IV KK 68/12

Sygn. akt IV KK 68/12

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 25 września 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Wiesław Kozielewicz (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Marian Buliński

SSN Piotr Hofmański

Protokolant Jolanta Grabowska

przy udziale prokuratora Prokuratury Generalnej Barbary Nowińskiej

w sprawie K. F.

oskarżonej z art.18 § 3 kk w zw. z art. 297 § 1 kk i inne

po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie

w dniu 25 września 2012 r.,

kasacji, wniesionej przez prokuratora na niekorzyść

od wyroku Sądu Okręgowego

z dnia 25 listopada 2011 r.,

zmieniającego wyrok Sądu Rejonowego

z dnia 30 czerwca 2011r.,

uchyla zaskarżony wyrok i sprawę oskarżonej K. F. przekazuje

Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania w postępowaniu

odwoławczym.

2

UZASADNIENIE

Prokurator Prokuratury Rejonowej oskarżył K. F. o to, że w dniu 28 lutego

2006 r. w K. w celu osiągnięcia korzyści majątkowej i w zamiarze, by W. T dokonała

czynu zabronionego, polegającego na wyłudzeniu pożyczki pieniężnej w wysokości

5000 złotych ze SKOK im. Stefczyka w K., swym zachowaniem ułatwiła jej jego

popełnienie poprzez dostarczenie podrobionego zaświadczenia o zatrudnieniu i

osiąganych zarobkach przez W. T. w I. Sp. z o.o.,

tj. o czyn z art. 18 § 3 k.k. w zw. z art. 297 § 1 k.k. i art. 286 § 1 k.k. i art. 270

§ 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k.

Sąd Rejonowy wyrokiem z dnia 30 czerwca 2011 r., uznał K. F. za winną

tego, że 28 lutego 2006 r. w zamiarze, aby W. T. dokonała przestępstwa z art. 297

§ 1 k.k. i art. 286 § 1 k.k. na szkodę SKOK Stefczyka, ułatwiła jej popełnienie tego

czynu zabronionego w ten sposób, że dostarczyła podrobione zaświadczenie o

zatrudnieniu, mające istotne znaczenie dla uzyskania wspomnianego wsparcia

finansowego, w którym zostały zawarte nieprawdziwe informacje, co do faktu

zatrudnienia W. T. w firmie I. Sp. z o.o. i wysokości osiąganych przez nią

dochodów, gdzie w/w nie była zatrudniona, czym K. F. wyczerpała znamiona

występku z art. 18 § 3 k.k. w zw. z art. 286 § 1 k.k. i art. 297 § 1 k.k. w zw. z art. 11

§ 2 k.k. i za to na mocy art. 19 § 1 k.k. w zw. z art. 286 § 1 k.k. przy zastosowaniu

art. 11 § 3 k.k. wymierzył jej karę 8 miesięcy pozbawienia wolności; na mocy art. 69

§ 1 i § 2 k.k. oraz art. 70 § 1 pkt 1 k.k. warunkowo zawiesił wykonanie orzeczonej

kary pozbawienia wolności, ustalając okres próby na 4 lata; na mocy art. 29 ust. 1 i

2 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze zasądził od Skarbu Państwa

na rzecz adw. W. W. kwotę 2358,12 złotych tytułem kosztów nieopłaconej pomocy

prawnej udzielonej oskarżonej z urzędu; na zasadzie art. 624 § 1 k.p.k., art. 627

k.p.k. zasądził od oskarżonej na rzecz Skarbu Państwa kwotę 90 złotych tytułem

zwrotu części wydatków, zwalniając oskarżoną od ponoszenia kosztów sądowych

w pozostałym zakresie, którymi obciąża Skarb Państwa.

Od tego wyroku apelacje złożyli K. F. i jej obrońca.

Sąd Okręgowy wyrokiem z dnia 25 listopada 2011 r., zmienił zaskarżony

wyroki i uniewinnił K. F. od popełnienia przypisanego jej czynu; zasądził od Skarbu

Państwa na rzecz adw. T. E. kwotę 516,60 zł tytułem zwrotu kosztów obrony

oskarżonej z urzędu w postępowaniu odwoławczym, a kosztami postępowania w

sprawie obciążył Skarb Państwa.

3

Od w/w wyroku Sądu Okręgowego kasację złożył Prokurator Okręgowy.

Zaskarżył ten wyrok na niekorzyść K. F. w całości i zarzucając rażące naruszenie

prawa materialnego, a to art. 18 § 3 k.k. mające istotny wpływ na treść opisanego

wyżej orzeczenia polegającego na uniewinnieniu oskarżonej K. F. mimo, iż w opisie

czynu przypisanego oskarżonej przez sąd I instancji zawarte były wszystkie

niezbędne znamiona występku pomocnictwa do przestępstwa z art. 297 § 1 k.k. i

286 § 1 k.k. przy zastosowaniu art. 11 § 2 k.k., wniósł o uchylenie zaskarżonego

wyroku Sądu Okręgowego i przekazanie sprawy K. F.do ponownego rozpoznania

temu Sądowi.

Sąd Najwyższy zważył co następuje.

Prokurator trafnie podnosi, że w uzasadnieniu swego wyroku Sąd Okręgowy

stwierdził, iż w opisie czynu przypisanego K. F. przez Sąd Rejonowy nie zawarto

wszystkich koniecznych znamion przypisanego jej przestępstwa, a wobec braku

apelacji na niekorzyść oskarżonej, nie jest możliwe naprawienie tego uchybienia ani

przez sąd odwoławczy, ani w ponownym rozpoznaniu sprawy przez, sąd rejonowy.

