III CZP 70/12

Sygn. akt III CZP 70/12

UCHWAŁA

Dnia 14 listopada 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Henryk Pietrzkowski (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Wojciech Katner

SSA Władysław Pawlak

w sprawie z powództwa J. D.

przeciwko M. R.

o zapłatę,

po rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnym

w dniu 14 listopada 2012 r.,

zagadnienia prawnego przedstawionego przez Sąd Okręgowy

postanowieniem z dnia 14 czerwca 2012 r.,

"Czy datą początkową, od której należy liczyć

dwutygodniowy termin do złożenia wniosku o wydanie

postanowienia, przyznającego wierzycielowi koszty postępowania

zabezpieczającego, a określonego w art. 745 § 2 k.p.c.,

winna być data faktycznego uprawomocnienia się postanowienia

komornika o ustaleniu kosztów postępowania zabezpieczającego

po upływie terminu dla stron do ewentualnego wniesienia

zażalenia na to postanowienie, czy też data - w praktyce

znacznie późniejsza, w której komornik dokonał stwierdzenia

prawomocności postanowienia o ustaleniu kosztów postępowania

zabezpieczającego?"

podjął uchwałę:

2

Wniosek wierzyciela o przyznanie kosztów postępowania

zabezpieczającego, powstałych w związku z wykonaniem

zabezpieczenia uzyskanego na podstawie art. 47919a

k.p.c.,

obowiązującego do dnia 2 maja 2012 r., powinien być złożony

w terminie dwóch tygodni od dnia uprawomocnienia się

postanowienia komornika o ustaleniu tych kosztów (art. 745 § 2

k.p.c. per analogiam).

3

Uzasadnienie

Przedstawione do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne powstało przy

rozpoznawaniu przez Sąd Okręgowy zażalenia na postanowienie Sądu

Rejonowego, oddalające wniosek wierzyciela, złożony na podstawie art. 745 § 1

k.p.c., o przyznanie – powstałych w związku z wykonaniem zabezpieczenia

uzyskanego na podstawie art. 47919a

k.p.c. - kosztów postępowania

zabezpieczającego.

Sąd pierwszej instancji, stosując w drodze analogii art. 745 § 2 k.p.c.,

stwierdził, że przewidziany w tym przepisie dwutygodniowy termin do złożenia

wniosku o przyznanie kosztów postępowania zabezpieczającego, należy liczyć od

uprawomocnienia się postanowienia komornika, na podstawie którego ustalone

zostały koszty wykonania zabezpieczenia (art. 770 w zw. z art. 743 § 1 k.p.c.).

Skoro postanowienie komornika z dnia 3 października 2011 r. uprawomocniło się

13 października 2011 r., wniosek wierzyciela o przyznanie kosztów postępowania

zabezpieczającego złożony w dniu 20 grudnia 2011 r., należało oddalić.

Sąd Okręgowy powziął wątpliwość odnośnie do sposobu liczenia terminu do

złożenia wniosku, który był przedmiotem rozstrzygnięcia przez Sąd pierwszej

instancji, wskazując na celowość jego liczenia od dnia, w którym komornik

stwierdził prawomocność postanowienia ustalającego koszty wykonania

zabezpieczenia. W uzasadnieniu przedstawionego zagadnienia prawnego

wskazano, że sądy powszechne oddalają przedmiotowe wnioski jako

przedwczesne w sytuacji, gdy - mimo zachowania dwutygodniowego terminu

liczonego od uprawomocnienia się postanowienia komornika - składane są bez

postanowienia stwierdzającego ich prawomocność. Sąd Okręgowy podniósł,

że uzyskanie takiego postanowienia, które komornik wydaje na podstawie art. 364

§ 1 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. nie jest możliwe w tym terminie.

W rozpoznanej sprawie komornik nie wydał takiego postanowienia,

ograniczając się do zaopatrzenia postanowienia wydanego na podstawie art. 770

k.p.c., biurową wzmianką o prawomocności, która ma jedynie znaczenie techniczne

i nie wywołuje żadnych skutków procesowych.

4

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zagadnienie dotyczące rozstrzygania o kosztach postępowania

zabezpieczającego w sytuacji, gdy powstały one po wydaniu przez sąd orzeczenia

kończącego postępowanie w sprawie było przedmiotem rozważań – w przypadku

nakazu zapłaty, będącego tytułem zabezpieczenia (art. 492 § 1 k.p.c.).

Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 22 września 1995 r., III CZP117/95 (OSNC 1995,

nr 12, poz. 179) wyjaśnił, że brak regulacji w tym zakresie należy wypełnić przez

zastosowanie w drodze analogii art. 745 § 2 k.p.c. w brzmieniu wówczas

obowiązującym. Oznaczało to, że wniosek o przyznanie kosztów postępowania

zabezpieczającego, którymi z reguły są koszty wykonania zabezpieczenia przez

komornika, powinien być złożony w terminie dwóch tygodni, liczonym od chwili

uprawomocnienia się postanowienia komornika o ustaleniu tych kosztów (art. 770

w zw. z art. 743 § 1 k.p.c.). Pogląd ten spotkał się z aprobatą przedstawicieli nauki

oraz podtrzymany został w orzecznictwie (wyroki Sądu Najwyższego z dnia

26 stycznia 2001 r., II CKN 366/00, Prawo Bankowe 2001, nr 4, s. 20 oraz z dnia

9 maja 2002 r., II CKN 639/00, nie publ.).

