IV KK 187/12

Sygn. akt IV KK 187/12

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 4 października 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Andrzej Siuchniński (przewodniczący)

SSN Marian Buliński (sprawozdawca)

SSN Małgorzata Gierszon

Protokolant Dorota Szczerbiak

przy udziale prokuratora Prokuratury Generalnej Małgorzaty Wilkosz - Śliwy,

w sprawie S. K.

oskarżonego z art. 231§ 2 kk i art. 271 § 3 kk

po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie

w dniu 4 października 2012 r.,

kasacji, wniesionej przez Prokuratora Generalnego na niekorzyść oskarżonego

od wyroku Sądu Okręgowego

z dnia 14 grudnia 2011 r.,

zmieniającego wyrok Sądu Rejonowego

z dnia 24 marca 2011 r.,

uchyla zaskarżony wyrok w części dotyczącej S. K. i sprawę w

tym zakresie przekazuje Sądowi Okręgowemu do ponownego

rozpoznania w postępowaniu odwoławczym.

2

UZASADNIENIE

S. K. został skazany za to, że „ w okresie od 20 lipca 2000 roku do 14

kwietnia 2001 roku w M., jako funkcjonariusz Urzędu Celnego, działając na szkodę

interesu publicznego w celu osiągnięcia korzyści majątkowej nie dopełnił swoich

obowiązków w zakresie ustalania rzetelności przedkładanych mu do kontroli

dokumentów TAX FREE - zwrot VAT dla podróżnych, poprzez potwierdzenie

wywozu towarów poza polski obszar celny, gdy w rzeczywistości fakty te nie miały

miejsca, przez przystawienie datownika z numeratorem, pieczątki imiennej i przez

złożenie podpisu, bez uprzedniego sprawdzenia zgodności danych podróżnych

zawartych w tych dokumentach z ich paszportami oraz bez okazania przez nich

wywożonego towaru, potwierdzając w dokumentach nieprawdę w tym zakresie,

przez co spowodował nieuzasadniony zwrot podatku VAT podróżnym w łącznej

kwocie 17 866, 71 zł na szkodę Skarbu Państwa, a w szczególności: /…/,

to jest popełnienia przestępstwa określonego w art. 231 § 2 k.k. i art. 271 § 3 k.k. w

zw. z art. 11 § 2 k.k.(przy czym opisane wyżej jednostkowe czyny stanowiły ciąg

przestępstw w rozumieniu art. 91 § 1 k.k.) na karę roku pozbawienia wolności i

grzywny w ilości 150 stawek dziennych po 30 złotych za każdą stawkę dzienną.

Wykonanie kary pozbawienia wolności warunkowo zawieszono na okres próby 3

lat. Nadto na podstawie art. 17 § 1 pkt 6 k.p.k. Sąd postępowanie karne przeciwko

S. K. o czyn określony w art. 18 § 3 k.k. w zw. z art. 76 § 2 k.k. umorzył.

Powyższy wyrok w całości apelacją zaskarżył S. K. , zarzucając temuż

orzeczeniu:

„1. Obrazę przepisów prawa procesowego, które miały wpływ na treść wyroku,

a mianowicie art. 2 § 2, art. 4, art. 5 § 2, art. 7, art. 410 k.p.k. oraz art. 424 §

1 k.p.k., wynikającą z rozstrzygnięcia szeregu nie dających się usunąć

wątpliwości na niekorzyść oskarżonego S. K. z pominięciem dowodów

korzystnych, w tym opinii biegłych, naruszeniu zasad obiektywizmu i

swobodnej oceny dowodów, a nadto niepełne i wewnętrznie sprzeczne

uzasadnienie swojego stanowiska,

2. Błąd w ustaleniach faktycznych przyjęty za podstawę wyroku, który miał

wpływ na jego treść, polegający przyjęciu, że oskarżony dopuścił się do

3

zarzucanych mu występków mimo że nie pozwala na to zebrany i

ujawniony materiał dowodowy, a w szczególności jeśli zważy się że:

a) faktury TAX FREE od nr 61/5/2000 do nr 84/5/2000 wystawione przez

P.P.H. „S." jak wynika z opinii biegłej sądowej Pani J. G. nie zostały zatwierdzone

przez oskarżonego S. K. Biegła jednoznacznie stwierdza w swej opinii, że cytuję:

