IV KK 317/12

Sygn. akt IV KK 317/12

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 21 listopada 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Jacek Sobczak (przewodniczący)

SSN Zbigniew Puszkarski (sprawozdawca)

SSN Barbara Skoczkowska

Protokolant Dorota Szczerbiak

w sprawie P. A.

w przedmiocie wyroku łącznego

po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu

w dniu 21 listopada 2012 r.,

kasacji, wniesionej przez Prokuratora Generalnego na korzyść skazanego

od wyroku łącznego Sądu Rejonowego

z dnia 30 listopada 2009 r.

uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje do ponownego

rozpoznania Sądowi Rejonowemu.

UZASADNIENIE

P. A. został skazany wyrokami:

1. Sądu Rejonowego z dnia 26 lutego 1999 r., za przestępstwo z art. 275

§ 1 k.k. popełnione w dniu 21 marca 1998 r., na karę grzywny w wysokości 30

stawek dziennych po 10 złotych każda;

2. Sądu Rejonowego z dnia 22 listopada 1999 r., sygn. kat VII K 133/99,

za przestępstwo z art. 199 § 1 d.k.k., art. 205 § 1 d.k.k. i art. 265 § 1 d.k.k.,

2

popełnione w okresie od dnia 12 grudnia 1996 r. do maja 1997 r., na karę 1 roku i 6

miesięcy pozbawienia wolności oraz karę grzywny w wysokości 1000 złotych z

zamianą w razie nieuiszczenia w terminie na 100 dni następnej kary pozbawienia

wolności oraz za przestępstwo z art. 205 § 1 d.k.k. i art. 265 § 1 d.k.k. popełnione w

okresie od dnia 9 maja 1997 r. do dnia 20 maja 1997 r., na karę 10 miesięcy

pozbawienia wolności; na mocy art. 66 d.k.k. oraz art. 67 § 1 d.k.k. w miejsce kar

pozbawienia wolności wymierzono skazanemu karę łączną 2 lat pozbawienia

wolności, którą warunkowo zawieszono na okres próby wynoszący 4 lata.

Postanowieniem Sądu Rejonowego z dnia 30 stycznia 2001 r. zarządzono

wykonanie warunkowo zawieszonej kary pozbawienia wolności;

3. Sądu Rejonowego z dnia 16 września 1999 r., sygn. akt VI K 379/99,

za przestępstwo z art. 199 § 1 d.k.k. popełnione w okresie od dnia 5 listopada 1997

r. do dnia 10 listopad 1997 r. na karę roku pozbawienia wolności z warunkowym

zawieszeniem jej wykonania za okres próby wynoszący 2 lata. Postanowieniem

Sądu Rejonowego z dnia 8 listopada 2001 r., zarządzono wykonanie warunkowo

zawieszonej kary pozbawienia wolności, następnie postanowienie to tenże Sąd

uchylił postanowieniem z dnia 22 kwietnia 2009 r.;

4. Sądu Rejonowego z dnia 29 sierpnia 2008 r., sygn. akt IV K 375/08,

za przestępstwo z art. 13 § 1 k.k. w zw. z art. 280 § 1 k.k. i art. 157 § 2 k.k. w zw. z

art. 11 § 2 k.k. popełnione w dniu 29 kwietnia 2008 r. na karę 2 lat pozbawienia

wolności w warunkowym zawieszeniem jej wykonania na okres próby wynoszący 5

lat oraz karę grzywny w wysokości 188 stawek dziennych po 30 złotych każda;

5. Sądu Rejonowego z dnia 30 stycznia 2009 r., sygn. akt III K 476/08,

za przestępstwo z art. 270 § 1 k.k. w zw. z art. 286 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k.

popełnione w sierpniu 1998 r., na karę 2 lat pozbawienia wolności z warunkowym

zawieszeniem jej wykonania na okres próby wynoszący 5 lat oraz karę grzywny w

wysokości 40 stawek dziennych po 15 złotych każda.

