III CZP 55/12

Sygn. akt III CZP 55/12

UCHWAŁA

Dnia 24 października 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Anna Owczarek (przewodniczący)

SSN Teresa Bielska-Sobkowicz

SSN Jan Górowski (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa Z. D.

przeciwko Międzyzakładowej Górniczej Spółdzielni Mieszkaniowej

"P." w R.

o zobowiązanie do złożenia oświadczenia woli,

po rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnym

w dniu 24 października 2012 r.,

zagadnienia prawnego przedstawionego

przez Sąd Apelacyjny

postanowieniem z dnia 16 maja 2012 r.,

„Czy w przypadku nieuwzględnienia w całości wniosków,

o których mowa w art. 43 ust. 2 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r.

o Spółdzielniach Mieszkaniowych (t. jedn. Dz.U. Nr 119, poz. 1116

z późn. zm.), Zarząd Spółdzielni ma obowiązek podjęcia ostatecznej

uchwały w pierwotnie proponowanej treści i czy podlega ona

zaskarżeniu; czy też w takiej sytuacji uchwała, o której mowa w art.

42 ust. 2 tej ustawy, wchodzi w życie po upływie 14 dni od dnia

wyłożenia do wglądu jej projektu?”

podjął uchwałę:

2

Zarząd spółdzielni mieszkaniowej podejmuje uchwałę

określającą przedmiot odrębnej własności lokali w danej

nieruchomości, podlegającą zaskarżeniu do sądu, także wtedy,

gdy nie zgłoszono wniosków do jej projektu lub zgłoszone

wnioski nie zostały uwzględnione w całości (art. 42 ust. 2

w związku z art. 43 ust. 2, 3, 4 i 5 ustawy z dnia 15 grudnia

2000 r. o spółdzielniach mieszkaniowych, jedn. tekst: Dz.U.

z 2003 r. Nr 119, poz. 1116 ze zm.).

Uzasadnienie

3

Wyrokiem z dnia 23 sierpnia 2011 r. Sąd Okręgowy oddalił powództwo o

zobowiązanie pozwanej Spółdzielni na podstawie art. 64 k.c. w zw. z art. 1047 § 1

k.p.c., art. 491

ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r., o spółdzielniach mieszkaniowych

(jedn. tekst: Dz.U. z 2003 r., Nr 119, poz. 1116 ze zm. dalej: „u.s.m.”) do złożenia

oświadczenia woli o ustanowieniu odrębnej własności lokalu mieszkalnego

położonego w C. przy ul K.[…], składającego się z pokoju, przedpokoju, kuchni,

komórki, części strychu, według powoda poddasza, a zdaniem pozwanej części

międzystropowej i dwóch piwnic, oraz przeniesienia tego prawa na jego rzecz wraz

z przypadającym na ten lokal udziałem w prawie użytkowania wieczystego

jednobudynkowej nieruchomości.

Ustalił, że powód, któremu przysługuje własnościowe spółdzielcze prawo do

tego lokalu, wystąpił w dniu 24 lipca 2007 r. o zezwolenie na adaptację części

strychu na co pozwana wyraziła zgodę, niemniej ostatecznie jej odmówiła

w zakresie poddasza (części międzystropowej). Organ administracji nie zatwierdził

projektu budowlanego dotyczącego adaptacji, w związku z czym pozwana

wyznaczyła powodowi termin do podjęcia decyzji i po jego bezskutecznym upływie

zarząd przygotował i następnie w dniu 22 lipca 2009 r. uchwalił projekt uchwały Nr

90/2009, określającej przedmiot odrębnej własności lokali w budynku mieszkalnym

oznaczonym nr.[…], przy czym nie objęto nią spornego poddasza (powierzchni

międzystropowej) jako przynależącego do lokalu powoda. Pismem z dnia 23 lipca

2009 r. powód został powiadomiony, że w okresie od dnia 4 sierpnia 2009 r. do

dnia 17 sierpnia 2009 r. w siedzibie pozwanej został wyłożony projekt uchwały.

W dniu 25 sierpnia 2009 r. pozwany złożył wniosek o jego zmianę przez objęcie

nim lokalu o pow. 59,60 m2

oraz pomieszczeń przynależnych (strychu, poddasza

i piwnic) oraz o ponowne przeliczenie wysokości udziału w nieruchomości

wspólnej. Wobec nieuwzględnienia tego wniosku przez zarząd spółdzielni powód

wytoczył powództwo o uchylenie uchwały, które prawomocnym wyrokiem Sądu

Okręgowego z dnia 6 kwietnia 2010 r. I C 505/09, zostało oddalone jako

przedwczesne. Sąd stanął na stanowisku, że uchwała zarządu o określeniu

przedmiotu odrębnej własności lokali, o której mowa w art. 42 ust. 2 u.s.m.

4

nie została jeszcze podjęta. Został jedynie opracowany i uchwalony przez zarząd

pozwanej jej projekt, który należy odróżnić od samej uchwały.