„Faktury, które były przekazane do badań w mojej ocenie zostały sfałszowane

metodą naśladownictwa bezpośredniego. Osoba ta dobrze opanowała ogólny

obraz i wielkość podpisu oraz niektóre z cech tej parafy. ... Wg mnie osoba ta

wielokrotnie posługiwała się tą parafą stąd też dobre jej opanowanie". W dalszej

części opinii stwierdza również: „Co do zapisu słowno cyfrowych „miejsce i data"

nie mam żadnych wątpliwości że nie zostały nakreślone przez S.K". Bezsprzecznie

wynika stąd, że powyższe faktury nie są potwierdzone przez S. K. Istotne jest to

też, że powyższą opinię biegłej sądowej potwierdził w całej rozciągłości jej

zasadność biegły sądowy Pan M. K.- opinia i protokół z przesłuchania w

charakterze świadka w aktach sprawy.

b) faktury od nr 85/5/2000 do nr 103/5/2000 wystawione przez P.P.H.- „S."

zostały zatwierdzone przez oskarżonego ale postępowaniem przygotowawczym

oraz w przewodzie sądowym nie ustalono czy wymieniony towar wystąpił poza

polski obszar celny, czy też nie wystąpił. Brak jest jednoznacznego potwierdzenia,

że towary wymienione na przedmiotowych fakturach nie wystąpiły poza polski

obszar celny. Skutkiem tego, bezsprzecznie zaważyło to na zapadłym wyroku. Z

niewyjaśnionych przyczyn przyjęto na potrzeby postępowania, że towar nie wystąpił

za granicę, co nie zostało potwierdzone zgromadzonym materiałem dowodowy w

przedmiotowej sprawie.

c) postanowieniem Sądu Okręgowego zwrócono akta sprawy do

uzupełnienia przez Prokuraturę Rejonową w celu przesłuchania między innymi

świadka Panią Ż. S., gdyż w postępowaniu przygotowawczym nie ustalono, czy

ww. osoba zakupiła i wywoziła towary z faktury TAX FREE nr 26/2000 wystawione

przez „I." Pomimo tego, Prokuratura Rejonowa zaniechała przesłuchania w

charakterze świadka zgodnie z zaleceniem Sądu Panią Ż. S., tym samym nie

ustalono czy ww. przebywała na terytorium Polski, poprzez to, czy zakupiła i

wywiozła nabyte towary poza polski obszar celny. Systemy informatyczne Straży

Granicznej nie zawierają w bazie danych informacji o przekraczaniu przez

wymieniona granicy Polski - co wcale nie oznacza, że wymieniona w tym okresie

4

nie przebywała na terenie Polski. Zarzucam wyrokowi, że w przypadku S. K.

przyjęto iż wymieniona osoba nie przebywała w tym okresie na terytorium Polski,

tym samym nie dokonała zakupu i wywozu towaru z faktury nr 26/2000 poza polski

obszar celny. Uznano natomiast, że towary wymienione na fakturze nr 25/2000

wystawionej w dniu poprzednim w stosunku do faktury 26/2000 znajdującej się w

aktach sprawy wystawionej na tą samą osobę zostały przez wymienioną osobę

zakupione i wywiezione poza polski obszarze celny. Oznacza to w ocenie

oskarżonego, że wybiórczo potraktowano zebrany materiał dowodowy,

niekorzystnie (błędnie) obciążając oskarżonego S. K.

