II PK 70/12

Sygn. akt II PK 70/12

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 30 października 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Józef Iwulski (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Zbigniew Myszka

SSN Jolanta Strusińska-Żukowska

w sprawie z powództwa E. Z.

przeciwko Prokuraturze Generalnej w Warszawie

o wynagrodzenie,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 30 października 2012 r.,

skargi kasacyjnej powoda od wyroku Sądu Okręgowego w W.

z dnia 30 września 2011 r.,

oddala skargę kasacyjną i zasądza od powoda na rzecz strony

pozwanej kwotę 900 (dziewięćset) zł tytułem zwrotu kosztów

postępowania kasacyjnego.

2

UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 12 stycznia 2011 r., […] Sąd Rejonowy w W. oddalił

powództwo E. Z. przeciwko Prokuraturze Generalnej w Warszawie o

wynagrodzenie i zasądził od powoda na rzecz strony pozwanej kwotę 1.800 zł

tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.

Sąd pierwszej instancji ustalił, że powód został powołany z dniem 4 marca

2009 r. na stanowisko prokuratora /…/, zaś z dniem 6 marca 2009 r. na stanowisko

Prokuratora /…/. Miesięczne wynagrodzenie powoda pobierane na stanowisku

Prokuratora /…/ wynosiło 18.476,81 zł brutto i obejmowało: 1) wynagrodzenie

zasadnicze - 12,726,51 zł, 2) dodatek za wysługę lat - 2.545,30 zł oraz 3) dodatek

funkcyjny - 3.205 zł. W związku ze zmianami organizacyjnymi prokuratury /…/

Prokurator Generalny zawiadomił powoda o przeniesieniu go z dniem 31 marca

2010 r. na stanowisko prokuratora Prokuratury /…/ […] z zachowaniem prawa do

wynagrodzenia nabytego na dotychczas zajmowanym stanowisku. Powód

sprzeciwił się temu przeniesieniu, wobec czego z dniem 30 kwietnia 2010 r. z mocy

prawa przeszedł w stan spoczynku. Prokurator Generalny ustalił powodowi

uposażenie przysługujące w stanie spoczynku na kwotę 15.271,81 zł brutto

miesięcznie, a więc w wysokości odpowiadającej pełnemu wynagrodzeniu zgodnie

ze statusem służbowym, jaki przysługiwał powodowi w dniu 30 marca 2010 r.

(prokuratora …). Podstawę wyliczenia uposażenia spoczynkowego powoda

stanowiło wynagrodzenie zasadnicze prokuratora Prokuratury /…/ w stawce

podstawowej (12.726,51 zł) oraz dodatek za wysługę lat (2.445,30 zł - 20%

wynagrodzenia zasadniczego).

Sąd pierwszej instancji nie znalazł podstaw do uwzględnienia powództwa

wywodzonego z uwzględnienia dodatku funkcyjnego przy obliczeniu uposażenia w

stanie spoczynku. Sąd zwrócił uwagę, że przed wejściem w życie ustawy z dnia 9

października 2009 r. o zmianie ustawy o prokuraturze oraz niektórych innych ustaw

(Dz.U. Nr 178, póz. 1375) powód był prokuratorem Prokuratury /…/. Przysługiwało

mu wynagrodzenie zasadnicze oraz dodatek za wysługę lat (art. 62 ust. 1 i 1g

ustawy z dnia 20 czerwca 1985 r. o prokuraturze, jednolity tekst: Dz.U. z 2008 r. Nr

7, poz. 39 ze zm.; obecnie jednolity tekst: Dz.U. z 2011 r. Nr 270, poz. 1599 ze

3

zm.). Powód pełnił funkcję Prokuratora /…/ i z tego tytułu otrzymywał dodatek

funkcyjny. Sąd pierwszej instancji podniósł, że w myśl przepisów ustawy z dnia 9

października 2009 r. o zmianie ustawy o prokuraturze, prokuratorzy /…/, których

Prokurator Generalny nie powołał do Prokuratury /…/, lecz przeniósł na inne

miejsce służbowe w prokuraturach apelacyjnych lub prokuraturach okręgowych z

zachowaniem prawa do wynagrodzenia nabytego na dotychczas zajmowanym

stanowisku, mogli wnieść sprzeciw wobec decyzji Prokuratora Generalnego o

przeniesieniu na inne miejsce służbowe. Złożenie sprzeciwu powodowało przejście

prokuratora w stan spoczynku w terminie miesiąca od daty złożenia sprzeciwu. Do

prokuratorów, którzy zostali przeniesieni w stan spoczynku w taki sposób należy

stosować art. 62a ust. 1 ustawy o prokuraturze w związku z art. 71 § 3 i art. 100 § 1

ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. - Prawo o ustroju sądów powszechnych, Dz.U. Nr 98,

poz. 1070 ze zm.; dalej u.s.p.), zgodnie ze statusem służbowym prokuratora

istniejącym w dniu poprzedzającym dzień wejścia w życie ustawy z dnia 9

października 2009 r. W ten sposób, w zakresie prawa do uposażenia, doszło do

zrównania sytuacji prawnej prokuratorów byłej Prokuratury /…/ z sytuacją sędziów

sądów powszechnych przeniesionych w stan spoczynku na wniosek Ministra

Sprawiedliwości w razie zmiany ustroju sądów lub zmiany granic okręgów

sądowych, jeżeli nie zostali przeniesieni do innego sądu. Sędziemu, który został

przeniesiony w stan spoczynku w razie zmiany ustroju sądów lub zmiany granic

okręgów sądowych, przysługuje do czasu osiągnięcia wieku 65 lat uposażenie

spoczynkowe w wysokości wynagrodzenia pobieranego na ostatnio zajmowanym

przez niego stanowisku sędziowskim. Sąd Rejonowy nie podzielił argumentacji

powoda, że do wysokości należnego mu uposażenia spoczynkowego należało

wliczyć pobierany przez niego ostatnio dodatek funkcyjny. Sąd pierwszej instancji

