III CSK 42/12

Sygn. akt III CSK 42/12

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 16 listopada 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Dariusz Dończyk (przewodniczący)

SSN Anna Owczarek (sprawozdawca)

SSN Irena Gromska-Szuster

w sprawie z powództwa Gminy Miejskiej K.

przeciwko Syndykowi masy upadłości H. P. P. (K) sp. z o.o.

w K.

przy interwencji ubocznej po stronie pozwanej Banku Zachodniego WBK S.A.

w W., T. S. sp. z o.o. w K. oraz A. L. sp. z o.o.

w K.

o rozwiązanie umowy,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej

w dniu 16 listopada 2012 r.,

skargi kasacyjnej interwenienta ubocznego Banku Zachodniego WBK S.A.

w W.

od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 5 października 2011 r.,

1. oddala skargę kasacyjną;

2. zasądza od Banku Zachodniego WBK S.A. w W. na rzecz

Gminy Miejskiej K. kwotę 5400 (pięć tysięcy czterysta)

złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego

w postępowaniu kasacyjnym.

Uzasadnienie

2

Sąd Okręgowy wyrokiem z dnia 23 lutego 2011 r. rozwiązał stosunek

użytkowania wieczystego nieruchomości położonej w K., obejmującej działki o

numerach: 124/2, 125/7, 125/8, dla której Sąd Rejonowy prowadzi księgę wieczystą

nr […] - istniejący między powódką Gminą Miejską K. a pozwaną H. P. P. (K) Sp. z

o.o. w K. i zasądził od pozwanej na rzecz powódki kwotę 107.200 zł tytułem zwrotu

kosztów postępowania. Po wydaniu orzeczenia Sąd Okręgowy wyłączył pozew

wzajemny H. P. P. (K) Sp. z o.o. w K. przeciwko Gminie Miejskiej K. o

ukształtowanie stosunku prawnego przez zmianę umowy użytkowania wieczystego

w zakresie ustalenia terminu zabudowy – co do rozpoczęcia na 24 miesiące, co do

zakończenia na 48 miesięcy od prawomocnego zakończenia sprawy, w którym jako

podstawę prawną powództwa wskazano art. 3571

k.c..

Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 5 października 2011 r. oddalił apelacje

pozwanej i interwenienta ubocznego po stronie pozwanej - Banku Zachodniego

WBK S.A. w W., zasądził od pozwanej i wskazanego interwenienta ubocznego na

rzecz powódki kwoty po 5400 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania

apelacyjnego.

Sąd odwoławczy podzielił podstawę faktyczną rozstrzygnięcia Sądu

Okręgowego. Ustalono, że Gmina Miejska K. jest właścicielem niezabudowanej

nieruchomości położonej w K., stanowiącej działki nr 124/2 o powierzchni 93 m2

, nr

125/7 o powierzchni 13.22 m2

, nr 125/8 o powierzchni 59.69 m2

, dla której

prowadzona jest przez Sąd Rejonowy księga wieczysta nr […]. Na podstawie

umowy z dnia 22 grudnia 1998 r. nieruchomość została oddana M. M. w

użytkowanie wieczyste w celu realizacji inwestycji z parkingiem wielopoziomowym

ogólnodostępnym o liczbie miejsc nie mniejszej niż 440, za wyjątkiem

supermarketu, zgodnej z planem zagospodarowania przestrzennego miasta K. W

umowie oznaczono jako terminy rozpoczęcia zabudowy 2 lata, zakończenia 4 lata,

liczone od dnia zawarcia umowy, wskazano że w przypadku użytkowania terenu w

sposób wyraźnie sprzeczny ze sposobem określonym w umowie może ona ulec

rozwiązaniu. M. M. umową z dnia 28 czerwca 1999r. przeniósł prawo użytkowania

wieczystego nieruchomości na rzecz P. G. Sp. z o.o. w W. Uchwałą Zarządu Miasta

K. z dnia 12 września 2002r. przedłużono terminy zabudowy, wskazując termin

rozpoczęcia zabudowy do dnia 31 grudnia 2002 r., a zakończenia do dnia

3

31 grudnia 2004 r. Kolejne przedłużenia terminów zakończenia zabudowy

nieruchomości wskazywały daty 31 grudnia 2005 r. i 30 listopada 2009 r. Prezydent

