IV KK 184/12

Sygn. akt IV KK 184/12

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 4 października 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Andrzej Siuchniński (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Marian Buliński

SSN Małgorzata Gierszon

Protokolant Dorota Szczerbiak

przy udziale prokuratora Prokuratury Generalnej Małgorzaty Wilkosz - Śliwy ,

w sprawie J. R.

po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie

w dniu 4 października 2012 r.,

kasacji, wniesionej przez Prokuratora Generalnego na niekorzyść skazanego

od wyroku łącznego Sądu Rejonowego

z dnia 6 grudnia 2011 r.,

uchyla zaskarżony wyrok w części dotyczącej umorzenia

postępowania w pkt. 1 oraz orzeczenia o karze łącznej w pkt. II,

ppkt 1 i w tym zakresie sprawę przekazuje do ponownego

rozpoznania Sądowi Rejonowemu.

UZASADNIENIE

J. R. został skazany następującymi prawomocnymi wyrokami:

1. Sądu Rejonowego z dnia 6 marca 2007 r., sygn. akt XI K 1496/06, za

przestępstwo z art. 178a § 1 k.k., popełnione 29 lipca 2006 r. - na karę 10 miesięcy

pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania na okres 2 lat

2

próby i na karę grzywny w wymiarze 50 stawek dziennych po 10 zł, z orzeczeniem

środka karnego w postaci zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych i rowerów

na okres 3 lat, na poczet którego zaliczony został okres zatrzymania prawa jazdy

od 29.07.2006 r. do 06.03.2007 r.; postanowieniem Sądu Rejonowego z dnia

16.10.2008 r., sygn. akt Ko 6014/08, zarządzono wykonanie kary pozbawienia

wolności;

2. Sądu Rejonowego z dnia 30.06.2010 r., sygn. akt XI K 783/10, za

przestępstwo z art. 178a § 1 k.k. i art. 244 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k., popełnione

14 listopada 2009 r. - na karę 6 miesięcy pozbawienia wolności, z zaliczeniem na

jej poczet okresu zatrzymania od 14 do 15 listopada 2009 r. i z orzeczeniem zakazu

prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych na okres 5 lat;

3. Sądu Rejonowego z dnia 9 października 2008r., sygn. akt XI K

861/08, za przestępstwo z art. 278 § 1 k.k., popełnione 2 czerwca 2008r. - na karę

6 miesięcy pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania na

okres 2 lat próby i na karę grzywny w wymiarze 40 stawek dziennych po 10 zł, z

zaliczeniem na poczet kary grzywny okresu zatrzymania w dniu 3 czerwca 2008 r.;

4. Sądu Rejonowego z dnia 7 stycznia 2008r., sygn. akt XVI K 1224/07,

za przestępstwo z art. 244 k.k., popełnione 18 lipca 2007 r. - na karę roku

pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania na okres 3 lat

próby oraz na karę grzywny w wymiarze 30 stawek dziennych po 10 zł;

postanowieniem Sądu Rejonowego z dnia 4 stycznia 2011 r., sygn. akt Ko 6781/10,

zarządzono wykonanie kary pozbawienie wolności z równoczesnym skróceniem

okresu tej kary o 30 dni, tj. o okres odpowiadający ilości uiszczonych stawek

dziennych grzywny;

5. Sądu Rejonowego z dnia 15 maja 2008 r., sygn. akt XI K 201/08, za

przestępstwo z art. 178a § 1 k.k. i art. 244 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k., popełnione

20 grudnia 2007 r. - na karę 10 miesięcy pozbawienia wolności z warunkowym

zawieszeniem jej wykonania na okres 3 lat próby, z orzeczeniem kary grzywny w

wymiarze 100 stawek dziennych po 10 zł i z zaliczeniem na poczet tej kary okresu

zatrzymania w dniach od 20 grudnia 2007 r. do 22 grudnia 2007 r. oraz z

orzeczeniem zakazu prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych na okres 4

lat; postanowieniem Sądu Rejonowego z dnia 8 kwietnia 2010 r., sygn. akt Ko

7362/09, zarządzono wykonanie kary pozbawienia wolności;

