II PK 62/12

Sygn. akt II PK 62/12

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 3 października 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Jerzy Kwaśniewski (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Bogusław Cudowski

SSN Romualda Spyt

w sprawie z powództwa Z.G.

przeciwko B. Sp. z o.o. w W.

o przywrócenie do pracy i wynagrodzenie za czas pozostawania bez pracy,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 3 października 2012 r.,

skargi kasacyjnej powoda od wyroku Sądu Okręgowego w W.

z dnia 25 października 2011 r., sygn. akt […]

oddala skargę kasacyjną.

UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 25 października 2011 r. Sąd Okręgowy – Sąd Pracy w W. –

w sprawie z powództwa Z.G. przeciwko B. Spółce z o.o. w W. o przywrócenie do

pracy i wynagrodzenie za czas pozostawania bez pracy – zmienił zaskarżony

2

apelacją strony pozwanej wyrok Sądu Rejonowego – Sądu Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych dla […] w W. z dnia 28 stycznia 2011 r. w ten sposób, że oddalił

powództwo i zasądził od powoda na rzecz strony pozwanej kwotę 60 zł tytułem

zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w pierwszej instancji (pkt 1.); zasądził od

powoda na rzecz pozwanej kwotę 60 zł tytułem kosztów zastępstwa procesowego

w postępowaniu odwoławczym.

Sąd drugiej instancji stwierdził, że Sąd pierwszej instancji niewłaściwie ocenił

zebrany materiał dowodowy oraz wyciągnął błędne wnioski dotyczące

zastosowania przepisów prawa materialnego. Wadliwie uznał, że powód wniósł

odwołanie od wypowiedzenia umowy o pracę z zachowaniem terminu określonego

w art. 264 k.p.; że nie został zapoznany przez przełożonego z przyczynami jego

zawieszenia w obowiązkach służbowych w dniu 18 maja 2009 r.; że podczas

spotkania z przedstawicielami pozwanej w dniu 19 maja 2009 r. nie wręczono

powodowi oświadczenia o wypowiedzeniu mu umowy o pracę; oraz, że przyczyny

wypowiedzenia umowy o pracę podane w piśmie pozwanego z 19 maja 2009 r. nie

były konkretne i jasne.

Sąd drugiej instancji ustalił, że powód był zatrudniony u strony pozwanej na

stanowisku Dyrektora Handlu Produktami „S”. W dniu 18 maja 2009 r. odbyło się

spotkanie powoda z jego przełożonym v-ce Prezesem Zarządu pozwanej Spółki,

podczas którego przełożony powoda wręczył mu pismo zawieszające powoda w

obowiązkach pełnienia funkcji Dyrektora Biura od 19 maja 2009 r. do odwołania z

powodu utraty zaufania, co do realizacji powierzonej funkcji. W dniu 19 maja

2009 r. podczas spotkania powoda z przedstawicielami strony pozwanej powodowi

przedstawiono dwa pisma pozwanej - jedno dotyczące rozwiązania umowy o pracę

na mocy porozumienia stron; drugie dotyczące wypowiedzenia umowy o pracę

przez pozwanego z podaniem przyczyny wypowiedzenia. Powodowi odczytano oba

pisma. Po zapoznaniu się z treścią tych pism powód odmówił ich podpisu, a

następnie przedstawił zwolnienie lekarskie. Sąd drugiej instancji podkreślił, że

powód najpierw zapoznał się z wypowiedzeniem umowy o pracę, a następnie

przedłożył zwolnienie lekarskie oraz, że w dniu 19 maja 2009 r. wykonywał

czynności pracownicze m.in. wydawał polecenia podległym pracownikom.

3

Według Sądu drugiej instancji w dniu 19 maja 2009 r. doszło do skutecznego

wypowiedzenia powodowi umowy o pracę, pomimo odmówienia przez powoda

przyjęcia pisma wypowiadającego umowę o pracę. Powód uchybił 7 – dniowemu

terminowi z art. 264 § 1 k.p., odwołując się do Sądu dopiero w dniu 5 sierpnia

2009 r. Wniesienie powództwa po upływie terminów określonych w art. 264 k.p.

podlegało oddaleniu.

O kosztach postępowania Sąd drugiej instancji rozstrzygnął w oparciu o

przepis art. 98 k.p.c. oraz § 11 ust. 1 pkt 1 i § 12 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia

Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności

radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej

udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz.