d) zarzut, że faktura TAX FREE nr 557/03/2000 na nazwisko Y. K.-

wystawiona przez firmę „V. " potwierdzona została przez oskarżonego przed

rozpoczęciem służby mija się z prawdą, gdyż po odprawie paszportowej podróżni

przebywają na terenie przejścia oczekując w kolejce do odprawy celnej, a

niejednokrotnie załatwiają swoje sprawy osobiste w budynku na terenie przejścia,

co bezpośrednio ma swoje odniesienie do czasu oczekiwania na odprawę -

sytuacje takie potwierdzili świadkowie w przed Sądem, tj. /…/. Wielokrotnie

podróżni opóźniają moment odprawy celnej aby korzystnie dla siebie wybrać

zmianę celną po stronie ukraińskiej, gdyż wiąże się to z uiszczenie należności

celnych za wwożony towar po stronie ukraińskiej. Prokuratura przyjęła na potrzeby

śledztwa, że skoro służby ukraińskie nie potwierdziły wjazdu na teren Ukrainy tego

podróżnego, a osoba ta figuruje w systemie Straży Granicznej odprawiona kilka

godzin wcześniej przed rozpoczęciem pracy przez oskarżonego, to według

Prokuratury nie wywiozła ona zakupionego towaru poza polski obszar celny.

Zauważyć należy, że jest to tylko domniemanie Prokuratury, w aktach sprawy nie

zalegają dowody potwierdzające przyjętą tezę przez Prokuraturę. Podkreślić

należy, że podróżny mógł zrezygnować z kontynuacji podróży po potwierdzeniu

faktur, a zakupiony towar przekazać innym osobom w celu jego wywozu za granicę

Polski. Niezmiernie ważne jest i to też, że polskie służby graniczne nie potwierdzają

również faktu zawrotu tej osoby na teren Polski. Podnoszę, że Prokuratura w tym

kierunku nie przeprowadziła postępowania dowodowego, poprzez to przyjęła

błędną tezę obciążając zarzutem oskarżonego.

e) zarzut, że faktura nr 18/2001 na nazwisko A. K. wystawiona przez „I." -

potwierdzona przez oskarżonego jest sfałszowana mija się z prawdą, gdyż w

sprawie A. S., w oparciu o te same okoliczności które dotyczą faktury 18/2001 Sąd

5

uznał, iż faktura nr 15/2001 jest fakturą prawidłowo potwierdzoną i towar opuścił

polski obszar celny. Świadek I. C. obciąża zeznaniami oskarżonego S. K., jak

również A. Składana, że w przypadku ww. obu faktur wystawiła je fikcyjnie, a towar

nie opuścił polskiego obszaru celnego. Natomiast w przedmiotowej sprawie Sąd

bez wątpliwości - ustalił, że towar z faktury 18/2001 został wywieziony poza polski

obszar celny, pomimo obciążających zeznań świadka, co ewidentnie podważa jego

wiarygodność. Istotne jest to też, że obciążające zeznania świadka przed

Prokuraturą nie zostały zweryfikowane i poddane ocenie przez niezawisły Sąd”.

W oparciu o to skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku przez

uniewinnienie oskarżonego, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i

przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji.

Sąd Okręgowy wyrokiem z dnia 14 grudnia 2011 r. uchylił zaskarżony wyrok

w części skazującej S. K. i na mocy art. 437 § 2 k.p.k. i art. 17 § 1 pkt 6 k.p.k.

postępowanie karnego czyn z art. 231 § 1 k.k. i art. 271 § 2 k.k. w zw. z art. 11 § 2

k.k. umorzył przyjmując, że S. K. w okresie od 20 lipca 2000 roku do 14 kwietnia

2001 roku w M., jako funkcjonariusz Urzędu Celnego, działając na szkodę interesu

publicznego nie dopełnił swoich obowiązków w zakresie ustalania rzetelności

przedkładanych mu do kontroli dokumentów TAX FREE – zwrot VAT dla

podróżnych, poprzez potwierdzenie wywozu towarów poza polski obszar celny, gdy

w rzeczywistości fakty te nie miały miejsca, przez przystawienie datownika z

numeratorem, pieczątki imiennej i przez złożenie podpisu, bez uprzedniego

sprawdzenia zgodności danych podróżnych zawartych w tych dokumentach, z ich

paszportami oraz bez okazania przez nich wywożonego towaru, potwierdzając w

dokumentach nieprawdę w tym zakresie, przez co spowodował nieuzasadniony

zwrot podatku VAT podróżnym w łącznej kwocie 17 866, 71 zł na szkodę Skarbu

Państwa a w szczególności:

