II CSK 188/12

Sygn. akt II CSK 188/12

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 14 listopada 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Henryk Pietrzkowski (przewodniczący)

SSN Wojciech Katner (sprawozdawca)

SSA Władysław Pawlak

w sprawie z powództwa W. Ś. i K. Ś.

przeciwko E. H.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym

w Izbie Cywilnej w dniu 14 listopada 2012 r.,

skargi kasacyjnej powodów

od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 8 grudnia 2011 r.,

uchyla zaskarżony wyrok w części oddalającej apelację

powodów i w tej części przekazuje sprawę do ponownego

rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu, wraz z rozstrzygnięciem o

kosztach postępowania kasacyjnego.

2

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 27 maja 2010 r. Sąd Okręgowy w P. oddalił powództwo W. i

K. małżonków Ś. o zasądzenie od pozwanej E. H. wynagrodzenia za bezumowne

korzystanie z nieruchomości. Nieruchomość ta miała zostać sprzedana przez

powodów pozwanej, która objęła ją w posiadanie i mimo uznania umowy sprzedaży

za nieważną nie zwróciła powodom do dnia rozpoznania niniejszej sprawy.

Oddalając powództwo Sąd pierwszej instancji uznał, że od 1998 r. powodowie

nie są właścicielami przedmiotowej nieruchomości, dlatego nie przysługuje

im roszczenie o wynagrodzenie za korzystanie z tej nieruchomości. W wyniku

wniesionej przez powodów apelacji Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 8 grudnia

2011 r. zmienił zaskarżony wyrok i w pkt 1 zasądził na rzecz powodów od pozwanej

kwotę 18 060,76 złotych z ustawowymi odsetkami za okres bezumownego

korzystania w złej wierze z nieruchomości gruntowej powodów od 1998 r. do 31

marca 2005 r., a w pozostałej części co do żądania wynagrodzenia za korzystanie z

budynków oddalił apelację; w części żądania powodów za okres po 31 marca 2005

r. zaskarżony wyrok został uchylony i sprawa przekazana w tym zakresie do

ponownego rozpoznania wraz z rozstrzygnięciem o kosztach postępowania (pkt 2).

W skardze kasacyjnej powodów, odnoszącej się tylko do tej części wyroku

Sądu drugiej instancji, w którym w pkt 1 została oddalona apelacja w zakresie

roszczenia powodów o zapłatę 169 020 złotych, tytułem wynagrodzenia

za bezumowne korzystanie z nieruchomości za okres od 1 kwietnia 1998 r. do

31 marca 2001 r. oraz od 1 kwietnia 2002 r. do 31 marca 2005 r., zarzucono

zaskarżonemu wyrokowi naruszenie prawa materialnego przez niewłaściwe

zastosowanie art. 224 § 2 i art. 225 k.c., w szczególności przez przyjęcie,

że należne wynagrodzenie od posiadacza w złej wierze za korzystanie

z nieruchomości zabudowanej może być wyłącznie ograniczone do wynagrodzenia

za grunt, z pominięciem wynagrodzenia za budynki i infrastrukturę na tej

nieruchomości, posadowione przez powodów przed dniem wejścia pozwanej

w jej posiadanie. Skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie

sprawy do ponownego rozpoznania oraz rozstrzygnięcia o kosztach postępowania,

3

ewentualnie o uchylenie tego wyroku i zasądzenie na rzecz powodów kwoty

187 080,76 złotych wraz z odsetkami i kosztami postępowania.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną pozwana wniosła o oddalenie skargi

kasacyjnej i zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika, że została przyznana racja

powodom co do bezumownego korzystania w złej wierze z ich nieruchomości przez

pozwaną przez czas określony w wyroku, za co należy się powodom

wynagrodzenie. Podstawa prawna zasądzonego wynagrodzenia nie została

wskazana przez Sąd Apelacyjny, jednak z uzasadnienia wyroku wynika, zwłaszcza

przez odwołanie się do braku roszczenia o wynagrodzenie w razie posiadania

nieruchomości w dobrej wierze (art. 224 § 1 k.c.), że jako jego podstawę należy

uznać art. 224 § 2 i art. 225 k.c. Przepisy te stanowią w szczególności o obowiązku

wynagrodzenia właścicielowi nieruchomości za korzystanie z jego rzeczy przez

posiadacza w złej wierze i przez posiadacza w dobrej wierze od chwili, w której

dowiedział się o wytoczeniu przeciwko niemu powództwa windykacyjnego (art. 222

§ 1 k.c.). W oszczędnej w swej treści odpowiedzi na skargę kasacyjną pełnomocnik

pozwanej przyznał zasadność jej odpowiedzialności, z odwołaniem się do art. 224

§ 2 i art. 225 k.c. Zakwestionował jedynie zaskarżenie przez powodów wysokości

przyznanego wynagrodzenia.

