V CSK 405/11

Sygn. akt V CSK 405/11

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 18 października 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Katarzyna Tyczka-Rote (przewodniczący)

SSN Marian Kocon

SSN Maria Szulc (sprawozdawca)

Protokolant Izabella Janke

w sprawie z powództwa A. Sp. z o.o. z siedzibą w Z.

przeciwko S. H.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 18 października 2012 r.,

skargi kasacyjnej strony powodowej od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 24 maja 2011 r.,

uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi

Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o

kosztach postępowania kasacyjnego i wniosku o zwrot

wyegzekwowanego świadczenia.

Uzasadnienie

2

Zaskarżonym wyrokiem Sąd Apelacyjny zmienił wyrok Sądu Okręgowego w

ten sposób, że oddalił powództwo powodowej spółki o zasądzenie kwoty

301.528,80 zł z tytułu odszkodowania za szkodę w postaci utraconych korzyści w

roku 2008, poniesioną wskutek nienależytego wykonania obowiązków przez

Syndyka masy upadłości S. spółki z o.o. w W.

Sądy obu instancji ustaliły, że powódka, jako finansujący, zawarła pięć umów

leasingu z S. spółką z o.o. w W. Wobec zaległości w zapłacie rat leasingowych

wypowiedziała wszystkie umowy, ze skutkiem na dzień doręczenia oświadczenia,

pismami z dnia 28 listopada 2007 r., doręczonymi faxem oraz następnie w dniu 13

grudnia 2007 r. przesyłką poleconą. W dniu 11 grudnia 2007 r. Sąd Rejonowy

ogłosił upadłość spółki S. i pozwany został ustanowiony syndykiem. W toku

sporządzania spisu inwentarza pozwany zakwalifikował ruchomości objęte

umowami oraz ujęte w wykazie środków trwałych upadłego jako majątek

wchodzący w skład masy upadłości. Wniosek powódki o wydanie ruchomości nie

został przez niego uwzględniony, bowiem kwestionował skuteczność złożonych

oświadczeń o wypowiedzeniu umów. Wniosek powódki o wyłączenie ruchomości z

masy upadłości został oddalony postanowieniem sędziego komisarza z dnia 16

maja 2008 r. Powództwo o wyłączenie z masy zostało uwzględnione przez Sąd

Rejonowy częściowo, a Sąd Okręgowy wyrokiem z dnia 4 lutego 2009 r. zmienił to

orzeczenie i wyłączył z masy pozostałe przedmioty leasingu. W dniu 4 czerwca

2009 r. sędzia komisarz ustalił koszty utrzymania mienia podlegającego wyłączeniu

i nakazał jego wydanie. Ostatecznie ruchomości zostały wydane częściowo w

dniach od 25 do 27 stycznia 2010 r. i od 19 do 22 lutego 2010 r.

Dokonując oceny roszczenia w świetle art. 160 ust. 3 ustawy z dnia

28 marca 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze (Dz. U. Nr. 60, poz. 55; dalej

p.u.n.) Sąd drugiej instancji wskazał, że wskutek objęcia podstawą faktyczną

okresu roku 2008, poza oceną pozostaje zachowanie pozwanego po wydaniu przez

Sąd Okręgowy wyroku wyłączającego mienie z masy ruchomości. Bez znaczenia

pozostaje też kwestia zaniechania wypowiedzenia leasingu przez pozwanego,

bo ewentualna szkoda pozostająca w związku z takim zachowaniem byłaby

3

szkodą masy upadłości, a szkoda wierzyciela mogłaby się przełożyć na szkodę

w postaci mniejszego zaspokojenia z masy.

