rozgrywane przez wszystkie kluby

piłkarskie i Kadrę Narodową na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i poza jej

terytorium oraz mecze piłki nożnej rozgrywane w ramach Mistrzostw Europy w Piłce

Nożnej EURO 2012 w 2012 r. na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i Ukrainy

oraz mecze żużlowe rozgrywane przez wszystkie kluby żużlowe i Kadrę Narodową

na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i poza jej terytorium oraz mecze żużlowe

cyklu Grand Prix rozgrywane na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i poza jej

terytorium, zobowiązując oskarżonego do osobistego stawiennictwa we właściwej

według miejsca zamieszkania jednostce organizacyjnej Policji w czasie trwania

imprez masowych z udziałem Polskiej Kadry Narodowej w piłce nożnej, klubu

piłkarskiego /…/ oraz klubu żużlowego /…/” na okres 2 lat oraz o orzeczenie

przepadku na rzecz Skarbu Państwa przedmiotów w postaci wyrobów

pirotechnicznych tj. granatu dymnego GD–10 i świecy dymnej U- 11006.

Wyrokiem z dnia 28 czerwca 2011 r., Sąd Rejonowy uznał R. K. za winnego

tego, że „w dniu 26 czerwca 2011 r. w B. na stadionie sportowym /…/ na imprezie

masowej, to jest w trakcie meczu żużlowego pomiędzy klubami /…/ , wniósł i

posiadał wyroby pirotechniczne w postaci granatu dymnego GD-10 i świecy dymnej

U 11006”, to jest występku z art. 59 ust. 1 u.b.i.m. i za to na podstawie art. 59 ust. 1

u.b.i.m. wymierzył mu karę 10 miesięcy pozbawienia wolności, której wykonanie na

podstawie art. 69 § 1 k.k. i art. 70 § 1 pkt 1 k.k. warunkowo zawiesił na okres 3 lat

próby, zaś na podstawie art. 71 § 1 k.k. wymierzył oskarżonemu karę grzywny w

wysokości 140 stawek dziennych ustalając wysokość jednej stawki dziennej na

kwotę 15 zł. Ponadto, na podstawie art. 66 i art. 67 u.b.i.m. w zw. z art. 41b § 1,2,3 i

4 k.k., orzekł wobec oskarżonego środek karny w postaci „zakazu wstępu na

masowe imprezy sportowe – mecze piłki nożnej rozgrywane przez wszystkie kluby

piłkarskie i Kadrę Narodową na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i poza jej

terytorium oraz mecze piłki nożnej rozgrywane w ramach Mistrzostw Europy w Piłce

Nożnej EURO 2012 w 2012 roku na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i Ukrainy

oraz mecze żużlowe rozgrywane przez wszystkie kluby żużlowe i Kadrę Narodową

na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i poza jej terytorium oraz mecze żużlowe

cyklu Grand Prix rozgrywane na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i poza jej

terytorium, zobowiązując oskarżonego do osobistego stawiennictwa we właściwej

według miejsca zamieszkania jednostce organizacyjnej Policji w czasie trwania

4

imprez masowych z udziałem Polskiej Kadry Narodowej w piłce nożnej, klubu

piłkarskiego /…/ oraz klubu żużlowego /…/ na okres 2 (dwóch) lat”. Orzekł także o

przepadku na rzecz Skarbu Państwa wyrobów pirotechnicznych.

Wyrok ten nie został zaskarżony przez strony i uprawomocnił się, jako

wydany w postępowaniu przyspieszonym, po upływie terminu określonego w art.

517h § 1 k.p.k.

Kasację od powyższego wyroku wniósł, na podstawie art. 521 k.p.k.,

Prokurator Generalny, zaskarżając go w całości na niekorzyść skazanego i

zarzucając mu „rażące i mające istotny wpływ na treść orzeczenia naruszenie

przepisów prawa karnego procesowego, a mianowicie art. 343 § 7 k.p.k. w zw. z

art. 335 § 1 k.p.k. w zw. z art. 517a k.p.k., polegające na uwzględnieniu wadliwie

zmodyfikowanego przez prokuratora, w zakresie proponowanego wymiaru środka

karnego w postaci zakazu wstępu na imprezę masową, wniosku o wydanie wobec

R. K. wyroku skazującego bez przeprowadzenia rozprawy i wydaniu wyroku

zgodnego ze zmodyfikowanym wnioskiem, w wyniku czego doszło do rażącego

naruszenia art. 41b § 2 i § 3 k.k. w zw. z art. 66 ustawy z dnia 20 marca 2009 r. o

bezpieczeństwie imprez masowych (Dz. U. Nr 62, poz. 504 z późn. zm.) poprzez

określenie rodzaju imprez masowych w zakresie szerszym niż nałożony na

oskarżonego obowiązek osobistego stawiennictwa w jednostce Policji”.

