III KK 453/11

Sygn. akt III KK 453/11

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 28 września 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Stanisław Zabłocki (przewodniczący)

SSN Zbigniew Puszkarski (sprawozdawca)

SSN Dorota Rysińska

Protokolant Joanna Mierzwińska - Lorencka

przy udziale prokuratora Prokuratury Generalnej Bogumiły Drozdowskiej

w sprawie W. P.

skazanego z art. 60 ust. 2 ustawy z dnia 20 marca 2009 r. o bezpieczeństwie

imprez masowych (Dz. U. Nr 62, poz. 504 ze zm.)

po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie

w dniu 28 września 2012 r.,

kasacji, wniesionej przez Prokuratora Generalnego na niekorzyść skazanego

od wyroku Sądu Rejonowego

z dnia 28 czerwca 2011 r., ,

uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje do ponownego

rozpoznania Sądowi Rejonowemu.

UZASADNIENIE

Policja skierowała do Sądu Rejonowego wniosek o rozpoznanie w

postępowaniu przyspieszonym sprawy W. P., stojącego pod zarzutem czynu

zakwalifikowanego z art. 60 ust. 2 ustawy z dnia 20 marca 2009 r. o

bezpieczeństwie imprez masowych (Dz. U. Nr 62, poz. 504 ze zm.), polegającego

2

na tym, że w dniu 26 czerwca 2011 r. na stadionie sportowym /…/ w trakcie meczu

żużlowego pomiędzy /…/ a /…/ rzucił w pracownika ochrony plastikową butelką

wypełnioną płynem, mogącą stanowić zagrożenie dla życia, zdrowia lub

bezpieczeństwa osób przebywających na terenie stadionu. Na podstawie art. 335 §

1 w zw. z art. 517d § 2 k.p.k. prokurator dołączył wniosek o wydanie wyroku

skazującego bez przeprowadzenia rozprawy i orzeczenie uzgodnionych z

oskarżonym kar i środka karnego:

- 10 miesięcy pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem wykonania na

okres próby 3 lat,

- 140 stawek dziennych grzywny po 15 zł każda,

- zakazu wstępu na imprezę masową na okres 2 lat, polegającego na zakazie

wstępu na imprezy sportowe – mecze piłki nożnej rozgrywane przez wszystkie

kluby piłkarskie i kadrę narodową na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i poza jej

terytorium oraz mecze piłki nożnej rozgrywane w ramach Mistrzostw Europy EURO

2012 w 2012 r. na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i Ukrainy oraz mecze

żużlowe rozgrywane przez wszystkie kluby żużlowe i kadrę narodową na terytorium

Rzeczypospolitej Polskiej i poza jej terytorium oraz mecze żużlowe cyklu Grand

Prix rozgrywane na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i poza jej terytorium,

połączony z obowiązkiem stawiennictwa we właściwej jednostce Policji w czasie

trwania imprezy masowej.

Na posiedzeniu w dniu 28 czerwca 2011 r. Sąd Rejonowy wskazał na

konieczność zmodyfikowania wniosku w zakresie sprecyzowania środka karnego

poprzez zobowiązanie oskarżonego do osobistego stawiennictwa we właściwej

według miejsca zamieszkania jednostce organizacyjnej Policji w czasie trwania

imprez masowych z udziałem polskiej kadry narodowej w piłce nożnej, klubu

piłkarskiego /…/ oraz klubu żużlowego /…/.

Prokurator, przy aprobacie oskarżonego, zmodyfikował wniosek we

wskazany wyżej sposób, po czym Sąd Rejonowy wyrokiem z dnia 28 czerwca 2011

r. uznał W. P. za winnego popełnienia zarzucanego mu czynu i wymierzył mu

postulowane we wniosku kary oraz środek karny. Wyrok, niezaskarżony przez

strony, uprawomocnił się w dniu 2 lipca 2011 r.