Odnosząc się do kwestii prawidłowości ujęcia przedmiotowych ruchomości

w spisie inwentarza Sąd drugiej instancji w oparciu o treść art. 69 ust. 3 i 68 ust. 1

p.u.n. uznał, że skoro syndyk ustala skład masy upadłości na podstawie wpisów

w księgach upadłego i niespornych dokumentów oraz istnieje domniemanie,

że rzeczy znajdujące się w posiadaniu upadłego w dniu ogłoszenia upadłości

do niego należą, to wpisy w księgach upadłego są dla syndyka wiążące i nie

podlegają jego ocenom. Ponieważ ruchomości objęte umowami leasingu były ujęte

w księgach upadłego w wykazie środków trwałych, syndyk był zatem zobowiązany

do ich ujęcia w spisie. Stwierdził także, iż wątpliwości syndyka co do skuteczności

wypowiedzenia umowy leasingu przez leasingodawcę po ogłoszeniu upadłości nie

mogły być uznane za bezzasadne, skoro podzielił je sędzia komisarz oraz Sąd

Rejonowy. W ocenie Sądu Apelacyjnego odpowiedzialność z art. 160 ust. 3 p.u.n.

nie obejmuje sytuacji, w których syndyk działa w granicach przyznanych mu

uprawnień. Po dokonaniu spisu inwentarza syndyk nie może danego prawa

lub rzeczy sam wyłączyć, bo wchodzą w skład masy upadłości i wyłączenie może

nastąpić tylko w trybie art. 70 - 74 p.u.n. W konsekwencji uznał, że nie można

zarzucić syndykowi naruszenia jego obowiązków, a zatem brak jest podstaw

do przyjęcia zaistnienia przesłanek odpowiedzialności odszkodowawczej.

W skardze kasacyjnej, opartej na obu podstawach kasacyjnych (art. 398 3

§ 1 i 2 k.p.c.) powód wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie

sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi drugiej instancji. W ramach pierwszej

podstawy kasacyjnej zarzucił naruszenie prawa materialnego poprzez niewłaściwe

zastosowanie: - art. 160 ust. 3 p.u.n. w zw. z art. 415 k.c., art. 160 ust. 3 w zw.

z art. 68 ust. 1 i art. 69 ust. 1 i 3 p.u.n., art. 160 ust. 3 w zw. z art. 114 ust. 1 p.u.n.

oraz art. 355 § 1 k.p.c. przez pominięcie szczególnego wzorca należytej

staranności wymaganej od pozwanego, jako syndyka masy upadłości.

W ramach drugiej podstawy powód podniósł zarzut naruszenia przepisów

postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 382 oraz art.

391 § 1 i 386 § 1 k.p.c.

4

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Przepis artykułu 160 ust. 3 p.u.n. uzależnia odpowiedzialność syndyka masy

upadłości od faktu wyrządzenia szkody będącej następstwem nienależytego

wykonywania przez niego obowiązków o charakterze ustawowym. Jest to

odpowiedzialność odszkodowawcza regulowana przepisami o czynach

niedozwolonych (art. 415 k.c.), oparta na zasadzie winy, którą uzasadnia każdy,

nawet najmniejszy jej stopień (por. zachowujące aktualność stanowisko Sądu

Najwyższego wyrażone na tle art. 102 rozporządzenia Prezydenta RP z dnia

24 października 1934 r. Prawo upadłościowe – jedn. tekst Dz. U. z 1991 r., Nr 118,

poz. 512 ze zm. w wyrokach z dnia 18 lipca 1997 r., II CKN 33/97, z dnia

26 kwietnia 2006 r., II CSK 48/06, z dnia 15 września 2009 r., II CSK 704/08,

niepubl. oraz w wyroku z dnia 12 maja 2011 r., III CSK 222/10, niepubl.).

Przesłankami tej odpowiedzialności są więc: szkoda, zawinione nienależyte

wykonanie przez syndyka masy upadłości obowiązków wynikających z przepisów

prawa upadłościowego lub wymaganych celem tego postępowania oraz adekwatny

związek przyczynowy pomiędzy szkodą a nienależytym wykonaniem obowiązków.

Nienależyte wykonanie obowiązków stanowi zdarzenie wyrządzające szkodę

i wobec tego, że należy do sfery faktów, jego ocena musi być dokonywana in casu

i w odniesieniu do skonkretyzowanych obowiązków ustawowych określonych

w ustawie z dnia 28 marca 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze – w sprawie

niniejszej w wersji obowiązującej w dniu ogłoszenia upadłości (Dz. U. z 2007 r.,

Nr 123, poz. 850).