W konkluzji kasacji, Prokurator Generalny wniósł o uchylenie wyroku w

całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Kasacja Prokuratora Generalnego jest zasadna, bowiem Sąd Rejonowy,

uwzględniając nieprawidłowo sformułowany przez Prokuratora wniosek w trybie art.

335 § 1 k.p.k., dopuścił się naruszenia przepisów prawa procesowego i

materialnego, wskazanych w skardze.

W pierwszej kolejności należy wskazać, iż zarówno prawidłowość wniosku

złożonego przez Prokuratora w niniejszej sprawie, jak i prawidłowość wydanego w

ślad za nim wyroku Sądu Rejonowego, oceniać należy w świetle stanu prawnego

obowiązującego przed dniem 1 stycznia 2012 roku, albowiem dopiero w tym dniu

weszła w życie ustawa z dnia 31 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o

bezpieczeństwie imprez masowych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 217,

poz. 1280). Tak więc, zarówno w dniu popełnienia przez Radosława Koralewskiego

czynu zabronionego, jak i w dniu wydawania zaskarżonego kasacją wyroku,

5

obowiązywał stan prawny ukształtowany w dniu 4 września 2010 r., gdy to weszła

w życie ustawa z dnia 22 lipca 2010 r. o zmianie ustawy o bezpieczeństwie imprez

masowych oraz ustawy – Kodeks karny (Dz. U. Nr 152, poz. 1021). Uwaga ta jest

istotna dlatego, że w świetle stanu prawnego obowiązującego od dnia 1 stycznia

2012 roku treść zaskarżonego wyroku co prawda nadal nie odpowiadałaby do

końca przepisom prawa (objęcie zakazem wszelkich meczów piłkarskich i

żużlowych rozgrywanych nie tylko na terenie RP, ale także i poza jej terytorium, a

także imprez żużlowych międzynarodowych, odbywających się poza terytorium

Rzeczypospolitej Polskiej), ale skala stwierdzonych błędów byłaby mniejsza, z

uwagi na treść § 2. art. 41b k.k. w brzmieniu obowiązującym od tej daty, w świetle

którego to przepisu zakaz wstępu na imprezę masową przybrał na terytorium

Rzeczypospolitej Polskiej ex lege, bez wątpienia, tzw. charakter zintegrowany.

Rzecz jednak w tym, jak to już wyżej stwierdzono, iż stanem prawnym relewantnym

dla oceny prawidłowości zaskarżonego wyroku jest ten, który obowiązywał przed tą

datą. Zgodnie z tym stanem prawnym, a więc z art. 41b § 1-4 w brzmieniu

obowiązującym do dnia 1 stycznia 2012 r., zaskarżony wyrok obarczony jest

znacznie poważniejszymi uchybieniami. Zasadnie wskazuje Prokurator Generalny,

że obowiązująca w chwili wydawania zaskarżonego wyroku treść art. 41b § 2 k.k.

nakazywała przyjąć, iż zakaz wstępu na imprezę masową jest połączony z

obowiązkiem osobistego stawiennictwa w jednostce organizacyjnej Policji lub w

miejscu określonym przez właściwego, ze względu na miejsce zamieszkiwania

osoby skazanej, komendanta powiatowego (rejonowego, miejskiego) Policji, w

czasie trwania imprezy masowej. Zatem, orzekając środek karny zakazu wstępu na

imprezę masową, sąd zobowiązany był do nałożenia na oskarżonego obowiązku

stawiennictwa, we właściwej jednostce organizacyjnej Policji, w czasie trwania

imprez, wskazanych przez sąd w wyroku. Z art. 41b § 3 k.k. wynikało zaś, iż

orzekając zakaz wstępu na imprezę masową, sąd określa rodzaje imprez

masowych, w czasie trwania których skazany jest obowiązany do osobistego

stawiennictwa w jednostce Policji, w tym nazwy dyscyplin sportowych, nazwy

klubów sportowych oraz zakres terytorialny obowiązywania orzeczonego środka.

