II CSK 736/11

Sygn. akt II CSK 736/11

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 22 listopada 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Antoni Górski (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Mirosław Bączyk

SSN Maria Szulc

w sprawie z powództwa A. G. – D. i P. D.

przeciwko Skarbowi Państwa - Szefowi Wojskowego Zarządu Infrastruktury

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 22 listopada 2012 r.,

skargi kasacyjnej powodów

od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 30 czerwca 2011 r.,

1. oddala skargę kasacyjną w części dotyczącej

kwestionowania początkowej daty płatności odsetek od

zasądzonej kwoty 68.000 (pkt I a)

2. uchyla zaskarżony wyrok w części rozstrzygnięcia

o oddaleniu apelacji powodów, dotyczącego roszczenia

o zasądzenie nakładów w kwocie 60.242, 94 zł (pkt III) oraz

orzekającej o kosztach procesu (pkt I c i pkt V) i w tym

zakresie przekazuje sprawę Sądowi Apelacyjnemu do

ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach

postępowania kasacyjnego.

2

Uzasadnienie

Powodowie A. G. – D. i P.D., po statecznym sprecyzowaniu żądania pozwu

wnieśli o zasądzenie solidarnie na swoją rzecz od pozwanego Skarbu Państwa -

Zarządu Infrastruktury Wojskowej kwoty 135.042,94 zł wraz z ustawowymi

odsetkami od dnia 29 grudnia 2005 r. do dnia zapłaty oraz o zasądzenie kosztów

procesu.

Pozwany wniósł o oddalenie powództwa oraz o zasądzenie na jego rzecz

kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm

przepisanych.

Sąd Okręgowy wyrokiem z dnia 7 czerwca 2010 r. zasądził od pozwanego

na rzecz powódki kwotę 34.000 zł wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 7 czerwca

2010 r. do dnia zapłaty (pkt 1), zasądził od pozwanego na rzecz powoda kwotę

34.000 zł wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 7 czerwca 2010 r. do dnia zapłaty

(pkt 2) w pozostałym zakresie powództwo oddalił (pkt 3), orzekł o kosztach procesu

(pkt 4).

Rozstrzygnięcie oparł na następujących ustaleniach faktycznych:

Powodowie są właścicielami nieruchomości gruntowej, położonej w P., przy

ul. T., o pow. 0,0524 ha, zabudowanej budynkiem mieszkalnym, jednorodzinnym w

zabudowie wolnostojącej i budynkiem gospodarczym.

Teren, na którym położona jest nieruchomość powodów, oznaczony jest

symbolem M2n - tereny zabudowy niskiej, mieszkaniowej jednorodzinnej.

Na dzień 1 stycznia 2004 r. nieruchomość powodów była przeznaczona pod

zabudowę mieszkaniową.

Na mocy Rozporządzenie Wojewody W. nr 82/03 z dnia 17 grudnia 2003 r. w

sprawie utworzenia obszaru ograniczonego użytkowania dla lotniska wojskowego

P. utworzono obszar ograniczonego użytkowania podzielony na 5 stref

oznaczonych literami A - E w zależności od odległości danej nieruchomości od

lotniska K. oraz poziomu hałasu. Rozporządzenie to weszło w życie z dniem 01

stycznia 2004 r.

3

Obecnie, wobec wejścia w życie rozporządzenia Wojewody W. nr 40/07 z

dnia 31 grudnia 2007 r. zmieniającego jego wcześniejsze rozporządzenie nr 82/03

z dnia 17 grudnia 2003 r., przedmiotowa nieruchomość ulokowana jest w strefie „III"

obszaru ograniczonego użytkowania. Według załącznika nr 3 rozporządzenia nr

40/07 nie istniały (nie istnieją) ograniczenia w zakresie przeznaczenia terenu.

Dopuszczalne jest lokalizowanie wszelkiej zabudowy pod warunkiem zapewnienia

właściwego klimatu akustycznego w pomieszczeniach wymagających ochrony

akustycznej. Odnośnie wymagań technicznych budynków podano, że konieczne

jest zapewnienie właściwego klimatu akustycznego w budynkach z

pomieszczeniami wymagającymi ochrony akustycznej poprzez zastosowanie

przegród budowlanych o odpowiedniej izolacyjności akustycznej.