- w dniu 9 sierpnia 2000 roku potwierdził dokument TAX FREE nr 26/2000

wystawiony w „I.” w dniu 8 sierpnia 2000 roku na nazwisko Ż. S. na zwrot

podatku VAT w wysokości 1 016, 88,

- w dniu 24 października 2000 roku potwierdził dokument TAX FREE nr

557/03/2000 wystawiony na nazwisko Y. K. przez firmę V. na kwotę

zwrotu podatku VAT w wysokości 1 272,76 zł przed rozpoczęciem służby,

przy czym służby ukraińskie nie potwierdziły wjazdu ww. na terytorium

Ukrainy,

6

- w dniu 14 kwietnia 2001 roku potwierdził dokument TAX FREE nr 18/2001

wystawiony w „I.” AGD-RTV w dniu 13 kwietnia 2001 roku na nazwisko

A .K. na kwotę zwrotu podatku VAT w wysokości 1.314,41 zł, co stanowi

wypadek mniejszej wagi a w pozostałej części utrzymał go w mocy.

Kasację od tego wyroku na niekorzyść S. K. złożył Prokurator Generalny

zarzucając temu orzeczeniu „rażące i mające istotny wpływ na treść orzeczenia

naruszenie przepisów prawa karnego procesowego – art. 424 § 1 k.p.k. w zw. z art.

457 § 3 k.p.k., art. 410 k.p.k., art. 7 k.p.k. w zw. z art. 458 k.p.k., polegające na tym,

iż Sąd Okręgowy dokonując istotnej zmiany wyroku sądu I instancji wydanego

wobec S. K., nie wskazał w należyty sposób przesłanek zajętego w tej mierze

stanowiska, a w szczególności nie odniósł się do wszystkich istotnych i mających

znaczenie ujawnionych w sprawie okoliczności i poza jego oceną pozostały istotne

w sprawie dowody, co doprowadziło do nieuprawnionej zmiany rozstrzygnięcia

sądu I instancji poprzez znaczne ograniczenie ilości przestępczych działań

oskarżonego w ramach czynu z art. 231 § 1 k.k. i 271 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2

k.k. i w zw. z art. 91 § 1 k.k. i uznaniem, iż czyn ten stanowi wypadek mniejszej

wagi, co w konsekwencji skutkowało niesłusznym umorzeniem postępowania na

podstawie art. 17 § 1 pkt 6 k.p.k.”

W oparciu o to skarżący wniósł o uchylenie wyroku w zaskarżonej części i

przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w

postępowaniu odwoławczym.

W odpowiedzi na kasację S. K. wniósł o „odrzucenie” kasacji jako całkowicie

bezzasadnej i wniesionej z naruszeniem przepisu art. 524 § 3 k.p.k.

Na rozprawie przed Sądem Najwyższym prokurator Prokuratury Generalnej i

pełnomocnik oskarżyciela posiłkowego poparli wniesioną kasację a obrońca i

oskarżony wnieśli o oddalenie kasacji Prokuratora Generalnego.

W tej sytuacji Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Na wstępie podkreślić należy, że skarżący nie naruszył art. 524 § 3 k.p.k.,

gdyż kasację na niekorzyść oskarżonego wniósł przed upływem 6 miesięcy od daty

uprawomocnienia się zaskarżonego orzeczenia.

Zauważyć trzeba i to, że obowiązkiem sądu odwoławczego – w sytuacji

zasadniczej zmiany orzeczenia sądu pierwszej instancji – jest sporządzenie

uzasadnienia zgodnie z wymogami art. 424 § 1 k.p.k.