Zarówno pierwotny, jak i zmodyfikowany przez prokuratora wniosek złożony

w niniejszej sprawie w trybie art. 335 § 1 k.p.k. w tej części, w jakiej odnosił zakaz

do meczów piłki nożnej rozgrywanych przez wszystkie kluby piłkarskie (…) na

terytorium RP i poza jej terytorium, a także meczów żużlowych rozgrywanych przez

6

wszystkie kluby żużlowe (…) na terytorium RP i poza jej terytorium, nie zawierał

istotnych elementów, o których mowa jest w art. 41b § 2 i 3 k.k., wobec całkowicie

pozbawionego precyzji określenia zakresu przedmiotowego środka karnego, który

w tym brzmieniu mógłby być odnoszony do zakazu wstępu na wszystkie mecze

piłkarskie i żużlowe, rozgrywane przez jakikolwiek klub w jakimkolwiek zakątku

świata. Zasadnie wskazuje Prokurator Generalny w uzasadnieniu swej skargi, że z

określonych w art. 41b § 3 k.k. wymogów, jakie spełniać powinno orzeczenie o

zakazie wstępu na imprezę masową wynikało, że nie może on dotyczyć

„wszystkich” imprez sportowych, ale także i to, że nie mógł on obejmować

„wszystkich” imprez sportowych rozgrywanych na terenie kraju, ale konkretne

rodzaje rozgrywek sportowych i że za taką interpretacją przemawia ta część

dyspozycji, która nakazywała sądowi określenie rodzajów imprez masowych, w tym

nazwy dyscyplin sportowych, nazwy klubów sportowych oraz zakres terytorialny

obowiązywania orzeczonego środka. Skarżący trafnie też podnosi, że określenie

orzeczonego środka w sposób odpowiadający treści § 3 art. 41b k.k. oraz

uwzględnienie tego, że § 2 tego przepisu jest immanentnie związany z § 3, ma

zapewnić możliwość prawidłowego wykonania orzeczenia zawierającego

rozstrzygnięcie o zastosowaniu tego środka karnego. W związku z tym ostatnim

argumentem, podniesionym przez Prokuratora Generalnego, zauważyć jednak

należy, iż dostrzeżenie implikacji z nim związanych, powinno prowadzić Autora

nadzwyczajnego środka zaskarżenia do odmiennego określenia jego kierunku.

Wysunięcie przez skarżącego tezy, iż zakres zakazu powinien pokrywać się z

zakresem nałożonego obowiązku stawiennictwa z jednej strony oraz zarzucenie z

drugiej strony, że zakres zakazu winien być ograniczony, a nie zakreślony tak

ogólnie, jak w zaskarżonym wyroku, prowadzić musi bowiem do wniosku, iż po

stosownych korektach to nie zakres obowiązku powinien być dostosowany do

zakresu orzeczonego zakazu (takie orzeczenie stanowiłoby, istotnie,

rozstrzygnięcie na niekorzyść), ale wręcz przeciwnie, że to zakres zakazu powinien

być odpowiednio dostosowany do zakresu nałożonego obowiązku (takie orzeczenie

stanowiłoby zaś, bez wątpienia, rozstrzygnięcie na korzyść).

Poglądy prezentowane przez Prokuratora Generalnego znajdują wsparcie w

piśmiennictwie prawniczym, analizującym treść środka karnego zakazu wstępu na

imprezy masowe w nawiązaniu do stanu prawnego obowiązującego do dnia 1

stycznia 2012 r.

7

M. Zalewski stwierdza, że: „wydaje się, iż sąd nie może poprzestać na

wskazaniu ogólnym, że dany sprawca objęty zostaje zakazem uczestnictwa w

imprezach masowych określonego rodzaju na terenie całego kraju. Sąd musi

zawęzić zakres omawianego środka w zależności od potrzeb prewencyjnych, jak

również w zależności od stopnia społecznej szkodliwości czynu sprawcy”, a wiążąc

takie zawężenie z wynikającą z art. 41b § 3 k.k. koniecznością określenia rodzaju

imprez masowych, w trakcie których na skazanym spoczywać będzie obowiązek

stawiennictwa oraz z zakresem terytorialnego obowiązywania „orzeczonego

środka” (art. 41b § 3 in fine k.k.), dochodzi do wniosku, iż „zakaz ujęty generalnie,

połączony z obowiązkiem opisanym w art. 41b § 2 oznaczałby, że sprawca

obowiązany byłby do stawiennictwa permanentnego, w rytm wszystkich imprez

masowych, odbywających się na terenie całego kraju” (zob. M. Królikowski, R.

