V KK 215/12

Sygn. akt V KK 215/12

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 6 listopada 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Henryk Gradzik (przewodniczący)

SSN Krzysztof Cesarz

SSN Kazimierz Klugiewicz (sprawozdawca)

Protokolant Joanna Sałachewicz

w sprawie skazanego A. K.

w przedmiocie wyroku łącznego

po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w trybie art. 535 § 5 kpk

w dniu 6 listopada 2012 r.,

kasacji, wniesionej przez Prokuratora Generalnego na korzyść skazanego

od wyroku Sądu Rejonowego

z dnia 23 grudnia 2011 r.,

uchyla wyrok Sądu Rejonowego w zaskarżonej części (pkt I i

II) i w tym zakresie przekazuje sprawę temu sądowi do

ponownego rozpoznania

UZASADNIENIE

Sąd Rejonowy po rozpoznaniu sprawy A. K., skazanego prawomocnymi

wyrokami:

1. Sądu Rejonowego z dnia 23 marca 2009 roku w sprawie XI K 24/09

za czyn z art. 284 § 2 k.k. popełniony w dniu 13 listopada 2008 roku na karę 6

miesięcy ograniczenia wolności poprzez wykonywanie nieodpłatnej

2

kontrolowanej pracy na rzecz Gminy w L. w wymiarze 30 godzin w stosunku

miesięcznym;

2. Sądu Rejonowego z dnia 4 czerwca 2009 roku w sprawie VII K 532/07

za czyn z art. 158 § 1 k.k. popełniony w nocy z 29/30 sierpnia 2007 roku na karę

roku pozbawienia wolności; wykonanie kary pozbawienia wolności warunkowo

zawieszono na okres próby 3 lat oddając skazanego w tym okresie pod dozór

kuratora; Sąd wymierzył skazanemu grzywnę w wysokości 50 stawek dziennych,

przyjmując, że jedna stawka dzienna wynosi 15 złotych; postanowieniem Sądu

Rejonowego z dnia 13 stycznia 2011 roku wydanym w sprawie IX Ko 3611/10

zarządzono wobec skazanego wykonanie kary roku pozbawienia wolności;

3. Sądu Rejonowego z dnia 9 czerwca 2009 roku w sprawie V K 737/09

za czyn z art. 226 § 1 k.k. popełniony w dniu 16 maja 2009 roku na karę 4

miesięcy ograniczenia wolności poprzez wykonywanie nieodpłatnej

kontrolowanej pracy na cele społeczne w wymiarze 30 godzin w stosunku

miesięcznym oraz za czyn z art. 226 § 1 k.k. popełniony w dniu 16 maja 2009

roku na karę 4 miesięcy ograniczenia wolności poprzez wykonywanie

nieodpłatnej kontrolowanej pracy na cele społeczne w wymiarze 30 godzin w

stosunku miesięcznym; wymierzono karę łączną 6 miesięcy ograniczenia

wolności z obowiązkiem wykonywania nieodpłatnej kontrolowanej pracy na cele

społeczne w wymiarze 30 godzin w stosunku miesięcznym, w okresie

wykonywania kary ograniczenia wolności oddano skazanego pod dozór kuratora

sądowego;

4. Sądu Rejonowego z dnia 03 grudnia 2009 roku w sprawie XI K

2401/08 za czyn z art. 278 § 1 k.k. w związku z art. 12 k.k. popełniony w dniu 30

września 2008 roku na karę 3 miesięcy pozbawienia wolności, za czyn z art. 278

§ 1 k.k. w związku z art. 12 k.k. popełniony w drugiej połowie września 2008 roku

na karę 3 miesięcy pozbawienia wolności, za czyn z art. 288 § 1 k.k. popełniony

na początku października 2008 roku na karę 3 miesięcy pozbawienia wolności;

wymierzono skazanemu karę łączną 4 miesięcy pozbawienia wolności, jej

wykonanie zawieszono na okres 3 lat próby oddając skazanego w tym czasie

pod dozór kuratora sądowego;