Skarżąca opiera roszczenie na dwóch zdarzeniach stanowiących, w jej

ocenie, działanie wyrządzające szkodę wskutek wykonania przez syndyka

obowiązków z nienależytą starannością – 1) bezpodstawnym włączeniu do masy

przedmiotów leasingu i wadliwej ocenie skuteczności wypowiedzenia umów

leasingu przez leasingodawcę oraz odmowie wydania przedmiotów leasingu oraz

2) zaniechaniu wypowiedzenia umów leasingu przez syndyka.

1. Artykuł 62 p.u.n. stanowi zasadę, że do masy upadłości wchodzi majątek

należący do upadłego w dniu ogłoszenia upadłości oraz nabyty przez upadłego

w toku postępowania upadłościowego z wyłączeniami, o których mowa w art. 63

5

– 67 p.u.n. Pojęcie mienia obejmuje wszystkie zbywalne prawa majątkowe

upadłego o charakterze rzeczowym i obligacyjnym niezależnie od podstawy

nabycia, a zatem obejmuje ogół jego aktywów. W skład masy upadłości w wypadku

upadłości likwidacyjnej wchodzą te wszystkie jej składniki, które mogą zostać

spieniężone i przeznaczone na zaspokojenie wierzycieli. Do masy upadłości może

także wejść prawo korzystania z rzeczy. Obowiązki syndyka w zakresie ustalania

składu masy upadłości wyznaczają przede wszystkim artykuły 68 ust. 1 i 69 p.u.n.

Skład ten ustalany jest na podstawie wpisów w księgach upadłego oraz

dokumentów bezspornych i następuje przez sporządzenie spisu inwentarza. Nie są

to jednak jedyne źródła wiedzy syndyka o stanie majątku upadłego. W wypadku

poważnych wątpliwości co do statusu prawnego danego składnika syndyk może

zwrócić się do sędziego komisarza o przeprowadzenie postępowania dowodowego

w trybie art. 218 p.u.n., przy czym ocena dowodów należy do syndyka. Syndyk

posiada także uprawnienie do żądania informacji dotyczących majątku upadłego

od organów administracji i samorządu terytorialnego (art. 178 p.u.n.). Artykuł 69

ust. 3 p.u.n. wprowadza nadto domniemanie, że rzeczy znajdujące się w

posiadaniu upadłego w dniu ogłoszenia upadłości należą do majątku upadłego. Ten

etap postępowania upadłościowego można więc podzielić na dwie fazy

– w pierwszej następuje ustalenie składu masy upadłości na podstawie ksiąg

upadłego, dokumentów bezspornych, przeprowadzonego postępowania

dowodowego oraz uzyskanych informacji, zaś w drugiej następuje sporządzenie

spisu inwentarza, którego nie należy mylić z inwentaryzacją przeprowadzoną

w trybie art. 26 ust. 4 ustawy z dnia 29 września 1994 r. o rachunkowości na dzień

poprzedzający ogłoszenie upadłości i obejmującą zarówno aktywa, jak i pasywa

majątku upadłego (ustawa w brzmieniu na dzień ogłoszenia upadłości Dz. U.

z 2006 r., Nr. 208, poz. 1540, dalej ustawa o rachunkowości).

Zasadnicze znaczenie należy przypisać treści art. 68 p.u.n., zgodnie

z którym syndyk masy upadłości ustala skład masy upadłości. Sformułowanie

„ustala” oznacza, że kwalifikacja danego prawa majątkowego jako składnika masy

upadłości nie następuje poprzez automatyczne przepisanie danych z ksiąg

i dokumentów bezspornych, a następuje weryfikacja tych danych pod kątem

przysługiwania upadłemu do nich praw majątkowych. Wprawdzie ocena zarówno

6

wpisów w księgach, jak i dokumentach bezspornych może być dokonana przez

syndyka jedynie od strony formalnej, bowiem na tym etapie postępowania nie ma

podstaw do oceny ich prawdziwości, nie mniej jednak na podstawie wszystkich

dostępnych informacji syndyk jest zobowiązany do dokonania ustalenia, czy dane

prawo majątkowe należy zakwalifikować jako składnik masy upadłości. Ponieważ

domniemanie określone w art. 69 ust. 3 p.u.n. jest domniemaniem wzruszalnym,

syndyk jest także zobowiązany do oceny, czy posiadanie przez upadłego danej

rzeczy w dniu ogłoszenia upadłości można zakwalifikować jako posiadanie

samoistne w rozumieniu art. 336 k.c., bowiem tylko ten rodzaj posiadania

uzasadnia jego zastosowanie.