3

6. Sądu Rejonowego z dnia 15.03.2011 r., sygn. akt XI K 1522/10, za

przestępstwo z art. 244 k.k., popełnione 9 czerwca 2010 r. - na karę 3 miesięcy

pozbawienia wolności;

7. Sądu Rejonowego z dnia 15 listopada 2007 r., sygn. akt XI K 1121/07,

za przestępstwo z art. 178a § 1 k.k., popełnione 26 lipca 2007 r. - na karę 6

miesięcy pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania na

okres 2 lat próby i na karę grzywny w wymiarze 80 stawek dziennych po 10 zł, z

zaliczeniem na poczet kary grzywny okresu zatrzymania od 26 do 28 lipca 2007 r. i

z orzeczeniem zakazu prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych i rowerów

na okres 2 lat; postanowieniem Sądu Rejonowego z dnia 8 stycznia 2009 r., sygn.

Ko 8391/08, zarządzono wykonanie kary pozbawienia wolności.

Sąd Rejonowy wyrokiem łącznym z dnia 6 grudnia 2011 r., sygn. akt XI

K565/11:

I. na podstawie art. 572 k.p.k. umorzył postępowanie w przedmiocie wydania

wyroku łącznego, obejmującego skazania ze spraw Sądu Rejonowego o sygn. akt

XI K 1496/06, XIK 861/08 i XIK 1121/07 (pkt 1, 3 i 7);

II. 1. na podstawie art. 85 k.k. i art. 86 § 1 i 2 k.k. połączył kary

pozbawienia wolności i grzywny, orzeczone wyrokami Sądu Rejonowego w

sprawach o sygn. akt: XVI K 1224/07 (pkt 4) i XI K 201/08 (pkt 5) i orzekł wobec J.

R. karę łączną pozbawienia wolności w wymiarze roku i 2 miesięcy pozbawienia

wolności oraz karę łączną grzywny w wymiarze 100 stawek dziennych po 10 zł;

2. na podstawie art. 85 k.k. i art. 86 § 1 k.k. połączył kary pozbawienia

wolności, orzeczone wyrokami Sądu Rejonowego w sprawach o sygn. akt XI K

783/10 (pkt 2) oraz XI K 1522/10 (pkt 6) i wymierzył J. R. karę łączną 6 miesięcy

pozbawienia wolności.

Wyrok ten nie został zaskarżony przez żadną ze stron i uprawomocnił

się w dniu 14 grudnia 2011 r.

Od tego orzeczenia kasację na niekorzyść skazanego wniósł

Prokurator Generalny, podnosząc następujące zarzuty:

1. rażące i mające istoty wpływ na treść orzeczenia naruszenie przepisu

prawa procesowego - art. 572 k.p.k., polegające na umorzeniu postępowania w

przedmiocie wydania wyroku łącznego w sprawie Sądu Rejonowego, sygn. akt XI K

1121/07, mimo istnienia określonych w art. 85 k.k. warunków do połączenia

orzeczonej tym wyrokiem wobec J. R. kary pozbawienia wolności z karą

4

pozbawienia wolności, wymierzoną temu skazanemu wyrokiem Sądu Rejonowego

z dnia 7 stycznia 2008 r., sygn. akt XVI K 1224/07;

2. rażące i mające istotny wpływ na treść orzeczenia naruszenie

przepisu prawa materialnego - art. 85 k.k., polegające na połączeniu jednostkowych

kar pozbawienia wolności orzeczonych wobec J. R. wyrokami: Sądu Rejonowego z

dnia 15 maja 2008 r., sygn. akt XI K 201/08 i Sądu Rejonowego z dnia 7 stycznia

2008 r., sygn. akt XVI K 1224/07, i orzeczeniu kary łącznej, mimo braku przesłanek

określonych w tym przepisie.