przyjął, że pojęcie "status służbowy prokuratora" - w kontekście obowiązku

polegającego na ustaleniu uposażenia spoczynkowego "w wysokości

wynagrodzenia pobieranego na ostatnio zajmowanym stanowisku" - należy

rozumieć w sposób analogiczny, jak "status służbowy sędziego". W przepisach

regulujących status prawny sędziów (zawartych w Konstytucji RP oraz w Prawie o

ustroju sądów powszechnych) przewidziano zaś, że sędziowie sądów

powszechnych są powoływani przez Prezydenta RP do pełnienia urzędu na

4

konkretnych stanowiskach sędziowskich (sędziego sądu rejonowego, sędziego

sądu okręgowego lub sędziego sądu apelacyjnego) w wyznaczonych miejscach

służbowych (siedzibach). Zatem powołanie do pełnienia urzędu sędziego na

stanowisku sędziego konkretnego sądu powszechnego oznacza sprawowanie

urzędu sędziego w wyznaczonym sądzie określonego szczebla jurysdykcyjnego, w

którym sędzia uzyskuje i sprawuje władzę sądowniczą (urząd sędziego) w zakresie,

granicach i rodzaju spraw sądowych podlegających właściwości miejscowej i

rzeczowej sądu, w którym sędzia został powołany na stanowisko, z wyznaczeniem

tego sądu jako miejsca służbowego (siedziby) sędziego. Od tak rozumianego

"stanowiska służbowego" należy odróżnić funkcje, jakie mogą być powierzane

sędziom zajmującym poszczególne stanowiska sędziowskie. Powierzanie tych

funkcji - w celu wykonywania innych zadań niż obejmujących "wymierzanie

sprawiedliwości" - może wynikać z ustaw i pragmatyk służbowych. Pełnienie

określonych funkcji przez sędziów (np. prezesa sądu, przewodniczącego wydziału,

kierownika sekcji) odbywa się zarówno w obrębie jednostek organizacyjnych

sądownictwa powszechnego, jak i poza nimi. Powierzenie sędziemu określonego

szczebla odpowiedniej funkcji (na czas określony lub nieokreślony) nie powoduje

zmiany statusu tego sędziego, a zatem sędzia w takim przypadku nadal zachowuje

stanowisko sędziowskie w sądzie powszechnym danego szczebla (rejonowym,

okręgowym lub apelacyjnym). Sąd Rejonowy zwrócił uwagę, że instytucja stanu

spoczynku odnosi się do "sędziów", a zatem wiąże się wyłącznie ze sprawowaniem

urzędu sędziego na jednym ze stanowisk wynikających z trójszczeblowej struktury

organizacyjnej sądów powszechnych. Uposażenie spoczynkowe przysługuje z

tytułu sprawowania urzędu sędziego na ostatnio zajmowanym stanowisku

sędziowskim (a nie w związku ze sprawowaną przez sędziego funkcją), przy czym

jego wysokość zależy od wysokości pobieranego lub przysługującego sędziemu

wynagrodzenia zasadniczego oraz dodatku za wysługę lat na ostatnio zajmowanym

stanowisku w sądzie, w którym sędzia pełnił swój urząd przed przejściem w stan

spoczynku. Według Sądu Rejonowego, pomimo niektórych różnic wynikających z

odmiennej pozycji ustrojowej sądów i prokuratury, istnieją pewne analogie w

sposobie uregulowania statusu służbowego sędziów i prokuratorów. Dlatego

przedstawione rozróżnienie pojęć "stanowisko" i "funkcja" zachowuje aktualność w

5

odniesieniu do prokuratorów. Zgodnie z przepisami ustawy o prokuraturze (w

brzmieniu, które ma zastosowanie w rozpoznawane sprawie), prokuratorami

powszechnych jednostek organizacyjnych prokuratury są prokuratorzy Prokuratury

Krajowej, prokuratur apelacyjnych, prokuratur okręgowych i prokuratur rejonowych.

Powołanie konkretnej osoby na stanowisko prokuratora prokuratury określonego

szczebla i związany z tym zakres uprawnień wyznaczają status służbowy

prokuratora. Sąd Rejonowy zwrócił uwagę, że w niektórych przepisach ustawy o

prokuraturze posłużono się pojęciami "prokurator rejonowy", "prokurator okręgowy",

"prokurator apelacyjny", "Prokurator Krajowy", jednak odnoszą się one do funkcji (a

nie do stanowisk) wykonywanych przez prokuratorów poszczególnych jednostek

organizacyjnych prokuratury. W szczególności Prokuratorowi Krajowemu (osobie

pełniącej tę funkcję) przysługiwał status prokuratora przełożonego w stosunku do

prokuratorów Prokuratury Krajowej oraz prokuratorów wszystkich pozostałych

powszechnych jednostek organizacyjnych prokuratury. Powód pełnił funkcję

Prokuratora /…/ , jednak ta funkcja nie była stałym elementem jego

prokuratorskiego stosunku służbowego (na stanowisku prokuratora …). W

konsekwencji Sąd Rejonowy przyjął, że wysokość uposażenia spoczynkowego

powoda, ustalona w oparciu o art. 100 § 1 u.s.p. jako równowartość wynagrodzenia

przysługującego "na ostatnio zajmowanym stanowisku", powinna odpowiadać

wysokości wynagrodzenia pobieranego przez powoda w związku z zajmowaniem

stanowiska prokuratora /…/, a to wynagrodzenie składało się z dwóch elementów,

to jest wynagrodzenia zasadniczego i dodatku z tytułu wysługi lat. Ponadto z treści

