III CZP 74/12

Sygn. akt III CZP 74/12

UCHWAŁA

Dnia 28 listopada 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Jacek Gudowski (przewodniczący)

SSN Iwona Koper (sprawozdawca)

SSA Władysław Pawlak

Protokolant Iwona Budzik

w sprawie z wniosku A. K.

przy uczestnictwie M. K. i M. K.

o uregulowanie kontaktów z małoletnią M. K.,

oraz z wniosku W. K.

przy uczestnictwie M. K. i M. K.

o uregulowanie kontaktów z małoletnią M. K.,

po rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnym

w dniu 28 listopada 2012 r.,

zagadnienia prawnego przedstawionego

przez Sąd Okręgowy w K.

postanowieniem z dnia 24 lipca 2012 r.,

„Czy rozstrzyganie w przedmiocie uregulowania kontaktów

dziecka z osobami wskazanymi w art. 1136

k.r.o. nie zawiera w swej

istocie orzeczenia o ograniczeniu władzy rodzicielskiej, skoro

orzeczenie sądu w tej mierze wkracza w treść wykonywania władzy

rodzicielskiej, której częścią składową jest prawo i obowiązek pieczy

nad dzieckiem przejawiającej się między innymi w swobodzie

decydowania rodziców z kim dziecko może mieć styczność, a zatem

w pewnym fragmencie ogranicza ich władzę rodzicielską, co wpływa

na skład sądu?”

2

podjął uchwałę:

Sprawa o uregulowanie kontaktów z dzieckiem osób

wymienionych w art. 1136

k.r.o. nie jest sprawą o ograniczenie

władzy rodzicielskiej także w rozumieniu art. 509 k.p.c.

3

Uzasadnienie

Sąd Rejonowy, po rozpoznaniu - w składzie jednego sędziego - sprawy z

wniosku A. K. i W. K., przy uczestnictwie M. K. i M. K. postanowieniem z dnia 24

lipca 2012 r. ustalił sposób utrzymywania przez wnioskodawców kontaktów z

małoletnią wnuczką M. K.

Przy rozpoznawaniu apelacji uczestniczki M. K. Sąd Okręgowy powziął

wątpliwość prawną, której istota sprowadza się do tego, czy sprawa o

rozstrzygnięcie w przedmiocie uregulowania kontaktów dziecka z osobami

wskazanymi w art. 1136

k.r.o. stanowi sprawę o ograniczenie władzy rodzicielskiej

w rozumieniu art. 509 k.p.c.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Nowelizacja kodeksu rodzinnego i opiekuńczego z dnia 6 listopada 2008 r.

(Dz.U. Nr 220, poz. 1431) zmieniła brzmienie art. 113 k.r.o. i dodała przepisy art.

1131

do art. 1136

k.r.o. Zgodnie z art. 113 k.r.o. w jego obecnym brzmieniu,

niezależnie od władzy rodzicielskiej rodzice oraz ich dziecko mają prawo

i obowiązek utrzymywania ze sobą kontaktów (§ 1). Kontakty z dzieckiem obejmują

w szczególności przebywanie z dzieckiem (odwiedziny, spotkania, zabieranie

dziecka poza miejsce jego stałego pobytu) i bezpośrednie porozumiewanie się,

utrzymywanie korespondencji, korzystanie z innych środków porozumiewania się

na odległość, w tym ze środków komunikacji elektronicznej (§ 2). Na podstawie art.

1136

k.r.o. przepisy oddziału „Kontakty z dzieckiem” (art. 113 do 1135

k.r.o.) stosuje

się odpowiednio do kontaktów rodzeństwa, dziadków, powinowatych w linii prostej,

a także innych osób, jeżeli sprawowały one przez dłuższy czas pieczę nad

dzieckiem.

