I UK 210/12

Sygn. akt I UK 210/12

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 10 października 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Romualda Spyt (przewodniczący)

SSN Bogusław Cudowski

SSN Krzysztof Staryk (sprawozdawca)

w sprawie z odwołania S.B.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w K.

o podwyższenie jednorazowego odszkodowania,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 10 października 2012 r.,

skargi kasacyjnej ubezpieczonego od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w K.

z dnia 28 grudnia 2011 r., sygn. akt […]

uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje do ponownego

rozpoznania Sądowi Okręgowemu w K., pozostawiając temu

Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania kasacyjnego.

2

UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 29 lipca 2010 roku Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział

w K. odmówił S.B. wypłaty zwiększenia jednorazowego odszkodowania z tytułu

wypadku przy pracy. W odwołaniu od tej decyzji wnioskodawca wskazał, że stan

jego zdrowia psychicznego po wypadku uległ pogorszeniu, co obrazuje opinia

lekarza A.K. sporządzona w sprawie […] Sądu Rejonowego w K.. Wyrokiem z dnia

30 czerwca 2011 r. Sąd Rejonowy w K. Wydział IV Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych oddalił odwołanie. Wyrokiem z dnia 28 grudnia 2011 r., sygnatura akt

[…], Sąd Okręgowy w K. oddalił apelację S.B..

Pełnomocnik S.B. zaskarżył skargą kasacyjną w całości wyrok Sądu

Okręgowego, zarzucając naruszenie przepisów postępowania, które to uchybienie

miało istotny wpływ na wynik sprawy:

1/ art. 232 zd. 2 k.p.c. oraz art. 278 § 1 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. i

art. 382 k.p.c., polegające na tym, że Sąd II instancji nie dopuścił z urzędu dowodu

z opinii psychologa, lecz poprzestał na rozbieżnych opiniach psychologicznych

złożonych do akt innych spraw sądowych, zinterpretowanych przez biegłego

lekarza psychiatrę,

2/ art. 278 § 1 k.p.c. oraz art. 286 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. i art. 382

k.p.c., polegające na tym, że Sąd - celem ustalenia stanu faktycznego w sposób

prawidłowy i rzetelny nie dopuścił dowodu z dodatkowej opinii biegłego lekarza

psychiatry, który wcześniej opiniował wnioskodawcę w innej sprawie sądowej, na

którą to opinię powoływał się wnioskodawca, wywodząc z niej swe roszczenie, a

poprzestał na jednej opinii sądowo-psychiatrycznej, diametralnie różnej od tej

pierwszej.

Wskazał, że „oczywistej zasadności skargi kasacyjnej skarżący dopatruje się

w tym, że Sąd II instancji, w ślad za Sądem I instancji, ustalenia w sprawie

wymagające wiadomości specjalnych czynił w oparciu o opinie biegłych

psychiatrów i psychologów złożone do akt innych, toczących się uprzednio lub

równolegle, spraw sądowych, a nie dopuścił dowodu z opinii biegłego psychologa i

dodatkowej opinii biegłego psychiatry - w sytuacji, gdy na taką potrzebę wskazywał

wnioskodawca, ale i biegły opiniujący w tej sprawie, a czego wymagała specyfika

3

tego postępowania. Nie ulega przy tym wątpliwości, że opinia biegłego złożona do

akt innej sprawy sądowej nie stanowi dowodu na okoliczności wymagające

wiadomości specjalnych i winna być traktowana jak dokument prywatny, składany

na okoliczność, że podpisany pod nią biegły złożył opinię o określonej treści”.

Ponadto wskazał, że opinia biegłego psychiatry jest nielogiczna i diametralnie różna

od opinii innego biegłego.

Wniósł o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, uchylenie

zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu w K. do

ponownego rozpoznania, zasądzenie od pozwanego na rzecz wnioskodawcy

kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego, według norm

przepisanych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna ma uzasadnione podstawy. Sąd Okręgowy naruszył

normy zawarte w art. 278 § 1 k.p.c. oraz art. 286 k.p.c., poprzez niedopuszczenie

dowodu z opinii biegłego psychologa oraz dodatkowej opinii biegłego lekarza

psychiatry, poprzestając na analizie opinii pisemnych złożonych do akt innych

spraw sądowych. Wadliwość przeprowadzonego postępowania dowodowego

polega na tym, że Sąd (zarówno I, jak i II instancji) potraktował opinie biegłych

lekarzy psychiatrów oraz biegłych psychologów, znajdujące się w aktach innych

spraw sądowych tak jak opinie biegłych w rozumieniu art. 278 § 1 k.p.c., które

poddawał ocenie, weryfikując opinię lekarską złożoną w niniejszej sprawie.