art. 62 ust. 1f ustawy o prokuraturze wynika, że dodatek funkcyjny przysługuje

prokuratorowi "w związku z pełnioną funkcją", a nie "w związku z zajmowanym

stanowiskiem". Powód pobierał dodatek funkcyjny tylko z uwagi na powierzenie mu

pełnienia obowiązków /…/ (w związku z pełnioną funkcją Prokuratora …). Na

gruncie obowiązujących przepisów ten składnik uposażenia mógł powodowi

przysługiwać jedynie do czasu odwołania z tej funkcji. Skoro w stanie spoczynku

powód nie pełni już tej funkcji, to nie ma podstaw prawnych do "przyznania mu

spornego dodatku". Ostatecznie Sąd Rejonowy doszedł do wniosku, że wysokość

uposażenia spoczynkowego została powodowi określona prawidłowo, a zatem

roszczenie objęte pozwem nie podlega uwzględnieniu.

6

Wyrokiem z dnia 30 września 2011 r., […] Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w W. oddalił apelację powoda od wyroku Sądu pierwszej

instancji i orzekł o kosztach postępowania odwoławczego. Sąd drugiej instancji

podzielił ustalenia faktyczne poczynione przez Sąd Rejonowy oraz ich ocenę

prawną. Uzupełniająco wskazał, że z przepisów ustawy o prokuraturze nie wynika,

aby "stanowisko" Prokuratora /…/ było odrębnym stanowiskiem prokuratorskim w

strukturze organizacyjnej prokuratury. Powód, legitymujący się statusem

prokuratora Prokuratury /…/ został "tylko" powołany do pełnienia funkcji zastępcy

Prokuratora /…/. Zatem nie utracił statusu prokuratora /…/, a będąc zastępcą

Prokuratora /…/, wykonywał również inne obowiązki niż tylko "zwykłego"

prokuratora Prokuratury /…/. Funkcja pełniona przez powoda (zastępcy Prokuratora

…) wiązała się z "pewną kadencyjnością", wobec czego dodatek funkcyjny

przyznany powodowi w związku z jej pełnieniem był ściśle związany z okresem jej

piastowania. Ostatecznie Sąd Okręgowy przyjął, że powodowi nie należało wliczyć

do podstawy wymiaru uposażenia spoczynkowego dodatku funkcyjnego, jaki

otrzymywał w okresie pełnienia funkcji zastępcy Prokuratora /…/. Zdaniem Sądu,

"delegowanie" powoda do pełnienia funkcji zastępcy Prokuratora /…/ zwiększyło

jego wynagrodzenie o dodatek funkcyjny związany ściśle z pełnioną funkcją.

Odwołanie z tej funkcji oznaczało "cofnięcie" dodatku funkcyjnego. Konsekwencją

tego stanu rzeczy jest ustalenie wysokości uposażenia spoczynkowego powoda w

wysokości odpowiadającej uposażeniu, jakie wiązało się z ostatnio zajmowanym

przez niego stanowiskiem prokuratora Prokuratury /…/.

Od wyroku Sądu Okręgowego powód wniósł skargę kasacyjną, w której

zarzucił naruszenie art. 378 § 1 k.p.c. przez "nierozważnie wszystkich zarzutów

podniesionych w apelacji, a tym samym nierozpoznanie apelacji w jej granicach, co

miało istotny wpływ na wynik sprawy", a także art. 12 ust. 1 ustawy o prokuraturze

(w brzmieniu obowiązującym w dniu 30 marca 2010 r.), art. 19 ust. 4 ustawy z dnia

9 października 2009 r. o zmianie ustawy o prokuraturze oraz art. 100 § 1 u.s.p.

Zdaniem skarżącego, Sąd Okręgowy wadliwie pominął treść art. 12 ust. 1 ustawy o

prokuraturze, w którym jednoznacznie określono, że "Prokurator /…/ -Zastępca

Prokuratora /…/ to stanowisko". Status służbowy prokuratora jest wyznaczany

"poprzez pozycję, stan prawny, zakres obowiązków i kompetencji", wobec czego

7

określenie zawarte w art. 19 ust. 4 ustawy z dnia 9 października 2009 r. "zgodnie ze

statusem służbowym" odnosi się również do "stanowiska Prokuratora /…/", którego

status służbowy został wyznaczony w art. 12 ust. 1, art. 17 ust. 2a i art. 17a ust. 3

pkt 2 ustawy o prokuraturze w brzmieniu obowiązującym w dniu 30 marca 2010 r.

W ocenie skarżącego, określenie "wynagrodzenie" użyte w art. 100 § 1 u.s.p. nie

odnosi się jedynie do wynagrodzenia zasadniczego i dodatku za wysługę lat, ale

obejmuje wszelkie składniki wynagrodzenia przysługujące prokuratorowi na

ostatnio zajmowanym stanowisku. Skarżący podniósł, że Sąd drugiej instancji w

szczególności nie uwzględnił, że powód został powołany przez Prezesa Rady

Ministrów "na stanowisko Prokuratora /…/ -Zastępcy Prokuratora /…/". Na tym

"stanowisku" powód wykonywał swoje obowiązki służbowe jako prokurator.