Miasta K. decyzją z dnia 31 grudnia 2002 r. zatwierdził projekt budowlany i wydał

pozwolenie na budowę dla P. G. sp. z o.o. w W. obejmujące kino wielo-salowe typu

Multiplex z wielokondygnacyjnym parkingiem (o mniejszej liczbie miejsc niż

wskazana w umowie o oddaniu w użytkowanie wieczyste), infrastrukturą

techniczną i komunikacyjną. W dniu 16 października 2006 r. została wydana

decyzja o ustaleniu warunków zabudowy dla przedmiotowego zamierzenia

inwestycyjnego. Umową z dnia 27 marca 2007 r. spółka P. G. sprzedała pozwanej

prawo użytkowania wieczystego nieruchomości oraz wyraziła zgodę na

przeniesienie na jej rzecz pozwolenia na budowę. W dniu 14 lutego 2007 r. spółka

H. zawarła z A. L. umowę, której przedmiotem było wykonanie zamiennego projektu

budowlanego dotyczącego dodatkowego poziomu parkingu wielopoziomowego i

dokumentacji projektowej wykonawczej dla całego obiektu. Prezydent Miasta K.

decyzją z dnia 3 października 2008 r. zatwierdził zamienny projekt budowlany oraz

zmienił wcześniejszą decyzję o pozwoleniu na budowę. Po jej uchyleniu przez

Wojewodę X. na skutek odwołania kolejną decyzją z dnia 30 stycznia 2009 r.

odmówiono zatwierdzenia projektu zamiennego i zmiany pozwolenia na budowę.

Prezydent Miasta K. decyzją z dnia 22 grudnia 2009 r. ustalił dodatkową opłatę

roczną za 2009 r. w kwocie 3.598.350 zł z tytułu niedotrzymania terminu

rozpoczęcia zagospodarowania przedmiotowej nieruchomości. W następstwie

zaskarżenia decyzja została uchylona. Powódka wezwała pozwaną do

dobrowolnego rozwiązania umowy użytkowania wieczystego i wydania

nieruchomości, pozwana nie odniosła się do tej propozycji i w dniu 13 sierpnia

2010 r. zwróciła się z wnioskiem o zmianę terminu zabudowy. Podstawą żądania

rozwiązania użytkowania wieczystego jest niedotrzymanie terminu zabudowy

nieruchomości. Pozwana zarzuciła, że jego przyczyną były nadzwyczajne

i nieprzewidywalne okoliczności, które wystąpiły na rynku finansowym i na rynku

nieruchomości, globalny kryzys gospodarczy występujący w latach 2008-2009,

przeszkody organizacyjno-prawne, przyznając jednocześnie, że w 2008 r.

zaprzestała prowadzenia inwestycji. Zdaniem Sądu pozwana jest profesjonalnym

podmiotem gospodarczym, stąd powinna mieć rozeznanie na rynku nieruchomości

4

i możliwości finansowe, tymczasem praktycznie nie zrobiła nic dla realizacji

obowiązku zabudowy, pomimo uzyskania kredytu w kwocie 16.044.050 zł,

zabezpieczonego hipoteką na przedmiotowej nieruchomości. Co do rynku to

wszystkie podmioty gospodarcze znajdowały się w podobnej sytuacji. Pozwana,

zawierając umowę, miała ponadto pełną świadomość sytuacji faktycznej i prawnej

nieruchomości, w tym odnośnie do różnicy liczby miejsc parkingowych. Wniosek

o wydanie decyzji zamiennej został zgłoszony z opóźnieniem w stosunku do

terminów zabudowy, jak też nie zawierał kompletnej dokumentacji w zakresie

wpływu zabudowy na budynki sąsiednie. Sąd wskazał, że decyzja o wymierzeniu

dodatkowej opłaty rocznej miała być środkiem dyscyplinującym pozwaną, a o tym,

że nie zamierzała ona wykonać zobowiązania co do zabudowy świadczy fakt,

iż podjęła działania zmierzające do sprzedaży prawa użytkowania wieczystego.