1349 ze zm.).

Strona pozwana złożyła wniosek o uzupełnienie powyższego wyroku Sądu

Okręgowego przez zasądzenie od powoda na rzecz pozwanej kwoty 7.000 zł

tytułem zwrotu kosztów uiszczonej przez pozwaną opłaty od apelacji.

Postanowieniem z dnia 25 listopada 2011 r. Sąd Okręgowy – Sąd Pracy w

W. uzupełnił wyrok Sądu Okręgowego w W. z dnia 25 października 2011 r. w ten

sposób, że w punkcie 3. zasądził od powoda na rzecz strony pozwanej kwotę 7.000

zł tytułem uiszczonej przez pozwaną opłaty stosunkowej od apelacji.

Wyrok Sądu Okręgowego powód zaskarżył skargą kasacyjną. Skargę oparto

na obydwu podstawach określonych w art. 3983

§ 1 pkt 1 i 2 k.p.c.

W ramach pierwszej podstawy (art. 3983

§ 1 pkt 1 k.p.c.) zarzucono:

1) błędną wykładnię art. 265 § 1 i § 2 k.p. przez pominięcie zbadania

przyczyn uchybienia terminowi określonemu w art. 264 § 1 k.p. oraz

zachowania przez powoda warunków do przywrócenia terminu w

sytuacji, gdy prawidłowa wykładnia tego przepisu nakazywała przyjęcie,

że samo wniesienie odwołania od wypowiedzenia umowy o pracę należy

traktować jako zawierające implicite wniosek o przywrócenie terminu i

wobec stwierdzenia uchybienia terminu z art. 264 § 1 k.p. koniecznym

stało się zbadanie przesłanek przywrócenia terminu do wniesienia

odwołania;

4

2) niewłaściwe zastosowanie art. 30 § 4 k.p. przez uznanie oświadczenia

woli pracodawcy z dnia 19 maja 2009 r. za spełniające określone tym

przepisem kryteria. W ocenie skarżącego przyczyna wypowiedzenia

umowy o pracę nie pozwala na poznanie powodów utraty zaufania

pracodawcy do pracownika;

3) błędną wykładnię art. 45 § 1 k.p. w związku z art. 47 k.p. w związku z

art. 41 k.p. przez uznanie, że złożenie pracownikowi oświadczenia woli o

wypowiedzeniu mu umowy o pracę w sytuacji, gdy wiadomym jest, że

pracownik przyjechał do siedziby pracodawcy po wizycie u lekarza i

dysponuje zwolnieniem lekarskim, nie uzasadnia przywrócenia

pracownika do pracy i zasądzenia na jego rzecz wynagrodzenia za czas

pozostawania bez pracy oraz brak rozważenia, czy sytuacja taka może

uzasadniać błąd co do początku biegu terminu z art. 264 § 1 k.p. w

kontekście przesłanek jego przywrócenia.

W ramach podstawy procesowej skargi (art. 398 3

§ 1 pkt 2 k.p.c.) zarzucono

naruszenie:

- art. 328 § 2 k.p.c. w związku z art. 391 § 1 k.p.c. przez pominięcie w

uzasadnieniu zaskarżonego wyroku rozpoznania – domniemanego już tylko z faktu

złożenia odwołania od wypowiedzenia po terminie – wniosku o przywrócenie

terminu do złożenia odwołania jak również pominięcie wskazania przyczyn nie

przywrócenia powodowi terminu, co prowadzi do wniosku, że okoliczność ta nie

była wcale przedmiotem rozważań Sądu i błędnie poprzestano jedynie na

stwierdzeniu uchybienia terminu, co doprowadziło do oddalenia powództwa; a

ponadto braku przeprowadzenia przez Sąd drugiej instancji oceny oświadczenia

woli pracodawcy pod kątem zasadności i rzeczywistości przyczyny oraz jej

należytego skonkretyzowania, co pozbawiło powoda możliwości merytorycznego

podważania tego oświadczenia i w konsekwencji prowadziło do oddalenia

powództwa;

- art. 102 k.p.c. przez pominięcie jego dyspozycji i obciążenie powoda

wysokimi kosztami postępowania (opłatą od apelacji), pomimo że wobec ponad

dwuletniego okresu pozostawania powoda bez pracy i braku w tym okresie

dochodów należało uznać, że zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek

5

nakazujący nie obciążanie pracownika kosztami postępowania apelacyjnego,

pomimo przegrania przez niego procesu.