W fazie drugiej następuje sporządzenie spisu inwentarza. Przepisy prawa

upadłościowego nie określają skutków prawnych sporządzenia spisu. Większość

przedstawicieli doktryny skłania się ku poglądowi, że nie ma on ani mocy

dokumentu urzędowego, ani waloru orzeczenia lub czynności prawnej. Jest to spis

z natury składników majątku upadłego, do których upadły posiada tytuł prawny.

Spis inwentarza można zatem określić jako zdarzenie faktyczne, które należy

traktować jako oświadczenie wiedzy. Pełni on rolę informacyjną, analityczną

i sprawozdawczą, ale nie może zmienić statusu prawnego rzeczy. Umieszczenie

danego składnika majątkowego w spisie inwentarza nie pozostaje jednak bez

znaczenia dla dalszego biegu postępowania upadłościowego. Bezpośrednim

skutkiem jest bowiem przyjęcie, że składniki majątkowe umieszczone w spisie

wchodzą, wskutek ustalenia przez syndyka, w skład masy upadłości. Zachodzi

zatem pytanie, czy w wypadku błędnego zakwalifikowania przez syndyka danego

składnika majątkowego jako składnika masy upadłości dopuszczalne jest

dokonanie przez niego wyłączenia z masy na wniosek uprawnionego, czy może to

nastąpić wyłącznie w trybie art. 70 i n. p.u.n. poprzez zgłoszenie wniosku do

sędziego – komisarza, lub w drodze powództwa. Kwestia ta nie była wprost

przedmiotem rozważań Sądu Najwyższego, natomiast w doktrynie są

prezentowane dwa przeciwstawne stanowiska – negujące możliwość wyłączenia

danej rzeczy z masy upadłości z przez syndyka po sporządzeniu spisu inwentarza

bez orzeczenia sędziego – komisarza lub orzeczenia sądu i drugie dopuszczające

taką możliwość. Sąd Najwyższy w obecnym składzie przychyla się do drugiego

7

z zaprezentowanych stanowisk. Za jego przyjęciem przemawia przede wszystkim

charakter prawny wpisu, a zwłaszcza fakt, że nie ma ono waloru orzeczenia

lub czynności prawnej. Ujęcie w spisie inwentarza danego składnika stanowi

oświadczenie wiedzy syndyka, że upadłemu w dniu ogłoszenia upadłości służyło

do niego prawo majątkowe. Również pominięcie w spisie określonych przedmiotów

lub praw nie niweczy praw upadłego, bowiem masa upadłości może się powiększyć

o składniki w nim niewymienione, jeżeli postępowanie przeprowadzone w toku

postępowania upadłościowego wykaże prawo upadłego do tych składników. Skoro

syndyk ustala skład masy upadłości, to nie ulega wątpliwości, że na tym etapie

postępowania może, na żądanie osoby uprawnionej, wyłączyć pewne składniki

masy w wypadku stwierdzenia, że w dniu ogłoszenia upadłości nie były

w posiadaniu upadłego i nie należały do jego majątku. Taką możliwość należy

również dopuścić w okresie po sporządzeniu spisu inwentarza w sytuacji błędnego

zakwalifikowania przez syndyka danej rzeczy lub praw majątkowego jako składnika

masy upadłości z tym zastrzeżeniem, że dopuszczalne jest to wyłącznie

w sytuacjach bezspornych i oczywistych, gdy nie ma żadnych wątpliwości,

że indywidualnie oznaczone prawo do danego składnika majątkowego służy

osobie trzeciej, a jego umieszczenie w spisie inwentarza było wynikiem błędu

syndyka. Z treści bowiem art. 68 p.u.n. i art. 69 ust. 3 p.u.n. literalnie wynika,