Stanowisko Prokuratora /…/ było stanowiskiem w strukturze organizacyjnej

prokuratury z zadaniami i kompetencjami określonymi przez ustawę o prokuraturze

i nie miało swojego odpowiednika w strukturze organizacyjnej sądownictwa

powszechnego. Z tej przyczyny sytuacji prawnej powoda w żaden sposób nie

można odnosić do unormowań zawartych w art. 55 § 2 u.s.p. Sąd drugiej instancji

bezpodstawnie stwierdził, że powód był delegowany do pełnienia funkcji zastępcy

Prokuratora /…/, bowiem powód wykonywał swoje obowiązki służbowe w

jednostce, do której został awansowany (Prokuraturze …) i na stanowisku, na które

został powołany (Prokuratora …). Nieprawdziwe jest również twierdzenie Sądu

Okręgowego, że powód pełnił funkcję kadencyjną. Stanowisko Prokuratora /…/

było stanowiskiem, na które powód został powołany na czas nieokreślony i dlatego

uprawnione jest stwierdzenie, że pozostałby na tym stanowisku do czasu

naturalnego przejścia w stan spoczynku w wieku 65 lat. Skarżący zaznaczył, że już

w apelacji wykazał, iż "wymuszone przez pracodawcę" przejście w stan spoczynku

spowodowało istotne pogorszenie jego sytuacji finansowej (utrata prawa do nagród

jubileuszowych, wyższej stawki awansowej i "trzynastej pensji" przez okres

kilkunastu lat) i dlatego nie można twierdzić, że domaga się on nienależnego mu

świadczenia. Twierdzenie Sądu, że "bycie Prokuratorem /…/ to pełnienie funkcji",

nie zostało poparte żadną argumentacją prawną, zaś art. 55 § 2 u.s.p. nie dotyczy

sytuacji prawnej powoda. W żaden sposób pojęcia "status służbowy" nie można

odnosić do przepisów art. 1 i 6 ustawy o prokuraturze w brzmieniu obowiązującym

8

w dniu 30 marca 2010 r. Z tego, kto stanowi prokuraturę i jakie są kategorie

prokuratorów, nie można wnioskować o ich statusie służbowym, zaś status

służbowy jest wyznaczany zakresem obowiązków i uprawnień służbowych danej

osoby (niekoniecznie będącej prokuratorem). Skarżący wniósł o uchylenie wyroku

Sądu Okręgowego w całości i przekazanie temu Sądowi sprawy do ponownego

rozpoznania.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną strona pozwana wniosła o odmowę

przyjęcia skargi do rozpoznania, ewentualnie o jej oddalenie i o zasądzenie

kosztów postępowania.

Sąd Najwyższy wziął pod uwagę, co następuje:

Skarga kasacyjna nie ma uzasadnionych podstaw. Wbrew twierdzeniom

skarżącego, Sąd Okręgowy nie naruszył art. 378 k.p.c., bowiem rozpoznał sprawę

co do jej istoty w postępowaniu apelacyjnym i nie wyszedł poza granice apelacji.

To, że Sąd odwoławczy podzielił w całości ustalenia faktyczne i ocenę prawną

dokonaną przez Sąd pierwszej instancji oraz zgodził się z argumentacją

zaprezentowaną w uzasadnieniu wyroku Sądu pierwszej instancji - nie

uwzględniając tym samym racji powoda przedstawionych w apelacji - nie stanowi

uchybienia procesowego zarzucanego w skardze kasacyjnej. Argumentacja

przedstawiona w wyroku Sądu Okręgowego - wadliwa zdaniem powoda - może być

rozważana w ramach podniesionych podstaw skargi kasacyjnej w zakresie obrazy

przepisów prawa materialnego. Jednakże, Sąd Najwyższy nie podziela tych

zarzutów, gdyż Sąd odwoławczy (podobnie jak wcześniej Sąd Rejonowy)

przeprowadził prawidłową wykładnię przepisów prawa materialnego, zarzut

naruszenia których wskazano w skardze kasacyjnej i w konsekwencji prawidłowo je

zastosował.

Ocenę postawionych w skardze zarzutów obrazy prawa materialnego należy

rozpocząć od przywołania treści art. 62a ust. 1 zdanie pierwsze ustawy o

prokuraturze, zgodnie z którym, do prokuratorów stosuje się odpowiednio (z

zastrzeżeniem ust. 2-5) przepisy art. 69-71, art. 73 i 74, art. 76, art. 85 § 4, art. 99-

102 i art. 104 u.s.p. W myśl art. 100 § 1 u.s.p., sędziemu, który został przeniesiony

9

w stan spoczynku, w razie zmiany ustroju sądów lub zmiany granic okręgów

sądowych, przysługuje do czasu osiągnięcia wieku 65 lat uposażenie w wysokości

wynagrodzenia pobieranego na ostatnio zajmowanym stanowisku. Powód pełnił

czynną służbę prokuratorską a w związku z reformą ustrojową powszechnych

jednostek prokuratury przeprowadzoną w marcu 2010 r. zastosowano w jego

przypadku rozwiązanie przewidziane w art. 19 ustawy z dnia 9 października 2009 r.

o zmianie ustawy o prokuraturze (dalej ustawa nowelizująca). W myśl tego

przepisu, Prokurator Generalny, po zasięgnięciu opinii Rady Prokuratorów przy

Prokuratorze Generalnym, z dniem wejścia w życie tej ustawy (z dniem 31 marca

2010 r.), powoływał prokuratorów Prokuratury /…/ spośród dotychczasowych

prokuratorów Prokuratury /…/ lub prokuratorów prokuratur /…/ (ust. 1 zdanie

pierwsze). Z kolei, tych prokuratorów byłej Prokuratury /…/, których nie powołano

do Prokuratury /…/, Prokurator Generalny przenosił na inne miejsce służbowe w

prokuraturach /…/ z zachowaniem prawa do wynagrodzenia nabytego na

dotychczas zajmowanym stanowisku (ust. 2). Prokurator byłej Prokuratury /…/ mógł

złożyć sprzeciw od tej decyzji, w terminie 14 dni od jej doręczenia, zaś złożenie

sprzeciwu oznaczało przejście prokuratora w stan spoczynku w terminie miesiąca

od daty jego złożenia (ust. 3). Do prokuratorów, którzy zostali przeniesieni w stan

spoczynku na tej ostatniej podstawie, przepis art. 62a ust. 1 ustawy o prokuraturze

w związku z art. 71 § 3 i art. 100 § 1 u.s.p. stosował się zgodnie ze statusem

służbowym prokuratora w dniu poprzedzającym dzień wejścia w życie ustawy (ust.