W oparciu o powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego

wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi drugiej

instancji wraz z orzeczeniem o kosztach postępowania kasacyjnego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Rozstrzygnięcie zaskarżonego rozpatrywaną skargą kasacyjną wyroku Sądu

drugiej instancji opiera się na ustaleniu, że powód – odwołując się do sądu od

wypowiedzenia umowy o pracę – nie zachował terminu określonego w art. 264 § 1

k.p.

Skarżący zarzuty prawa materialnego opiera na założeniu, że samo

wniesienie odwołania od wypowiedzenia umowy o pracę należy traktować jako

zawierające implicite wniosek o przywrócenie terminu i wobec stwierdzenia

uchybienia terminowi określonemu w art. 264 § 1 k.p. Sąd powinien badać

przesłanki przywrócenia terminu do wniesienia odwołania.

Zgodnie z art. 265 § 1 k.p. sąd pracy na wniosek pracownika przywróci

określony w art. 264 k.p. termin odwołania od wypowiedzenia umowy o pracę, jeżeli

jego uchybienie nastąpiło bez winy pracownika. Wniosek w tym zakresie należy

złożyć w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu,

uprawdopodabniając okoliczności uzasadniające przywrócenie terminu (art. 265 § 2

k.p.). W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się, że już samo złożenie

przez pracownika pozwu po upływie tego terminu stanowi równoczesne złożenie

wniosku o przywrócenie terminu (por. uzasadnienie uchwały składu siedmiu

sędziów z dnia 14 marca 1986 r., III PZP 8/86 - OSNC 1986/12/194), a

uwzględnienie powództwa pracownika bez wydania odrębnego postanowienia o

przywróceniu terminu do dokonania tej czynności (art. 265 § 1 k.p.) oznacza jego

przywrócenie (por. wyrok z dnia 24 stycznia 1997 r., I PKN 1/96, OSNAPiUS

1997/18/337). Instytucja przywrócenia terminu ustanowiona w tym przepisie nie jest

tożsama z tą, o której traktuje art. 168 k.c. (por. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia

18 maja 2010 r., I PK 15/10, LEX nr 602201 oraz z dnia 12 stycznia 2011 r., II PK

6

186/10, LEX nr 786379). Terminy przewidziane w art. 264 k.p. (oraz w art. 97 § 21

k.p.) są bowiem terminami prawa materialnego, do których nie mają zastosowania

przepisy Kodeksu postępowania cywilnego dotyczące uchybienia i przywrócenia

terminu. Dlatego też konsekwencją wniesienia pozwu po upływie terminów

określonych w tych przepisach, jeżeli ich nie przywrócono, jest oddalenie

powództwa (por. uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 14

marca 1986 r., III PZP 8/86, OSPiKA 1987, nr 1, poz. 19 z glosa T. Zielińskiego

oraz wyrok Sądu Najwyższego z dnia 6 sierpnia 1998 r., I PKN 258/98, OSNAPiUS

1999, nr 17, poz. 547).

Podzielając stanowisko judykatury co do możliwości rozpoznania wniosku o

przywrócenie terminu tylko „implicite” zawartego w pozwie Sąd Najwyższy w

składzie rozpoznającym niniejszą sprawę zauważa iż, taka liberalna wykładnia

art. 265 k.p., na którą powołuje się skarżący odnosi się do wniosku pracownika, nie

znosi natomiast przesłanek przywrócenia terminu. Przywrócenie terminu wymaga

wykazania braku winy pracownika (art. 265 § 1 k.p.) poprzez uprawdopodobnienie

okoliczności uzasadniających przywrócenie terminu (art. 265 § 2 k.p.). Przepis

art. 265 k.p. nie może być rozumiany w ten sposób, że pracownik, który wnosi

pozew o nawiązanie stosunku pracy ze znacznym przekroczeniem terminu

określonego w art. 264 § 1 k.p. i nie składa odrębnego wniosku o przywrócenie

terminu, nie jest obowiązany do uprawdopodobnienia okoliczności uzasadniających

przywrócenie terminu, a także, że Sąd, który stwierdzi przekroczenie terminu

określonego w art. 264 § 1 k.p. nie wyjaśnia czy został zachowany określony w

art. 265 § 2 k.p. termin do wystąpienia o przywrócenie uchybionego terminu (por.

wyrok Sądu Najwyższego z dnia 10 listopada 2006 r., III PK 73/06 - LEX nr

738116).