W tej sytuacji - zdaniem Sądu drugiej instancji - brak było podstaw do wyznaczania

dodatkowych terminów. Sąd uznał za chybione powoływanie się przez pozwanego

na zarzut nadużycia prawa (art. 5 k.c.), gdyż powódka podejmowała działania

mające umożliwić pozwanej zabudowę. Bariery administracyjno-prawne tego nie

uniemożliwiały, gdyż pozwana mogła rozpocząć inwestycję już na podstawie

zezwolenia, które przejęła. Obciążenie nieruchomości hipotekami w kwocie ponad

20 milionów zł., które wygasną na skutek rozwiązania umowy, nie mogło wpłynąć

na ocenę zgodności żądania z zasadami współżycia społecznego, gdyż pozwana

korzysta z gruntu w sposób sprzeczny z przeznaczeniem, w sposób otwarty

i wprost wskazuje, że nie posiada środków finansowych i nie podejmie się

prowadzenia inwestycji, a wnioski o przedłużenie terminu zgłaszała wyłącznie

w celu odsprzedaży. Ponadto, jako profesjonalista, powinna się liczyć z taką

czynnością właściciela. Sąd Okręgowy wskazał jako podstawę prawną

rozstrzygnięcia art. 240 k.c. oraz art. 33 ust. 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1998 r.

gospodarce nieruchomościami (jedn. tekst Dz.U. z 2010 r., Nr 102, poz. 651).

W dniu 11 października 2011 r., tj. po wydaniu orzeczenia przez sąd

odwoławczy, ogłoszono upadłość likwidacyjną pozwanej H. P. P. (K) Sp. z o.o. w K.

W postępowaniu kasacyjnym bierze udział syndyk masy upadłości.

Skargę kasacyjną na powyższy wyrok Sądu Apelacyjnego złożył interwenient

uboczny po stronie pozwanej Bank Zachodni WBK S.A. w W. (wierzyciel pozwanej)

5

powołując obie podstawy kasacyjne. W ramach podstawy naruszenia prawa

materialnego zarzucił (1) naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię

art. 240 k.c. i przyjęcie, iż przesłanka rozwiązania umowy o oddanie gruntu w

użytkowanie wieczyste przed upływem określonego w niej terminu w postaci

„korzystania z gruntu w sposób oczywiście sprzeczny z jego przeznaczeniem” jest

spełniona także wówczas, gdy termin wzniesienia określonych w umowie budynków

nie mógł być dotrzymany z przyczyn niezależnych od użytkownika wieczystego, a

sąd orzekający w przedmiocie rozwiązania umowy nie jest uprawniony ani

obowiązany do badania przyczyn niedotrzymania tego terminu; (2) błędną

wykładnię art. 33 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce

nieruchomościami (Dz. U. z 2010 r. Nr 102, poz. 651, z późn. zm.) i przyjęcie, iż

przesłanka rozwiązania umowy o oddanie gruntu w użytkowanie wieczyste przed

upływem określonego w niej terminu w postaci „korzystania z nieruchomości w

sposób sprzecznym z ustalonym w umowie” jest spełniona także wówczas, gdy

termin wzniesienia określonych w umowie budynków nie mógł być dotrzymany z

przyczyn niezależnych od użytkownika, a sąd orzekający w przedmiocie

rozwiązania umowy nie jest uprawniony ani obowiązany do badania przyczyn

niedotrzymania tego terminu; (3) niewłaściwe zastosowanie art. 5 k.c. i przyjęcie, iż