że jeżeli na podstawie ksiąg upadłego lub dokumentów bezspornych albo w wyniku

oceny posiadania uprawnione jest ustalenie, że dane prawa majątkowe należą

do osoby trzeciej i rzecz nie znajdowała się w posiadaniu upadłego, to nie

podlegają one wciągnięciu do spisu. Zgodzić się należy z poglądem części

przedstawicieli doktryny, że w takiej sytuacji oczywisty błąd syndyka nie powinien

rodzić tak doniosłego skutku prawnego, jak konieczność wszczynania w każdym

przypadku sformalizowanego postępowania o wyłączenie.

W niniejszej sprawie Syndyk masy upadłości dokonał ustalenia, że sporne

przedmioty stanowiące przedmiot umów leasingu wchodzą w skład masy upadłości

i ujął je w spisie inwentarza. W świetle powyższych rozważań brak było podstaw

do takiego ustalenia, bowiem wprawdzie przedmioty leasingu były w posiadaniu

upadłego w dacie ogłoszenia upadłości, ale posiadanie to nie było posiadaniem

samoistnym, wobec czego nie znajdował zastosowania art. 69 ust. 3 p.u.n.,

8

zaś ponieważ prawo własności tych przedmiotów pozostawało przy

leasingodawcy, zatem nie należały one do upadłego w rozumieniu art. 62 p.u.n.

O obowiązku ujęcia tych przedmiotów w spisie inwentarza nie może przesądzać

fakt ich umieszczenia w wykazie środków trwałych w księgach upadłego, skoro

obowiązek wpisania w księgach aktywów będących własnością innych jednostek,

oddanych korzystającemu do używania, nakłada ustawa o rachunkowości w art. 3

ust. 4. Do masy upadłości mogło wejść jedynie prawo korzystania z rzeczy będące

wierzytelnością wynikającą z umowy leasingu, oraz prawo zakupu przedmiotu

leasingu po wygaśnięciu umowy. Syndyk masy upadłości, zarówno zgodnie

z ustawą z dnia 15 czerwca 2007 r. o licencji syndyka (Dz. U. Nr. 123 poz. 850),

jak i poprzedzającym tę ustawę rozporządzeniem Ministra Sprawiedliwości z dnia

16 kwietnia 1998 r. w sprawie szczególnych kwalifikacji oraz warunków

wymaganych od kandydatów na syndyków (Dz. U. Nr 55, poz. 359) musiał

posiadać wiedzę zarówno z zakresu ekonomii, finansów, zarządzania jak i prawa,

ze szczególnym uwzględnieniem przepisów dotyczących postępowania

upadłościowego. Wymóg działania przez syndyka z należytą starannością

przewiduje także przepis art. 179 p.u.n., przy czym przez należytą staranność

należy rozumieć staranność ogólnie wymaganą w stosunkach danego rodzaju

(art. 355 § 1 i 2 k.c.). Mając na uwadze zawodowy charakter działalności

i podwyższone wymagania odnośnie kwalifikacji uznać trzeba, że syndyk jest

profesjonalistą, którego obciąża podwyższony stopień staranności w wykonywaniu

obowiązków. Aczkolwiek syndyk masy upadłości podlega sędziemu komisarzowi,

to wykonywanie tej funkcji charakteryzuje się znacznym stopniem samodzielności

i niezależności w wykonywaniu kompetencji określonych ustawowo. Zważywszy

na powyższe wymagania odnośnie jego kwalifikacji, zakres uprawnień ustawowych

w zakresie ustalania składu masy upadłości oraz na sprawowanie przez syndyka

zarządu majątkiem upadłego nie może być wątpliwości, że wiedza odnośnie

konstrukcji prawnej umowy leasingu należy do zakresu wiedzy podstawowej

i koniecznej. Stąd zaliczenie przedmiotów umów leasingu w skład masy upadłości

w sytuacji, gdy już w dniu 13 grudnia syndyk otrzymał pisma leasingodawcy

zwierające wypowiedzenie umów leasingu i nie kwestionował w toku procesu swej

wiedzy co do statusu prawnego przedmiotów leasingu w chwili sporządzania spisu

9

inwentarza, było oczywiście wadliwe. Nie zmienia tej oceny miesięczny termin

na złożenie spisu inwentarza przewidziany w art. 306 p.u.n., bowiem syndyk

przyjmując tę funkcję ma świadomość obowiązujących go przepisów prawa

upadłościowego i musi się liczyć z wykonaniem swych obowiązków w ustawowym

terminie. O ile uzasadnione jest włączenie przez syndyka do spisu inwentarza tych