Wypowiedzenie jest dokonane pracownikowi w momencie, w którym doszło

do niego w sposób pozwalający zapoznać się z treścią oświadczenia pracodawcy,

choćby pracownik odmówił zapoznania się z nim - art. 61 k.c. w związku z art. 300

k.p. (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 1998 r., I PKN 501/97,

OSNP 1999 nr 1, poz. 15). W wyroku z dnia 13 grudnia 1996 r., I PKN 41/96

(OSNP 1997 nr 15, poz. 268) Sąd Najwyższy wyjaśnił, że "odmowa przyjęcia przez

pracownika pisemnego oświadczenia woli pracodawcy o wypowiedzeniu umowy o

7

pracę, zawierającego prawidłowe pouczenie o przysługującym pracownikowi prawie

odwołania do sądu pracy (art. 30 § 5 k.p. w związku z art. 264 § 1 k.p.), nie wpływa

na skuteczność dokonanego wypowiedzenia i nie stanowi podstawy do

przywrócenia uchybionego terminu". Podobną kwestią zajmował się Sąd Najwyższy

w sprawie zakończonej wyrokiem z dnia 14 marca 2004 r., I PK 429/03 (M.Prawn.

2005/4/213) stwierdzającym, że: "Pracownik, który bez usprawiedliwionych

przyczyn odmówił przyjęcia pisma wypowiadającego mu umowę o pracę, zgodnie z

wymogami Kodeksu pracy, nie może domagać się przywrócenia terminu do

wniesienia odwołania do sądu pracy ani powołać się na to, że pracodawca nie

poinformował go o możliwości, terminie i trybie odwołania".

Z podstawy faktycznej zaskarżonego rozpatrywaną skargą kasacyjną wyroku

Sądu Okręgowego wynika, że wypowiedzenie umowy o pracę powód otrzymał w

dniu 19 maja 2009 r. Powód odmówił podpisania tego wypowiedzenia. Pozew

przeciwko pracodawcy powód wniósł w dniu 5 sierpnia 2009 r. Przekroczenie przez

powoda terminu określonego w art. 264 § 1 k.p. wyniosło ponad dwa miesiące, a

zatem było to przekroczenie znaczne. Znaczne przekroczenie siedmiodniowego

terminu do wniesienia odwołania od wypowiedzenia umowy o pracę mogą

usprawiedliwiać tylko szczególne okoliczności trwające przez cały czas opóźnienia

(por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 22 listopada 2001 r., I PKN 660/00, OSNP

2003, nr 20, poz. 487). Przywrócenie terminu w takiej sytuacji wymagałoby od

powoda przedstawienia szczególnych okoliczności, które ponadto powinny trwać

nieprzerwanie od dnia, w którym upłynął termin do wniesienia odwołania. Powód

jednak nie przedstawił takich okoliczności. Okoliczności, które mogłyby

usprawiedliwić opóźnienie nie zostały przedstawione w pozwie, ani w toku

toczącego się dwuinstancyjnego postępowania w sprawie, nie ma ich także w

skardze kasacyjnej. W tej sytuacji nie jest zasadny zarzut skargi kasacyjnej, że Sąd

nie rozpoznał wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania.

Uzasadnienie zaskarżonego wyroku wprawdzie nie zawiera wyraźnego ustalenia

bezzasadności przedmiotowego wniosku, jednakże nie zostały w sprawie

ujawnione, chociażby w twierdzeniach zainteresowanej strony, okoliczności, które

mogłyby stworzyć podstawę uwzględnienia wniosku o przywrócenie terminu do

wniesienia odwołania.

8

W sytuacji ustalenia, że odwołanie od wypowiedzenia umowy o pracę

zostało wniesione z przekroczeniem terminu określonego w art. 264 § 1 k.p.c., i nie

zostały przedstawione okoliczności uzasadniające przywrócenie tego terminu

bezprzedmiotowe stają się zarzuty materialnoprawnej podstawy skargi kasacyjnej.