Sąd oparł ustalenia co do faktu poniesienia szkody przez powodów, jej

zakresu i wartości na pinii biegłego K. R. i przyjął, że ubytek wartości

nieruchomości powodów, uwzględniając jej stan na dzień 1 stycznia 2004 r. oraz

ceny na moment sporządzenia opinii, pozostający w związku z funkcjonowaniem

lotniska K. wynosi 68.000 zł. Zasądził zatem od pozwanego tę kwotę z odsetkami

ustawowymi od daty wydania orzeczenia. Wbrew zaś twierdzeniom powodów,

uznał - na podstawie tejże opinii - że nie ma konieczności ponoszenia nakładów w

ich domu w celu ograniczenia wpływu hałasu i zapewnienia odpowiedniej

izolacyjności akustycznej, w związku z czym roszczenie z tego tytułu o zapłatę

60.242,94 zł. oddalił, jako bezzasadne.

Kwoty należne powodom zasądził w częściach równych tj. wg udziałów w ich

prawie własności, wobec braku podstaw dla przyjęcia solidarności po stronie

wierzycieli.

O kosztach procesu orzekł na podstawie art. 98 § 1 i 3 k.p.c. w zw. z art. 108

§ 1 k.p.c. w zw. z art. 100 k.p.c., dokonując ich stosunkowego rozliczenia.

Apelację od powyższego wyroku Sądu Okręgowego wniosły obie strony,

powodowie zaskarżając wyrok w całości, natomiast pozwany zaskarżając wyrok

w części tj. co do pkt 1, 2 i 4.

Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 30 czerwca 2011 r. zmienił zaskarżony

wyrok w punktach 3 i 4 w ten sposób, że: zasądził dodatkowo od pozwanego na

4

rzecz powodów odsetki ustawowe od kwoty 68.000 zł za okres od dnia 29

października 2009 r. do dnia 6 czerwca 2010 r., uchylił punkt 4 wyroku i zniósł

wzajemnie między stronami koszty procesu (punkt I wyroku); umorzył

postępowanie apelacyjne wywołane apelacją powodów w części obejmującej

wniosek o zmianę punktów 1 i 2 wyroku przez zasądzenie solidarnie na rzecz

powodów kwoty 68.000 zł (punkt II wyroku); w pozostałej części apelację powodów

oddalił (punkt III wyroku); oddalił w całości apelację pozwanego (punkt IV wyroku)

i zasądził od pozwanego na rzecz powodów kwotę 765 zł tytułem kosztów

postępowania apelacyjnego, po ich wzajemnym stosunkowym rozdzieleniu (punkt

V wyroku).

Podzielił dokonane przez Sąd Okręgowy ustalenia faktyczne i przyjął

je własne.

Uznał, że wprowadzenie obszaru ograniczonego użytkowania skutkuje

ograniczeniami po stronie właścicieli nieruchomości, polegającymi na konieczności

znoszenia dolegliwości w postaci hałasu, którego poziom przekracza ogólnie

dopuszczalne normy.

Wysokość wynikającej po stronie powodów szkody oraz jej związek

przyczynowy z wprowadzeniem obszaru ograniczonego użytkowania zostały

zdaniem Sądu w przekonujący sposób wykazane w opinii biegłego K. R. i ocenę

tego dowodu w pełni podzielił.

Podkreślił, że wbrew zarzutom pozwanego opinia ta jest rzetelna,

spełniająca wymogi wynikające z obowiązujących przepisów prawa

i wypracowanych standardów pracy biegłych z tej specjalności.

Sąd nie znalazł podstaw do przyjęcia, że roszczenie powodów w tym

przedmiocie wygasło na skutek prekluzji, z uwagi na wytoczenie powództwa

(po wcześniejszym zwrocie pozwu) po upływie dwuletniego terminu, o jakim mowa

w art. 129 ust. 4 ustawy Prawo ochrony środowiska. Przyjął, że wskazany tam

zawity termin dotyczy zgłoszenia roszczenia podmiotowi zobowiązanemu do

zapłaty odszkodowania, a nie wystąpienia z tym roszczeniem na drogę sądową.