Także w rozpoznawanej sprawie Sąd Okręgowy podzielił pogląd wyrażony

w wyroku z dnia 6 kwietnia 2010 r. I C 505/09, a ponadto uznał, że pozwanej nie

można zasadnie zarzucić bezczynności w rozumieniu art. 491

u.s.m.

Przy rozpoznawaniu apelacji powoda, od wyroku Sądu Okręgowego z dnia

23 sierpnia 2011 r., Sąd Apelacyjny powziął poważną wątpliwość w zakresie

wykładni art. 43 ust. 2 oraz art. 42 ust. 2. u.s.m. i w związku z tym przedstawił

Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia przytoczone na wstępie zagadnienie

prawne. Podniósł, ze unormowanie zawarte w art. 43 u.s.m. w drodze wyjątku daje

możliwość zaskarżenia uchwały zarządu spółdzielni określającej przedmiot

odrębnej własności lokali do sądu i wobec jego niejasności utrudnia precyzyjne

określenie praw i obowiązków adresatów zawartych w nim norm prawnych. Jeden

kierunek wykładni prowadzi do wniosku, że uchwała o której mowa w art. 42 ust. 2

u.s.m. wchodzi w życie po upływie 14 dni – licząc od dnia wyłożenia projektu

uchwały do wglądu celem umożliwienia osobom, których dotyczy – przedstawienia

zarządowi spółdzielni wniosków odnośnie jego zmian, lub z dniem podjęcia uchwały

o treści uwzględniającej dokonane korekty. Zauważył, że w literaturze jest

prezentowany odmienny pogląd, tj. że zarząd spółdzielni powinien podjąć uchwalę

o treści odpowiadającej jej projektowi i zawiadomić o treści podjętej uchwały

wszystkie zainteresowane osoby, którym przysługuje prawo jej zaskarżenia, nawet

gdy nie został złożony żaden wniosek dotyczący zmian projektu.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Przepisy art. 42-43 u.s.m. regulują procedurę podjęcia przez spółdzielnię

mieszkaniową uchwały określającej przedmiot odrębnej własności wszystkich lokali

mieszkalnych i lokali o innym przeznaczeniu. Pozostają one w związku z art. 1714

u.s.m., w którym przewidziano roszczenie o przeniesienie własności lokalu

realizowane na pisemne żądanie podmiotu uprawnionego do spółdzielczego

własnościowego prawa do lokalu, w razie spełnienia wymagań wskazanych w tym

przepisie. Unormowania te nie stanowią podstawy prawnej przekształcenia i nie

warunkują jego dopuszczalności, co pośrednio potwierdza również regulacja

zawarta w art. 491

u.s.m., a jedynie mają na celu ułatwić przekształcenie

5

spółdzielczych własnościowych praw do lokali w prawo odrębnej własności lokali,

a przede wszystkim mają służyć nadaniu trybowi wyodrębniania własności lokali

charakteru zorganizowanego i jednolitego.

Środkiem prawnym służącym weryfikacji skutków prawomocnej uchwały

może być powództwo przewidziane w art. 491

u.s.m., jeśli nie nastąpiło

wyodrębnienie przynajmniej jednego lokalu na jej podstawie. Nieuzasadnioną

odmowę zawarcia umowy na określonych warunkach można kwalifikować jako

bezczynność spółdzielni w rozumieniu art. 491

u.s.m.

Sądowi Apelacyjnemu bliższy jest pogląd, że zarząd spółdzielni ma

obowiązek wydać uchwałę jedynie wtedy, gdy przynajmniej w części uwzględni

wnioski złożone na podstawie art. 43 ust. 2 u.s.m. i tylko uchwała „korygująca”

podlega zaskarżeniu. Jego zdaniem, przemawia za tym treść art. 43 ust. 4 u.s.m.,

w którym przewidziano obowiązek poinformowania osób składających wnioski

o przyczynie ich nieuwzględnienia. Argument ten nie jest jednak trafny, gdyż

w wymienionym przepisie mówi się wyraźnie o obowiązku poinformowania

spółdzielców o zmianach „projektu uchwały” powstałych w wyniku rozpatrzenia

wniosków. Poza tym koncepcja ta prowadzi do wykładni ad absurdum, gdyż

dopuszcza możliwość zaskarżenia uchwały jedynie w przypadku przynajmniej

częściowego uwzględnienia wniosków, zatem - przy jej przyjęciu - w razie wydania

uchwały korygującej, możliwość jej zaskarżenia miałyby wszystkie osoby

zainteresowane (art. 43 ust. 1 u.s.m.), a więc i te które nie zgłosiły wniosków na

podstawie art. 43 ust. 2 u.s.m., natomiast w wypadku nieuwzględnienia wszystkich

wniosków możliwości zaskarżenia nie miałaby nawet osoba, która je zgłosiła.