Zawłocki [red.]: Kodeks karny. Część ogólna. Komentarz, wyd. 2., Warszawa 2011,

t. II, s. 147).

W. Wróbel konstatuje zaś, że: „konkretna treść nakazu musi być

sprecyzowana w wyroku sądu, określającym rodzaj imprez masowych objętych

zakazem (…). Sąd nie może więc orzec zakazu udziału we wszystkich imprezach

masowych, ale musi je skonkretyzować zarówno w perspektywie czasu, jak i

miejsca, przy czym nie jest wystarczające posługiwanie się wyłącznie kategoriami

wymienionymi przez ustawę (np. imprezy artystyczne)” i także wskazując na to, że

obowiązek stawiennictwa „powiązany jest automatycznie z samym orzeczeniem

zakazu wstępu na imprezę masową”, konkluduje: „gdyby przyjąć odmienne

założenie, dopuszczające możliwość orzeczenia zakazu wstępu na wszelkie

imprezy masowe (…) wykonanie takiego zakazu (w związku z koniecznością

obowiązku osobistego stawiennictwa) byłoby praktycznie niemożliwe” (zob.

M.Melezini [red.] : System Prawa Karnego. Kary i środki karne. Poddanie sprawcy

próbie, Warszawa 2010, t. 6, s. 559-561).

Także R.A.Stefański (Środek karny zakazu wstępu na imprezę masową,

Prok. i Pr. 2010, nr 1-2, s. 280-281) wywodząc, że: „nie wydaje się, by było

uzasadnione – z punktu widzenia kryminalnopolitycznego – orzekanie w każdym

wypadku zakazu wstępu na wszelkiego rodzaju imprezy masowe” oraz: „zasada

indywidualizacji nakazuje dokonać dyferencjacji imprez, których dotyczy zakaz”,

opowiada się za możliwością i jednocześnie potrzebą określania w orzeczeniu

zakresu omawianego zakazu, a więc jednocześnie za poglądem, iż na gruncie

8

poprzedniego stanu prawnego zakaz ten nie przybierał ex lege postaci

zintegrowanej.

Jeszcze wyraźniejsze stanowisko zajął w tej materii A. Marek (Kodeks karny.

Komentarz, wyd. 5., Warszawa 2010, s. 142), stwierdzając kategorycznie:

„Orzekając zakaz sąd określa rodzaje imprez masowych, których zakaz dotyczy, w

tym nazwy dyscyplin sportowych, klubów sportowych oraz zakres terytorialny

orzeczonego środka (art. 41b § 3). Z zakazem wstępu na imprezę masową

połączony jest obowiązek osobistego stawiennictwa w wyznaczonej jednostce

organizacyjnej Policji w czasie trwania imprezy (art. 41b § 2)”.

Do podnoszonych we wskazanych publikacjach argumentów natury

systemowej i funkcjonalnej, przemawiających za poglądem, iż na gruncie stanu

prawnego sprzed 1 stycznia 2012 r. zakaz wstępu na imprezę masową nie miał ex

lege charakteru zintegrowanego, dodać należy jeszcze jeden, związany z

podstawową metodą interpretacji przepisów prawa, to jest z wykładnią językową. O

ile jeszcze można toczyć spór, czy w związku ze złożoną składnią pierwszej części

przepisu art. 41b § 3 k.k. nakaz określenia rodzaju imprez masowych odniesiony

został do zakazu wstępu, czy do nakładanego jednocześnie obowiązku osobistego

stawiennictwa we właściwej jednostce Policji, o tyle poza sporem musi pozostawać

to, że w końcowej części przepisu obowiązek określenia zakresu terytorialnego

obowiązywania odniesiony jest do orzeczonego „środka”. Orzeczonym „środkiem”

jest zaś środek karny zakazu wstępu na imprezy masowe. Jeśli zaś sąd

zobowiązany jest wypowiedzieć się w swym orzeczeniu, co do zakresu

terytorialnego obowiązywania tego środka, to nie można jednocześnie twierdzić, że