4). Uposażenie prokuratora Prokuratury /…/ , który został przeniesiony w stan

spoczynku w związku ze zmianą ustroju prokuratury, jest waloryzowane w

terminach i wysokości odpowiadających zmianom wynagrodzenia sędziego /…/(ust.

5).

Spór w rozpoznawanej sprawie dotyczy sposobu interpretacji zwrotu

językowego "uposażenie w wysokości wynagrodzenia pobieranego na ostatnio

zajmowanym stanowisku", zawartego w art. 100 § 1 in fine u.s.p. w związku z art.

19 ust. 4 ustawy nowelizującej. Powód uważa, że w tym pojęciu mieszczą się

wszystkie składniki wynagrodzenia przysługujące prokuratorowi byłej Prokuratury

/…/ w okresie bezpośrednio poprzedzającym jego przejście w stan spoczynku w

trybie art. 19 ust. 3 ustawy nowelizującej, zaś strona pozwana prezentuje pogląd,

10

zgodnie z którym to wyrażenie językowe jest ograniczone wyłącznie do dwóch

składników wynagrodzenia, to jest wynagrodzenia zasadniczego oraz dodatku za

wysługę lat (bez uwzględnienia dodatku funkcyjnego). Stanowisko strony pozwanej

uznały za trafne Sądy obu instancji. Sąd Najwyższy przychyla się do tego poglądu i

uważa za prawidłowe odwołanie się w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku do

wywodów zawartych w uzasadnieniu uchwały Sądu Najwyższego z dnia 16 marca

2010 r., I PZP 3/10 (OSNP 2010 nr 17-18, poz. 207), w którym stwierdzono, że

stanowisko, jakie może zajmować sędzia (stanowisko sędziowskie, stanowisko

sędziego) jest jednym z kilku podstawowym elementów określających status

prawny sędziego. Prezydent RP przy powołaniu (mianowaniu) do pełnienia urzędu

na określonym stanowisku sędziowskim wyznacza sędziemu miejsce służbowe

(siedzibę - art. 55 § 1 i 2 u.s.p.). Rodzajami stanowisk, na które powoływani są

sędziowie sądów powszechnych, wymienionymi w art. 55 § 2 u.s.p. są stanowiska:

1) sędziego sądu rejonowego, 2) sędziego sądu okręgowego i 3) sędziego sądu

apelacyjnego. Jeśli więc ustawodawca posługuje się zwrotem "stanowisko" bez

wskazania, że chodzi o inne stanowisko niż stanowisko sędziowskie, to chodzi o tak

rozumiane stanowisko sędziego. W uzasadnieniu uchwały z dnia 16 marca 2010 r.,

I PZP 3/10, Sąd Najwyższy zwrócił uwagę na niekonsekwencje terminologiczne,

jakie można spotkać przy analizie poszczególnych przepisów u.s.p., polegające na

zamiennym posługiwaniu się zwrotami "na ostatnio zajmowanym stanowisku" (art.

100 § 2 u.s.p.) i "na stanowisku sędziego" (art. 100 § 5 i 8 u.s.p.). Gdyby

ustawodawca był konsekwentny, to we wszystkich tych przypadkach powinien użyć

określenia "stanowisko sędziego". Równocześnie jednak zestawienie terminu

"sędzia" z terminem "pełnionym przezeń stanowiskiem" prowadzi do wniosku, że

chodzi o służbowe stanowisko sędziowskie, a to dlatego, że sędzia nie może

zajmować innych stanowisk, z wyjątkiem stanowiska dydaktycznego, naukowo-

dydaktycznego lub naukowego w łącznym wymiarze nieprzekraczającym pełnego

wymiaru czasu pracy pracowników zatrudnionych na tych stanowiskach (art. 86 § 1

u.s.p.). Dlatego użyty w art. 100 § 2 u.s.p. zwrot "ostatnio zajmowane stanowisko"

należy odczytywać w kontekście przepisów regulujących ustrój władzy sądowniczej,

z których wynika, że sędziowie sądów powszechnych są powoływani na

stanowiska: 1) sędziego sądu rejonowego, 2) sędziego sądu okręgowego i 3)

11

sędziego sądu apelacyjnego. Rozważania przedstawione w uzasadnieniu

powołanej uchwały mają odpowiednie odniesienie do prokuratorów, choćby ze

względu na podobieństwo ukształtowania struktury powszechnych jednostek

organizacyjnych prokuratury i struktury sądownictwa powszechnego. Zgodnie z art.

17 ust. 1 i 2a ustawy o prokuraturze (w brzmieniu obowiązującym przed dniem 31

marca 2010 r.), powszechnymi jednostkami organizacyjnymi prokuratury są

Prokuratura Krajowa oraz prokuratury apelacyjne, okręgowe i rejonowe, przy czym

Prokuraturą Krajową, w zakresie określonym przez Prokuratora Generalnego,

kieruje Prokurator Krajowy, będący prokuratorem przełożonym prokuratorów

Prokuratury Krajowej oraz prokuratorów pozostałych powszechnych jednostek

organizacyjnych prokuratury.