Stosownie do art. 278 § 1 k.p.c. w wypadkach wymagających wiadomości

specjalnych sąd po wysłuchaniu wniosków stron co do liczby biegłych i ich wyboru

może wezwać jednego lub kilku biegłych w celu zasięgnięcia ich opinii. Sąd

Najwyższy w wyroku z dnia 9 listopada 2011 r., II CNP 23/11, LEX nr 1110965,

zajął stanowisko, że dowód z opinii biegłego złożonej w innej sprawie, w zakresie

zawartej w takiej opinii treści, ma charakter dokumentu prywatnego - co oznacza,

że stanowi dowód tego, że dana osoba, która go podpisała złożyła oświadczenie

zawarte w tym dokumencie (art. 245 k.p.c.). Podzielając tę konstatację Sąd

Najwyższy uznał, w odniesieniu do sprawy niniejszej, że Sąd drugiej instancji z

4

naruszeniem w/w przepisów dopuścił dowód z opinii biegłego, znajdującej się w

innej sprawie. Mógł jedynie stwierdzić, że lekarz L.M., podpisująca opinię w innej

sprawie […] złożyła oświadczenie wiedzy co do pochodzenia choroby

wnioskodawcy; przy czym osobie tej w sprawie niniejszej nie można było przypisać

statusu biegłego. Taki prywatny dokument, o charakterze informacyjnym, nie może

prowadzić do obejścia przepisów o dowodach. Dokument prywatny jest jednym z

dowodów wymienionych w kodeksie postępowania cywilnego i podlega ocenie tak

jak wszystkie inne dowody. Może stanowić podstawę ustaleń faktycznych i

wyrokowania (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 25 września 1985 r., IV PR

200/85, OSNCP 1986, nr 5, poz. 84 i z dnia 3 października 2000 r., I CKN 804/98,

niepubl.). Nie może zastępować jednak dowodu z opinii biegłego.

W ocenie Sądu Najwyższego dopuszczenie dowodu z opinii biegłego,

znajdującej się w innej sprawie i poddanie jej treści merytorycznej ocenie, mającej

wpływ na wynik sprawy, stanowi poważne naruszenie art. 278 § 1 k.p.c. i zarazem

naruszenie przepisów postępowania, mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy

w rozumieniu art. 3983

§ 1 pkt 2 k.p.c.

Reasumując należało stwierdzić, że opinia, którą sporządziła lekarz L.M. w

innej sprawie, nie może stanowić dowodu potwierdzającego nasuwające

wątpliwości konkluzje opinii biegłego lekarza J.S., które były podstawą orzeczenia

Sądu Okręgowego. Słusznie skarga kasacyjna wskazuje na brak precyzji tej opinii.

Z jednej strony biegły stwierdził, że choroba psychiczna wnioskodawcy pojawiła się

po wypadku przy pracy, ale mimo to uznał on, że nie doszło do pogorszenia stanu

zdrowia wnioskodawcy. Biegły nie wykluczył przy tym, że wypadek przy pracy mógł

być przyczyną powstania tej choroby.

Należy przypomnieć, że ubezpieczony uległ wypadkowi przy pracy w dniu 24

maja 2004 r. W wyniku tego wypadku doznał licznych obrażeń ciała. Był w czasie

leczenia szpitalnego sedowany farmakologicznie w okresie od 24 do 26 maja

2004 r. Decyzją z dnia 25 lipca 2006 r. organ rentowy przyznał ubezpieczonemu

jednorazowe odszkodowanie za 45 % uszczerbku na zdrowiu. Na skutek odwołania

ubezpieczonego Sąd Rejonowy w K. wyrokiem z dnia 27 lutego 2007 r. zmienił

zaskarżoną decyzję i przyznał jednorazowe odszkodowanie za 65 % uszczerbku na

zdrowiu. Wyrokiem z dnia 16 lutego 2010 r. tenże Sąd w sprawie […] zasądził na

5

rzecz ubezpieczonego od Powszechnego Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na

Życie S.A. kwotę 12 320 zł z tytułu długotrwałego uszczerbku na zdrowiu. Sąd

orzekając w tej sprawie uwzględnił opinie biegłych w tym także psychiatry A.K.,

który stwierdził u ubezpieczonego 20 % uszczerbku na zdrowiu będącego skutkiem

wypadku przy pracy.

Komisja Lekarska ZUS orzeczeniem z dnia 21 lipca 2010 r. stwierdziła u

ubezpieczonego 65 % uszczerbku na zdrowiu będącego skutkiem wypadku przy

pracy z dnia 24 maja 2004 r. Stwierdzono też, że obecne schorzenie

ubezpieczonego o podłożu endogennym nie ma związku z wypadkiem. Sąd

Okręgowy ustalił na podstawie opinii biegłego lekarza psychiatry K.S., że choroby,

na które cierpi skarżący, a zwłaszcza choroba afektywna dwubiegunowa - ma

podłoże genetyczne i nie jest następstwem wypadku przy pracy z dnia 24 maja

2004 r. Sąd krytycznie się odniósł do opinii biegłego lekarza psychiatry A. K.,

złożonej do sprawy cywilnej toczącej się przed Sądem Rejonowym w K., sygn. akt

[…], która to opinia była diametralnie odmienna. Na rozprawie w dniu 29 marca

2011 r. pełnomocnik wnioskodawcy zakwestionował opinię biegłego J. S. w

związku ze sprzecznością tej opinii z opinią biegłego sądowego A. K. Jednocześnie

złożył wniosek dowodowy o dopuszczenie dowodu z opinii tego ostatniego (ewent.

z opinii innego biegłego tej samej specjalizacji). Na tej rozprawie Sąd wniosek ten

uwzględnił w ten sposób, że dopuścił dowód z dodatkowej opinii innego biegłego

lekarza psychiatry „z instytutu psychiatrii spoza województwa świętokrzyskiego".