Jednakże w tym właśnie zakresie skarga jest uzasadniona. Jak stwierdza

Sąd Apelacyjny w zaskarżonym wyroku przepisy nie określają wysokości

wynagrodzenia, więc z powołaniem się na stanowisko piśmiennictwa i powołanego

orzecznictwa oraz na przeprowadzony dowód z opinii biegłego przyznane zostało

wynagrodzenie za niezgodne z prawem korzystanie przez pozwaną

z nieruchomości gruntowej powodów. Za zasadny Sąd uznał zarzut pozwanej,

że w wynagrodzeniu nie można uwzględnić korzystania z budynków powodów,

ponieważ pozwana poniosła własne nakłady na gruncie, polegające

na wybudowaniu ogrodzenia oraz, jak to nazwano - obiektów kubaturowych, ciągów

komunikacyjnych i oświetlenia zewnętrznego. W uzasadnieniu wyroku zostało

ponadto stwierdzone, że działka jest uzbrojona w drogę o nawierzchni gruntowej,

4

linię energetyczną, sieć wodociągową, sieć kanalizacji sanitarek, linię telefoniczną.

Z tych względów nie było podstaw do uwzględnienia w wynagrodzeniu należnym

powodom - budynków, które nie zostały wniesione ich wysiłkiem finansowym

(s. 7 uzasadnienia wyroku Sądu drugiej instancji).

Ustalenia poczynione przez Sąd Apelacyjny nie wskazują na należyte

rozpoznanie sprawy. Z ustaleń tych wynika, poza wskazanymi powyżej

okolicznościami, że w chwili objęcia nieruchomości w posiadanie przez pozwaną,

nieruchomość była zabudowana garażem, zbiornikiem na gnojówkę, wybiegami

betonowymi, studnią, przyłączem energetycznym i ogrodzona. W skardze

kasacyjnej, z powołaniem się na uznaną przez Sąd opinię biegłego, powodowie

wskazali dodatkowo na infrastrukturę znajdującą się w chwili przeniesienia

posiadania na pozwaną, tj. na instalację oświetleniową, wodną, odprowadzającą

ścieki, a także, z powołaniem się na opinię innego biegłego (w sprawie I C … Sądu

Wojewódzkiego w G.) na wskazany już budynek chlewni wraz z paszarnią,

zaadaptowany przez pozwaną na budynek produkcyjny branży spożywczej wraz z

częścią socjalną i rozbudowany z kubatury 3.928 m3

do 5.512,50 m3

. Ponadto na

nieruchomości znajdował się, według powodów połączony z budynkiem chlewni

garaż kombajnu, zaadaptowany przez pozwaną na magazyn wyrobów gotowych;

inne adaptowane przez pozwaną na cele gospodarcze obiekty znajdujące się na

nieruchomości powodów zostały wymienione w uzasadnieniu Sądu drugiej

instancji. Z dokonanego wyliczenia naniesień na grunt powodów wynika, że w chwili

objęcia go w posiadanie przez pozwaną znajdowały się tam liczne budynki i

budowle, które służyły następnie pozwanej, czego nie zmienia potrzeba ich

adaptacji, rozbudowania i poniesienia nakładów finansowych przez pozwaną. Na

podstawie art. 224 § 2 i art. 225 k.c. wynagrodzenie za korzystanie w złej wierze z

nieruchomości obejmuje zarówno grunt, jak budynki, budowle i inne urządzenia,

które znajdowały się na gruncie w chwili objęcia ich w posiadanie przez

zobowiązanego, niezależnie od tego, czy zobowiązany z nich korzystał, jeżeli

obiektywnie oceniając nadawały się do wykorzystania i przedstawiały

określoną wartość.

Nie jest jasne na podstawie uzasadnienia Sądu Apelacyjnego, które

z budynków i budowli, jakiej wielkości i w jakim stanie znajdowały się na gruncie

5

powodów i zostały objęte w posiadanie przez pozwaną, a następnie

wykorzystywane przez nią do prowadzonej działalności, gdyż w uzasadnieniu nie

jest to wystarczająco wyjaśnione. Z uzasadnienia tego wynika jednak,

że niezasadne było odmówienie w ogóle wynagrodzenia za korzystanie z naniesień

znajdujących się na nieruchomości powodów, zresztą Sąd Apelacyjny nie

kwestionował takich roszczeń powodów. Podważył je tylko, ze względu

na nie mające jednak dostatecznych podstaw, stwierdzenie braku - poza gruntem -

przedmiotu roszczenia o wynagrodzenie za korzystanie z takich nieruchomości.

Należy zatem, ponownie rozpoznając sprawę w zakresie w jakim wyrok został

uchylony, rozważyć stan faktyczny, uwzględniając znajdujące się na gruncie w dniu

objęcia go w posiadanie przez pozwaną budynki, budowle i urządzenia, a także

czas korzystania z nich, mając na uwadze ich wartość i wartość po dokonanej

przez pozwaną przebudowie, rozbudowie, zasadnej rozbiórce itp. oraz powtórnie

dokonać oceny z punktu widzenia prawidłowego zastosowania art. 224 § 2

i art. 225 k.c.

Z tych względów należało na podstawie art. 39815

§ 1 k.p.c. uchylić

zaskarżony wyrok w części i w tym zakresie przekazać sprawę do ponownego

rozpoznania, przekazując także rozstrzygnięcie o kosztach postępowania

kasacyjnego na podstawie art. 108 § 2 w związku z art. 391 § 1 i art. 39821

k.p.c.

jw