Kasację od tego wyroku, datowaną 28 listopada 2011 r., a więc przed

wejściem w życie ustawy z dnia 31 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o

bezpieczeństwie imprez masowych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 217,

3

poz. 1280), m.in. nadającej nowe brzmienie art. 41b k.k., dotyczącego zakazu

wstępu na imprezę masową, wniósł Prokurator Generalny. Na podstawie art. 521

k.p.k. zaskarżył wyrok w całości, na niekorzyść skazanego W. P., zarzucając

„rażące i mające istotny wpływ na treść orzeczenia naruszenie przepisów prawa

karnego procesowego, a mianowicie art. 345 § 7 k.p.k. w zw. z art. 335 § 1 k.p.k. w

zw. z art. 517a k.p.k., polegające na uwzględnieniu wadliwie zmodyfikowanego

przez prokuratora, w zakresie proponowanego wymiaru środka karnego w postaci

zakazu wstępu na imprezę masową, wniosku o wydanie wobec W. P. wyroku

skazującego bez przeprowadzenia rozprawy i wydaniu wyroku zgodnego ze

zmodyfikowanym wnioskiem, w wyniku czego doszło do rażącego naruszenia art.

41b § 2 i § 3 k.k. w zw. z art. 66 ustawy z dnia 20 marca 2009 r. o bezpieczeństwie

imprez masowych (Dz. U. Nr 62, poz. 504 z późn. zm.) poprzez określenie rodzaju

imprez masowych w zakresie szerszym niż nałożony na oskarżonego obowiązek

osobistego stawiennictwa w jednostce Policji”. Autor kasacji wniósł o uchylenie

zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi

Rejonowemu.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Biorąc pod uwagę stan prawny obowiązujący w dacie wydania zaskarżonego

wyroku, kasację należało uznać za zasadną, chociaż sposób jej opracowania

skłania do poczynienia kilku krytycznych uwag. W pierwszej kolejności trzeba

odnotować, że zarzut podnoszący „określenie rodzaju imprez masowych w zakresie

szerszym niż nałożony na oskarżonego obowiązek osobistego stawiennictwa w

jednostce Policji” sugeruje, iż wbrew kierunkowi kasacji jej Autor uważa, że

skarżony wyrok jest krzywdzący dla skazanego przez to, że objęte zakazem wstępu

imprezy masowe zostały określone zbyt szeroko, bowiem powinny pokrywać się z

tymi, których dotyczy obowiązek stawiennictwa w jednostce Policji. Po drugie,

lektura całej kasacji prowadzi do wniosku, że zarzut ujęty w petitum nie jest

kompletny, skoro w uzasadnieniu zwrócono uwagę, iż wyrok jest błędny również z

tego powodu, że Sąd, orzekając zakaz wstępu na imprezy sportowe, nie określił

nazw klubów sportowych oraz zakresu terytorialnego orzeczonego środka

(niezgodnie z treścią d. art. 41b § 3 k.k. zauważono natomiast, że zawiera on

dyspozycję nakazującą sądowi określenie „rodzajów meczów piłki nożnej”).

Wreszcie, skarżący pominął, że Sąd meriti określił, iż W. P. zakazano wstępu na

imprezy masowe rozgrywane poza terytorium RP w zakresie daleko szerszym, niż

4

dopuszczał to d. art. 41b § 4 k.k. Przepis ten stanowił (tak samo jak obowiązujący

art. 41b § 2 k.k.), że zakaz wstępu dotyczy rozgrywanych za granicą przez polską

kadrę narodową i polski klub sportowy meczów piłki nożnej, tymczasem w

zaskarżonym wyroku jest mowa o meczach rozgrywanych poza terytorium RP

przez „wszystkie kluby piłkarskie”, zatem i przez kluby zagraniczne. Podobnie,

bezpodstawnie zakazem objęto mecze rozgrywane w ramach Mistrzostw Europy w

piłce nożnej przez obce drużyny poza terytorium RP, jak też rozgrywane tam

mecze żużlowe, która to dyscyplina sportowa w d. art. 41b § 4 k.k. nie była

wymieniona.

