III KK 321/12

Sygn. akt III KK 321/12

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 28 listopada 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Dorota Rysińska (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Jacek Sobczak

SSN Józef Szewczyk

Protokolant Jolanta Włostowska

w sprawie J. S.

skazanego z art. 286 § 1 kk.

po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu

w dniu 28 listopada 2012 r., odbytym w trybie art. 535 § 5 kpk

kasacji, wniesionej przez Prokuratora Generalnego

od wyroku Sądu Okręgowego

z dnia 9 listopada 2005 r.,

utrzymującego w mocy wyrok Sądu Rejonowego

z dnia 31 stycznia 2005 r.,

1. uchyla wyrok Sądu Okręgowego w zaskarżonej części oraz

utrzymaną nim w mocy część wyroku Sądu Rejonowego - w

zakresie orzeczonego, na podstawie art. 72§2 kk, obowiązku

naprawienia szkody;

2. wydatkami postępowania kasacyjnego obciążą Skarb

Państwa.

UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 31 stycznia 2005 r. Sąd Rejonowy w G. uznał J. S. za

winnego dwóch pozostających w ciągu przestępstw, polegających na tym, że w

2

dniach 13 maja 1999 r. i 13 lipca 1999 r. w G., w celu osiągnięcia korzyści

majątkowej doprowadził J. X. do niekorzystnego rozporządzenia mieniem w

kwotach, odpowiednio, 60.000 zł i 10.000 zł, w ten sposób, że zawarł z nim umowy

pożyczki, nie mając zamiaru ani możliwości wywiązać się z tych umów.Za

powyższe, na podstawie art. 286 § 1 k.k. w zw. z art. 91 § 1 k.k. Sąd Rejonowy

skazał J. S. na karę roku i 6 miesięcy pozbawienia wolności z warunkowym

zawieszeniem jej wykonania na okres próby 4 lat oraz wymierzył mu karę 30

stawek dziennych grzywny po 10 zł za jedną stawkę. W okresie próby Sąd

zobowiązał oskarżonego, na podstawie art. 72 § 2 k.k., do naprawienia szkody

przez zapłatę na rzecz J. X. kwoty 70.000 zł.

Wyrok ten w całości zaskarżył oskarżony, zarzucając w apelacji obrazę art.

286 § 1 k.k., jak również naruszenie przepisów prawa procesowego - art. 4 i art. 5 §

2 k.p.k. Na tej podstawie wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i uniewinnienie go.

Sąd Okręgowy, wyrokiem z dnia 9 listopada 2005 r., uznał tę apelację za

oczywiście bezzasadną i utrzymał w mocy zaskarżony wyrok.

Obecnie wyrok ten - w części utrzymującej w mocy zobowiązanie J. S. do

naprawienia szkody - zaskarżył Prokurator Generalny kasacją wniesioną na

korzyść skazanego. Zarzucił on zaskarżonemu wyrokowi „rażące i mające istotny

wpływ na jego treść naruszenie przepisu prawa procesowego, to jest art. 433 § 1

k.p.k. poprzez nienależytą kontrolę odwoławczą i utrzymanie w mocy zaskarżonego

na korzyść oskarżonego wyroku sądu I instancji, wydanego z rażącym i mającym

istotny wpływ na treść wyroku naruszeniem art. 415 § 5 k.p.k., polegającym na

zobowiązaniu oskarżonego w pkt. III wyroku, na podstawie art. 72 § 2 k.k., do

naprawienia szkody poprzez zapłatę w okresie próby na rzecz J. X. kwoty 70.000

zł, gdy tymczasem o roszczeniu wynikającym z przestępstwa prawomocnie

orzeczono nakazem zapłaty z dnia 5 czerwca 2001 r., sygn. akt I Nc …, z

powództwa J. X. przeciwko J. S. Na tej podstawie Prokurator Generalny wniósł o

uchylenie w zaskarżonej części wyroku Sądu Okręgowego oraz i uchylenie pkt. III

wyroku Sądu Rejonowego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Kasacja okazała się oczywiście zasadna, co pozwala na jej uwzględnienie w

trybie określonym przepisem art. 535 § 5 k.p.k.

W zakresie ustaleń i ocen Sądu Rejonowego, rozstrzygającego o

odpowiedzialności J. S. za zarzucane mu wyłudzenie pożyczek w

3

łącznej kwocie 70.000 zł, znalazła się także i ta okoliczność, że w postępowaniu

upominawczym, prowadzonym w sprawie I Nc .., Sąd Okręgowy, prawomocnym

nakazem zapłaty z dnia 5 czerwca 2001 r., zobowiązał J.

S. do zapłaty na rzecz J. X., w całości (wraz z odsetkami), kwot objętych umowami

tychże pożyczek. Sąd Rejonowy ustalił także, iż z tego tytułu

komornik prowadził postępowanie egzekucyjne, które wobec jego bezskuteczności,

zostało umorzone postanowieniem z dnia 19 października 2004 r.

Do powyższego ustalenia, znajdującego pełne potwierdzenie w materiałach

sprawy, Sąd pierwszej instancji nie przywiązał jednak należytego znaczenia.

