V CSK 530/11

Sygn. akt V CSK 530/11

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 15 listopada 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Zbigniew Kwaśniewski (przewodniczący)

SSN Jan Górowski

SSN Hubert Wrzeszcz (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa H. R.

przeciwko Spółdzielni Mieszkaniowej Lokatorsko-Własnościowej "E."

w W.

o nakazanie złożenia oświadczenia woli,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 15 listopada 2012 r.,

skargi kasacyjnej strony pozwanej od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 17 sierpnia 2011 r.,

oddala skargę kasacyjną.

2

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 12 kwietnia 2011 r. Sąd Okręgowy oddalił powództwo o

zobowiązanie pozwanej do złożenia oświadczenia woli, że ustanawiana ona na

rzecz powódki odrębną własności lokalu mieszkalnego, położonego w W. przy ul.

R.[…], wraz z odpowiednim udziałem we współwłasności nieruchomości wspólnej.

Sąd ustalił, że powódka jest członkiem pozwanej Spółdzielni i ma

spółdzielcze własnościowe prawo do wyżej wskazanego lokalu mieszkalnego.

W dniu 2 sierpnia 2007 r. złożyła ona wniosek o ustanowienie odrębnej własności

tego lokalu.

Uchwałą nr 2/2007 z dnia 18 stycznia 2007 r. Rada Nadzorcza Spółdzielni,

działając na podstawie § 107 ust. 2 statutu, postanowiła - w związku

z uwłaszczaniem spółdzielni, polegającym na przekształceniu prawa użytkowania

gruntu, na którym zostały wzniesione budynki, w prawo własności - utworzyć

z dniem 1 lutego 2007 r. fundusze uwłaszczeniowe. Środki zgromadzone na tych

funduszach miały być przeznaczane na wydatki związane z przeprowadzeniem

uwłaszczenia.

Pismem z dnia 28 listopada 2008 r. Zarząd Spółdzielni poinformował

powódkę, że warunkiem uwzględnienia jej wniosku o ustanowienie odrębnej

własności lokalu jest uregulowanie zadłużenia wobec Spółdzielni z tytułu opłat

eksploatacyjnych, kosztów nabycia gruntu, rozliczenia kosztów funduszu

uwłaszczeniowego i wpłat na fundusz uwłaszczeniowy.

W pismach z dnia 28 grudnia 2008 r. i z dnia 24 sierpnia 2009 r. powódka

bezskutecznie wzywała pozwaną do ustanowienia odrębnej własności lokalu,

podnosząc, że Spółdzielnia nie może uzależniać dokonania tej czynności prawnej

od wcześniejszego uregulowania przez nią zadłużenia z tytułu opłat na fundusz

uwłaszczeniowy. Pod koniec marca 2011 r. zadłużenie powódki z tego tytułu

wynosiło 1438,12 zł. Według stanu z chwili orzekania powódka nie miała zaległości

z tytułu opłat eksploatacyjnych, uiszczała też na bieżąco zaliczki na fundusz

uwłaszczeniowy.

3

Zdaniem Sądu Okręgowego nie ma podstaw do uwzględnienia powództwa,

ponieważ powódka nie spełniła wymagania przewiedzianego w art. 1714

ust. 1 pkt 2

ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o spółdzielniach mieszkaniowych (tekst jedn.:

Dz. U. 2003 r., Nr 119, poz. 1116 ze zm.; dalej – „u.s.m.”), tj. nie uregulowała części

opłat na rzecz funduszu uwłaszczeniowego.

Zaskarżonym wyrokiem Sąd Apelacyjny zmienił wyrok Sądu pierwszej

instancji i uwzględnił powództwo oraz orzekł o kosztach procesu za obie instancje.

Sąd Apelacyjny uznał, że nie mają znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy –

ze względu na wydany wyrok reformatoryjny – zakwestionowane przez powódkę

dokonane przez Sąd Okręgowy ustalenia faktyczne dotyczące wysokości

zadłużenia powódki wobec Spółdzielni; ich weryfikacja jest zatem zbędna.

