II PK 80/12

Sygn. akt II PK 80/12

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 8 listopada 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Jerzy Kuźniar (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Zbigniew Hajn

SSN Małgorzata Wrębiakowska-Marzec

w sprawie z powództwa M.B.

przeciwko S. P. B. K. S. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w K.

o sprostowanie protokołu powypadkowego,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 8 listopada 2012 r.,

skargi kasacyjnej strony pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy

i Ubezpieczeń Społecznych w L.

z dnia 20 października 2011 r., sygn. akt […]

oddala skargę kasacyjną.

2

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 20 października 2011 r., […], Sąd Okręgowy - Sąd Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w L. zmienił, na skutek apelacji powoda M.B., wyrok

Sądu Rejonowego - Sądu Pracy w L. z dnia 25 lipca 2011 r. w sprawie przeciwko S.

P. B. K. S. Spółka z o.o. w K. o sprostowanie protokołu powypadkowego, w ten

sposób, że sprostował protokół nr 1/2011 ustalenia przyczyn i okoliczności

wypadku przy pracy sporządzony u pozwanego w dniu 5 stycznia 2011 r., ustalając

że zdarzenie z dnia 9 grudnia 2010 r. było wypadkiem przy pracy, uchylając

również zawarte w wyroku rozstrzygnięcie o kosztach oraz zasądził od pozwanego

na rzecz powoda koszty postępowania za obie instancje.

W stanie faktycznym sprawy, powód był zatrudniony u strony pozwanej od

dnia 30 listopada 2009 r., ostatnio na podstawie umowy o pracę zawartej na czas

określony - od dnia 27 marca 2010 r. do dnia 30 listopada 2011 r. na stanowisku

ślusarza - mechanika pod ziemią.

W dniu 9 grudnia 2010 r. powód pracował na zmianie trzeciej, pracę

rozpoczynał o godzinie 18:00. Podczas przebierania się w łaźni górniczej, około

godziny 17:40 powód podszedł do S.Ś., aby porozmawiać o nieporozumieniach

pomiędzy nimi. Od pewnego czasu pomiędzy powodem a S.Ś. istniał konflikt w

związku z brakiem właściwej współpracy przy wykonywaniu wspólnie zadań.

Doszło między nimi do ostrej wymiany zdań, w trakcie której S.Ś. uderzył powoda

głową w twarz. W wyniku tego uderzenia powód doznał urazu nosa - złamania

kości nosowej z przemieszczeniem, złamania korony fragmentów zębów siecznych

po stronie lewej i prawej oraz złamania fragmentu korony zęba siecznego

przyśrodkowego. Jak ustalono, powód miał też zatargi z innymi pracownikami.

Wyrokiem z dnia 25 lipca 2011 r. Sąd Rejonowy w L. oddalił powództwo,

wskazując w uzasadnieniu, że zgodnie z art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 30

października 2002 roku o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy

i chorób zawodowych (jednolity tekst; Dz.U. z 2009 r. Nr 167, poz. 1322 ze zm.), za

wypadek przy pracy uważa się nagłe zdarzenie wywołane przyczyną zewnętrzną

powodujące uraz lub śmierć, które nastąpiło w związku z pracą, podczas lub w

związku z wykonywaniem przez pracownika zwykłych czynności lub poleceń

3

przełożonych. W ocenie Sądu Rejonowego, w rozpoznawanej sprawie nie

zaistniała przesłanka związku z pracą, ani związku z wykonywaniem zwykłych

czynności pracowniczych, gdyż warunkiem dla ewentualnego uznania pobicia

pracownika za wypadek przy pracy jest jego nastąpienie podczas wykonywania

czynności pracowniczych, na co wskazał Sąd Najwyższy w uzasadnieniu wyroku z

dnia 11 sierpnia 1978 r., III PRN 25/78, (OSNC 1979 nr 3, poz. 57) wskazując, iż

„istotnym elementem dla stwierdzenia związku przyczynowego z pracą jest

ustalenie, że zdarzenie powodujące uszczerbek w zdrowiu pracownika nastąpiło w

czasie przeznaczonym na pracę i w miejscu wyznaczonym do jej wykonywania".

Zdaniem Sądu pierwszej instancji w rozpoznawanej sprawie taki związek

przyczynowy nie zachodził, gdyż do zdarzenia doszło przed rozpoczęciem pracy

przez powoda, w czasie kiedy nie wykonywał on jeszcze żadnych obowiązków

pracowniczych. Ponadto przyczyną pobicia pozostawał konflikt pomiędzy powodem

a S.Ś.. Istnienie tego konfliktu potwierdził w toku sprawy sam powód. Tłem

zdarzenia było zatem również zachowanie powoda pozostające bez żadnego

związku z pracą.