Sąd Rejonowy wyrokiem łącznym z dnia 30 listopada 2009 r., sygn. akt III K

237/09:

I. na mocy art. 569 § 1 k.p.k. w zw. z art. 85 k.k. oraz art. 86 § 1 k.k. w

miejsce kar pozbawienia wolności orzeczonych prawomocnymi wyrokami Sądu

Rejonowego z dnia 22 listopada 1999 r., sygn. akt VII K 133/99 i Sądu Rejonowego

z dnia 16 września 1999 r., sygn. akt VI K 379/99 wymierzył skazanemu P. A. karę

łączną 2 lat i 6 miesięcy pozbawienia wolności;

3

II. na mocy art. 569 § 1 k.p.k. w zw. z art. 85 k.k. oraz art. 86 § 1 i 2 k.k.

w miejsce kar grzywien orzeczonych prawomocnymi wyrokami Sądu Rejonowego z

dnia 26 lutego 1999 r., sygn. akt VI K 44/99, Sądu Rejonowego z dnia 22 listopada

1999 r., sygn. akt VII K 133/99 i Sądu Rejonowego z dnia 30 stycznia 2009 r., sygn.

akt III K 476/08, wymierzył skazanemu P. A. karę łączną grzywny w wysokości

1500 złotych.

III. na mocy art. 572 k.p.k. umorzył postępowanie o wydanie wyroku

łącznego w pozostałym zakresie;

IV. pozostałe rozstrzygnięcia zawarte w wyrokach objętych wyrokiem

łącznym pozostawił do odrębnego wykonania;

V. na mocy art. 627 k.p.k. zasądził od skazanego na rzecz Skarbu

Państwa kwotę 70 złotych tytułem wydatków, zaś na mocy art. 624 § 1 k.p.k. w

pozostałym zakresie zwolnił skazanego od ponoszenia kosztów sądowych w

sprawie.

Wyrok ten nie został zaskarżony przez żadną ze stron i uprawomocnił się w

dniu 8 grudnia 2009 r.

Kasację od powyższego wyroku wniósł na podstawie art. 521 § 1 k.p.k.

Prokurator Generalny. Zaskarżył wyrok w całości na korzyść skazanego P. A.,

zarzucając:

1. rażące i mające istotny wpływ na treść wyroku naruszenie przepisów

prawa materialnego i procesowego to jest art. 366 § 1 k.p.k. w zw. z art. 89 § 1 k.k.

w brzmieniu obowiązującym do dnia 8 czerwca 2010 r. i art. 85 k.k., polegające na

zaniechaniu wyjaśnienia wszystkich okoliczności sprawy związanych z

zarządzeniem wykonania kar pozbawienia wolności orzeczonych wyrokami, które

zostały połączone i wymierzeniu w wydanym wyroku łącznym bezwzględnej kary

pozbawienia wolności, mimo że jedna z połączonych kar jednostkowych orzeczona

została z warunkowym zawieszeniem jej wykonania i nie zarządzono wykonania tej

kary;

2. rażące i mające istotny wpływ na treść wyroku naruszenie przepisów

prawa materialnego i procesowego, to jest art. 366 § 1 k.p.k. w zw. z art. 85 k.k.,

polegające na zaniechaniu przed objęciem wyrokiem łącznym orzeczonych kar

grzywny, wyjaśnienia wszystkich okoliczności i niedopuszczeniu dowodu z akt

wszystkich objętych wyrokiem łącznym spraw, w wyniku czego doszło do objęcia

wyrokiem łącznym kary grzywny orzeczonej w sprawie sygn. akt VI K 44/99 Sądu

4

Rejonowego, który to wyrok uległ zatarciu z mocy prawa oraz kary grzywny w

sprawie sygn. akt VII K 133/99 Sądu Rejonowego zamienionej na zastępczą karę

pozbawienia wolności.

Prokurator Generalny wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie

sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu, wskazując na możliwość

wydania wyroku łącznego w odniesieniu do kar grzywny orzeczonych w sprawach

Sądu Rejonowego o sygn. IV K 375/08 oraz Sądu Rejonowego o sygn. III K 476/08.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Oczywista zasadność kasacji przemawiała za uwzględnieniem jej w całości

na posiedzeniu w trybie art. 535 § 5 k.p.k. Z akt sprawy wynika zresztą, że

wadliwość wydanego w sprawie P. A. wyroku łącznego dostrzegł sam Sąd

orzekający, który podjął czynności zmierzające do wniesienia kasacji przez

Prokuratora Generalnego.