Zaaprobował natomiast pozostałe ustalenia faktyczne i uznał je za własne.

Sąd odwoławczy podzielił zarzut apelującej, że wyrok Sądu pierwszej

instancji został wydany z naruszeniem art. 1714

ust. 1 u.s.m. Wynikający z tego

przepisu obowiązek spłaty przez członka spółdzielni zadłużenia z tytułu opłat

przewidzianych w art. 4 ust. 1 u.s.m. nie obejmuje – zdaniem Sądu drugiej instancji

– opłat na rzecz funduszu uwłaszczeniowego. Zadłużenie z tytułu opłat, o których

mowa w art. 4 ust. 1 u.s.m., ogranicza się bowiem do kosztów związanych

z eksploatacją i utrzymaniem nieruchomości w częściach przypadających na lokale

członków spółdzielni, którym przysługują spółdzielcze prawa do lokali, oraz

eksploatacją i utrzymaniem nieruchomości stanowiących mienie spółdzielni,

zwanych opłatami eksploatacyjnymi. Zadłużenie członka spółdzielni z opłatami

innymi niż opłaty eksploatacyjne nie stanowi – wbrew stanowisku Sądu

Okręgowego – przeszkody do ustanowienia odrębnej własności lokalu. Sąd

podkreślił, że opłaty na fundusz uwłaszczeniowy nie służą do pokrycia – tak, jak

opłaty eksploatacyjne – kosztów związanych z eksploatacją i utrzymaniem

nieruchomości, a związanych z uwłaszczeniem spółdzielni, czyli przekształceniem

prawa użytkowania wieczystego gruntu w prawo własności. Ponadto zmiana prawa

do gruntu nie jest konieczna, niezbędna do korzystania z mienia spółdzielni

i przysługujących członkom lokali. Opłaty na fundusz uwłaszczeniowy nie spełniają

także przewidzianego w art. 4 ust. 1 u.s.m. wymagania dotyczącego opłat

4

eksploatacyjnych, aby pobieranie opłat było zgodne z postanowieniami statutu.

Statut Spółdzielni nie reguluje bowiem kwestii pobierania opłat na fundusz

uwłaszczeniowy.

W skardze kasacyjnej, opartej na obu podstawach, pozwana zarzuciła

naruszenie art. 1714

w związku z art. 4 ust. 1 i 63

u.s.m., art. 78 § 2 ustawy z dnia

16 września 1982 r. prawo spółdzielcze (tekst jedn.: Dz. U. z 2003 r., Nr 188,

poz. 1848 ze zm.; dalej – „prawo spółdzielcze”) w związku z § 45 ust. 1, § 45 ust. 3

i § 107 statutu Spółdzielni oraz art. 233 k.p.c. Powołując się na te podstawy,

wniosła o „zmianę wyroku Sądu Apelacyjnego i oddalenie apelacji (…) oraz

zwolnienie strony pozwanej od obowiązku ponoszenia kosztów postępowania przed

I i II instancją”.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Naruszenie art. 233 k.p.c. polega – zdaniem skarżącej – na sprzeczności

istotnych ustaleń Sądu z treścią zebranego w sprawie materiału, w szczególności

przez pominięcie określonych postanowień statutu pozwanej spółdzielni.