nie doszło do nadużycia prawa podmiotowego przez powoda, podczas gdy

wykorzystanie przez Gminę Miejską K. kompetencji wynikających z władztwa

administracyjnego, przysługujących jej organowi wykonawczemu, stanowiło takie

nadużycie, bowiem było sprzeczne z zasadami współżycia społecznego czynienie

użytku z prawa powoda do żądania rozwiązania umowy o oddanie gruntu w

użytkowanie wieczyste, a w szczególności stanowiło złamanie zasady lojalnego

współdziałania ze względu na dążenie przez samego powoda do zniweczenia

inwestycji, a przynajmniej z uwagi na brak współdziałania z jego strony. W ramach

podstawy dotyczącej przepisów postępowania wskazał na naruszenie (4) art. 217 §

1 i 2 k.p.c. oraz art. 227 k.p.c. w zw. z art. 382 k.p.c. poprzez zaniechanie

wyjaśnienia okoliczności mających istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy

i pominięcie przez Sąd Apelacyjny środków dowodowych zgłoszonych przez stronę

pozwaną, powołanych w szczególności na okoliczność ustalenia przyczyn braku

wzniesienia budynków przewidzianych w umowie o oddanie gruntu w użytkowanie

6

wieczyste, podczas gdy przyczyny te miały kluczowe znaczenie dla rozstrzygnięcia

sprawy, a także poprzez brak oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego,

co w konsekwencji doprowadziło do nie wyjaśnienia istotnych okoliczności sprawy

i tym samym miało istotny wpływ na wynik sprawy; (5) art. 177 § 1 pkt 1 k.p.c.

w zw. z art. 1821

§ 1 k.p.c. polegające na nieuwzględnieniu wniosku skarżącego

o zawieszenie postępowania z urzędu przed wydaniem wyroku przez Sąd

Apelacyjny, pomimo iż rozstrzygnięcie sprawy zależało od wyniku innego

toczącego się postępowania cywilnego, tj. postępowania przed Sądem Rejonowym

w K. z wniosku skarżącego o ogłoszenie upadłości, co na podstawie art. 1821

§ 1

k.p.c. skutkowałby umorzeniem postępowania, co miało istotny wpływ na

rozstrzygnięcie sprawy; (6) art. 218 k.p.c. w zw. z art. 317 § 1 i 2 k.p.c., które w

efekcie doprowadziło do nie rozpoznania istoty sprawy wniesionej w ramach

powództwa wzajemnego – poprzez uznanie przez Sąd Apelacyjny, iż sprawa

zawisła przed Sądem Okręgowym w K. z powództwa wzajemnego nie miała

charakteru prejudycjalnego w stosunku do powództwa głównego, a zatem możliwe

było rozpoznanie powództwa głównego bez wcześniejszego lub jednoczesnego

rozpoznania powództwa wzajemnego, co mogło mieć istotny wpływ na wynik

sprawy; (7) art. 79 k.p.c. oraz art. 214 § 1 k.p.c. w zw. z art. 80 k.p.c. polegające na

nie zawiadomieniu interwenienta ubocznego w sprawie A. L. sp. z o.o. z siedzibą w

K., o terminie rozprawy apelacyjnej w dniu 5 października 2011 r., co uniemożliwiło

mu podejmowanie czynności procesowych dopuszczalnych według stanu sprawy,

do czego uprawniony był na podstawie art. 79 k.p.c., w szczególności – pozbawiło

go możliwości wzięcia czynnego udziału w sprawie i popierania stanowiska

pozwanego oraz drugiego interwenienta ubocznego – Banku Zachodniego WBK

S.A., co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Skarżący wniósł o uchylenie

zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania

ewentualnie, jeżeli podstawa naruszenia przepisów postępowania okaże się

nieuzasadniona, uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie powództwa

głównego w całości oraz zasądzenie od strony powodowej na rzecz pozwanego

zwrotu kosztów postępowania.