Za bezzasadny, a przy tym oderwany od realiów sprawy, uznał podniesiony

w apelacji zarzut przedawnienia. Wskazał, że powodowie nie wywodzili nigdy,

5

wbrew supozycjom skarżącego, swoich roszczeń, ze zdarzeń mających miejsce

w okresie przed 1 stycznia 2004 r., czyli przed wprowadzeniem obszaru

ograniczonego użytkowania.

Apelację powodów uwzględnił w niewielkim zakresie. Zgodził się

ze skarżącymi, iż nie było podstaw, aby przyznać im odsetki za

opóźnienie od przyznanego świadczenia dopiero od daty wyrokowania.

Wskazał, że w przedmiotowej sprawie wysokość szkody po stronie powodów

ustalona została w opinii biegłego K. R., doręczonej pozwanemu w dniu

28 października 2009 r. Z tą datą pozwany znał już wysokość szkody

i obciążającego go odszkodowania, co oznacza, że od dnia następnego pozostawał

w opóźnieniu z jego zapłatą.

To skutkowało zmianą zaskarżonego wyroku przez zasądzenie dodatkowo

na rzecz powodów odsetek ustawowych od przyznanego świadczenia za okres

od 29 października 2009 r. do dnia poprzedzającego wydanie wyroku.

Zaznaczył, że nie było podstaw, aby dochodzone pozwem świadczenia

mogły być zasądzone na rzecz powodów solidarnie, gdyż powodowie pozostają

w ustroju wspólności majątkowej małżeńskiej i dochodzili roszczenia wchodzącego

w skład tego majątku. Zatem, zgodnie z istotą tego ustroju majątkowego,

taka należność winna być zasądzona na rzecz powodów łącznie.

Dalej idące zarzuty i wnioski apelacji powodów uznał za

bezzasadne. Nie znalazł Sąd podstaw do przyznania skarżącym odsetek od

zasądzonego świadczenia już od daty wezwania pozwanego o zapłatę. W ocenie

Sądu byłoby to uzasadnione wówczas, gdyby znana była w tej dacie wysokość

szkody, która jednak w przypadku cen rynkowych nieruchomości, ulega

systematycznym wahaniom.

Podkreślił, że powodowie nie podjęli inicjatywy dowodowej w kierunku

ustalenia wysokości szkody na dzień 29 grudnia 2005 r., co ewentualnie mogłoby

uzasadniać zasądzenie od tej daty odsetek, ale jedynie od świadczenia,

które, co do wysokości, już wówczas było wymagalne.

Podzielił ostatecznie stanowisko Sądu Okręgowego co do bezzasadności

roszczeń powodów o zasądzenie na ich rzecz równowartości kosztów nakładów

6

niezbędnych na „rewitalizację akustyczną" budynku. Za decydującą uznał opinię

biegłego K. R., z której wynika, że budynek powodów posiada izolację akustyczną,

zapewniającą wymaganą normami ochronę przed hałasem, również przy

uwzględnieniu ograniczeń, wynikających z przepisów wprowadzających obszar

ograniczonego użytkowania.

Opinia ta w ocenie Sądu jest rzetelna, przekonująca i wiarygodna,

co oznacza, że nie ma dostatecznych podstaw do jej podważania i powoływania

dowodu z innego biegłego, w szczególności z dziedziny akustyki.

Wbrew stanowisku apelujących uznał, że w sprawie nie było potrzeby

korzystania ze szczególnej wiedzy w dziedzinie akustyki, a tym bardziej

prowadzenia badań akustycznych co do rzeczywistego poziomu hałasu w budynku

mieszkalnym.

Przyjął, że uprawnionym przysługuje roszczenie z art. 129 ust. 2 ustawy

Prawo ochrony środowiska tylko w takim zakresie, w jakim konieczność ponoszenia

nakładów na poprawę komfortu akustycznego budynku pozostaje w bezpośrednim

związku z normatywnymi (a nie faktycznymi) ograniczeniami, wynikającymi z aktu

prawa miejscowego, ustanawiającego obszar ograniczonego użytkowania.