Zgodnie z art. 3983

§ 3 k.p.c. podstawą skargi kasacyjnej nie mogą być

zarzuty dotyczące ustalenia faktów i oceny dowodów. W związku z tym należy

przypomnieć, iż w orzecznictwie wyjaśniono, że w wprawdzie przytoczony przepis

nie wskazuje exspresis verbis przepisów prawa, których naruszenie, w związku

z ustaleniem faktów i przeprowadzaniem dowodów, może być przedmiotem

zarzutów wypełniających drugą podstawę kasacyjną, jednakże nie ulega

wątpliwości, że obejmuje on art. 233 k.p.c., regulujący zasady oceny wiarygodności

i mocy dowodów (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 23 września

2005 r., III CSK 13/05, OSNC 2006, nr 4, poz. 76, wyroku Sądu Najwyższego

z dnia 26 kwietnia 2006 r., V CSK 11/06, z dnia 11 grudnia 2008 r., II CSK 356/06,

z dnia 13 sierpnia 2008 r., I CSK 83/08 i z dnia 20 marca 2009 r., niepubl.).

Poza tym, nie mogło dojść do naruszenia art. 233 k.p.c. w sposób wskazany

w uzasadnieniu omawianej podstawy kasacyjnej, gdyż wada zaskarżonego wyroku

polegająca – w przekonaniu skarżącej – na pominięciu przy orzekaniu części

materiału sprawy, mogącym mieć wpływ na wynik sprawy, wymagała podniesienia

5

zarzutu naruszenia innych, niż art. 233 k.p.c., przepisów procesowych (np. art. 382

k.p.c.). Reasumując, drugą podstawę kasacyjną należało uznać za nieuzasadnioną.

Naruszenie przez błędną wykładnię art. 1714

w związku z art. 4 ust. 1 i 63

u.s.m., art. 78 § 2 prawa spółdzielczego w związku z § 45 ust. 1, § 45 ust. 3 i § 107

statutu pozwanej spółdzielni polega - zdaniem skarżącej - na błędnym uznaniu,

że art. 4 ust. 1 u.s.m. nie obejmuje opłat na fundusz uwłaszczeniowy.

Zgodnie z art. 1714

ust. 1 u.s.m. na pisemne żądanie członka spółdzielni lub

osoby niebędącej członkiem spółdzielni, którym przysługuje spółdzielcze

własnościowe prawo do lokalu, spółdzielnia mieszkaniowa jest obowiązana

zawrzeć umowę przeniesienia własności lokalu po dokonaniu przez niego –

określonej odpowiednio w punkach pierwszym i drugim przytoczonego artykułu –

spłaty przypadających na ten lokal części zobowiązań spółdzielni związanych

z budową, w tym w szczególności odpowiedniej części zadłużenia kredytowego

spółdzielni wraz z odsetkami oraz spłaty zadłużenia z tytułu opłat, o których

mowa w art. 4 ust. 1 u.s.m. W myśl natomiast art. 4 ust 1 u.s.m. członkowie

spółdzielni, którym przysługują spółdzielcze prawa do lokali, są obowiązani

uczestniczyć w pokrywaniu kosztów związanych z eksploatacją i utrzymaniem

nieruchomości w częściach przypadających na ich lokale, eksploatacją

i utrzymaniem nieruchomości stanowiących mienie spółdzielni przez uiszczanie

opłat zgodnie z postanowieniami statutu.

Z przytoczonych przepisów wynika, że spółdzielnia mieszkaniowa nie może

odmówić członkowi spółdzielni ustanowienia w drodze umowy odrębnej własności

lokalu, jeżeli spełnił on warunki przewidziane w art. 1714

ust. 1 u.s.m. Podstawy do

odmowy dokonania tej czynności nie może stanowić zwłaszcza zadłużenie z tytułu

innych opłat niż określone w art. 1714

ust. 1 pkt 2 u.s.m., ponieważ ustawodawca

uznał, że jedynie niespłacenie przez członka spółdzielni zadłużenia z tytułu –

w rozumieniu art. 4 ust. 1 u.s.m. - opłat pobieranych w celu pokrycia kosztów

związanych z eksploatacją i utrzymania nieruchomości w części przypadającej na

jego lokal oraz eksploatacją i utrzymaniem nieruchomości stanowiących mienie

spółdzielni uzasadnia odmowę zawarcia przewidzianej w art. 1714

ust. 1 u.s.m.

umowy przeniesienia własności lokalu.