Zapis protokołu rozprawy przeprowadzonej w dniu 27 listopada 2009 r. (inna

data wyroku wynika z odroczenia jego wydania) wskazuje, że w ramach przewodu

sądowego zostały odczytane odpisy wymienionych wyżej wyroków Sądu

Rejonowego oraz akta sprawy Sądu Rejonowego o sygn. III K 476/08, nadto

informacja o karalności skazanego (k. 41). Na tej podstawie Sąd orzekający przyjął,

zapewne dlatego, że postanowieniem z dnia 8 listopada 2001 r. zarządzono

wykonanie kary orzeczonej w sprawie o sygn. VI K 379/99, że istnieją warunki do

połączenia kar pozbawienia wolności orzeczonych wobec P. A. przez Sąd

Rejonowy w sprawach o sygn. VII K 133/99 i VI K 379/99. Odstępując od zbadania

akt wszystkich spraw – co było równoznaczne z naruszeniem przepisu art. 366 § 1

k.p.k., obligującego przewodniczącego do baczenia, aby zostały wyjaśnione

wszystkie istotne okoliczności sprawy – nie wiedział jednak Sąd, że wspomniane

postanowienie z dnia 8 listopada 2001 r. zostało uchylone przez Sąd Rejonowy

postanowieniem z dnia 22 kwietnia 2009 r., sygn. IV Ko 364/09 (k. 176 akt sprawy

VI K 379/99). W konsekwencji, łącząc kary pozbawienia wolności, z których jedna

była w postaci bezwzględnej, a druga z warunkowym zawieszeniem wykonania i

orzekając karę łączną bez warunkowego zawieszenia jej wykonania, Sąd

orzekający dopuścił się naruszenia art. 89 § 1 k.k. w brzmieniu obowiązującym do

dnia 8 czerwca 2010 r., a także art. 572 k.p.k., niezależnie od tego, że zawieszeniu

kary sprzeciwiał się przepis art. 69 § 1 k.k. Jak to niejednokrotnie wskazywał przed

tą datą Sąd Najwyższy (zob. np. powołane w kasacji: uchwałę z dnia 27 marca

5

2001 r., I KZP 2/01, OSNKW 2001, z. 5-6, poz. 41; wyrok z dnia 5 października

2004 r., V KK 224/04, OSNKW 2004, z. 10, poz. 98), w razie skazania za

zbiegające się przestępstwa na kary pozbawienia wolności z warunkowym

zawieszeniem jej wykonania i bez warunkowego zawieszenia – orzeczenie kary

bez warunkowego jej zawieszenia w wyroku łącznym jest niedopuszczalne. Jeżeli

zatem Sąd orzekający nie widział warunków do wymierzenia skazanemu kary

łącznej z warunkowym zawieszeniem jej wykonania, powinien umorzyć

postępowanie w tym zakresie.

Ma również rację skarżący, gdy wskazuje, że naruszenie przepisu art. 366 §

1 k.p.k. spowodowało wydanie wadliwego rozstrzygnięcia o karze łącznej grzywny,

przez co doszło do rażącej i mogącej mieć wpływ na treść orzeczenia obrazy art.

85 k.k., chociaż użyta w tym zakresie argumentacja nie jest w pełni trafna. W

szczególności uwaga ta odnosi się do tezy, że zamiana kary grzywny na zastępczą

karę pozbawienia wolności (ściślej rzecz ujmując, zarządzono wykonanie

zastępczej karę pozbawienia wolności określonej przez Sąd Rejonowy w sprawie o

sygn. akt VII K 133/99 na wypadek nieuiszczenia grzywny w terminie – k. 722 akt

tej sprawy), czyniła niemożliwym objęcie kary grzywny karą łączną. Uzasadnienie

kasacji (str. 7) zdaje się przy tym świadczyć, że skarżący, wskazując na

uregulowania zawarte w rozdziale IX Kodeksu karnego oraz akcentując, że wynika

z nich, iż „możliwe jest łączenie w jedną karę łączną: kar jednorodzajowych, kar

różnorodzajowych podlegających łączeniu oraz środków karnych i

zabezpieczających” (błędna jest teza o możliwości łączenia środków

zabezpieczających) i wywodząc dalej, że „stąd też brak było podstaw

prawnomaterialnych do połączenia w wyroku łącznym kary grzywny orzeczonej

wyrokiem Sądu Rejonowego w sygn. akt VII K 133/99” nie wziął pod uwagę, że

właśnie tę karę połączono z karami grzywny orzeczonymi w innych sprawach, tj.