Powódka Gmina Miejska K. wnosiła o oddalenie skargi i zasądzenie kosztów

zastępstwa procesowego wg norm.

7

Sąd Najwyższy zważył:

1. Naruszenie przepisów prawa procesowego tylko wówczas może stanowić

skuteczną podstawę kasacyjną, gdy wykazany zostanie jego wpływ na

rozstrzygnięcie sprawy. Oznacza to nie tylko, że dane uchybienia bezpośrednio lub

pośrednio miały lub mogły mieć wpływ na rozstrzygnięcie sprawy ale i że były one

tego rodzaju lub wystąpiły w takim natężeniu, że ukształtowały lub mogły

ukształtować treść zaskarżonego orzeczenia (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia

17 marca 2006 r., I CSK 63/05, nie publ.). Naruszone przepisy muszą mieć ponadto

charakter istotny. Kwalifikacji takiej, jak trafnie wskazał Sąd odwoławczy, nie można

przypisać uchybieniu Sądu Okręgowego polegającemu na okresowym

pozostawieniu bez biegu powództwa wzajemnego o ukształtowanie stosunku

prawnego w oparciu o art.. 3571

k.c.. Jakkolwiek zasadą jest łączne

rozpoznawanie obu powództw, to rozstrzygnięcia nie muszą zapaść jednocześnie,

o czym świadczy m.in. dopuszczalność zarządzania oddzielnych rozpraw

i wydawania wyroków częściowych. W przedmiotowej sprawie, zważywszy na

kilkuletnią bierność pozwanej w zakresie wykonania obowiązku zabudowy

i działania podjęte w celu odsprzedaży prawa, oczywisty był instrumentalny

charakter powództwa wzajemnego zmierzającego do odwleczenia wydania

rozstrzygnięcia. Sądy mogły ponadto w sprawie głównej samodzielnie dokonać

ustaleń niezbędnych dla własnego rozstrzygnięcia w przedmiocie żądania

rozwiązania stosunku prawnego. Podobnie nie mógł się okazać skuteczny zarzut

nie zawieszenia postępowania odwoławczego w związku z równoległym

zgłoszeniem przez pozwaną wniosku o ogłoszenie upadłości. Zawieszenie

postępowania na podstawie art. 177 § 1 pkt 1 k.p.c. ma charakter fakultatywny

i pozostawione jest uznaniu sądu. Wydanie postanowienia o zawieszeniu powinno

nastąpić nie tylko wówczas, gdy przemawiają za tym względy celowości i interes

strony, ale i występuje stosunek prejudycjalności. Oznacza to, że orzeczenie które

ma zapaść w innej sprawie powinno stanowić przesąd dla rozpoznawanej sprawy

a jego treść, pośrednio poprzez powagę rzeczy osądzonej, kształtować treść

rozstrzygnięcia. Sytuacja taka nie zachodziła w przedmiotowym wypadku.

Ewentualne ogłoszenie upadłości pozwanej mogłoby mieć tylko taki wpływ,

że ubezskuteczniłoby roszczenie powódki wobec konieczności umorzenia

8

postępowania (art. 1821

k.p.c.) i powodowałoby wejście prawa użytkowania

wieczystego w skład masy upadłości. Nie jest bowiem dopuszczalne rozwiązanie

użytkowania wieczystego przez właściciela nieruchomości po ogłoszeniu upadłości,

jeżeli użytkowanie wieczyste stanowi składnik masy upadłości (por. uchwała Sądu

Najwyższego z dnia 6 kwietnia 1995 r., III AZP 5/95, OSNAPiUS 1995, nr 19,

poz. 235, która zachowała aktualność po zmianie stanu prawnego). W sytuacji

gdy niewypłacalność pozwanej, będącej spółką celową powołaną dla realizacji

inwestycji na terenie spornej nieruchomości, i niemożność kontynuowania przez

nią działalności nie budziły wątpliwości wydanie postanowienia w przedmiocie

zawieszenia w istocie godziłoby w interes powódki, jako podmiotu, któremu

przysługuje prawo własności objęte ochroną konstytucyjną. Z tych przyczyn

zarzuty naruszenia art. 218 k.p.c. w zw. z art. 317 § 1 i 2 k.p.c. art. 177 § 1 pkt 1