Na skutek apelacji powoda, wyrokiem z dnia 20 października 2011 r. Sąd

Okręgowy - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w L. zmienił wyrok Sądu

Rejonowego w ten sposób, że sprostował protokół ustalenia przyczyn i okoliczności

wypadku przy pracy sporządzony u pozwanego poprzez ustalenie, że zdarzenie z

dnia 9 grudnia 2010 r. było wypadkiem przy pracy. Sąd wskazał, że stosownie do

art. 3 ust. 1 pkt 1-3 ustawy o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy

pracy i chorób zawodowych zakres pojęcia związku z pracą użytego w definicji

wypadku przy pracy obejmuje nie tylko wypadki, które mają miejsce podczas

świadczenia pracy, lecz także zdarzenia, które nastąpiły zarówno w związku z

wykonywaniem zwykłych czynności pracowniczych lub poleceń przełożonych, jak i

w związku z wykonywaniem czynności na rzecz pracodawcy, choćby bez

polecenia. Sąd, z powołaniem się na wyrok Sądu Najwyższego z dnia 17 czerwca

2006 r., I UK 28/06, (niepublikowany), uznał że nagłe zdarzenie powodujące uraz

lub śmierć pracownika może nastąpić w dowolnym czasie i miejscu, pod warunkiem

że pozostaje w związku z wykonywaniem czynności pracowniczych przez osobę,

która wypadkowi uległa, a dla ustalenia związku zdarzenia z pracą wystarcza

4

stwierdzenie, iż pozostawało ono z pracą w związku czasowym, miejscowym lub

funkcjonalnym. W ocenie Sądu tak rozumiane przesłanki uznania zdarzenia za

wypadek przy pracy zostały w rozpoznawanej sprawie spełnione gdyż powód w

momencie zdarzenia przebywał na terenie zakładu pracy przygotowując się do jej

podjęcia, a jego obecność w tym miejscu nie była przypadkowa. Między powodem

a sprawcą pobicia istniał konflikt, jednakże konflikt ten, wbrew stanowisku Sądu

pierwszej instancji, pozostawał w związku z pracą. W takiej sytuacji nie można było

uznać za mającą istotne znaczenie okoliczności, iż do zdarzenia doszło jeszcze

przed rozpoczęciem pracy przez powoda. Skoro pozostawało ono w sposób

niewątpliwy z związku czasowym, miejscowym i funkcjonalnym z pracą tj. do

zdarzenia doszło bezpośrednio przed jej podjęciem, na terenie zakładu pracy i w

związku z konfliktem mającym swe źródła w sposobach wykonywania obowiązków

pracowniczych zdarzenie to miało, wobec spełnienia również pozostałych

przesłanek z art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym z tytułu

wypadków przy pracy i chorób zawodowych, charakter wypadku przy pracy.

W skardze kasacyjnej od tego wyroku, zaskarżając go w całości,

pełnomocnik pozwanej spółki zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego

przez błędną wykładnię oraz niewłaściwe zastosowanie – art. 3 ust. 1 ustawy z dnia

30 października 2002 r., polegające „na nieprawidłowym przyjęciu, że każde

zdarzenie - uderzenie przez innego pracownika jest przyczyną zewnętrzną, bez

względu na zachowanie pracownika poszkodowanego”, wniósł o zmianę

zaskarżonego wyroku i orzeczenie co do istoty sprawy przez oddalenie powództwa

i obciążenie powoda kosztami postępowania sądowego za wszystkie instancje

według norm przypisanych, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku Sądu

Okręgowego i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, wraz z

orzeczeniem o kosztach postępowania, w tym kosztach zastępstwa procesowego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Skarga kasacyjna nie jest uzasadniona, bowiem podniesiony w niej zarzut

błędnej wykładni art. 3 ust. 1 (z uzasadnienia zarzutu zdaje się wynikać, że

5

naruszenie dotyczy pkt 1 tego przepisu) ustawy o ubezpieczeniu społecznym z

tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych, nie jest usprawiedliwiony.

Stosownie do art. 39813

§ 1 i 2 k.p.c., Sąd Najwyższy rozpoznaje sprawę w

granicach skargi kasacyjnej i jest związany ustaleniami faktycznymi stanowiącymi

podstawę zaskarżonego orzeczenia, jeżeli skarga nie zawiera zarzutu naruszenia

przepisów postępowania (tak jak w rozpoznawanej sprawie) lub gdy zarzut taki

okaże się niezasadny. W okolicznościach sprawy oznacza to, że nie jest wątpliwe,

iż powód w momencie zdarzenia przebywał na terenie zakładu pracy,

przygotowując się do jej podjęcia, zaś przyczyną scysji między nim a sprawcą

uderzenia był konflikt, który pozostawał w związku z pracą, dotycząc sposobu

wykonywania obowiązków pracowniczych przez S.Ś. (sprawcy pobicia).