Na podstawie tak sformułowanych zarzutów Prokurator Generalny wniósł o

uchylenie zaskarżonego wyroku łącznego w części dotyczącej pkt I oraz pkt II ppkt

1 i przekazanie sprawy w tym zakresie Sądowi Rejonowemu do ponownego

rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Kasacja Prokuratora Generalnego zasługuje na uwzględnienie.

Występujący w sprawie problem prawny, dotyczący stosowania instytucji

kary łącznej w odniesieniu do skazanego, którego sytuacja prawna mogłaby

prowadzić do różnych konfiguracji łączenia poszczególnych wyroków

„jednostkowych”, prowadził także jeszcze pod rządami poprzednio obowiązującego

Kodeksu karnego z 1969 r. do odmiennych interpretacji przesłanek orzekania kary

łącznej. Z jednej strony akcentowano konieczność literalnej wykładni przepisów o

karze łącznej (tzw. interpretacja chronologiczna), z drugiej natomiast wskazywano

na potrzebę ich elastycznej wykładni, stwarzając sądowi orzekającemu w

przedmiocie wyroku łącznego pole do wyboru między dopuszczalnymi

konfiguracjami wyroków podlegających łączeniu (tzw. interpretacja konfiguracyjna).

Dostrzegając występującą rozbieżność w judykaturze Sąd Najwyższy podjął

uchwałę z dnia 25 lutego 2005 r. (I KZP 36/04, OSNKW 2005/2/13, Prok.i Pr.-wkł.

2005/7-8/3, OSP 2005/12/149, Wokanda 2005/9/9, Biul.SN 2005/2/23), w której

stwierdził, że „zawarty w art. 85 k.k. zwrot: <<zanim zapadł pierwszy wyrok>>

odnosi się do pierwszego chronologicznie wyroku, który zapadł przed popełnieniem

przez sprawcę kolejnego (kolejnych) przestępstwa”, opowiadając się tym samym za

pierwszą z przedstawionych koncepcji. Uchwała ta wpisana została do księgi zasad

prawnych, a zatem – zgodnie z art. 62 § 1 a contrario ustawy z dnia 23 listopada

2002 r. o Sądzie Najwyższym (Dz. U. Nr 240, poz. 2052 ze zm.) – wiąże ona

niniejszy skład Sądu Najwyższego, który nie znajduje podstaw ku temu, by

5

wystąpić z zagadnieniem prawnym do pełnego składu izby w celu odstąpienia od

powyższej zasady. Przedstawiony pogląd jest dominujący w doktrynie (zob. glosy

aprobujące do uchwały D. Kali, Palestra 2009/1-2/278-284 oraz J. Warylewskiego,

GSP-Prz. Orz. 2005/4/69-74; zob. też: A. Marek, Kodeks karny. Komentarz,

Warszawa 2010, teza 1 do art. 85) i należy go respektować także na gruncie

rozpoznawanej sprawy.

Aprobując restryktywną egzegezę art. 85 § 1 k.k. trzeba w pierwszej

kolejności wskazać na to, że zgodnie z językową wykładnią tego przepisu punktem

wyjścia dla określania kar (wyroków), podlegających łączeniu będzie zawsze

pierwsze przestępstwo, które chronologicznie nieprzegrodzone wyrokiem

dotyczącym tego czynu będzie pozostawać w realnym zbiegu z kolejnym

przestępstwem. Należy podkreślić, że realny zbieg przestępstw jest pojęciem

odnoszącym się do obiektywnych faktów, niezależnych od sytuacji prawnej

skazanego, które sąd orzekający – o ile posiada odpowiednie informacje –

obowiązany jest uwzględnić podczas orzekania kary łącznej. W przypadku zaś

deficytu tych informacji i późniejszego ujawnienia przestępstwa możliwe jest

wydanie wyroku łącznego.