Skoncentrował się bowiem jedynie na stwierdzeniu, że oskarżony nie wyrównał

szkody poniesionej przez J. X., a wobec tego, uwzględniając cel

postępowania karnego, jakim jest kompensowanie pokrzywdzonemu szkód

poniesionych w związku z przestępstwem, uznał za niezbędne zobowiązanie

oskarżonego do naprawienia tejże szkody w całości, w okresie próby warunkowego

zawieszenia wykonania orzeczonej wobec niego kary pozbawienia wolności,

Wyrok Sądu Rejonowego, wobec zaskarżenia go w całości apelacją

oskarżonego, podlegał kontroli Sądu Okręgowego, który przytoczone

rozstrzygnięcie, w ramach badania zasadności orzeczenia o karze, w pełni

zaakceptował, dając temu

wyraz w motywach swojego wyroku. Świadczy to w sposób niezbity, że rację ma

Prokurator Generalny, iż kontrola odwoławcza - w myśl art. 433 § 1 k.p.k. – nie

przebiegała prawidłowo. Taka kontrola musiałaby bowiem doprowadzić do

stwierdzenia, że obciążenie J. S. obowiązkiem naprawienia szkody było

niedopuszczalne w świetle art. 415 § 5 k.p.k.

Należy przypomnieć, że przepis art. 415 § 5 k.p.k. w zdaniu 2.

Jednoznacznie stanowi, iż „... obowiązku naprawienia szkody (...) nie orzeka się,

jeżeli roszczenie wynikające z popełnienia przestępstwa jest przedmiotem innego

postępowania albo o roszczeniu tym prawomocnie orzeczono", zaś w zdaniu 1.,

określającym warunki orzeczenia m.in. obowiązku naprawienia szkody (w razie

wydania wyroku skazującego lub warunkowo umarzającego postępowanie) odsyła

do wszystkich tych „wypadków wskazanych w ustawie", w których taki obowiązek

przewidziano. Nie może więc być wątpliwości, że zakaz wynikający ze zdania 2.

omawianego przepisu odnosi się także do wypadku określonego w art. 72 § 2 k.k.,

na podstawie którego w niniejszej sprawie zobowiązano J. S. do naprawienia

4

szkody w całości. Wprawdzie nie można zaprzeczyć, że unormowanie to ma

również charakter probacyjny, ale poza sporem też pozostaje - co zresztą

potwierdza stanowisko Sądu Rejonowego - jego funkcja kompensacyjna. W takim

razie, wliczając i to, że przepis art. 415 § 5 k.p.k. nie wskazuje na żadne różnice,

przyjąć należy, iż wspomniana klauzula antykumulacyjna obejmuje swym zakresem

także orzeczenie oparte na omawianej podstawie (por. także m.in. wyroki Sądu

Najwyższego: z dnia 23 listopada 2006 r„ IV KK 328/06, OSNKW 2007, z. 2, poz.

14, z dnia 18 czerwca 2009 r„ IV KK 145/09, OSNKW 2009, z. 9, poz. 77, oraz z

dnia 3 września 2009 r„ V KK 149/09, lex nr 602608). Trafnie także podnosi się w

kasacji, z odwołaniem się do poglądów wyrażanych przez Sąd Najwyższy (zob.

wyroki SN: z dnia 16 listopada 2011 r., III K.K. 270/11, lex 1055028 i z dnia 21

października 2010 r„ III KK 305/10, lex 844453), że omawiana klauzula

antykumulacujna, zawarta w art. 415 § 5 k.p.k., kategorycznie wyklucza

kumulowanie tytułów egzekucyjnych wynikających z różnych orzeczeń (tytuł taki

stanowi także orzeczenie wydane na podstawie art. 72 § 2 k.k. - art. 107 § 1 i 2

k.p.k.), przy czym nie ma znaczenia, bo ustawa w tym względzie nie czyni

zastrzeżeń, czy roszczenie, o którym wcześniej orzeczono w postępowaniu

cywilnym zostało, czy też nie zostało skutecznie wyegzekwowane.

W sprawie niniejszej, w ewidentny więc sposób doszło do przeoczenia treści

unormowania art. 415 § 5 k.p.k., skutkiem czego zaniechano w niej rozważenia

ustalonego faktu (wcześniejszego) prawomocnego zasądzenia w postępowaniu

cywilnym, od J. S. na rzecz J. X., roszczenia, które bez żadnej wątpliwości było

tożsame ze szkodą, której obowiązek naprawienia został orzeczony (niejako

ponownie) w niniejszym postępowaniu. Dlatego też, trafność zarzutu kasacji nie

może budzić wątpliwości, podobnie jak i oczywisty i istotny wpływ podnoszonego w

nim, rażącego naruszenia prawa na treść zaskarżonej części wyroku Sądu

odwoławczego, a w konsekwencji, także na treść wskazanego rozstrzygnięcia Sądu

pierwszej instancji.

Uwzględnienie słuszności kasacji implikowało zatem konieczność uchylenia

wyroków Sądów obu instancji w zaskarżonej części, przy czym jest oczywiste, że

wydanie orzeczenia następczego było zbędne.

Z tych powodów Sąd najwyższy orzekł, jak na wstępie, orzekając o

wydatkach postępowania kasacyjnego na podstawie art. 638 k.p.k.

5

SSN Dorota Rysińska SSN Jacek Sobczak SSN Józef Szewczyk