Niedochowanie bowiem przez pracownika terminu do zaskarżenia czynności

prawnej pracodawcy skutkującej rozwiązaniem umowy o pracę, o którym mowa w

art. 264 k.p., prowadzi do oddalenia powództwa, bez względu na to, czy

rozwiązanie umowy o pracę było (w rzeczywistości) zgodne z prawem lub

uzasadnione. Z kolei oddalenie powództwa ze względu na przekroczenie terminu z

art. 264 k.p. powoduje, że nie można już stwierdzić, iż podana w oświadczeniu o

wypowiedzeniu umowy o pracę przyczyna (przyczyny) była niezgodna z prawem.

Co więcej, również w takim przypadku (a nie tylko w sytuacji oddalenia odwołania z

przyczyn merytorycznych) w pełni uprawnione jest stwierdzenie, że rozwiązanie

stosunku pracy było zgodne z prawem (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 4

listopada 2010 r., II PK 112/10, LEX nr 707870; z dnia 27 lipca 2011 r., II PK 21/11,

LEX nr 1103021).

Nie są uzasadnione zarzuty sformułowane w skardze w ramach drugiej

podstawy kasacyjnej (art. 3983

§ 1 pkt 2 k.p.c.). Zarzut naruszenia art. 328 § 2

k.p.c. w związku z art. 391 § 1 k.p.c. mógłby stanowić usprawiedliwioną podstawę

skargi kasacyjnej tylko wówczas, gdyby uzasadnienie zaskarżonego wyroku nie

obejmowało wszystkich koniecznych elementów konstrukcyjnych, bądź zawierało

oczywiste braki, które uniemożliwiają kontrolę kasacyjną. Tylko w takim przypadku

uchybienie to może być uznane za mogące mieć wpływ na wynik sprawy (por.

wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 4 marca 2010 r., I CSK 439/09, niepublikowany, z

dnia 22 kwietnia 2010 r., III UK 84/09, niepublikowany, z dnia 8 czerwca 2010 r., I

PK 29/10, niepublikowany, z dnia 29 czerwca 2010 r., I PK 33/10, LEX nr 621136, z

dnia 10 sierpnia 2010, I PK 41/10, LEX 667488 oraz postanowienie z dnia 21

stycznia 2010 r., I CSK 209/09, niepublikowane). Wprawdzie uzasadnienie

zaskarżonego wyroku – o czym była mowa wyżej - nie zawiera wyraźnego

ustalenia, że nie zachodziły określone w art. 265 k.p.c. warunki przywrócenia

terminu do wniesienia odwołania, jednakże w świetle ustalonych okoliczności

możliwe było dokonanie oceny co do poprawności uznania, że odwołanie zostało

9

wniesione ze znacznym przekroczeniem terminu bez powołania okoliczności, które

to opóźnienie usprawiedliwiłyby. Uchybienie zatem w zakresie braku odpowiedniej

szczegółowości uzasadnienia wyroku nie miało wpływu na rozstrzygnięcie.

Bezzasadny jest także zarzut naruszenia przepisu art. 102 k.p.c. Przepis ten

przewiduje wyjątek od zasady odpowiedzialności strony przegrywającej sprawę za

koszty procesu (art. 98 § 1 k.p.c.). Przepis ten stanowi, że w wypadkach

szczególnie uzasadnionych sąd może zasądzić od strony przegrywającej tylko

część kosztów procesu albo nie obciążać jej w ogóle kosztami. Ustalenie, czy w

sprawie zachodzi „wypadek szczególnie uzasadniony”, jest uprawnieniem

jurysdykcyjnym sądu orzekającego i do oceny tego sądu należy przesądzenie, czy

wystąpił szczególnie uzasadniony wypadek pozwalający na odstąpienie od ogólnej

zasady rozliczenia kosztów procesu (por. np. postanowienia Sądu Najwyższego z

dnia 2 czerwca 2010 r., I PZ 2/10, oraz z dnia 13 września 2010 r., II PZ 23/10, oba

niepublikowane). W niniejszej sprawie takie okoliczności nie wystąpiły.

Z powyższych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 39814

k.p.c.

oddalił skargę kasacyjną powoda jako niezawierającą uzasadnionych podstaw.

/tp/