Zgodnie z art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym z tytułu

wypadków przy pracy i chorób zawodowych, za wypadek przy pracy uważa się

nagłe zdarzenie wywołane przyczyną zewnętrzną powodujące uraz lub śmierć,

które nastąpiło w związku z pracą podczas lub w związku z wykonywaniem przez

pracownika zwykłych czynności lub poleceń przełożonych. Dokonując wykładni

tego przepisu w oparciu o utrwaloną judykaturę Sądu Najwyższego, należy przyjąć,

że związek zdarzenia wypadkowego z pracą obejmuje nie tylko wypadki, które mają

miejsce podczas świadczenia pracy, lecz także zdarzenia, które nastąpiły w

związku z wykonywaniem zwykłych czynności pracowniczych lub poleceń

przełożonych, oraz w związku z wykonywaniem czynności na rzecz pracodawcy,

choćby bez polecenia. Dla ustalenia związku wydarzenia z pracą konieczne jest

ustalenie, że pozostawało ono w związku czasowym, miejscowym lub

funkcjonalnym z pracą. Oznacza to również, że związek z pracą obejmuje nie tylko

wypadki, które mają miejsce podczas świadczenia pracy, lecz także zdarzenia,

które nastąpiły zarówno w związku z wykonywaniem zwykłych czynności

pracowniczych lub poleceń przełożonych, jak i w związku z wykonywaniem

czynności na rzecz pracodawcy, choćby bez polecenia. Okoliczność, że zdarzenie

nastąpiło przed przystąpieniem pracownika do wykonania czynności na rzecz

pracodawcy - tak jak w ocenianej sprawie - nie ma - wbrew poglądowi zawartemu w

uzasadnieniu skargi - przesądzającego znaczenia, bowiem powiązanie tego

rodzaju zdarzenia z pracą można stwierdzić nie tylko wówczas, gdy nastąpiło

6

podczas wykonywania tych czynności, ale również wtedy, gdy pozostawało z nimi

w związku. Podobnie dla przyjęcia związku zdarzenia z pracą nie ma znaczenia

„zachowanie pracownika” (w skardze zarzuca się, że nie można uznać za

przyczynę zewnętrzną zdarzenia zachowania pracownika wywołanego

wyzywającym zachowaniem innego pracownika, w tym przypadku

poszkodowanego). Zachowanie to może być oceniane jedynie przez pryzmat art.

21 ust. 1 ustawy, według którego świadczenia z ubezpieczenia wypadkowego nie

przysługują ubezpieczonemu, jeżeli wyłączną przyczyną wypadku, było

udowodnione naruszenie przez ubezpieczonego przepisów dotyczących ochrony

życia i zdrowia, spowodowane przez niego umyślnie lub wskutek rażącego

niedbalstwa.

Czasowy związek zdarzenia z pracą polega na tym, że zdarzenie powinno

nastąpić albo w czasie wykonywania przez pracownika zwykłych czynności lub

poleceń przełożonych, ewentualnie w czasie wykonywania czynności na rzecz

pracodawcy, nawet bez polecenia lub w związku z wykonywaniem tych czynności

albo w czasie pozostawania pracownika w dyspozycji pracodawcy w drodze między

siedzibą pracodawcy a miejscem wykonywania obowiązku wynikającego ze

stosunku pracy. Funkcjonalny związek zdarzenia z pracą wyraża się w tym, że

zdarzenie powinno nastąpić w czasie lub w związku z wykonywaniem przez

pracownika określonych czynności, „zwykłych czynności lub poleceń przełożonych”,

„czynności na rzecz pracodawcy, nawet bez polecenia”, a także „w czasie

pozostawania w dyspozycji pracodawcy”. Wreszcie miejscowy związek zdarzenia z

pracą polega na tym, że zdarzenie następuje w miejscu, które jest albo miejscem

wykonywania czynności służbowych albo miejscem na „drodze między siedzibą

pracodawcy a miejscem wykonywania obowiązku wynikającego ze stosunku pracy”

(por. również wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 maja 2012 r., II UK 253/11 –

niepublikowany).

W tym miejscu warto odnieść się do wywodów Sądu Okręgowego zawartych

w uzasadnieniu ocenianego wyroku, który zacytował fragment uzasadnienia wyroku

Sądu Najwyższego z dnia 7 marca 2006 r., I UK 28/06 – niepublikowany, w którym

wskazano, że „nagłe zdarzenie powodujące uraz lub śmierć pracownika może

nastąpić w dowolnym czasie i miejscu, pod warunkiem że pozostaje w związku z

7

wykonywaniem czynności pracowniczych przez osobę, która wypadkowi uległa

(…)”. Pogląd ten został wyrażony w zupełnie innych niż obecnie oceniane

okolicznościach faktycznych, odnosiły się one bowiem do wypadku w drodze z

domu do pracy, w którego następstwie pracownik poniósł śmierć.

Nie jest też kwestionowane w orzecznictwie (por. wyrok z dnia 11 sierpnia

1978 r., III PKN 25/78 – OSNC z 1979 r. nr 3, poz. 57), że pobicie pracownika

podczas wykonywania przez niego zwykłych czynności pracowniczych w miejscu

wskazanym przez pracodawcę jako miejsce świadczenia pracy (także w

przebieralni czy łaźni) wystarczy do przyjęcia związku zdarzenia z pracą, gdy się

weźmie pod uwagę, że bezpośrednią przyczyną pobicia było kwestionowanie przez

poszkodowanego pracownika sposobu wykonywania pracy przez sprawcę, mając

na względzie wiążące Sąd Najwyższy ustalenia faktyczne sprawy.

Gdy więc zarzut skargi okazał się nieuzasadniony, orzeczono jak w sentencji

po myśli art. 39814

k.p.c.

/tp/