Powyższa zmiana art. 113 k.r.o. rozstrzygnęła jednoznacznie istniejące

w jego poprzednim brzmieniu wątpliwości co do tego, czy prawo do osobistych

kontaktów każdego z rodziców z dzieckiem wchodzi w zakres pojęcia władzy

rodzicielskiej przez wyraźne stwierdzenie, że są one niezależne od władzy

rodzicielskiej. Nie ma obecnie podstaw do konstruowania zapatrywania

wyrażanego uprzednio w doktrynie (chociaż pozostającego w mniejszości) oraz

w uchwale składu 7 sędziów SN z dnia 8 marca 2006, III CZP 98/05, OSNC 2006,

4

nr 10 158), że w czasie trwania władzy rodzicielskiej nie występuje odrębne od niej

prawo do kontaktów osobistych. Orzeczenie o sposobie utrzymywanie przez osoby

uprawnione (na podstawie art. 1131

§ 1 a także na podstawie art. 1136

k.r.o.)

kontaktów z dzieckiem nie jest więc orzeczeniem w przedmiocie władzy

rodzicielskiej.

W postępowaniu nieprocesowym skład sądu jest co do zasady

jednoosobowy, co wynika a contrario z art. 509 k.p.c. Przepis ten reguluje

odmiennie skład sądu między innymi w sprawach o ograniczenie władzy

rodzicielskiej, w których w pierwszej instancji sąd orzeka w składzie jednego

sędziego i dwóch ławników.

O tym, jaka sprawa jest sprawą o ograniczenie władzy rodzicielskiej

decyduje materialnoprawne określenie pojęcia ograniczenia władzy rodzicielskiej,

które stanowi taka ingerencja sądu w jej wykonywanie, w wyniku której następuje

zmiana władzy rodzicielskiej, polegająca na zmniejszeniu jej zakresu w stosunku do

przewidzianego w art. 95 § 1 i 98 § 1 k.r.o. Z przepisów tych wynika, że władza

rodzicielska obejmuje obowiązek i prawo rodziców do wykonywania pieczy nad

osobą i majątkiem dziecka oraz wykonywanie uprawnień i obowiązków jego

przedstawiciela ustawowego.

Można zgodzić się z tym, że - jak podnosi Sąd Okręgowy - orzeczenie

o uregulowaniu kontaktów z osobą małoletnia ingeruje we władzę rodzicielską

Należy jednak odróżnić „sprawę o ograniczenie władzy rodzicielskiej”

od faktycznego ograniczenia władzy rodzicielskiej, które jest skutkiem uregulowania

przez sąd kontaktów na podstawie art. 1136

k.r.o., tak jak w doktrynie odróżnia się

treść władzy rodzicielskiej od jej wykonywania. Ponieważ prawo do osobistych

kontaktów z dzieckiem nie należy do władzy rodzicielskiej, zakres wchodzących

w jej skład uprawnień nie doznaje ograniczeń na skutek uregulowania kontaktów

osób wskazanych art. 1136

k.r.o. z osobą małoletnią. Można natomiast uznać, że

w następstwie tego dochodzi do ograniczenia wykonywania władzy rodzicielskiej.

Zakres władzy rodzicielskiej, także w zakresie pieczy nad dzieckiem, jest

niezależny od tego, czy sąd ureguluje prawo do kontaktów z dzieckiem osobom

wymienionym w art. 1136

k.r.o. Pieczę rodzice sprawują na zasadzie wyłączności.

Wykonywanie przez osoby bliskie prawa do kontaktów z dzieckiem jest

5

wykonywaniem przez nie własnego prawa, a nie skutkiem „przeniesienia” pieczy

nad osobą dziecka na ich rzecz. Władza rodzicielska ma bowiem niepodzielny

charakter.

Orzeczenie sądu w przedmiocie uregulowania kontaktów z dzieckiem nie

modyfikuje władzy rodzicielskiej. Regulując kontakty osób bliskich, określonych

w art. 1136

k.r.o., sąd nie ogranicza władzy rodzicielskiej, ani prawa rodziców do

osobistych kontaktów z dzieckiem. Przyznanie osobom bliskim prawa do

kontaktów, nie będącego atrybutem władzy rodzicielskiej nie może być uznane za

jej ograniczenie. Osoby, których kontakty z dzieckiem zostały przez sąd

uregulowane nie stają się podmiotami władzy rodzicielskiej.

Z tych względów na podstawie art. 390 § 1 k.p.c., podjęto uchwałę jak na

wstępie.

db