ex lege środek ten obejmuje „wszystkie” imprezy masowe. Tzw. dookreślenie

„wszystkie” dotyczy bowiem, ze swej istoty, nie tylko podziału przedmiotowego, ale

także i terytorialnego, imprez masowych (czego najlepszym dowodem jest to, że z

momentem wyraźnego wprowadzenia do naszego systemu zakazu wstępu na

imprezy masowe jako środka zintegrowanego, jednocześnie usunięto z ustawy z

dniem 1 stycznia 2012 r. konieczność wypowiadania się przez sąd w orzeczeniu

także i co do zakresu terytorialnego jego obowiązywania).

Podjęto nawet próbę przetransponowania poglądu o konieczności

precyzowania zakresu zakazu wstępu na imprezy masowe także i po wejściu w

życie nowego stanu prawnego, w świetle którego w § 2 art. 41b zakaz ten ex lege

przybrał tzw. postać zintegrowaną. Tak np. M. Szewczyk zapatrywanie takie stara

9

się, mimo treści § 2 wyprowadzić z treści § 8 art. 41b w brzmieniu obowiązującym

od dnia 1 stycznia 2012 r., wywodząc, że także po tej dacie: „wydanie zakazu bez

wskazania jego zakresu jest wbrew prawu” (A. Zoll [red.]: Kodeks karny. Część

ogólna. Komentarz, wyd. 4, Zakamycze 2012, t. I, s. 646). Ten ostatni pogląd, jeśli

odnieść go do nowego stanu prawnego, jest jednak zdaniem Sądu Najwyższego –

jak to już zasygnalizowano – nie do obrony.

Tak więc, podzielenie powyższych poglądów zaprezentowanych w doktrynie

oraz zrelacjonowanego wyżej zapatrywania Prokuratora Generalnego prowadzi do

wniosku, że naruszenie prawa materialnego, a to art. 41b k.k. w brzmieniu

obowiązującym do dnia 1 stycznia 2012 r., polegało po pierwsze na braku

dookreślenia zakresu zakazu w sposób przewidziany w § 3 tego przepisu, a po

drugie, na niezsynchronizowaniu zakresu zakazu z zakresem połączonego z tym

zakazem obowiązku, o którym mowa w § 2 tego przepisu.

Co więcej, gdyby nawet stanąć na odmiennym stanowisku,

zaprezentowanym przez Sąd Najwyższy w jednym z orzeczeń (zob. wyrok z dnia

14 maja 2012 r., III KK 398/11, niepublik.), w świetle którego zakaz wstępu na

imprezę masową także i na gruncie stanu prawnego obowiązującego przed dniem

1 stycznia 2012 r. ex lege przybierał tzw. postać zintegrowaną i nie musiał

pokrywać się z zakresem nałożonego obowiązku stawiennictwa, to i tak

podniesiony w kasacji zarzut naruszenia prawa materialnego, a mianowicie art. 41b

k.k., należałoby uznać za słuszny, tyle tylko, że obrazy tej należałoby upatrywać po

pierwsze w tym, że w ogóle określono w wyroku zakres samego zakazu (skoro ex

lege miałby on obejmować wszystkie imprezy masowe przeprowadzane na

terytorium RP oraz nadto te, które wymienione były w § 4 art. 41b), po drugie zaś w

tym, że zakresem zakazu objęto mecze piłkarskie „wszystkich” klubów piłkarskich i

żużlowych (a więc także takie mecze, które objęte są zakresem wyłączeń

przewidzianych w art. 3 u.b.i.m. oraz mecze klubów zagranicznych). Żadną miarą

nie można zaś przyjąć, aby zakaz dotyczył innych imprez sportowych odbywanych

poza terytorium kraju niż te, które zostały przez ustawodawcę wymienione w art.

41b § 4 k.k. (od 1 stycznia 2012 r. – w art. 41b § 2 in fine k.k.).