W rozpoznawanej sprawie należy z ostrożnością odwoływać się do pojęć

"stanowisko", czy "stanowisko pracy", występujących w powszechnym prawie pracy

(Kodeksie pracy). Wynika to z pierwszeństwa regulacji pragmatycznych (art. 5 k.p.)

i odmienności stosunku służbowego prokuratora (sędziego) od "zwykłego" stosunku

pracy. Szczegółowo analizą tych pojęć zajął się Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 9

marca 2011 r., II PK 225/10 (OSNP 2012 nr 9-10, poz. 112), w którym stwierdził, że

przez "stanowisko pracy", o którym mowa w art. 229 § 4 k.p., należy rozumieć

zarówno określenie rodzaju pracy, jak i miejsca (warsztatu) pracy, przy czym rodzaj

pracy może być określony w umowie o pracę przez wskazanie stanowiska, funkcji,

zawodu, specjalności, charakteru pracy lub czynności, które mają być wykonywane

przez pracownika. Rodzaj pracy pokrywa się ze stanowiskiem jedynie w

przypadkach określonych indywidualnie, co ma miejsce w odniesieniu do stanowisk

kierowniczych i samodzielnych. W innych przypadkach ten sam rodzaj pracy z

reguły można wykonywać na różnych stanowiskach. W uzasadnieniu tego wyroku

Sąd Najwyższy zwrócił uwagę, że pojęcie "stanowisko pracy" nie jest zdefiniowane

w podstawowych aktach prawa pracy, a w szczególności w Kodeksie pracy, chociaż

wielokrotnie w nim występuje. Dlatego w orzecznictwie pojęcie "stanowisko pracy"

jest używane zamiennie z pojęciem "funkcja", czy "zakres czynności". Również w

doktrynie to pojęcie nie zostało jednoznacznie określone i było używane w dwóch

głównych znaczeniach. Po pierwsze, używano go zamiast lub obok pojęcia "rodzaj

pracy". Przez "stanowisko pracy" rozumiano więc ogół czynności organicznie

12

związanych z tym stanowiskiem (zestaw jego funkcji). Termin ten jest innym

sposobem wyrażenia tego, co można oddać za pomocą słowa "funkcja". Mówiąc

jednak o stanowisku, ma się wtedy na uwadze wszystkie funkcje przywiązane do

danego stanowiska. W tym znaczeniu używa się zwrotu, że "pracownik zajmuje

określone stanowisko". Po drugie zaś przyjmowano, że "stanowisko pracy" stanowi

element struktury organizacyjnej zakładu pracy (w znaczeniu przedmiotowym), jej

najmniejszą jednostkę o określonym celu i zakresie działania. Najczęściej

stanowiska pracy są jednoosobowe, niekiedy jednak na jednym stanowisku

zatrudnia się jednocześnie lub następczo kilka osób. Na tle tak ogólnego

sformułowania stanowisko pracy określane jest różnie w zależności od celu,

jakiemu służy jego charakterystyka. A więc jako część przestrzeni lub powierzchni

wraz z niezbędnymi zasobami przeznaczonej do pracy jedno lub kilkuosobowego

zespołu ludzi; organiczne zespolenie środków pracy, przedmiotów pracy i

wykonawców; warsztat i miejsce pracy. Występuje przy tym charakterystyczne

sprzężenie w rozumieniu "stanowiska pracy" w obu tych znaczeniach. Mianowicie

"część przestrzeni lub powierzchni wraz z niezbędnymi zasobami przeznaczonej do

pracy jedno lub kilkuosobowego zespołu ludzi; organiczne zespolenie środków

pracy, przedmiotów pracy i wykonawców; warsztat i miejsce pracy" uważane jest za

"stanowisko pracy" jeżeli służy wykonywaniu określonego rodzaju pracy (funkcji,

zakresu czynności). Przedstawione poglądy pozwalają na stwierdzenie, że

rozróżnienie pojęć "stanowisko" ("stanowisko pracy") i "funkcja" ("sprawowana

funkcja") nie jest jednoznaczne ani w przepisach, ani w orzecznictwie, ani w

literaturze.

W każdym przypadku konkretnego stosunku pracy (w odniesieniu do

konkretnych przepisów, zwłaszcza pragmatyk służbowych) konieczne jest więc

przeprowadzenie szczegółowej analizy. W odniesieniu do stosunku służbowego (w

stanie czynnym) prokuratora (sędziego) należy stwierdzić, że w przepisach istnieje

rozróżnienie pomiędzy "zajmowaniem stanowiska" prokuratorskiego

(sędziowskiego) a pełnieniem przez prokuratora (sędziego) określonej "funkcji".