postąpiono po myśli art. 85 k.k. Należy zatem wyrazić pogląd prezentowany już w

orzecznictwie sądów i w piśmiennictwie prawniczym, iż orzeczenie (zarządzenie

wykonania) kary zastępczej nie stoi na przeszkodzie łączeniu kar wymierzonych

prawomocnymi wyrokami za przestępstwa pozostające w zbiegu realnym i

orzeczeniu kary łącznej, jeżeli kary orzeczone tymi wyrokami są karami tego

samego rodzaju lub innymi podlegającymi łączeniu. O dopuszczalności połączenia

kar i wymierzenia kary łącznej, orzekanej w wyroku łącznym, decyduje bowiem nie

to, czy w miejsce podlegających łączeniu kar orzeczono karę zastępczą, lecz rodzaj

6

kar wymierzonych prawomocnymi wyrokami za przestępstwa pozostające w zbiegu

realnym (zob. postanowienie Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z dnia 19.02.2009

r., II AKz 35/09, LEX nr 491190; wyrok Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia

7.08.2008 r., II AKa 147/08, LEX nr 454029; S. Żółtek w: Królikowski, Zawłocki,

Komentarz KK, t. II, art. 85, Nb 16, Warszawa 2010).

Trzeba natomiast zgodzić się z autorem kasacji, że niedopuszczalne było

objęcie wyrokiem łącznym kary grzywny orzeczonej przez Sąd Rejonowy w sprawie

o sygn. akt VI K 44/99. Skoro bowiem wydany w tej sprawie wyrok uprawomocnił

się w dniu 5 marca 1999 r., a biorąc pod uwagę okoliczność, że w tej dacie

nastąpiło wykonanie w całości wymierzonej skazanemu kary grzywny (co wynikało

z faktu zaliczenia na jej poczet okresu rzeczywistego pozbawienia wolności w

sprawie), to zgodnie z art. 107 § 4 k.k. skazanie uległo zatarciu z dniem 5 marca

2004 r., czego oczywiście nie mógł zmienić fakt wykazania tego skazania w

informacji o osobie z Krajowego Rejestru Karnego (k. 7-8). W orzecznictwie (zob.

np. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 18.06.2009 r., IV KK 164/09, LEX nr 512144) i

piśmiennictwie prawniczym zgodnie przyjmuje się, że nie jest dopuszczalne objęcie

karą łączną kary, gdy skazanie, w związku z którym ją wymierzono, zostało zatarte i

zgodnie z art. 106 k.k. uważane jest za niebyłe. Dodając uwagi, które nie zostały

zawarte kasacji należy wspomnieć, że przeszkody do zatarcia skazania nie

stwarzał przepis art. 108 k.k., rozpatrywany w powiązaniu z art. 107 § 1 k.k. Co

prawda, wobec zarządzenia wykonania kary pozbawienia wolności orzeczonej

przez Sąd Rejonowy w sprawie o sygn. VII K 133/99 skazany karę tę odbył (został

warunkowo zwolniony postanowieniem Sądu Okręgowego z dnia 18 kwietnia 2002

r.), zatem dla zatarcia tego skazania był wymagany, zgodnie z art. 107 § 1 k.k.,

upływ 10 lat od wykonania kary, jednak nie prowadziło to do przesunięcia zatarcia

skazania w pierwszej z wymienionych spraw. Nie zachodził bowiem żaden z

wypadków określonych w art. 108 k.k., w szczególności niejednoczesność zatarcia

obu skazań była dopuszczalna z uwagi na fakt, że przestępstwa przypisane

skazanemu omawianymi wyrokami pozostawały w zbiegu realnym.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd Rejonowy uwzględni uwagi

zawarte w niniejszym uzasadnieniu i będzie baczył, by wydane przezeń orzeczenie

było zgodne z przepisami prawa. W tym celu m.in. zbada, czy nie doszło do

przedawnienia wykonania kary zastępczej za grzywnę orzeczoną przez Sąd

7

Rejonowy w sprawie VII K 133/99, co sprzeciwiałoby się objęciu tej grzywny karą

łączną.

Mając powyższe na uwadze, Sąd Najwyższy orzekł jak w wyroku.