II CSK 86/12

Sygn. akt II CSK 86/12

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 29 listopada 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Kazimierz Zawada (przewodniczący)

SSN Bogumiła Ustjanicz

SSN Dariusz Zawistowski (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa Spółdzielni Pracy "M."

w likwidacji

przeciwko W. B. i in. ,

o uzgodnienie treści księgi wieczystej,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej

w dniu 29 listopada 2012 r.,

skargi kasacyjnej strony powodowej

od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 29 lipca 2011 r.,

1. oddala skargę kasacyjną

2. zasądza od strony powodowej na rzecz pozwanych S. S. i

J. S. – S. kwoty po 1350 zł (tysiąc trzysta pięćdziesiąt)

tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

2

Uzasadnienie

Sąd Okręgowy w S. wyrokiem z dnia 21 stycznia 2011 r. oddalił powództwo

Spółdzielni Pracy „M." w likwidacji o uzgodnienie treści księgi wieczystej Kw nr /…/

- prowadzonej przez Sąd Rejonowy w S. - z rzeczywistym stanem prawnym.

Ustalił, że w 1972 r. powodowa spółdzielnia uzyskała użytkowanie gruntu

położonego w S. przy ul. G. 6 z przeznaczeniem pod budowę stacji obsługi

samochodów. W 1975 r. w wyniku połączenia kilkunastu spółdzielni, w tym

Spółdzielni Pracy „M.", powstała Wojewódzka Spółdzielnia Pracy Usług

3

Wielobranżowych w S.. Spółdzielnia ta zmieniła później nazwę na Wojewódzka

Usługowa Spółdzielnia Pracy w S. Spółdzielnia postanowiła zbyć z dniem 1

października 1975 r. część swoich zakładów na rzecz Krajowego Związku

Spółdzielni Transportowych i Motoryzacyjnych - Oddziału Usług Motoryzacyjnych w

B. Jednym z nich był zakład przy ul. G. 6 w S. Zakład ten miała przejąć

zorganizowana Wojewódzka Spółdzielnia Pracy Usług Motoryzacyjnych w S. Na

podstawie decyzji Prezydenta Miasta S. wydanej w 1979 r. obciążono ją podatkiem

od nieruchomości położonej przy ul. G. 6. W 1980 r. na bazie oddziału „M."

Wojewódzkiej Usługowej Spółdzielni Pracy w S. została utworzona

i zarejestrowana Spółdzielnia Pracy „M." W 1990 r. Wojewódzka Spółdzielnia

Pracy Usług Motoryzacyjnych przekazała nieruchomość przy ul. G. 6 Spółdzielni

Pracy „W." W dniu 29 marca 1991 r. Prezydent Miasta S. wydał decyzję o

wygaśnięciu użytkowania gruntu przy ul. G. 6 przysługującego Spółdzielni Pracy

„M." W 1992 r. została zawarta umowa dzierżawy tego gruntu przez spółdzielnię

„W." Następnie grunt ten został oddany spółdzielni „W." w użytkowanie wieczyste.

Po jej likwidacji prawo użytkowania wieczystego zostało wpisane na rzecz

członków tej spółdzielni. W 2003 r. została uchylona decyzja o oddaniu gruntu w

użytkowanie wieczyste, a w 2006 r. w postępowaniu administracyjnym

stwierdzono ostatecznie także nieważność decyzji Prezydenta Miasta S. z dnia 29

marca 1991 r. o wygaśnięciu prawa użytkowania gruntu ustanowionego w 1972 r.

na rzecz Spółdzielni Pracy „M." W oparciu o te ustalenia Sąd Okręgowy uznał, że

prawo użytkowania ustanowione w 1972 r. wygasło na skutek niewykonywania go

przez okres ponad 10 lat, a strona powodowa - mimo identycznej nazwy- nie jest

tym samym podmiotem, na rzecz którego prawo użytkowania ustanowiono. Strona

powodowa nie wykazała również, aby w 1980 r. przekazano jej grunt przy ul. G. 6.

Z tych względów strona powodowa nie jest użytkownikiem gruntu i nie

przysługiwała jej legitymacja w sprawie o uzgodnienie treści księgi wieczystej z

rzeczywistym stanem prawnym.

Apelacja strony powodowej została oddalona wyrokiem Sądu Apelacyjnego

z dnia 29 lipca 2011 r., który podzielił ustalenia faktyczne i ocenę prawną Sądu

pierwszej instancji.