Uprzednio dopuścił dowód z „zeznań świadka A.K.", który na rozprawie w dniu

21.06.2011 r. pominął, „uznając go za zbędny". Na rozprawie tej Sąd pominął

również dowód z opinii innego biegłego lekarza psychiatry, uwzględniony na

poprzedniej rozprawie, uznając wniosek ten za „bezzasadny i zmierzający do

przewlekłości postępowania". Natomiast na rozprawie apelacyjnej w dn. 29.11.2011

r. (k-134) Sąd postanowił „dopuścić dowód z opinii biegłej lek. med. L. M.

znajdującej się w aktach […]".

W tym kontekście wskazać należy, że dopuszczenie przez Sąd I instancji

dowodu z nowej opinii biegłego mogło mieć miejsce jedynie w sytuacji, gdy Sąd

uznał, że dotychczasowa opinia jest nielogiczna i nasuwa wątpliwości odnośnie

konkluzji. Samo niezadowolenie strony z dotychczasowej opinii nie może być

6

bowiem przyczyną dopuszczenia dowodu z nowej opinii biegłego. Potwierdza to

również jednoznaczna judykatura Sądu Najwyższego, który m.in. w wyroku z dnia

26 lipca 2011 r., I UK 29/11, LEX nr 1026622, wyraził pogląd, iż zwrot "może", o

którym mowa w art. 286 k.p.c., nie oznacza w tym przypadku przypisania sądowi

uprawnienia do podjęcia dyskrecjonalnej decyzji, lecz nałożenie obowiązku

przeprowadzenia dowodu z dodatkowej opinii wówczas, gdy kompleksowe

ustalenie powiązań występujących między już ustalonymi (na podstawie opinii

biegłych) okolicznościami wymaga wiadomości specjalnych. Kompetencje sądu

wynikające z art. 299 in fine k.p.c. nie mają charakteru bezwzględnego obowiązku,

a aktualizują się one jedynie wówczas, gdy sąd uzna, że dotychczasowe rezultaty

przeprowadzonego postępowania dowodowego nie prowadzą do wyjaśnienia

faktów istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy.

Odnosząc się do pierwszego zarzutu skargi kasacyjnej należy podnieść, że

dowód z opinii biegłego psychiatry przeprowadzony w niniejszej sprawie nie był

wystarczający dla czynienia ustaleń w zakresie kondycji psychicznej

wnioskodawcy, tym bardziej że nie był powiązany z opinią biegłego psychologa, a

opierał się na opiniach psychologów z innych spraw, które w dodatku nie były

jednorodne. Z powyższego wynika, że w niniejszej sprawie należało dopuścić

dowód z opinii biegłego psychologa, o którą wnioskował biegły lekarz psychiatra w

celu precyzyjnego sporządzenia opnii, a nie opierać się na opinii, złożonej do akt

innej sprawy, który mógł być oceniany tylko jako dokument prywatny. Wobec braku

wniosku dowodowego wnioskodawcy o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego z

zakresu psychologii, należało rozważyć dopuszczenie takiego dowodu z urzędu, do

czego uprawnia Sąd przepis art. 232 zd. 2 k.p.c. i art. 278 § 1 k.p.c., które to

przepisy są stosowane w postępowaniu apelacyjnym odpowiednio, poprzez art. 391

§ 1 k.p.c. Postępowanie apelacyjne stanowi swoistą kontynuację postępowania

przed sądem I instancji, z silnym pierwiastkiem merytorycznym (wynika to z art. 382

k.p.c.).

Powyższe uchybienia mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, albowiem

dotyczyły postępowania dowodowego w zakresie okoliczności faktycznych

mających kluczowe znaczenie dla rozstrzygnięcia, tj. kwestii zwiększenia u

wnioskodawcy uszczerbku na zdrowiu w związku z wypadkiem przy pracy. Mając

7

powyższe na uwadze Sąd Najwyższy uchylił zaskarżony wyrok i sprawę przekazał

Sądowi Okręgowemu - Sądowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w K. do

ponownego rozpoznania i orzeczenia o kosztach postępowania kasacyjnego na

podstawie art. 39815

§ 1 k.p.c. w związku z art. 108 § 2 k.p.c. w związku z art. 39821

k.p.c.

/tp/