Wypada jednak przyjąć, respektując kierunek kasacji oraz dostrzegając, że

w jej uzasadnieniu stwierdzono, iż Sąd naruszył prawo „orzekając zakaz wstępu na

imprezy sportowe w części, w jakiej (…) nie orzeczono obligatoryjnego obowiązku

stawiennictwa oskarżonego w jednostce Policji”, że intencją skarżącego było

wskazanie, iż uchybieniem Sądu orzekającego było zaakceptowanie

nieprawidłowego, mimo modyfikacji, wniosku o wydanie wyroku skazującego bez

przeprowadzenia rozprawy, przy czym wadą wniosku prowadzącą do obrazu

przepisów prawa materialnego było niedostosowanie obowiązku stawiennictwa

skazanego w jednostce Policji w czasie trwania imprez masowych do orzeczonego

środka karnego, ściślej rzecz ujmując, do imprez objętych zakazem wstępu. Taki

sposób odczytania kasacji potwierdziła uczestnicząca w rozprawie przed Sądem

Najwyższym prokurator Prokuratury Generalnej.

Jak wcześniej wskazano, kasacja zasługiwała na uwzględnienie, bowiem

trafnie wskazała, że zaskarżony wyrok nie jest zgodny z przepisami

obowiązującymi w dacie jego wydania. Art. 41b § 2 k.k. stanowił, że zakaz wstępu

na imprezę masową jest połączony z obowiązkiem osobistego stawiennictwa w

jednostce organizacyjnej Policji lub w miejscu określonym przez właściwego, ze

względu na miejsce zamieszkania osoby skazanej komendanta powiatowego

(rejonowego, miejskiego) Policji, w czasie trwania imprezy masowej. A contrario,

zakaz wstępu na imprezę masową nie mógł być niepołączony z obowiązkiem

osobistego stawiennictwa skazanego w jednostce Policji lub w innym określonym

miejscu, zatem obowiązek ten aktualizował się w czasie wszystkich imprez

masowych, których dotyczył zakaz wstępu. Tymczasem Sąd Rejonowy orzekł, z

rażącą obrazą wymienionego przepisu, że wspomniany obowiązek ma być

wykonywany przez skazanego tylko w czasie trwania części imprez spośród tych,

5

które zostały objęte zakazem wstępu. Uczynił to zresztą nieprecyzyjnie wskazując,

że chodzi o imprezy masowe „z udziałem” polskiej kadry narodowej w piłce nożnej,

klubu piłkarskiego /…/ oraz klubu żużlowego /…/, skoro impreza masowa z

udziałem któregoś z tych zespołów (drużyn) niekoniecznie musi polegać na

rozgrywaniu przezeń meczu, o czym jest mowa w części wyroku, określającej

imprezy objęte zakazem wstępu.

Środek karny zakazu wstępu na imprezę masową odnosi się, w zasadzie, do

imprez odbywających się na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, a wyjątek od tego

określa art. 41b § 2 k.k. (d. art. 41b § 4 k.k.). Jeżeli jednak d. art. 41b § 3 k.k.

wymagał od sądu określenia m.in. zakresu terytorialnego obowiązywania

orzeczonego środka, to trzeba przyjąć (inaczej wymóg ten jawiłby się jako zbędny),

że ustawodawca uznał, iż środek nie powinien skazanego obowiązywać na terenie

całego kraju, co przyjął Sąd Rejonowy w odniesieniu do W. P. (inną sprawą była

racjonalność regulacji, w świetle której zakaz wstępu dotyczył meczu piłki nożnej

rozgrywanej przez polską kadrę i polski klub gdziekolwiek za granicą, jednak mógł

nie dotyczyć meczu rozgrywanego na większości terytorium kraju). W takim razie

należało uznać, że Sąd orzekający nie dopełnił obowiązku określonego w art. 41b

§ 3 in fine k.k.

Należało podzielić pogląd skarżącego, że zaistniałe uchybienia były rażące i

miały wpływ na treść wyroku. Trafnie też zauważył Autor kasacji, że sformułowanie

w wyroku prawidłowego i kompletnego rozstrzygnięcia odnośnie przedmiotowego

środka karnego ma istotne znaczenie dla jego wykonania, jak również,

uwzględniając przepisy art. 244 i art. 244a k.k., znaczenie w razie niestosowania

się skazanego do orzeczonego zakazu. Przychylając się do wniosku o potrzebie

uchylenia całego wyroku, Sąd Najwyższy uznał, że uchylenie tylko orzeczenia o

środku karnym byłoby niewłaściwe w sytuacji, gdy wyrok został wydany w trybie

konsensualnym, kiedy to wyrażając zgodę na skazanie bez przeprowadzenia

rozprawy, oskarżony brał pod uwagę całokształt dolegliwości wynikających z

wyroku. Nie można wykluczyć, że jego stanowisko w tym względzie, zwłaszcza co

do objętych wnioskiem kar byłoby inne, gdyby wiedział, że wniosek w zakresie

środka karnego powinien być inaczej sformułowany.