4

W skardze kasacyjnej od tego wyroku strona powodowa zarzuciła

naruszenie art. 10 ustawy o księgach wieczystych i hipotece, art. 254 k.c., art. 255

k.c., art. 284 k.c., art. 378 § 1 k.p.c., art. 195 k.p.c. oraz art. 365 § 1 k.p.c.

W oparciu o te zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku

i uwzględnienie powództwa, ewentualnie o jego uchylenie i przekazanie sprawy

Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje: W pierwszej kolejności wymagał

rozważenia najdalej idący zarzut nieważności postępowania z powodu

nieuczestniczenia w postępowaniu właściciela nieruchomości - Gminy S.

W judykaturze prezentowane jest stanowisko, że w sprawie o uzgodnienie treści

księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym konieczny jest udział wszystkich

osób wpisanych w dziale drugim księgi wieczystej (wyroki Sądu Najwyższego

z dnia 17 kwietnia 1998 r., II CKN 695/97 i z dnia 23 grudnia 1988 r., III CRN

434/88). Zatem niewątpliwie stroną postępowania w rozpoznawanej sprawie

powinien być właściciel nieruchomości tj. Gmina S. Postępowanie toczyło się zaś

bez udziału tego podmiotu. Sąd Apelacyjny uznał, że nie spowodowało to

nieważności postępowania, w sytuacji, kiedy powództwo zostało oddalone.

W takim przypadku nie dochodzi bowiem do naruszenia praw osoby

nieuczestniczącej w procesie. To stanowisko, uzależniające wystąpienie przypadku

nieważności postępowania, związanej z nieuczestniczeniem w procesie osoby

należącej do grona współuczestników koniecznych, od wyniku postępowania nie

znajduje uzasadnienia. Konieczne jest zatem rozstrzygnięcie czy prowadzenie

postępowania o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem

prawnym bez udziału właściciela nieruchomości powoduje - zgodnie ze

stanowiskiem skarżącego - nieważność postępowania. To zagadnienie było już

przedmiotem oceny Sądu Najwyższego. W art. 379 pkt 5 k.p.c. jest mowa

o pozbawieniu strony możliwości obrony jej praw. W judykaturze podkreślono, że

nieważność postępowania z powodu pozbawienia możliwości obrony praw może

zachodzić tylko w stosunku do strony, a nie do podmiotu, który nie uzyskał takiego

statusu. Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 25 stycznia 2012 r., V CSK 51/11

stwierdził, że zarzut nieuczestniczenia w sprawie w charakterze powodów lub

pozwanych wszystkich osób, których łączny udział był konieczny, podlega ocenie

5

na podstawie przepisów prawa materialnego, które określają granice łącznej

legitymacji procesowej. Sąd Najwyższy uznał, że brak pełnej legitymacji

procesowej łącznej w sprawie o uzgodnienie treści księgi wieczystej

z rzeczywistym stanem prawnym pociąga za sobą skutki materialnoprawne

w postaci oddalenia powództwa. Sąd Najwyższy w składzie rozpoznającym skargę

kasacyjną strony powodowej tę ocenę podziela. Niezasadny był zatem zarzut

nieważności postępowania i skarga kasacyjna z uwagi na ten zarzut nie podlegała

uwzględnieniu.

Przedstawiona wyżej ocena skutków nieuczestniczenia w postępowaniu

właściciela nieruchomości ma istotne znaczenie także dla oceny zasadności

żądania strony powodowej. Związany z tym brak pełnej legitymacji procesowej

przemawiał za koniecznością oddalenia powództwa niezależnie od oceny, czy

strona powodowa posiadała legitymację czynną z uwagi na ewentualne nabycie

przez nią prawa użytkowania nieruchomości. Wyrok oddalający apelację od wyroku

oddalającego powództwo niewątpliwie odpowiada prawu, co czyniło

bezprzedmiotowym rozpoznawanie zarzutów kwestionujących ocenę Sądu

Apelacyjnego o braku podstaw do przyjęcia, że powodowa spółdzielnia jest

następcą istniejącej do 1975 r. Spółdzielni Pracy "M." i niewykazaniu przez stronę

powodową przejścia prawa użytkowania nieruchomości po jej wydzieleniu z

Wojewódzkiej Usługowej Spółdzielni Pracy.

Z przyczyn wyżej wskazanych skarga kasacyjna była pozbawiona

uzasadnionych podstaw i podlegała oddaleniu na podstawie art. 39814

k.p.c.

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 98 § 1 k.p.c.

w zw. z art. 39821

k.p.c.

6

db