5. Sądu Rejonowego z dnia 8 lutego 2010 roku w sprawie II K 490/09 za

czyn z art. 280 § 1 k.k. w zb. z art. 157 § 2 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. popełniony

w dniu 24 października 2009 roku na karę 2 lat pozbawienia wolności oraz za

3

czyn z art. 280 § 1 k.k. popełniony w dniu 22 października 2009 roku na karę 2

lat pozbawienia wolności; wymierzono skazanemu karę łączną 2 lat i 10

miesięcy pozbawienia wolności;

6. Sądu Rejonowego z dnia 11 czerwca 2010 roku w sprawie V K 777/10

za czyn z art. 157 § 1 k.k. popełniony w dniu 15 maja 2009 roku na karę roku i 6

miesięcy pozbawienia wolności, wykonanie orzeczonej kary warunkowo

zawieszono na okres 5 lat próby;

7. Sądu Rejonowego z dnia 15 września 2010 roku w sprawie VII K

860/10 za czyn z art. 217 § 1 k.k. popełniony w dniu 13 lutego 2010 roku na karę

6 miesięcy pozbawienia wolności;

8. Sądu Rejonowego z dnia 29 listopada 2010 roku w sprawie VII K

378/10 za czyn z art. 157 § 1 k.k. popełniony w dniu 26 grudnia 2008 roku na

karę 10 miesięcy pozbawienia wolności; wykonanie orzeczonej kary warunkowo

zawieszono tytułem próby na okres 3 lat;

9. Sądu Rejonowego z dnia 31 marca 2011 roku w sprawie VII K

1022/10 za czyn z art. 280 § 1 k.k. popełniony w dniu 25 kwietnia 2010 roku na

karę 2 lat pozbawienia wolności,

wyrokiem łącznym z dnia 23 grudnia 2011 r., sygn. akt VII K 1070/11, orzekł:

I. Na podstawie art. 85 k.k. i art. 86 § 1 k.k. kary pozbawienia wolności

orzeczone wyrokami Sądu Rejonowego. w sprawach XI K 2401/08 i VII K 378/10

oraz wyrokiem Sądu Rejonowego w sprawie V K 777/10 łączy i orzeka wobec

skazanego A. K. karę łączną 2 (dwóch) lat i 6 (sześciu) miesięcy pozbawienia

wolności;

II. Na podstawie art. 69 § 1 i 2 k.k. i art. 70 § 1 pkt 1 k.k. wykonanie

orzeczonej w pkt I części rozstrzygającej wyroku kary łącznej pozbawienia

wolności warunkowo zawiesza tytułem próby na okres lat 5 (pięciu);

III. Na podstawie art. 85 k.k. i art. 86 § 1 k.k. w zw. z art. 87 k.k. karę

pozbawienia wolności orzeczoną wyrokiem Sądu Rejonowego w sprawie VII K

532/07 i karę ograniczenia wolności orzeczoną wyrokiem Sądu Rejonowego w

sprawie V K 737/09 łączy i orzeka wobec skazanego A. K. karę łączną 1

(jednego) roku i 2 (dwóch) miesięcy pozbawienia wolności;

IV. Na podstawie art. 85 k.k. i art. 86 § 1 k.k. kary pozbawienia wolności

orzeczone wyrokami Sądu Rejonowego w sprawach VII K 860/10 i VII K 1022/10

4

łączy i orzeka wobec skazanego A. K. karę łączną 2 (dwóch) lat i 3 (trzech)

miesięcy pozbawienia wolności;

V. Na podstawie art. 576 § 1 kpk pozostałe rozstrzygnięcia zawarte w

połączonych wyrokach pozostawia odrębnemu wykonaniu;

VI. Na poczet orzeczonych kar łącznych pozbawienia wolności zalicza

skazanemu kary dotychczas odbyte w połączonych sprawach: od 30.04.2010 r.