W szczególności, zdaniem Sądu Okręgowego, brak w opisie czynu stwierdzenia iż

oskarżona działała w celu osiągnięcia korzyści majątkowej. Nadto nie zostało

określone jakie konkretnie „wsparcie finansowe” miała uzyskać W.T.

Poza sporem jest też, iż ten Sąd w całości zaaprobował ustalenia faktyczne

poczynione przez sąd I instancji. Uznał za udowodnione, wbrew twierdzeniom

zawartym w obu apelacjach, iż cyt. „K. F. dostarczyła E. G. wypełnione przez

nieustaloną osobę zaświadczenie o zatrudnieniu W. T. w „I.” Sp. z o.o., w której to

spółce W. T. nie była nigdy zatrudniona, przy czym oskarżona wiedziała, iż

dostarczony przez nią dokument posłuży do ubiegania się przez W. T. o pożyczkę i

z uwagi na swój charakter dotyczy okoliczności o istotnym znaczeniu dla uzyskania

pożyczki, a nadto działała w celu osiągnięcia dla siebie korzyści majątkowej, gdyż

w zamian za dostarczenie dokumentu zażądała części kwoty pożyczki”.

Sąd Okręgowy stanął na stanowisku, że dla prawidłowego opisu czynu

przypisanego pomocnikowi konieczne jest pełne - wyczerpujące - opisanie znamion

czynu zabronionego określonych w części szczególnej kodeksu karnego lub w

przepisach pozakodeksowych. Nie budzi wątpliwości, iż istotą pomocnictwa, jako

niesprawczego współdziałania w popełnieniu czynu przestępnego jest to, iż

zachowanie bezpośredniego wykonawcy nie wpływa na zakres odpowiedzialności

pomocnika. Pomocnik musi działać ze świadomością, iż udziela pomocy czy też

4

ułatwia dokonanie czynu zabronionego. Umyślność jego działania w żaden sposób

nie jest związana ze świadomością i wolą bezpośredniego wykonawcy. Znamiona

przestępstwa pomocnictwa wyczerpane są nawet wtedy, gdy bezpośredni

wykonawca nie podejmie żadnych działań zmierzających do popełnienia

przestępstwa. Dla prawidłowego przypisania odpowiedzialności za pomocnictwo

konieczne jest dokładne określenie czynności wykonawczych podjętych

bezpośrednio przez pomocnika (dostarczenie narzędzi, środka przewozu,

udzielenie rady lub informacji, czy też udzielenie pomocy w inny sposób) oraz

nazwanie (wskazanie) konkretnego przestępstwa z części szczególnej kodeksu

karnego, bądź ujętego w tzw. prawie karnym pozakodeksowym, którego

popełnienie pomocnik miał zamiar ułatwić. Bez znaczenia dla bytu przestępstwa

pomocnictwa jest to, jakiego w ostateczności przestępstwa dopuścił się

bezpośredni wykonawca. Każdy z nich odpowiada w myśl zasady wyrażonej w art.

20 k.k.

W realiach niniejszej sprawy Sąd Rejonowy zmienił opis czynu przypisanego

K. F. w wyroku w stosunku opisu czynu zarzuconego z aktu oskarżenia. Zawarte w

akcie oskarżenia sformułowanie „wyłudzenie” zostało zastąpione przez ten sąd

stwierdzeniem, iż „oskarżona działała w zamiarze aby W. T. dokonała przestępstwa

z art. 297 § 1 k.k. i 286 § 1 k.k.” Sąd tak określając czyn przypisany K. F. z jednej

strony opisał na czym polegała ta pomoc oraz określił je zamiar, a następnie

wskazał przestępstwo części szczególnej kodeksu karnego, w którego popełnieniu

świadomie dopomogła. Bez znaczenia jest, iż określając to przestępstwo Sąd

Rejonowy ograniczył się do wskazania numerów jednostek redakcyjnych

odpowiednich przepisów ustawy karnej. Taki zabieg redakcyjny nie budzi

wątpliwości interpretacyjnych. Przy tak opisanym czynie jakakolwiek modyfikacja,

czy uzupełnienie jego opisu w postępowaniu odwoławczym nie była konieczna, a

zatem rozważania Sądu Okręgowego na temat zakazu reformations in peius były,

jak słusznie podnosi skarżący, bezprzedmiotowe w realiach sprawy. W niniejszej

sprawie dla przypisania odpowiedzialności K. F. wystarczającym było wskazanie w

opisie czynu, iż oskarżona działała z zamiarem, aby inna osoba popełniła określone

przestępstwo i w tym celu ułatwiła jej to przekazując podrobione zaświadczenie

niezbędne do wyłudzenia korzyści majątkowej. Tym samym wyrok Sądu

Rejonowego wolny był od uchybień, które dostrzegł w nim Sąd Okręgowy, zaś

5

uniewinnienie K. F. z powodów wskazanych w uzasadnieniu wyroku w sposób

rażący obrażało art. 18 § 3 k.k. i co oczywiste miało istotny wpływ na treść wyroku.

Konsekwencją zasadności zarzutu musiało być, zgodnie z treścią art. 537 §

2 k.p.k., uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego

rozpoznania Sądowi Okręgowemu. Przy ponownym rozpoznaniu apelacji K. F i jej

obrońcy Sąd Okręgowy będzie związany przedstawionym wyżej zapatrywaniem

prawnym co do samego faktu istnienia w opisie czynu przypisanego znamion

niezbędnych do dokonania prawidłowej subsumpcji prawnej w zakresie

odpowiedzialności karnej za przestępstwo zakwalifikowane z art. 18 § 3 k.k. w zw. z

art. 286 § 1 k.k. w zb. z art. 297 § 1 k.k. w z zw. z art. 11 § 2 k.k.

Kierując się przedstawionymi wyżej motywami Sąd Najwyższy orzekł jak w

wyroku.