Dla wydania opinii w tym zakresie wystarczająca była, zdaniem Sądu,

odpowiednia znajomość przepisów prawa, norm technicznych, charakterystyki fal

dźwiękowych oraz właściwości izolacyjnych materiałów budowlanych.

Z treści opinii K. R. wynika, że taką wiedzę biegły posiada, podobnie jak

doświadczenie w badanej dziedzinie.

W skardze kasacyjnej opartej na obu podstawach powodowie zarzucili

naruszenia prawa materialnego art. 481 k.c. i art. 363 § 2 k.c., przez błędne

przyjęcie, że datą początkową naliczania odsetek od odszkodowania za utratę

wartości nieruchomości w związku z wprowadzeniem strefy ograniczonego

użytkowania wokół lotniska wojskowego jest dzień wydania opinii przez biegłego,

nie zaś dzień w którym pozwany, zgodnie z otrzymanym wezwaniem do zapłaty,

powinien jej dokonać, tzn. dzień w którym pozwany najpóźniej dowiedział się o

roszczeniu powodów, popartym ekspertyzą wykonaną przez profesjonalnego

rzeczoznawcę majątkowego. W ramach naruszenia przepisów postępowania

7

zarzucili naruszenie art. 278 § 1 k.p.c. w zw. z art. 233 § 1 k.p.c. poprzez oparcie

się przy wyrokowaniu na opinii, sporządzonej przez biegłego z innej dziedziny niż

wymagana do sporządzenia tej opinii i faktycznie nie posiadającego wymaganej

wiedzy do sporządzenia tej opinii, w sytuacji w której możliwe było

przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego z dziedziny, której dotyczyła opinia.

W konkluzji wnieśli o uchylenie i zmianę zaskarżonego wyroku, co do punktu

I wyroku przez zasądzenie od pozwanego na rzecz powodów zasądzonej przez

Sąd Okręgowy kwoty wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 29 grudnia 2005 r.

oraz zmianę w tej części orzeczenia w kwestii kosztów lub uchylenie wyroku w tej

części i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania; uchylenie wyroku

w zaskarżonej części co do punktu III wyroku i przekazanie sprawy do ponownego

rozpoznania; zasądzenie na rzecz powodów zwrotu kosztów postępowania według

norm przepisanych w tym kosztów zastępstwa procesowego.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną pozwany Skarb Państwa

reprezentowany przez Szefa Wojskowego Zarządu Infrastruktury, wniósł o odmowę

przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, a w razie nieuwzględnienia tego

wniosku o jej oddalenie; w każdym przypadku o zasądzenie na rzecz pozwanego

kosztów postępowania według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa

procesowego na rzecz Skarbu Państwa – Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Uzasadniona jest procesowa podstawa skargi kasacyjnej.

Zgodnie z art. 278 k.p.c., biegłego powołuje się „w wypadkach

wymagających wiadomości specjalnych”, co oznacza, że następuje to wtedy, kiedy

sądowi potrzebna jest pomoc eksperta do poczynienia prawidłowych ustaleń

faktycznych. Postępująca komplikacja procesów społecznych i technicznych

powoduje konieczność zawężania specjalności, w których biegły może wypowiadać

się w sposób kompetentny na tyle, żeby móc służyć sądowi pomocą

w rozstrzygnięciu sprawy. Występujący w sprawie biegły K. R. jest rzeczoznawcą z

dziedziny szacowania nieruchomości. Nie ulega wątpliwości, że nie ma należytego

przygotowania teoretycznego ani praktycznego z zakresu akustyki obiektów

budowlanych. W tej sytuacji opracowana przez niego ta część opinii, w której

8

wypowiadał się na temat tego, czy sąsiedztwo lotniska pogorszyło warunki

akustyczne w domu powodów i czy istnieje konieczność poniesienia przez nich

nakładów, które ograniczałyby negatywne oddziaływania hałasu budziła

uzasadnione wątpliwości powodów. Dawali im wyraz przed Sądami obu instancji,

wnosząc o powołanie innego biegłego, mającego kwalifikacje potrzebne do oceny

akustyki budynków. Nieuwzględnienie tego wniosku dowodowego sprawiło, że w tej

części brak jest w istocie ustaleń Sądu, które miałyby należyte oparcie w wiedzy

specjalistycznej potrzebnej do rozstrzygnięcia kwestii, czy budynek powodów

wymaga poczynienia dodatkowych nakładów, koniecznych dla zredukowania

natężenia hałasu od lotniska. Dlatego też zaskarżony wyrok podlegał uchyleniu

w zakresie dotyczącym roszczenia powodów wywodzonego z pogorszenia

warunków akustycznych w ich domu (art. 39815

k.p.c. k.p.c.).