do 10.05.2010 r., od 24.10.2009 r. do 16.12.2009 r., od 5.01.2010 r. do

8.02.2010 r., od 14.02.2010 r. do 16.02.2010 r., od 1.09.2007 r. do 27.09.2007 r.

i od 27.04.2010 r. do 30.04.2010 r.;

VII. Na podstawie art. 572 k.p.k. w pozostałym zakresie postępowanie

umarza;

VIII. Zasądza od Skarbu Państwa na rzecz kancelarii adwokackiej adw. B.

K. kwotę 147,60 złotych (z VAT) tytułem kosztów nieopłaconej obrony z urzędu;

IX. Zwalnia skazanego od ponoszenia kosztów związanych z wydaniem

wyroku łącznego i obciąża nimi Skarb Państwa.

Powyższy wyrok nie został zaskarżony przez żadną z uprawnionych stron i

uprawomocnił się w dniu 31 grudnia 2011 r.

Kasację od prawomocnego wyroku łącznego Sądu Rejonowego z dnia 23

grudnia 2011 r., w zakresie dotyczącym punktów I i II jego części dyspozytywnej -

na korzyść skazanego - wniósł Prokurator Generalny, który powołując się na zarzut

rażącego i mającego istotny wpływ na treść wyroku naruszenia przepisu prawa

materialnego, tj. przepisu art. 69 § 1 k.k., a polegającego na warunkowym

zawieszeniu wykonania kary łącznej pozbawienia wolności w wymiarze 2 lat i 6

miesięcy pozbawienia wolności orzeczonej w pkt. I części dyspozytywnej

zaskarżonego wyroku, podczas gdy przepis art. 69 § 1 k.k. dopuszcza możliwość

warunkowego zawieszenia wykonania orzeczonej kary pozbawienia wolności nie

przekraczającej 2 lat, wniósł w konkluzji o uchylenie zaskarżonego wyroku i

przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu.

Sąd Najwyższy rozważył, co następuje:

Kasacja Prokuratora Generalnego jest zasadna w stopniu oczywistym, co

uzasadniało jej uwzględnienie na posiedzeniu w trybie art. 535 § 5 k.p.k.

Nie ulega bowiem wątpliwości, a co wynika wprost z przepisu art. 69 § 1 k.k., że

Sąd może warunkowo zawiesić wykonanie orzeczonej kary pozbawienia wolności

nie przekraczającej 2 lat (i jeśli oczywiście spełnione są pozostałe przesłanki o

5

których mowa w art. 69 k.k.). Obowiązujące przepisy dopuszczają co prawda w

pewnych sytuacjach możliwość orzeczenia kary do 5 lat pozbawienia wolności z

warunkowym zawieszeniem jej wykonania (zob. art. 60 § 5 k.k.; art. 343 § 2 pkt 2

k.p.k.), ale w omawianej sprawie nie mają one przecież zastosowania.

Bezsprzecznie można przyjąć, że intencją Sądu Rejonowego było

wymierzenie A. K. kary pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej

wykonania. Sąd ten jednak przeoczył, że treść art. 69 k.k. - na który to zresztą

przepis Sąd Rejonowy powołał się w punkcie II zaskarżonego kasacją wyroku -

jednoznacznie stanowi, iż jednym z warunków orzeczenia w przedmiocie

warunkowego zawieszenia kary pozbawienia wolności jest to, by orzeczona kara

pozbawienia wolności nie przekraczała dwóch lat. Ten wymóg odnosi się również

do sytuacji, gdy rozstrzygnięcie o warunkowym zawieszeniu dotyczy kary łącznej,

która została orzeczona w wyniku "połączenia" kar pozbawienia wolności

orzeczonych z warunkowym zawieszeniem ich wykonania (zob. wyrok Sądu

Najwyższego z dnia 4 października 2004 r., IV KK 23/04, Prok. i Pr. - wkł.

2005/4/1). W niniejszej sprawie mamy właśnie do czynienia z takim przypadkiem.