Najistotniejszym jednak argumentem jest to, że w art. 42 i 43 u.s.m.

ustawodawca posłużył się dwoma różnymi pojęciami – „uchwała” oraz „projekt

uchwały”, a w art. 43 ust. 3 i 4 wyrażenia te występują obok siebie. Przy przyjęciu

preferowanego przez Sąd Apelacyjny stanowiska trudno wskazać moment

„przekształcenia się” projektu uchwały w uchwałę; przyjęcie, że jest to projekt

uchwały i „wynik rozpatrzenia wniosków” w rozumieniu art. 43 ust. 4 u.s.m.,

powodowałoby wątpliwości, czy danej osobie doręcza się jedynie „rezultat”

rozpatrzenia jej wniosków, czy wniosków wszystkich uprawnionych osób.

Taki wariant oznaczałby, że nie ma jednej uchwały podjętej w omawianym trybie,

6

lecz przynajmniej tyle uchwał, ile osób złożyło wniosek na podstawie art. 43 ust. 2

u.s.m., a tymczasem w art. 42 ust. 2 u.s.m. ustawodawca wyraźnie wspomina

o uchwale.

Poza tym każda z uchwał mogłaby zapaść w innym czasie, a zaskarżenie

i skuteczne podważenie jednej z nich nie musiałoby eliminować tożsamych

postanowień zawartych w innej uchwale. Ponadto, w art. 43 ust. 4 u.s.m.

ustawodawca wyraźnie zróżnicował „wynik” rozpatrzenia wniosków, „treść zmian

projektu uchwały” oraz „uchwałę”, co oznacza nakaz różnego rozumienia tych

pojęć. Brak też wymagania, aby oświadczenie o wyniku rozpatrzenia wniosków

zostało złożone w formie uchwały. Trzeba także podkreślić, że jeśli osoba

uprawniona nie złoży wniosków, to w odniesieniu do niej uchwałą stałby się projekt

uchwały co budzi zasadnicze wątpliwości.

Poza tym art. 43 ust. 5 u.s.m., nie wprowadza szczególnych ograniczeń

podmiotowych (np. tylko do osoby, która złożyła wniosek z art. 43 ust. 2 u.s.m.) lub

przedmiotowych (np. dopuszczalności zaskarżenia jedynie uchwały korygującej),

więc osoba uprawniona nie jest ograniczona tym, czy złożyła wniosek przewidziany

w ust. 2 u.s.m., ani nie jest związana podniesionymi w nim okolicznościami. Może

skarżyć postanowienia uchwały dotyczące innych osób uprawnionych,

w szczególności, jeśli są sprzeczne z prawem, naruszają jej interes prawny albo

uprawnienie, np. przez niezasadne przyznanie innej osobie pomieszczenia

przynależnego, co oznacza zmniejszenie udziału w nieruchomości wspólnej.

Należy podkreślić, że termin do zaskarżenia uchwały biegnie od dnia jej

doręczenia, które powinno nastąpić w terminie określonym w art. 43 ust. 4 u.s.m.

Obowiązek doręczenia „uchwały” wskazuje na to, że nie można utożsamiać

„projektu uchwały” i „uchwały”, skoro projekt nie podlega doręczeniu. Zgodnie z art.

43 ust. 1 u.s.m. osobom których projekty dotyczą doręcza się jedynie

powiadomienie o terminie i miejscu wyłożenia projektu.

Wprawdzie art. 43 ust. 6 u.s.m. stanowi, że uchwała, o której mowa w ust. 3,

wchodzi w życie po upływie dwóch miesięcy od jej podjęcia, niemniej przepis ten

normuje jedynie moment wejścia w życie uchwały i nie określa jej treści, procedury

podjęcia czy wreszcie zaskarżalności.

7

Za przyjętym kierunkiem wykładni przemawiają także trudne do

zakwestionowania argumenty systemowe i funkcjonalne, zwłaszcza że każda

interpretacja ograniczająca zaskarżalność uchwały zarządu spółdzielni

mieszkaniowej określającej przedmiot odrębnej własności lokali w danej

nieruchomości budzi wątpliwości. Trzeba zauważyć, że unormowanie zawarte

w art. 43 ust. 5 u.s.m. stanowi wyjątek, niezsynchronizowany z dotychczasowymi

założeniami prawa spółdzielczego, gdyż w wyniku jego wprowadzenia istotna

kwestia dotycząca interesów majątkowych członków spółdzielni została wyłączona

z kompetencji walnego zgromadzenia. Należy też zwrócić uwagę na funkcję

organizatorską omawianego unormowania; tylko uchwalenie jednej uchwały

regulującej całościowo sprawy związane z przekształcaniem lokali nadaje

procedurze zorganizowany i jednolity charakter.

Przedstawione względy prowadzą do wniosku, że zarząd spółdzielni

mieszkaniowej ma obowiązek podjęcia uchwały na podstawie art. 42 ust. 2 w zw.

z art. 43 ust. 2, 3, 4 i 5 u.s.m., nawet jeśli nie zgłoszono wniosków do projektu

uchwały na podstawie art. 43 ust. 2 u.s.m. lub zgłoszone wnioski nie zostały

uwzględnione w całości.