k.p.c. w zw. z art. 1821

§ 1 k.p.c. nie stanowią usprawiedliwionej podstawy

kasacyjnej. Przymiotu takiego nie ma także odwołanie się do art. 79 k.p.c. oraz art.

214 § 1 k.p.c. w zw. z art. 80 k.p.c., gdyż ewentualne uchybienie polegające na nie

zawiadomieniu innego interwenienta ubocznego, tj. A. L. sp. z o.o. z siedzibą w K.

nie może być zakwalifikowane jako zarzut skutecznie przysługujący osobie trzeciej

wnoszącej skargę kasacyjną. Nie doszło również do pogwałcenia przepisów

postępowania, oznaczonych przez skarżącego jako art. 217 § 1 i 2 k.p.c. oraz art.

227 k.p.c. w zw. z art. 382 k.p.c. Sąd odwoławczy wyjaśnił wszystkie istotne

okoliczności i przeprowadził dowody mające znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy.

Okoliczności relewantne dla rozstrzygnięcia, tj. fakt, przyczyny nie wzniesienia

budynków przewidzianych w umowie przez pozwaną, brak możliwości wywiązania

się z umowy w dacie wydawania rozstrzygnięcia i podjęcie działań mających na

celu odsprzedaż prawa użytkowania wieczystego były ponadto w większości

bezsporne między stronami, lub przyznane przez pozwaną. Kwestie ich oceny, co

do której wystąpiły różnice między stronami, i kwalifikacji jako przesłanki

rozwiązania stosunku prawnego objęte są kognicją sądu.

Konsekwentnie, wobec braku uzasadnionych podstaw kasacyjnych

dotyczących podstawy faktycznej rozstrzygnięcia, Sąd Najwyższy jest nią

związany.

9

2. Chybiona jest podstawa kasacyjna dotycząca naruszenia prawa

materialnego. Samodzielne powołanie przez skarżącego zarzutów obejmujących

błędną wykładnię art. 240 k.c. i art. 33 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r.

o gospodarce nieruchomościami nakazuje w pierwszej kolejności odnieść się do

relacji pomiędzy wskazanymi normami, regulującymi kwestię rozwiązania stosunku

prawnego użytkowania wieczystego. Orzecznictwo sądowe i nauka prawa, mimo

częściowej rozbieżności sformułowań we wskazanych przepisach, jednolicie

przyjmują, że brak podstaw do różnicowania przesłanek rozwiązania (por. wyrok

Sądu Najwyższego z dnia 8 grudnia 2010 r., V CSK 168/10, nie publ.).

Zgodnie wskazuje się również, że art. 240 k.c. nie jest źródłem roszczenia, które

wynika z art. 33 ust. 3 u.g.n., a art. 33 ust. 3 u.g.n. nie stanowi przepisu

szczególnego wobec art. 240 k.c.. Wykładnia wskazanych norm dokonana przez

Sąd Apelacyjny, wbrew twierdzeniom skarżącego, odpowiada utrwalonemu

rozumieniu w orzecznictwie pojęcia „przeznaczenia” jako celu jakiemu ma służyć

nieruchomość, „sposobu korzystania” jako konkretnej formy, metody lub trybu

wykorzystania, sposobu, który musi odpowiadać przeznaczeniu nieruchomości

(wyrok Sądu Najwyższego z dnia 29 czerwca 2007 r., I CSK 133/07, nie publ.,

wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 grudnia 2010 r., V CSK 414/09, nie publ., z dnia