Podsumowując dotychczasowe wywody, stwierdzić należy, że uwzględniony

przez Sąd Rejonowy zmodyfikowany wniosek Prokuratora, złożony w trybie art. 335

§ 1 k.p.k., nie obejmował wszystkich elementów opisanych w art. 41b § 2 i § 3 k.k.,

jak również zawierał elementy wykraczające poza zakres możliwego do orzeczenia

10

na podstawie art. 41b k.k. środka karnego. W niniejszej sprawie nie dokonano

bowiem takiego doprecyzowania orzeczonego środka karnego, o jakim mowa jest

w art. 41b § 3 k.k., a nadto zakaz wstępu na imprezy sportowe został orzeczony w

zbyt szerokim zakresie, wykraczającym poza dyspozycję § 4 tego przepisu, z

którego jasno wynikało, że dotyczy on jedynie meczów piłki nożnej rozgrywanych

przez polską kadrę narodową i polski klub sportowy poza terytorium

Rzeczypospolitej Polskie. A contrario, nie może on dotyczyć meczów piłki nożnej

rozgrywanych przez reprezentacje innych państw lub kluby zagraniczne albo

meczów z zakresów innych dziedzin sportu (a więc także meczów żużlowych) lub

innych imprez masowych odbywanych poza terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

Tak więc, Sąd Rejonowy dopuścił się rażącego naruszenia przepisów prawa

materialnego - art. 41b § 2, 3 i 4 k.k. Naruszenie to miało zarazem istotny wpływ na

treść wyroku i praktycznie uniemożliwia ono wykonanie tak ukształtowanego

orzeczenia. Doprowadziło ono ponadto do wtórnego naruszenia art. 343 § 7 k.p.k.

w zw. z art. 335 § 1 k.p.k. i w zw. z art. 517a k.p.k.

Stwierdzenie, iż zaskarżone przez Prokuratora Generalnego orzeczenie

obarczone jest wskazanymi przez Autora kasacji uchybieniami, przesądziło o

potrzebie uchylenia wyroku Sądu Rejonowego. Sąd Najwyższy podzielił też

zapatrywanie wyrażone w skardze kasacyjnej co do zakresu tego uchylenia oraz

charakteru tzw. orzeczenia następczego, a także argumentację przemawiającą za

proponowanym sposobem rozstrzygnięcia. Istotnie, w wyroku z dnia 28 marca 2007

r., II KK 362/06, Lex nr 315244, Sąd Najwyższy orzekając w zbliżonym układzie

procesowym i uwzględniając kasację Prokuratora Generalnego, opartą na zarzucie

rażącej obrazy art. 42 § 1 k.k. oraz dostrzegając naruszenie również przepisu art.

343 § 7 k.p.k., uchylił zaskarżony wyrok w całości i przekazał sprawę sądowi I

instancji do ponownego rozpoznania. Sąd kasacyjny zauważył bowiem, że przepisy

art. 343 k.p.k., w przeciwieństwie do unormowań art. 387 § 3 k.p.k., nie pozwalają

modyfikować wniosku prokuratora złożonego na podstawie art. 335 k.p.k. Wobec

tego, nie ma możliwości skierowania wniosku prokuratora, po uchyleniu

zaskarżonego wyroku i przekazaniu sprawy Sądowi Rejonowemu, na posiedzenie i

wydanie, w trybie określonym w art. 343 k.p.k., orzeczenia nie naruszającego

prawa materialnego, zgodnie z kierunkiem zaleceń sformułowanych w

uzasadnieniu orzeczenia Sądu kasacyjnego. W konsekwencji, w razie uchylenia

wyroku tylko co do orzeczenia o środku karnym, ponowne rozpoczęcie sprawy w

11

tym zakresie mogłoby nastąpić tylko na rozprawie, a w tej sytuacji poprawniejszym

rozwiązaniem jest uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy

w takim właśnie zakresie Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania, wobec

braku poprawnego wniosku prokuratora. Umożliwi to bowiem nie tylko wydanie

prawidłowego rozstrzygnięcia w przedmiocie środka karnego, ale w ogóle wydanie

rozstrzygnięcia o dolegliwości karnej dostosowanej do całokształtu okoliczności

przedmiotowych i podmiotowych rozpoznawanej sprawy.