W wyroku łącznym z dnia 23 grudnia 2011 r., Sąd Rejonowy orzekł bowiem karę

łączną, w sytuacji gdy wszystkie podlegające łączeniu kary pozbawienia wolności

zostały orzeczone z warunkowym zawieszeniem ich wykonania. Zaskarżony wyrok

łączny został jednak wydany - jak trafnie podniósł Prokurator Generalny - z

oczywistą obrazą wskazanego w zarzucie kasacji art. 69 § 1 k.k., gdyż kara łączna

pozbawienia wolności orzeczona wobec A.K. przekracza o sześć miesięcy wymiar

kary pozbawienia wolności, której warunkowe zawieszenie dopuszcza wymieniony

przepis.

Niejako na marginesie należy ponadto wskazać na kwestie następujące.

Ustawą z dnia 5 listopada 2009 r. o zmianie ustawy - Kodeks karny, ustawy -

Kodeks postępowania karnego, ustawy - Kodeks karny wykonawczy, ustawy -

Kodeks karny skarbowy oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 206, poz. 1598)

wprowadzono do art. 89 k.k. nowy paragraf - 1a - przewidujący, że "w razie

skazania za zbiegające się przestępstwa na kary pozbawienia wolności z

warunkowym zawieszeniem ich wykonania sąd może w wyroku łącznym orzec karę

łączną pozbawienia wolności bez warunkowego zawieszenia jej wykonania".

Przepis ten wszedł w życie z dniem 8 czerwca 2010 r., przy czym ustawa go

6

ustanawiająca, w odniesieniu do przepisów prawa karnego materialnego,

przepisów intertemporalnych nie zawierała.

Przed dniem 8 czerwca 2010 r., w zasadzie jednolita, interpretacja

ówczesnego stanu prawnego była taka, że unormowanie zawarte w art. 89 § 1 k.k.

nie dawało podstaw do orzeczenia wyrokiem łącznym kary pozbawienia wolności

bez warunkowego zawieszenia jej wykonania w sytuacji, gdy łączeniu podlegały

wyłącznie kary pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem ich wykonania

(zob. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 25 października 2000 r., I KZP 28/00,

OSNKW 2000/10/16). W przypadku natomiast, gdy łączeniu miałyby podlegać

wymierzone jednostkowymi wyrokami kary pozbawienia wolności z warunkowym

zawieszeniem ich wykonania oraz kary pozbawienia wolności bez warunkowego

zawieszenia ich wykonania, to orzeczenie w wyroku łącznym kary łącznej mogło

nastąpić jedynie wówczas, gdy ta nowa kara łączna orzekana była z warunkowym

zawieszeniem jej wykonania (zob. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 27 marca

2001 r., I KZP 2/01, OSNKW 2001, z. 5-6, poz. 41 oraz dalsze konsekwentne

stanowisko prezentowanie w licznych judykatach).

Stan ten zmienił się dopiero po wejściu w życie przepisu art. 89 § 1a k.k.,

wprost przewidującego możliwość orzeczenia w wyroku łącznym bezwzględnej kary

pozbawienia wolności, nawet jeśli wszystkie podlegające łączeniu kary orzeczone

zostały z warunkowym zawieszeniem ich wykonania. Tym bardziej zatem - a maiori

ad minus - możliwe stało się połączenie węzłem kary łącznej w wyroku łącznym

bezwzględnej kary pozbawienia wolności z taką karą wymierzoną z

dobrodziejstwem warunkowego zawieszenia jej wykonania.

Skoro do dnia 8 czerwca 2010 r. nie było możliwe w omawianych wyżej

wypadkach orzeczenie w wyroku łącznym kary łącznej pozbawienia wolności bez

warunkowego zawieszenia jej wykonania, a po tej dacie taki wymiar kary jest

możliwy, to wręcz narzuca się konieczność porównania obu stanów prawnych

przez pryzmat wyrażonych w art. 4 § 1 k.k. reguł prawa intertemporalnego. Nie

wymaga rozbudowanej argumentacji teza, że ustawą względniejszą dla osób

skazanych, w kontekście możliwości kształtowania wymiaru kary łącznej w wyroku

łącznym, była ustawa obowiązująca w brzmieniu przed dniem 8 czerwca 2010 r.