Znowelizowany na podstawie ustawy z 2 lipca 2004 r. o zmianie ustawy –

Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 172,

poz. 1804) art. 745 § 1 k.p.c. stanowi, że o kosztach postępowania

zabezpieczającego sąd rozstrzyga w orzeczeniu kończącym postępowanie

w sprawie, a o kosztach postępowania zabezpieczającego powstałych później

rozstrzyga na wniosek sąd, który udzielił zabezpieczenia. Nowelizacją nie została

objęta kwestia, w jakim terminie powinien zostać złożony wniosek o przyznanie

kosztów postępowania zabezpieczającego powstałych po uprawomocnieniu

się orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie. Aktualne pozostało zatem –

podobnie jak w okresie obowiązywania art. 745 § 1 k.p.c. w brzmieniu

sprzed nowelizacji – zastosowanie w drodze analogii unormowania przyjętego

w art. 745 § 2 k.p.c. W rozważanym przypadku oznacza to, że dwutygodniowy

termin do wystąpienia z wnioskiem o przyznanie kosztów zabezpieczenia

uzyskanego na podstawie wyroku sądu pierwszej instancji stanowiącego z chwilą

wydania tytuł zabezpieczenia (art. 47919a

k.p.c.), należy liczyć od dnia

uprawomocnienia się postanowienia komornika ustalającego koszty postępowania

5

zabezpieczającego. Powołany art. 47919a

k.p.c. został uchylony na podstawie

ustawy z 16 września 2011 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego

oraz niektórych innych ustaw, Dz. U. Nr 233, poz.1381), która weszła w życie

z dniem 3 maja 2012 r.

Za przyjęciem poglądu, że jedyną chwilą, która jest miarodajna dla uznania,

że bieg tego terminu rozpoczął się po uprawomocnieniu się postanowienia

komornika o ustaleniu kosztów zabezpieczenia, nie zaś po dniu, w którym komornik

zaopatrzył to postanowienie wzmianką o stwierdzeniu jego prawomocności,

przemawiają następujące względy.

Stwierdzenie prawomocności orzeczenia na podstawie art. 364 § 1 k.p.c. ma

charakter wyłącznie deklaratywny i w żadnej mierze nie wpływa na datę

rzeczywistego uprawomocnienia się orzeczenia (por. wyrok Sądu Najwyższego

z 5 lipca 2002 r., III CKN 657/00, OSP 2004, nr 2, poz. 18). Bez znaczenia w tym

zakresie jest tym bardziej zaopatrzenie postanowienia komornika w biurową

wzmiankę o stwierdzeniu prawomocności. Wskazane czynności mogą być

i z reguły są dokonywane – co potwierdza przypadek w rozstrzyganej sprawie –

po długim czasie od uprawomocnienia się orzeczenia.

Oczekiwanie na zaopatrzenie postanowienia komornika w biurową wzmiankę

o stwierdzeniu prawomocności bądź wydania postanowienia o stwierdzeniu

prawomocności prowadziłoby do rozwiązania nieracjonalnego, a ponadto

powodowałoby, że bieg wspomnianego terminu rozpoczynałby się od dokonania

czynności niemającej żadnego znaczenia prawno-procesowego, albo wprawdzie

mającej taki charakter, ale dokonywanej przede wszystkim na potrzeby wykonania

orzeczeń z reguły nienadających się do egzekucji, nie zaś w celu otwarcia się

terminu do dokonania czynności procesowej, którą w rozpatrywanym przypadku

było złożenie wniosku o przyznanie kosztów postępowania zabezpieczającego.

Wbrew rozumowaniu zaprezentowanemu w uzasadnieniu przedstawionego

zagadnienia prawnego, liczenie wspomnianego terminu od rzeczywistego

uprawomocnienia się postanowienia komornika o ustaleniu kosztów postępowania

zabezpieczającego, nie jest obciążone ryzykiem utraty roszczenia o zwrot tych

kosztów z powodu niezachowania terminu. Postanowienie komornika ustalające

6

koszty postępowania zabezpieczającego ma w sprawie o przyznanie tych kosztów

znaczenie prejudycjalne, jest bowiem konieczne, aby sąd mógł rozstrzygnąć

o zwrocie kosztów postępowania zabezpieczającego. Dopóki postanowienie

komornika nie stanie się prawomocne, sąd nie może rozstrzygnąć o roszczeniu

o zwrot kosztów postępowania zabezpieczającego. W razie zatem złożenia

wniosku o przyznanie kosztów postępowania zabezpieczającego przed

uprawomocnieniem się postanowienia komornika o ustaleniu ich wysokości, nie

zachodzi konieczność – wbrew sugestii Sądu Okręgowego – oddalenia tego

wniosku, jako przedwczesnego, lecz sąd powinien wstrzymać się z rozpoznaniem

wniosku do chwili jego uprawomocnienia, co z reguły stwierdzi po zbadaniu akt

komorniczych. W razie natomiast powzięcia wiadomości, że postanowienie

komornika zostało zaskarżone, sąd stosując art. 177 § 1 pkt 1 w zw. z art. 13 § 2

k.p.c. może zawiesić postępowanie w sprawie o przyznanie kosztów postępowania

zabezpieczającego, nie budzi bowiem wątpliwości, że postępowanie w sprawie

ustalenia kosztów postępowania zabezpieczającego jest innym postępowaniem

cywilnym w rozumieniu art. 177 § 1 pkt 1 k.p.c.

Należało więc uznać, że złożony na podstawie art. 745 § 1 k.p.c. wniosek

wierzyciela o przyznanie kosztów postępowania zabezpieczającego, powstałych

w związku z wykonaniem zabezpieczenia uzyskanego na podstawie art. 47919a

k.p.c., obowiązującego do dnia 2 maja 2012 r., powinien być złożony w terminie

dwóch tygodni od dnia uprawomocnienia się postanowienia komornika o ustaleniu

tych kosztów (art. 745 § 2 k.p.c. per analogiam).

Z tych względów Sąd Najwyższy orzekł, jak w uchwale (art. 390 k.p.c.).