6

Nie można podzielić stanowiska skarżącej, że Sąd odwoławczy

z naruszeniem przytoczonych w pierwszej podstawie kasacyjnej przepisów prawa

uznał, że nie stanowiło przeszkody do zawarcia z powódką na podstawie art. 1714

ust. 1 u.s.m. umowy przeniesienia własności lokalu niespłacone przez nią

zadłużenia z tytułu opłaty na fundusz uwłaszczeniowy, gdyż powstało ono

z tytułu innych opłat niż określone w art. 1714

ust. 1 pkt 2 u.s.m.

Zgodnie z art. 78 § 2 prawa spółdzielczego spółdzielnia tworzy – poza

wymienionymi w art. 78 § 1 prawa spółdzielczego zasadniczymi funduszami

własnymi – także inne fundusze własne przewidziane w odrębnych przepisach oraz

w jej statucie. Takim odrębnym przepisem jest art. 6 ust. 3 u.s.m. przewidujący

utworzenie obligatoryjnego funduszu na remonty zasobów mieszkaniowych

(por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 12 kwietnia 2007 r., III CSK 412/06, niepubl.).

Obowiązek świadczenia na ten fundusz dotyczy – oprócz właścicieli lokali

niebędących członkami spółdzielni oraz osób niebędących członkami spółdzielni,

którym przysługują spółdzielcze własnościowe prawa do lokali – także członków

spółdzielni. Niespłacenie zadłużenia z tytułu spoczywającego na członku

spółdzielni obowiązku świadczenia na rzecz funduszu remontowego nie stanowi

jednak – co wynika z treści art. 1714

ust. 1 pkt 2 u.s.m., zawierającego odwołanie

tylko do art. 4 ust. 1 u.s.m. – przeszkody do zawarcia z członkiem spółdzielni,

któremu przysługuje spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu, umowy

przeniesienia własności lokalu, ponieważ przewidziana w przytoczonym przepisie

przesłanka zawarcia tej umowy w postaci spłaty zadłużenia z tytułu opłat dotyczy

jedynie opłat, o których mowa w art. 4 ust. 1 u.s.m. Nie obejmuje ona więc

zadłużenia powstałego na skutek niespełniania przez członka spółdzielni

przewidzianego w art. 6 ust. 3 u.s.m. świadczenia na rzecz obligatoryjnego

ustawowego funduszu na remont zasobów mieszkaniowych. W tej sytuacji należało

przyjąć, że w pojęciu omawianej przesłanki zawarcia umowy, o której mowa w art.

1714

ust. 1 u.s.m., tym bardziej nie mieści się niespłacone przez członka spółdzielni

zadłużenie z tytułu świadczenia na rzecz utworzonego na podstawie § 107 statutu

Spółdzielni fakultatywnego funduszu uwłaszczeniowego.

Ponadto opłaty, o których mowa w art. 4 ust. 1 u.s.m. są – co trafnie

podkreślił Sąd odwoławczy – świadczeniem z tytułu spoczywającego na członku

7

spółdzielni obowiązku uczestniczenia w pokrywaniu kosztów związanych

z eksploatacją i utrzymaniem nieruchomości w częściach przypadających na jego

lokal oraz eksploatacji i utrzymaniu nieruchomości stanowiących mienie

spółdzielni. Tymczasem takiego charakteru nie ma obciążające członka spółdzielni

świadczenie na rzecz funduszu uwłaszczeniowego w celu zgromadzenia środków

na przekształcenie prawa użytkowania wieczystego gruntu w prawo własności.

Wyrażonego w zaskarżonym wyroku stanowiska, że niespłacenie przez

członka spółdzielni zadłużenia z tytułu świadczenia na rzecz funduszu

uwłaszczeniowego nie stanowi podstawy do odmowy zawarcia z nim umowy

przeniesienia własności lokalu z powodu niespełnienia przesłanki określonej w art.