7

Uzasadnienie sądu odwoławczego w omawianej sprawie tego wymogu nie

spełnia. Sąd Okręgowy w odniesieniu do tego oskarżonego, zmieniając ustalenia

sądu pierwszej instancji, uzasadnienie ograniczył do tych kilku zdań na k.47 „Jako

w przeważającej części zasadną należy uznać apelację S. K. W sprawie istnieją

okoliczności, które nie pozwalają w sposób nie budzący wątpliwości przyjąć, iż

towar wykazany na znacznej części faktur potwierdzonych przez oskarżonego nie

wystąpił poza polski obszar celny. Dotyczy to faktur TAX FREE od nr. 61/5/2000 do

nr 103/5/2000. To, że na fakturach tych widnieją jego podpisy i pieczęci, co zostało

potwierdzone przez biegłych to zbyt mało, żeby przypisać mu odpowiedzialność

karną za te zachowania. Nie świadczy to bowiem o tym, że towar nie został

wywieziony za granicę a oskarżony brał łapówki.

Znamienne w przypadkach ww. faktur jest to, że nie przesłuchano

wymienionych w nich obywateli Ukrainy, którzy tak jak w przypadku innych

oskarżonych nie potwierdzili zakupu przedmiotowych towarów, ewentualnie nie

ustalono w ewidencji (bazie danych przekroczeń granicy) czy w dacie wywozu

towarów z RP osoba wskazana na danej fakturze nie przebywała na terenie Polski,

co również świadczy o fizycznej niemożności wywozu towarów. Wobec braku

powyższych dowodów nie można było przyjąć, że towary wykazane na

potwierdzonych przez oskarżonego fakturach nie wystąpiły poza obszar RP”.

Widać zatem, że uzasadnienie orzeczenia w odniesieniu do oskarżonego S.

K., poza opisaniem, czego Sąd nie uznał za udowodnione, nie zawiera żadnych

rozważań świadczących dlaczego i w oparciu o jakie dowody dokonał ustaleń

odmiennych od tych jakie poczynił Sąd I instancji. Jest prawdą, że nie przesłuchano

osób - obywateli Ukrainy wymienionych w dowodowych fakturach. Chybiony jest

jednak zarzut do Sądu I instancji, że nie przesłuchano tych osób w charakterze

świadków. Nie było to bowiem możliwe. Faktury te nie zawierały przecież

prawdziwych nazwisk osób je wystawiających. Wynika to z informacji udzielonych

przez Prokuraturę Miasta Lwowa, że osoby takie nie figurują w ewidencji dla

województwa lwowskiego, a nadto w niektórych przypadkach numery wskazanych

w fakturach paszportów należą do innych osób, pod wskazanym adresem

mieszkają inne osoby lub taki adres w ogóle nie istnieje.

Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy uznał, że przedstawione

uzasadnienie nie pozwala na skontrolowanie toku rozumowania sądu

odwoławczego tym bardziej, że sąd ten nie odniósł się do wszystkich istotnych

8

ujawnionych w sprawie okoliczności a dokonane przezeń ustalenia i w tym stanie

rzeczy są dowolne.

Uwypuklić przy tym należy sprzeczność między orzeczeniem i jego

uzasadnieniem. Z uzasadnienia wynika bowiem, że sąd odwoławczy w odniesieniu

do faktur od nr. 61/5/2000 do nr 103/5/2000 (prawie wszystkie poza trzema) przyjął,

że towary w nich wskazane zostały wywiezione za granicę, a mimo to w opisie

czynu o który postępowanie karne umorzył, przyjął, że A. K. spowodował

nieuzasadniony zwrot podatku VAT podróżnym w łącznej kwocie 17 866,71 zł na

szkodę Skarbu Państwa (k. 5 uzasadnienia wyroku sądu odwoławczego), podobnie

jak sąd pierwszej instancji.

Przy ponownym rozpoznaniu sąd odwoławczy winien odnieść się do

wszystkich istotnych okoliczności występujących w przedmiotowej sprawie, a w

przypadku, po rozpoznaniu apelacji A. K., zmiany orzeczenia sądu pierwszej

instancji, winien własne uzasadnienie sporządzić zgodnie z wymogami art. 424 § 1

k.p.k.

Mając to na uwadze Sąd Najwyższy orzekł jak na wstępie.