Rozróżnienie pomiędzy "stanowiskiem" a "funkcją" spotykane jest - aczkolwiek nie

zawsze konsekwentnie - na gruncie przepisów Prawa o ustroju sądów

powszechnych. W szczególności art. 26 § 1 u.s.p. stanowi, że prezesi sądów

13

apelacyjnych oraz sądów okręgowych są powoływani na okres sześciu lat i nie

mogą być ponownie powołani do "pełnienia funkcji prezesa" lub wiceprezesa sądu

w tym sądzie przed upływem sześciu lat od zakończenia kadencji. Podobne

regulacje zostały zamieszczone w art. 26 § 2 i 3 u.s.p. Wiceprezesi sądu

apelacyjnego oraz sądu okręgowego są powoływani na okres sześciu lat i nie mogą

być ponownie powołani do "pełnienia tej samej funkcji" w tym sądzie przed

upływem sześciu lat od zakończenia kadencji. Natomiast prezes sądu rejonowego

jest powoływany na okres czterech lat, najwyżej na dwie kolejne kadencje, i nie

może być powołany do "pełnienia funkcji" prezesa lub wiceprezesa sądu

rejonowego przed upływem czterech lat od zakończenia pełnienia tej funkcji. Z

przepisów tych wyraźnie wynika, że prezesi (wiceprezesi) sądów powszechnych

wszystkich szczebli są powoływani do "pełnienia funkcji". Rozróżnienie pojęć

"stanowisko" i "funkcja" jeszcze bardziej jednoznacznie występuje w przepisach

płacowych. Z pewnością wątpliwości interpretacyjne w tym przedmiocie rozwiewają

przepisy art. 91 § 1 i 6 u.s.p., które stanowią, że wysokość wynagrodzenia sędziów,

zajmujących równorzędne "stanowiska" sędziowskie, różnicuje staż pracy lub

pełnione "funkcje". W związku z "pełnioną funkcją" sędziemu przysługuje dodatek

funkcyjny. Wydane na mocy art. 91 § 8 u.s.p. rozporządzenie Ministra

Sprawiedliwości z dnia 23 czerwca 2009 r. w sprawie funkcji oraz sposobu ustalania

dodatków funkcyjnych przysługujących sędziom (Dz.U. Nr 104, poz. 866) określa

"funkcje", z tytułu pełnienia których sędziom przysługują dodatki funkcyjne oraz

sposób ustalania tych dodatków, a także tabelę funkcji oraz mnożników służących

do ustalania wysokości dodatków funkcyjnych. Tabela wymienia w szczególności

następujące funkcje sprawowane przez sędziów sądów powszechnych: prezesa

sądu, wiceprezesa sądu, kierownika ośrodka zamiejscowego sądu,

przewodniczącego wydziału, zastępcy przewodniczącego wydziału, kierownika

sekcji, kierownika ośrodka migracyjnego ksiąg wieczystych, zastępcy rzecznika

dyscyplinarnego, kierownika szkolenia, rzecznika prasowego itp.

Zbliżone rozwiązania normatywne w przedmiocie różnicowania pojęć

"zajmowane stanowisko" i "pełniona funkcja" występują w przepisach regulujących

status prawny prokuratorów. Zgodnie z art. 6 ust. 1 ustawy o prokuraturze (w

brzmieniu mającym zastosowanie w stanie faktycznym rozpoznawanej sprawy),

14

prokuratorami powszechnych jednostek organizacyjnych prokuratury są

prokuratorzy Prokuratury Krajowej, prokuratur apelacyjnych, prokuratur okręgowych

i prokuratur rejonowych. Wyliczenie przedstawione w tym przepisie obejmuje

katalog "stanowisk prokuratorskich", a przepis ten jest odpowiednikiem art. 55 § 2

u.s.p. Od zajmowania "stanowiska prokuratorskiego" w prokuraturze

odpowiedniego szczebla (na zasadach identycznych, jak w przypadku sędziów)

należy odróżnić pełnienie określonych "funkcji" przez prokuratorów (przez osoby

zajmujące stanowiska prokuratorskie). Takimi "funkcjami" pełnionymi przez

prokuratorów są w myśl przepisów ustawy o prokuraturze przykładowo funkcje

"kierownika komórki organizacyjnej w danej prokuraturze" (art. 17a ust. 4),

"prokuratora apelacyjnego" i "zastępcy prokuratora apelacyjnego" (art. 13 ust. 4 i

7), "prokuratora okręgowego" i "zastępcy prokuratora okręgowego" (art. 13a ust. 4 i

7), "prokuratora rejonowego" (art. 13b ust. 4 i 5). Zgodnie z ówczesnym brzmieniem

art. 13 ust. 2 ustawy o prokuraturze, do pełnienia "funkcji" prokuratora

apelacyjnego, okręgowego i rejonowego, a także do pełnienia pozostałych "funkcji"

w prokuraturze (z zastrzeżeniem ust. 3-5 oraz art. 111), powołuje spośród

prokuratorów i odwołuje z pełnienia tych funkcji Prokurator Generalny.

Powód wyprowadza wniosek o zajmowaniu "stanowiska" Prokuratora /…/ -

zastępcy Prokuratora /…/ przede wszystkim z treści art. 12 ust. 1 ustawy o

prokuraturze. Rzeczywiście w przepisie tym stwierdzono (odmiennie niż w art. 13

ust. 2), że "Prokuratora /…/ jako zastępcę Prokuratora /…/ oraz innych zastępców

Prokuratora /…/ powołuje, spośród prokuratorów Prokuratury /…/, i odwołuje z tych

stanowisk - Prezes Rady Ministrów na wniosek Prokuratora Generalnego". Zatem

ustawodawca posłużył się w tym wypadku wyraźnie określeniem "stanowisko", a

nie "funkcja". Jednak - w ocenie Sądu Najwyższego - wyłącznie z treści tego

przepisu o charakterze kompetencyjnym (zważywszy na wyżej przedstawione

niekonsekwencje terminologiczne) nie można wywieść wniosku, że powód

zajmował "stanowisko" Prokuratora /…/ w rozumieniu przepisów płacowych, a nie,

że sprawował taką funkcję.