1714

ust. 1 pkt 2 u.s.m. nie podważa odwołanie się skarżącej do uchwały Sądu

Najwyższego z dnia 2 lutego 2007 r., III CZP 141/06 (OSNC 2007, nr 12, poz. 180)

i wyroku z dnia 11 stycznia 2006 r., II CSK 30/05 (OSNC 2006, nr 10, poz. 167),

ponieważ orzeczenia te nie dotyczą kwestii zawarcia przewidzianej w art. 1714

ust. 1 u.s.m. umowy przeniesienia własności lokalu i określonych w tym przepisie

przesłanek tej czynności prawnej.

Trafne jest również – wbrew odmiennemu zapatrywaniu skarżącej –

stanowisko Sądu Apelacyjnego, że przewidziana w art. 1714

ust. 1 pkt 2 u.s.m.

przesłanka zawarcia umowy przeniesienia własności lokalu wymaga ścisłej

interpretacji w zakresie pojęcia opłat, do których odwołuje się wprost przez

wskazanie konkretnego przepisu przytoczonej ustawy o spółdzielniach

mieszkaniowych. Chodzi więc jedynie o opłaty z tytułu - jak stanowi art. 4 ust. 1

u.s.m. - spoczywającego na członku spółdzielni obowiązku uczestniczenia

w pokrywaniu kosztów związanych z eksploatacją i utrzymaniem nieruchomości

w częściach przypadających na jego lokal oraz eksploatacją i utrzymaniem

nieruchomości stanowiących mienie spółdzielni. Tylko z tytułu tak określonych

ustawowo opłat może powstać zadłużenie członka spółdzielni, którego niespłacenie

może stanowić przeszkodę do zawarcia przewidzianej w art. 1714

ust. 1 u.s.m.

umowy o przeniesienie własności lokalu. W konsekwencji, nie można podzielić

poglądu skarżącej, że przytoczone przez nią postanowienia statutu pozwanej (§ 45

ust. 1 i 3) mogą stanowić podstawę do rozszerzenia zakresu ustawowo

określonego pojęcia opłat, o których mowa w art. 4 ust 1 u.s.m., i objęcia nim także

8

spoczywającego na członku spółdzielni obowiązku świadczenia na rzecz funduszu

uwłaszczeniowego.

Za nieskuteczną należało uznać także podjętą w skardze kasacyjnej próbę

podważenia rozstrzygnięcia o kosztach procesu. Wprawdzie strona skarżąca

orzeczenie co do istoty skargą kasacyjną może objąć tym środkiem zaskarżenia

również rozstrzygnięcie o kosztach procesu (art. 394 § 1 pkt 9 k.p.c.), jednakże

zawarte w takim orzeczeniu postanowienie o kosztach procesu – jak wyjaśniono

w orzecznictwie (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 20 grudnia 1996 r.,

I CZ 30/98, OSNC 1997, nr 3, poz. 34, z dnia 30 stycznia 1998 r., I CKN 454/97

i z dnia 16 grudnia 2004 r., I CZ 52/04, niepubl.) – dzieli wówczas los skargi

kasacyjnej wyznaczony sposobem jej rozstrzygnięcia. Może ono zatem zostać

uchylone lub zmienione, jeżeli skarga kasacyjna zostanie uwzględniona przez

uchylenie zaskarżonego wyroku lub jego zmianę, Brak podstaw do takiego

rozstrzygnięcia uniemożliwia natomiast wzruszenie – na skutek skargi kasacyjnej –

postanowienia o kosztach procesu zamieszczonego w orzeczeniu zaskarżonym

skargą kasacyjną.

Z przedstawionych powodów Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji wyroku

(art. 39814

k.p.c. oraz art. 98 w związku z art. 39821

i art. 391 § 1 k.p.c.).