Okoliczności procesowe sprawy przemawiają za tym, by jej ponowne

rozpoznanie nastąpiło na rozprawie (także w tym wypadku istnieje możliwość

wydania wyroku w trybie konsensualnym – zob. art. 387 k.p.k.), co byłoby też

6

zgodne z poglądem wyrażonym przez Sąd Najwyższy w powołanym w kasacji

wyroku z dnia 28 marca 2007 r., II KK 362/06, LEX nr 315244, chociaż trzeba

zauważyć, że w szeregu orzeczeniach tenże Sąd dopuszczał możliwość

rozpoznania sprawy na posiedzeniu również wtedy, gdy zachodzi potrzeba

zmodyfikowania wniosku prokuratora złożonego na podstawie art. 335 § 1 k.p.k.

(np. ostatnio w wyrokach: z dnia 12 kwietnia 2011 r., II KK 69/11, LEX nr 794988, z

dnia 15 marca 2012 r., III KK 376/11, LEX nr 1157568).

Jest oczywiste, że przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd Rejonowy

uwzględni fakt, iż od dnia 1 stycznia 2012 r. obowiązuje nowe brzmienie przepisu

art. 41b k.k., co nakłada obowiązek porównania tego przepisu w wersji aktualnie i

poprzednio obowiązującej i postąpienia zgodnie z art. 4 § 1 k.k. Pod uwagę

powinna zostać wzięta np. okoliczność, że obowiązujący art. 41b § 2 k.k. precyzuje

– co wcześniej nie było jasno określone – iż zakaz wstępu na imprezę masową ma

postać zakazu zintegrowanego i obejmuje wszelkie imprezy masowe na terytorium

RP (także niektóre imprezy mające miejsce za granicą). Pogarsza więc sytuację

sprawcy choćby z tego powodu, że nie doznaje już ograniczeń zakres terytorialny

obowiązywania orzeczonego środka. Z drugiej jednak strony, o ile wcześniej

nieodłącznym elementem przedmiotowego środka karnego był obowiązek

stawiennictwa skazanego w jednostce Policji lub innym miejscu, to obecnie

środkowi karnemu nie musi towarzyszyć poddanie skazanego kontroli miejsca jego

pobytu w czasie trwania imprezy masowej (z wyjątkiem określonym w art. 41b § 4

k.k.). Jeżeli jednak kontrola taka zostanie zastosowana, w postaci przewidzianej

przez art. 41b § 3, względnie § 7, to sąd ma obowiązek szczegółowo sprecyzować

jej zakres, w sposób wskazany przez art. 41b § 8 k.k. Nadto, co wynika z § 9 tego

artykułu, kontrola w postaci określonej w § 3 zawsze trwa krócej niż czas

obowiązywania środka karnego, natomiast kontrola, o której mowa w § 7 może

trwać krócej. Niezależnie od tego, którą wersję przepisu art. 41b k.k. Sąd

orzekający zastosuje w razie skazania oskarżonego, będzie zobowiązany stosować

konsekwentnie (wyłącznie) ustawę uznaną za względniejszą dla sprawcy i wydać

wyrok zgodny z przepisami prawa; weźmie też pod uwagę, że środek odwoławczy

wniesiony na niekorzyść oskarżonego może spowodować, choćby pośrednio,

orzeczenie także na jego korzyść (art. 434 § 2 k.p.k.). O ile ponownie orzeknie karę

z warunkowym zawieszeniem jej wykonania, uwzględni także przepis art. 538 § 3

k.p.k.

7

Z tych względów Sąd Najwyższy orzekł jak w wyroku.