Należy przy tym zasygnalizować, że przy ponownym rozpoznaniu sprawy

Sąd Rejonowy stanie przed problemem o charakterze intertemporalnym. Art. 5 pkt

1 ustawy z dnia 31 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o bezpieczeństwie imprez

masowych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 217, poz. 1280) nadał zupełnie

nowe brzmienie art. 41b k.k., zatem zgodnie z art. 4 § 1 k.k. zajdzie konieczność

rozważenia, czy rozstrzygnięcie w przedmiocie zakazu wstępu na imprezę masową

powinno opierać się na przepisach nowych, czy też poprzednio obowiązujących. W

tym względzie trzeba dostrzec, że w świetle zmienionego art. 41b k.k. orzeczenie

zakazu wstępu na imprezę masową już nie powoduje automatycznie dla skazanego

określonego obowiązku. Obowiązek ten, obecnie polegający na kontrolowanym

przebywaniu w czasie trwania niektórych imprez masowych w miejscu stałego

pobytu, jest orzekany przez sąd fakultatywnie (art. 41b § 3 k.k.), a obligatoryjnie

tylko w razie ponownego skazania sprawcy za przestępstwo popełnione w związku

z imprezą masową (art. 41b § 4 k.k.). Jest też dopuszczalne, w określonej sytuacji,

w miejsce wymienionego obowiązku orzeczenie obowiązku stawiennictwa

skazanego w czasie trwania niektórych imprez masowych w jednostce Policji lub w

miejscu określonym przez właściwego komendanta powiatowego, rejonowego lub

miejskiego Policji (art. 41b § 7 k.k.), co jest rygorem tożsamym z poprzednio

obowiązującym, jak też orzeczenie, że obowiązek ten będzie ciążył na skazanym

po upływie okresu, na który orzeczono obowiązek określony w art. 41 § 3 k.k.

Przyjęto również (art. 41 § 9 k.k.) , że okres trwania obowiązków nałożonych na

sprawcę może być krótszy niż okres, na jaki orzeczono wobec niego środek karny.

Z drugiej strony, jak już to wyżej podnoszono, w świetle nowego stanu prawnego

zakaz wstępu na imprezę masową przybrał tzw. postać zintegrowaną i obejmuje

wszystkie imprezy masowe określone w art. 41b § 2 k.k. (w kwestii aktualnie

obowiązujących unormowań zob. też M. Licznerski: Środek karny zakazu wstępu

na imprezy masowe, Prok. i Pr. 2012, nr 5, s. 52 i nast.). Sąd Najwyższy nie może

12

zadecydować, według którego stanu prawnego powinien kształtować swe

orzeczenie Sąd Rejonowy ponownie rozpoznając niniejszą sprawę, albowiem

decyzja w tej kwestii, które z rozwiązań ustawowych uznać należy za

względniejsze, w rozumieniu art. 4 § 1 k.k., należy bez wątpienia do sądu meriti i

podlegać będzie ewentualnej kontroli instancyjnej. W ramach prerogatyw

określonych w przepisie art. 442 § 3 k.p.k., który znajduje odpowiednie

zastosowanie (art. 518 k.p.k.) także i w postępowaniu kasacyjnym, Sąd Najwyższy

uważa jednak za możliwe i stosowne przypomnienie dwóch elementów o

charakterze prawnym. Po pierwsze, że przy stosowaniu art. 4 § 1 k.k. i ustalaniu,

która z kolidujących ustaw jest względniejsza dla sprawcy, aktualne pozostają

kryteria przyjęte w tej kwestii w dotychczasowym orzecznictwie. W rozumieniu art. 4

§ 1 k.k. ustawą „względniejszą dla sprawcy” jest więc ta ustawa, która zastosowana

w realiach konkretnej sprawy pociąga za sobą dla sprawcy najłagodniejsze

konsekwencje. Wybór ten musi być oparty na ocenie całokształtu konsekwencji,

wynikających z zastosowania konkurujących ze sobą ustaw, przy czym nie jest

jednak dopuszczalne stosowanie swoistej metody „mozaiki”, to jest np. określenie

zakresu zakazu wstępu na imprezę masową na podstawie ustawy poprzedniej, a

metody nakładania obowiązku stawiennictwa lub przebywania pod kontrolą w

czasie trwania imprezy masowej na podstawie ustawy nowej. Po drugie, że przy

owej kompleksowej ocenie konsekwencji zasadne jest niejednokrotnie wzięcie pod

uwagą także i skutków o charakterze potencjalnym, takich jak te, które wynikać

mogą z treści art. 244 i art. 244a Kodeksu karnego.

Ze wskazanych wyżej przyczyn Sąd Najwyższy orzekł, jak w części

dyspozytywnej wyroku.