rzeczy, co do których brak jest stanowczych informacji i istnieją wątpliwości co do

ich statusu prawnego, o tyle w niniejszej sprawie takich wątpliwości nie było co do

rzeczy stanowiących przedmiot umów leasingu. Uchybienie to, aczkolwiek istotne

z punktu widzenia prawidłowego wykonania obowiązków przez Syndyka,

nie pozostaje jednak w związku przyczynowym ze szkodą i nie może rodzić

odpowiedzialności odszkodowawczej wywodzonej z faktu nie wydania przedmiotów

umów. Powoda wiązał bowiem z upadłym stosunek obligacyjny, w którego

konsekwencji upadłemu służyło prawo korzystania z przedmiotu leasingu oraz

prawo wykupu rzeczy, wchodzące do masy upadłości, a zatem zasadniczo,

do czasu zakończenia trwania umowy na Syndyku nie ciążył obowiązek zwrotu.

Z tego względu nie jest uzasadniony zarzut naruszenia art. 160 ust. 3 w zw.

z art. 68 ust. 1 i art. 69 ust. 1 i 3 p.u.n.

Co do zasady należy podzielić pogląd Sądu Apelacyjnego w kwestii oceny

stanowiska Syndyka co do możliwości wypowiedzenia umów leasingu przez

leasingodawcę. Umowa leasingu jest umową wzajemną, ale w sposób szczególny

uregulowaną co do możliwości jej wypowiedzenia w art. 114 p.u.n., który stanowi

lex specialis w stosunku do art. 98 p.u.n. Ogłoszenie upadłości korzystającego

z rzeczy zasadniczo nie wpływa na byt tej umowy – trwa ona nadal. Artykuł 114

p.u.n. daje syndykowi szczególne uprawnienie do wypowiedzenia umowy,

niezależne od rozwiązań umownych i kodeksowych. Nie dotyczy on natomiast

uprawnień leasingodawcy, który może skorzystać zarówno z rozwiązań

przewidzianych przepisami kodeksu cywilnego, jak i postanowieniami umowy.

Ograniczenia wypowiedzenia umowy leasingu przez leasingodawcę w toku

postępowania upadłościowego nie można wywieść ani z treści art. 84 p.u.n.

w brzmieniu obowiązującym w dacie ogłoszenia upadłości, ani z art. 90 lub 98

p.u.n. W wypadku skutecznego wypowiedzenia umów przez leasingodawcę,

na syndyku spoczywa obowiązek wydania przedmiotu leasingu. Sąd Apelacyjny

10

nie odniósł się do kwestii skuteczności wypowiedzenia umów poprzestając

na konstatacji, że wątpliwości Syndyka co do możliwości wypowiedzenia umowy

leasingu po ogłoszeniu upadłości nie mogły być potraktowane jako oczywiście

bezzasadne w świetle orzeczenia sędziego – komisarza oraz wyroku Sądu

Rejonowego. Mieć należy na uwadze, że istotnie sędzia komisarz podzielił

stanowisko Syndyka w tym przedmiocie, co może stanowić okoliczność

uzasadniającą ocenę, że wykładnia przepisów prawa upadłościowego

i naprawczego w tym zakresie nie była jednoznaczna i wątpliwość pozwanego nie

była oczywiście bezzasadna. Aprobująca decyzja sędziego komisarza co do

zasady nie wyłącza wprawdzie odpowiedzialności syndyka, ale może być jedną

z przesłanek jej wyłączenia. Powód dochodzi odszkodowania za szkodę

poniesioną wskutek niewydania mu przedmiotów leasingu w roku 2008, a zatem

także w okresie, w którym zapadł nieprawomocny wyrok Sądu Rejonowego

nakazujący pozwanemu wydanie części przedmiotów leasingu wskutek uznania

dwóch umów nr 01/12/2006 i nr 03/12/2006 za skutecznie wypowiedziane.