Nieuzasadniona jest natomiast skarga kasacyjna w części, w której

kwestionuje rozstrzygnięcie Sądu dotyczące początkowej daty płatności odsetek

od zasądzonej kwoty 68.000 zł odszkodowania.

Należy podkreślić, że rozstrzygnięcie w sposób prawidłowy kwestii

początkowej daty płatności odsetek świadczenia wyrażonego w pieniądzu nie jest

rzeczą tak prostą i jednoznaczną, jak to ujmują skarżący. Jeżeli bowiem ograniczyć

się tylko do treści art. 481 § 1 w zw. z art. 455 k.c., to trzeba rzeczywiście przyjąć,

że odsetki należą się od daty wezwania dłużnika przez wierzyciela do zapłaty

(tak Sąd Najwyższy m. in. w wyrokach z dnia 18 lutego 2010 r., II CSK 434/09, czy

z dnia 8 lutego 2012 r., V CSK 57/11 – oba niepubl.). Jednakże, jak trafnie wskazał

Sąd Najwyższy w uzasadnieniu wyroku z dnia 7 lipca 2011 r., II CSK 635/10,

niepubl., zagadnienie jest bardziej złożone, ze względu na treść art. 362 § 2 k.c.

Przepis ten ustanawia zasadę, że jeżeli naprawienie szkody ma nastąpić

w pieniądzu, wysokość odszkodowania powinna być ustalona według cen z daty

ustalenia odszkodowania; odstępstwa od tej zasady są dopuszczalne tylko wtedy,

gdy szczególne okoliczności wymagają przyjęcia za podstawę cen istniejących

w innej chwili. Jeżeli ceny obowiązujące w dacie wyrokowania są wyższe od cen

z daty powstania szkody, czy wezwania do jej naprawienia, a ustalenie

odszkodowania następuje zgodnie z zasadą z art. 363 § 2 k.c., to dopiero od daty

wyrokowania można mówić o opóźnieniu się dłużnika w spełnieniu zasądzonego

9

świadczenia, a tym samym od tej daty należą się wierzycielowi odsetki (tak też Sąd

Najwyższy w uchwale z dnia 6 września 1994 r., III CZP 105/94, OSNC 1995, nr 2,

poz. 26). Gdyby bowiem w takiej sytuacji zasądzić odsetki od wcześniejszej daty,

dochodziłoby w ten sposób do podwójnego kompensowania szkody, co jest

niedopuszczalne (tak Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 7 lipca 2011 r., II CSK

635/10 i powołane tam dalsze orzecznictwo). Należy zwrócić uwagę, że w niniejszej

sprawie kwestia ta nabiera ostrości ze względu na to, że pomiędzy wezwaniem do

zapłaty, a datą wyrokowania upłynęło ponad cztery i pół roku. Gdyby zatem

zaakceptować stanowisko o płatności odsetek od daty wezwania do zapłaty,

to konsekwentnie trzeba byłoby ustalać wysokość odszkodowania na tamtą datę,

czego powodowie nie wnioskowali, ani do czego nie było podstaw. Warto przy tym

zwrócić uwagę, że Sąd Apelacyjny i tak ustalił datę początkową płatności odsetek

od wcześniejszej daty niż wyrokowanie, a mianowicie od wyliczenia szkody przez

biegłego, uznając, że wówczas doszło do skonkretyzowania należnego powodom

świadczenia odszkodowawczego. Dlatego skarga kasacyjna w części dotyczącej

daty płatności odsetek podlegała oddaleniu, jako niezasadna (art. 39814

k.p.c.).

Postanowienie o kosztach uzasadnia art. 108 § 2 k.p.c.

jw