Wówczas bowiem, jeśli sąd wydając wyrok łączny decydował się na połączenie kar

pozbawienia wolności wymierzonych z warunkowym zawieszeniem wykonania z

karami bezwzględnymi, to zobowiązany był do orzeczenia kary łącznej z

7

warunkowym zawieszeniem. Niewystąpienie natomiast przesłanek z art. 69 k.k.

prowadziło do uznania, że brak jest warunków do wydania wyroku łącznego. W

brzmieniu przepisu obowiązującym obecnie takie ograniczenie już nie występuje

(zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia z dnia 13 kwietnia 2011 r., IV KK 39/11,

Prok. i Pr. - wkł. 2011/9/1).

Odnosząc powyższe rozważania, natury nieco ogólnej, do realiów

przedmiotowej sprawy należy stwierdzić, że z uwagi na czas popełnienia czynów

przypisanych skazanemu w łączonych wyrokach, w przypadku orzekania o karze

łącznej w wyroku łącznym zastosowanie będą miały przepisy obowiązujące przed

dniem 8 czerwca 2010 r. Z tego zaś wynika, że w przypadku łączenia kar

pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem ich wykonania nie będzie

możliwe orzeczenie kary łącznej pozbawienia wolności bez warunkowego

zawieszenia jej wykonania. W przypadku gdyby wymiar takiej kary łącznej miał

przekraczać 2 lata, to jej orzeczenie - jako bezwzględnej kary pozbawienia wolności

(z uwagi na treść art. 69 § 1 k.k.) - nie byłoby możliwe, a więc zachodziłaby

sytuacja, o jakiej mowa w art. 572 k.p.k. (brak warunków do wydania wyroku

łącznego). Ponieważ kasacja Prokuratora Generalnego została wniesiona na

korzyść skazanego, a co oznacza, że jego sytuacja po ponownym rozpoznaniu

sprawy nie może ulec pogorszeniu (art. 443 k.p.k.), to obecnie umorzenie

postępowania z uwagi na brak warunków do wydania wyroku łącznego nie jest

możliwe, albowiem zaskarżony wyrok był w omawianym zakresie korzystniejszy dla

skazanego, aniżeli pozostawienie poszczególnych kar jednostkowych pozbawienia

wolności z warunkowym zawieszeniem ich wykonania do odrębnego wykonania

(Sąd Rejonowy przy wymiarze kary łącznej nie zastosował zasady kumulacji, ale

zasadę asperacji). Tak więc kierunek wniesionej kasacji pośrednio wyznacza

również granice w jakich może Sąd Rejonowy przy ponownym rozpoznaniu sprawy

orzekać. Niewątpliwie bowiem rozważana może być w zasadzie kara pozbawienia

wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania, której wysokość (co

oczywiste) nie może przekroczyć 2 lat.

Sąd Najwyższy uważa również za zasadne, a wręcz niezbędne wskazać na

rażący i nie do zaakceptowania sposób procedowania Sądu Rejonowego, który

odraczając wydanie wyroku na podstawie art. 411 § 1 k.p.k. "z uwagi na zawiłość

sprawy" i tak nie uniknął wręcz kardynalnego błędu, a nadto innych oczywistych

8

omyłek, które następnie prostował w trybie art. 105 § 1 k.p.k., co w oczywisty

sposób wpływa na ocenę powagi i autorytetu wymiaru sprawiedliwości.

Mając powyższe na uwadze, Sąd Najwyższy uchylił wyrok łączny Sądu

Rejonowego w zaskarżonej części (punkty I i II) i w tym zakresie sprawę przekazał

temu Sądowi do ponownego rozpoznania.