Punktem odniesienia dla sposobu ustalenia uposażenia spoczynkowego, o

którym mowa w art. 100 § 1 u.s.p. w związku z art. 19 ust. 4 ustawy nowelizującej,

jest "wynagrodzenie pobierane na ostatnio zajmowanym stanowisku", nie zaś

15

"wynagrodzenie pobierane w związku z dotychczas pełnioną funkcją". Decydujące

(przesądzające) są więc przepisy dotyczące wynagrodzenia prokuratora w czynnej

służbie, które to wynagrodzenie jest podstawą ustalenia uposażenia w stanie

spoczynku. W tym zakresie regulacje prawne są jednoznaczne (podobne do wyżej

przedstawionych regulacji dotyczących sędziów). W myśl art. 62 ust. 1 ustawy o

prokuraturze, wynagrodzenie zasadnicze prokuratorów, zajmujących równorzędne

stanowiska prokuratorskie, jest równe; wysokość wynagrodzenia prokuratorów

zajmujących równorzędne stanowiska prokuratorskie różnicuje staż pracy lub

pełnione funkcje. Dodatek funkcyjny (jak sama nazwa wskazuje) przysługuje

prokuratorowi w związku z pełnioną funkcją (art. 62 ust. 1f ustawy o prokuraturze),

a nie w związku z zajmowanym stanowiskiem. Z upoważnienia zawartego w art. 62

ust. 2 ustawy o prokuraturze zostało wydane rozporządzenie Rady Ministrów z dnia

11 sierpnia 2009 r. w sprawie wynagrodzenia zasadniczego prokuratorów oraz

wysokości dodatków funkcyjnych przysługujących prokuratorom (Dz.U. Nr 133, poz.

1099), w którym ustalono tabelę funkcji oraz mnożników służących do ustalania

wysokości dodatków funkcyjnych (§ 4). W przedmiotowej tabeli na pozycji pierwszej

została wymieniona "funkcja" Zastępcy Prokuratora /…/ (a więc funkcja Prokuratora

…-zastępcy Prokuratora …).

W rozumieniu przedstawionych przepisów regulujących wynagrodzenie

prokuratora w służbie czynnej, uprawnienie powoda do pobierania dodatku

funkcyjnego wynikało z pełnienia przez niego "funkcji" Prokuratora /…/ -zastępcy

Prokuratora /…/ przez czas pełnienia tej funkcji (trafnie podnosi strona pozwana w

odpowiedzi na pozew, że gdyby powód dobrowolnie nie zgłosił sprzeciwu wobec

decyzji Prokuratora Generalnego i pełnił czynną służbę na zaproponowanym mu

stanowisku w Prokuraturze /…/ […], to nie byłby uprawniony do pobierania dodatku

funkcyjnego, jaki otrzymywał uprzednio z racji pełnionej funkcji Prokuratora …).

Dodatek funkcyjny był więc składnikiem wynagrodzenia powoda, który przysługiwał

mu "w związku z pełnioną funkcją", a nie "w związku z zajmowanym stanowiskiem".

Nie podlega on więc wliczeniu do - przewidzianej w art. 100 § 1 u.s.p. w związku z

art. 19 ust. 4 ustawy nowelizującej - podstawy wymiaru uposażenia

przysługującego powodowi w stanie spoczynku.

16

Za przedstawioną wykładnią przemawiają też względy funkcjonalne. Na

podstawie art. 19 ust. 4 ustawy nowelizującej, do prokuratorów, którzy zostali

przeniesieni w stan spoczynku na podstawie art. 19 ust. 3 tej ustawy, zastosowanie

ma art. 100 § 1 u.s.p. Ten z kolei przepis jest ustawową konkretyzacją art. 180 ust.

5 Konstytucji RP, według którego w razie zmiany ustroju sądów lub zmiany granic

okręgów sądowych wolno sędziego przenosić do innego sądu lub w stan

spoczynku z pozostawieniem mu pełnego uposażenia. Jest to zapewnienie

stabilności w wykonywaniu funkcji sędziowskich będące istotną gwarancją

niezawisłości. Odpowiednio, funkcja spełniana przez art. 100 § 1 u.s.p.

stosowanego do prokuratorów z mocy art. 19 ust. 4 ustawy nowelizującej, wynikała

z zapewnienia stabilności przy wykonywaniu czynności prokuratorskich określonych

w ustawach, będącego istotną gwarancją niezależności prokuratora (art. 8 ust. 1

ustawy o prokuraturze) jako cechy wynikającej z zajmowania stanowiska

prokuratora określonego w art. 6 ust. 1 ustawy o prokuraturze, a nie będącej

powiązaną z pełnieniem funkcji. Powód odwołuje się do brzmienia art. 19 ust. 4

ustawy nowelizującej, według którego art. 100 § 1 u.s.p. stosuje się zgodnie ze

statusem służbowym prokuratora w dniu poprzedzającym dzień wejścia w życie

ustawy. Pojęcie "status służbowy" prokuratora jest wieloznaczne i nie zostało

zdefiniowane w ustawie. Zdaniem Sądu Najwyższego, oznacza ono wszystkie -

istniejące w dniu poprzedzającym dzień wejścia w życie ustawy - elementy sytuacji

prawnej prokuratora, doniosłe w aktualnym stanie prawnym, jak i mogące mieć

znaczenie w przyszłości. W tym znaczeniu "status służbowy" powoda obejmował

prawo do dodatku funkcyjnego, tyle że w odniesieniu do sposobu obliczenia

uposażenia spoczynkowego, ten element "statusu służbowego" nie jest prawnie

doniosły (ustawa nowelizująca nie powiązała z nim skutku w zakresie wliczenia

tego dodatku do podstawy obliczenia uposażenia w stanie spoczynku).

Z przedstawionych względów Sąd Najwyższy oddalił skargę kasacyjną na

podstawie art. 39814

k.p.c. i orzekł o kosztach postępowania na mocy art. 98 § 1

k.p.c. i § 12 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września

2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez

Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego

ustanowionego z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.).