19 listopada 2002 r. IV CKN 1476/00, niepubl., wyrok Sądu Najwyższego z dnia

28 stycznia 2011 r., I CSK 132/10, niepubl.). Nie zachodzi także dysharmonia

między wykładnią wskazanych przepisów w zakresie kognicji sądu odnośnie do

przesłanek podmiotowych rozwiązania umowy, dokonaną przez sąd meriti,

a przyjętą w judykaturze. Zwrot „oczywiście” jest jedynie kwantyfikatorem oceny

stanu faktycznego realizacji umowy, podkreślającym brak wątpliwości, pewność

stanu rzeczy, a nie przyczyn i ich związku z podmiotem prawa. Z tych względów

nie można się zgodzić ze stanowiskiem uznającym, że pojęcie ”oczywiste” należy

interpretować także jako „niczym nie usprawiedliwione”, niezawinione (por. wyrok

Sądu Najwyższego z dnia 30 maja 2003r., III CKN 1409/00, nie publ., wyrok Sądu

Najwyższego z dnia 8 grudnia 2010r., V CSK 168/10, nie publ.). Podkreślając,

że stosunek prawny użytkowania wieczystego ma charakter prawa celowego

(ius in re aliena), ustanawianego dla realizacji i podporządkowanego oznaczonemu

celowi gospodarczemu, wskazuje się w judykaturze, że jego treść kształtuje

10

umowa. Jako przykłady oczywistej sprzeczności i korzystania niezgodnie

z przeznaczeniem przytoczyć należy orzeczenia odnoszące się do niezachowania

terminu zabudowy poprzez nie wzniesienie budynku o oznaczonym przeznaczeniu

(por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 13 lutego 2002 r., IV CKN 661/00, nie publ.,

cyt. wyrok Sądu Najwyższego I CSK 132/10, wyrok Sądu Najwyższego z dnia

27 października 2010 r., V CSK 120/10, nie publ., wyrok Sądu Najwyższego z dnia

3 czerwca 2011 r., III CSK 281/10, nie publ.), czynienia przygotowań do sprzedaży

wskazujących na brak zdecydowanej woli realizowania inwestycji na gruncie, oceny

jako niewystarczającego przystąpienia do prac inwestycyjnych po podjęciu przez

właściciela działań zmierzających do rozwiązania użytkowania wieczystego

(por. cyt. wyrok Sądu Najwyższego I CSK 132/10, wyrok Sądu Najwyższego z dnia

24 lipca 2003 r., I CKN 891/00, nie publ.), faktycznego niekorzystania z gruntu

(cyt. wyrok III CSK 281/10), niedokonania rozbiórki budynków wbrew

postanowieniom umowy o ustanowieniu użytkowania wieczystego (por. uchwała (7)

Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 listopada 1998 r., OPS 7/98, ONSA

1999, nr 1, poz. 9), działań użytkownika polegających na zaniedbaniu zabytkowego

obiektu na nieruchomości i wymuszaniu czynności właściciela zmieniających

umowę (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 6 czerwca 2012 r., III CSK 289/11,

nie publ.). Co do badania przyczyn niewykonania zobowiązania i uzasadnionych

podstaw, jako przesłanek rozwiązania stosunku prawnego użytkowania

wieczystego, w zasadzie zgodnie przyjmuje się, mając na uwadze trwałość prawa

użytkowania wieczystego mimo jego charakteru terminowego, fakultatywność rozwiązania

nawet w sytuacji wystąpienia uzasadniających je przyczyn, wyjątkowość konstrukcji

prawnej rozwiązania umowy w drodze prawnej czynności jednostronnej, że -

stosując wykładnię celowościową - należy je wyjaśnić i ocenić także pod kątem istnienia

okoliczności, za które użytkownik wieczysty nie ponosi odpowiedzialności (por. wyrok

Sądu Najwyższego z dnia 8 grudnia 2010 r., V CSK 414/09, OSNC ZD 2011, nr 2, V CSK

163/11).