Nie jest natomiast dopuszczalne pomijanie pierwszego chronologicznie

przestępstwa i w konsekwencji także pominięcie znaczenia dotyczącego go

wyroku, który mógłby podlegać łączeniu z wyrokiem za czyn pozostający z

pierwszym przestępstwem w zbiegu, jeżeli wyrok za pierwszy czyn stanowiłby

temporalną przeszkodę dla łączenia późniejszych wyroków, choćby nawet ta druga

konfiguracja była korzystniejsza dla skazanego. Warto w tym miejscu zaznaczyć,

że chociaż instytucja kary łącznej i wyroku łącznego prowadzą do miarkowania

represji karnej, to jednak ze swej istoty nie stanowią mechanizmów, których celem

bezpośrednim i priorytetowym jest łagodzenie kar. Pozostawałoby to bowiem w

oczywistej sprzeczności z powszechnym poczuciem sprawiedliwości, jako że przy

takim założeniu sprawca większej liczby przestępstw byłby niejako „premiowany” za

swój kryminalny proceder. Głównym celem wspomnianych instytucji jest łagodzenie

nadmiernej represji karnej, której realizacja i tak nie przyniosłaby pożądanych

rezultatów z punktu widzenia celów kary i założeń polityki karnej. Z tego też

względu wykładnia przepisów o karze łącznej, a w konsekwencji stosowanie

instytucji wyroku łącznego, w żadnym razie nie może być uzależnione od tego,

który jej rezultat będzie korzystniejszy dla skazanego. Przeciwne stanowisko, które

6

zajął Sąd Rejonowy w zaskarżonym wyroku, wskazując wprost na motyw

korzystniejszego rozstrzygnięcia dla skazanego, prowadzi do nieuprawionego

odstąpienia od literalnego brzmienia art. 85 § 1 k.k., stanowiąc jego rażącą obrazę.

Z powyższych względów należy stwierdzić, że Sąd Rejonowy nieprawidłowo

połączył kary orzeczone wyrokiem tego Sądu z dnia 7 stycznia 2008 r., sygn. akt

XVI K 1224/07 (nr 4), za czyn popełniony w dniu 18 lipca 2007 r. z karami

orzeczonymi wyrokiem tego Sądu z dnia 15 maja 2008 r., sygn. akt XI K 201/08 (nr

5), za czyn popełniony w dniu 20 grudnia 2007 r., albowiem wyrok nr 4 powinien

zostać połączony w wyrokiem Sądu Rejonowego z dnia 15 listopada 2007 r., sygn.

XI K 1121/07 (nr 7), za przestępstwo popełnione w dniu 26 lipca 2007 r., jako że to

ten czyn pozostawał w realnym zbiegu z przestępstwem stwierdzonym wyrokiem z

dnia 7 stycznia 2007 r. (nr 4), a wyrok nr 7 przecinał z kolei bieg realnego zbiegu,

uniemożliwiając objęcie tą konstrukcją również czynu stwierdzonego w wyroku nr 5.

Konsekwencją błędnej wykładni art. 85 § 1 k.k. było także niewłaściwe

zastosowanie art. 572 k.p.k., skutkujące umorzeniem postępowania w przedmiocie

wydania wyroku łącznego, obejmującym skazanie wyrokiem z dnia 15 listopada

2007 r., sygn. akt XI K 1121/07 (nr 7), zamiast umorzeniem w zakresie połączenia

kar orzeczonych wyrokiem z dnia 15 maja 2008 r., sygn. akt XI K 201/08 (nr 5).

Mając na uwadze powyższe należało uchylić zaskarżony wyrok łączny w

części dotyczącej połączenia kar orzeczonych wyrokami nr 4 i 5 oraz umorzenia

postępowania w przedmiocie wydania wyroku łącznego i przekazać sprawę do

ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu. Sąd ten, kierując się

zaprezentowanym powyżej zapatrywaniem prawnym co do wykładni art. 85 k.k. w

zw. z art. 569 § 1 k.p.k., powinien ponownie przeanalizować jakie kary, z jakich

wyroków, będą podlegały połączeniu oraz w jakim zakresie konieczne będzie

umorzenie postępowania w przedmiocie wydania wyroku łącznego.

Mając na uwadze powyższe rozważania, orzeczono jak w wyroku.