Rozważenia zatem wymagało, czy w tym zakresie i na tym etapie postępowania,

zważywszy na motywy tego Sądu, można pozwanemu przypisać zawinienie

w wykonywaniu obowiązku zwrotu przedmiotów leasingu.

2. Jak wskazano wyżej, przepis artykułu 114 daje syndykowi szczególne

uprawnienie do wypowiedzenia umowy, niezależne od rozwiązań umownych

i kodeksowych. Aczkolwiek niezbędna jest zgoda sędziego – komisarza,

wypowiedzenie umowy jest autonomiczną decyzją syndyka, który ocenia jej

przydatność z punktu widzenia interesów masy upadłości i postępowania

upadłościowego. Odpowiedzialność odszkodowawczą mogłaby uzasadniać

wadliwa ocena tej przydatności w sytuacji, gdy przedmioty leasingu finansowego

nie są potrzebne do prowadzenia działalności przedsiębiorstwa upadłego, a nawet

są zbędne i brak jest funduszów na pokrycie opłat, a w konsekwencji nie mogą się

zrealizować przesłanki wykupu przedmiotów leasingu lub wykup ten jest dla masy

upadłości zbędny. Sam fakt nie uiszczania opłat leasingowych nie jest

wystarczającą przesłanką, bowiem w takim wypadku zaspokajanie leasingodawcy

następuje w pierwszej kategorii z bieżących wpływów (art. 230, art. 342 ust. 1 pkt 1

i art. 343 p.u.n.). Natomiast gdy przedmiot leasingu jest zbędny dla masy upadłości

11

i jej fundusze nie pozwalają na pokrycie opłat, to szkodę może ponieść nie tylko

masa upadłości wskutek jej uszczuplenia poprzez powstanie zobowiązania z tytułu

opłat, ale również leasingodawca zarówno w postaci mniejszego zaspokojenia

z masy upadłości, jak i utraconych korzyści wskutek nie wydania przedmiotu

leasingu, który pozostaje jego własnością i z którego nie może korzystać aż do

wyekspirowania umowy mimo, że jej cel nie zostanie nigdy osiągnięty. Za błędne

należy uznać stanowisko Sądu Apelacyjnego, że kwestia ta pozostaje bez

znaczenia dla oceny roszczenia powoda. Wypowiedzenie umowy leasingu jest

uprawnieniem syndyka, ale prawidłowość skorzystania lub nie skorzystania z tego

uprawnienia podlega ocenie w kontekście należytej staranności wykonania

spoczywających na nim obowiązków. W zależności od sytuacji faktycznej

uprawnienie to może stać się obowiązkiem syndyka z uwagi na obowiązek

prawidłowego zarządu masą upadłości i właściwą realizację celów postępowania

upadłościowego. W konsekwencji, w świetle art. 160 ust. 3 p.u.n. odpowiedzialność

odszkodowawczą syndyka w stosunku do leasingodawcy może rodzić zaniechanie

skorzystania z uprawnienia do wypowiedzenia umowy leasingu finansowego na

podstawie art. 114 ust. 1 p.u.n. Ponieważ Sąd Apelacyjny pominął analizę

przesłanek odpowiedzialności pozwanego w tym zakresie zasadny jest zarówno

zarzut naruszenia przepisów postępowania - art. 392 k.p.c. i art. 386 § 1 k.p.c., jak

i przepisów prawa materialnego tj. art. 160 ust. 3 p.u.n. w zw. z art. 415 k.c. oraz

art. 160 ust. 3 w zw. z art. 114 ust. 1 p.u.n. i art. 355 § 1 i 2 k.c.

Uznając skargę kasacyjną za uzasadnioną orzeczono jak w sentencji

na podstawie art. 39815

k.p.c.