Orzeczenie Sądu odwoławczego w przedmiotowej sprawie nie uchybia

wskazanym zasadom, gdyż dokonano trafnej wykładni, a w następstwie prawidłowej

subsumcji pod wskazane jako podstawa rozstrzygnięcia przepisy art. 240 k.c. i art. 33

ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami.

11

3. Nie znajduje uzasadnienia zarzut skargi kasacyjnej dotyczący niewłaściwego

zastosowania art. 5 k.c. poprzez przyjęcie, iż nie doszło do nadużycia prawa

podmiotowego przez powoda, mimo że wykorzystanie przez Gminę Miejską K.

kompetencji wynikających z władztwa administracyjnego podczas postępowania

dotyczącego pozwolenia na budowę, stanowić miało takie nadużycie.

W odniesieniu do nieruchomości Gmina K. występowała w podwójnej roli właściciela

i organu władzy publicznej, realizując czynności z zakresu dominium i imperium. Sąd

Apelacyjny zasadnie stwierdził, że materiał sprawy nie daje podstaw do przyjęcia

wystąpienia w toku postępowania administracyjnego po stronie samorządu uchybień

skutkujących wydłużeniem postępowania i niemożnością realizacji inwestycji przez

pozwaną. Przeciwnie - potwierdza on jednoznacznie brak przygotowania finansowego,

organizacyjnego i prawnego pozwanej, kilkuletnie zaniechanie prowadzenia prac

zmierzających do wykonania umowy. Nie można nie zauważyć że powódka, także

jako właściciel, zachowywała daleko idącą lojalność i współdziałała z użytkownikami

wieczystymi w realizacji założonego celu. Świadczą o tym w szczególności

czterokrotna zmiana terminu realizacji inwestycji, wystąpienie o rozwiązanie umowy

po upływie ponad dziesięciu lat od jej zawarcia, ponadto w sytuacji, gdy utrzymywał

się stan oczywistego niewykorzystywania jej zgodnie z przeznaczeniem i brak było

szans na wywiązanie się przez pozwaną z przyjętego zobowiązania w przyszłości.

Interes majątkowy wierzycieli pozwanej, na który powołuje się skarżący, w jej

relacji prawnej z powódką pozbawiony jest znaczenia prawnego. Jak trafnie

wskazał Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 14 października 1998 r. (II CKN 928/05,

OSN 1999 nr 4 poz. 75) „przy uwzględnieniu, iż Rzeczypospolita Polska jest

demokratycznym państwem prawnym, urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości

społecznej (art. 2 Konstytucji z dnia 2 kwietnia 1997 r.) należy przyjąć, że klauzule

generalne ujęte w art. 5 k.c. wyrażają idee słuszności w prawie i wolności ludzi oraz

odwołują się do powszechnie uznawanych wartości w kulturze naszego

społeczeństwa. Ujmując więc rzecz ogólnie, można przyjąć, że przez zasady

współżycia społecznego należy rozumieć podstawowe zasady etycznego

i uczciwego postępowania. Można więc odwoływać się do takich znanych pojęć,

jak zasady słuszności, zasady uczciwego obrotu, zasady uczciwości czy lojalności"

. Odnosząc wskazaną klauzulę generalną do okoliczności sprawy i wypełniając ją

12

konkretną treścią Sąd Apelacyjny trafnie przyjął brak podstaw do przyjęcia

naruszenia przez powódkę przysługującego jej prawa podmiotowego.

Wobec braku uzasadnionych podstaw kasacyjnych Sąd Najwyższy oddalił

skargę powoda (art. 39814

k.p.c.). O kosztach postępowania kasacyjnego

postanowiono w oparciu o zasadę odpowiedzialności za wynik sprawy art. 108 § 1

w zw. z art. 98 § 1, art. 39821

i art. 391 § 1 k.p.c..