III SK 7/12

Sygn. akt III SK 7/12

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 26 listopada 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Maciej Pacuda (przewodniczący)

SSN Halina Kiryło (sprawozdawca)

SSN Roman Kuczyński

w sprawie z powództwa RWE Polska Spółki Akcyjnej w W.

przeciwko Prezesowi Urzędu Regulacji Energetyki

o zmianę taryfy dla energii elektrycznej,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 26 listopada 2012 r.,

skargi kasacyjnej strony powodowej od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 4 października 2011 r.,

1. oddala skargę kasacyjną,

2. zasądza od RWE Polska Spółki Akcyjnej w W. na rzecz

Prezesa Urzędu Regulacji Energetyki kwotę 270 (dwieście

siedemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa

procesowego w postępowaniu kasacyjnym.

UZASADNIENIE

2

Przedsiębiorstwo Energetyczne STOEN S.A. w W. (obecnie RWE Polska

S.A. w W., dalej jako powód) w dniu 27 kwietnia 2007 r. złożyło wniosek o zmianę

taryfy zatwierdzonej decyzją Prezesa Urzędu Regulacji Energetyki (Prezes Urzędu)

z dnia 17 stycznia 2007 r. na okres do 31 grudnia 2007 r.

Decyzją z dnia 26 czerwca 2007 r. Prezes Urzędu odmówił zatwierdzenia

zmiany taryfy. Powód zaskarżył powyższą decyzję odwołaniem.

Sąd Okręgowy Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów wyrokiem z dnia 31

stycznia 2008 r. uchylił decyzję Prezesa Urzędu z dnia 26 czerwca 2007 r. Sąd

pierwszej instancji stwierdził, że przed wydaniem decyzji o odmowie zmiany decyzji

zatwierdzającej taryfę na 2007 r. Prezes Urzędu zobowiązany był do sporządzenia

prognozy dynamiki cen podlegających zatwierdzeniu w taryfie, celem weryfikacji

propozycji przedstawionych przez powoda. Ponieważ obowiązku tego nie wykonał i

wydał zaskarżoną decyzję bez dokonania stosownych ustaleń co do kosztów

zakupu energii, nie dokonał weryfikacji przedstawionych przez powódkę stawek i

opłat w zmienionej taryfie.

Po ponownym rozpoznaniu wniosku powoda z dnia 27 kwietnia 2007 r.,

decyzją z dnia 30 lipca 2009 r. Prezes Urzędu umorzył postępowanie. Prezes

Urzędu uznał, że postępowanie w przedmiocie zmiany decyzji zatwierdzającej

taryfę stało się bezprzedmiotowe, ponieważ decyzja z 17 stycznia 2007 r. wygasła

z dniem 31 grudnia 2007 r. Ponadto, z dniem 1 stycznia 2008 r. powód został

zwolniony z przedstawienia Prezesowi Urzędu taryf dla energii elektrycznej z

wyjątkiem grup taryfowych G.

Powód wniósł odwołanie od powyższej decyzji Prezesa Urzędu.

Sąd Okręgowy – Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów wyrokiem z dnia

9 grudnia 2010 r., oddalił odwołanie powoda. Sąd Okręgowy zważył, że stosownie

do art. 47 ust. 2a Prawa energetycznego Prezes Urzędu zatwierdza taryfy na okres

nie dłuższy niż 3 lata. Zgodnie z tym przepisem Prezes Urzędu rozpoznał wniosek

powoda i zatwierdził taryfę na okres do 31 grudnia 2007 r. Decyzja o zatwierdzeniu

taryfy jest decyzją administracyjną okresową i wygasa z ostatnim dniem okresu, na

jaki została zatwierdzona taryfa. Wraz z wygaśnięciem decyzji przestaje

obowiązywać zatwierdzona nią taryfa. Taryfę dotychczasową stosuje się tylko

3

wtedy, gdy stanowi o tym art. 47 ust. 2c Prawa energetycznego, to jest gdyby do

końca obowiązywania decyzji taryfowej nie zakończono postępowania

administracyjnego, wszczętego w związku z wnioskiem przedsiębiorstwa o

zatwierdzenie nowej taryfy lub toczyłoby się postępowanie w sprawie z odwołania

od decyzji Prezesa Urzędu w przedmiocie odmowy zatwierdzenia nowej taryfy.

W niniejszej sprawie powód złożył w dniu 27 kwietnia 2007 r. wniosek o

zmianę taryfy zatwierdzonej decyzją z dnia 17 stycznia 2007 r. w czasie

obowiązywania tej taryfy. Przed rozpoznaniem wniosku o zmianę taryfy powód

zaczął stosować nową taryfę. Z dniem 1 stycznia 2008 r. powód został zwolniony z

obowiązku przedstawiania Prezesowi Urzędu taryf do zatwierdzenia. Od 1 stycznia

2008 r., stosował własną taryfę, niezatwierdzoną przez Prezesa Urzędu, a od 16

czerwca 2008 r. stosował taryfę zatwierdzoną przez Prezesa Urzędu. Powód nie

stosuje zatem już taryfy zatwierdzonej przez Prezesa Urzędu decyzją z dnia 17

stycznia 2007 r., lecz stosuje nowe taryfy. Stosowanie nowych taryf oznacza zaś,

że powód nie może żądać zmian taryfy poprzednio stosowanej. Rozpoznanie

wniosku powoda o podniesienie cen w taryfie zatwierdzonej decyzją z dnia 17

stycznia 2007 r. jest zbędne, skoro w życie weszły i stosowane są przez powoda

nowe taryfy.

Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 4 października 2011 r., oddalił apelację

powoda od powyższego orzeczenia. Sąd Apelacyjny wyjaśnił, że niniejsza sprawa

toczy się z odwołania od decyzji Prezesa Urzędu umarzającej postępowanie w

sprawie o zatwierdzenie zmiany taryfy. W tych okolicznościach Sąd drugiej instancji

uznał, że nie doszło do naruszenia art. 365 § 1 k.p.c., ponieważ ani Sąd Okręgowy

ani Prezes Urzędu nie zignorował żadnego prawomocnego orzeczenia w niniejszej

sprawie. Zdaniem Sądu Apelacyjnego, decyzja o umorzeniu postępowania

powoduje co prawda niemożność uzyskania przez powoda orzeczenia

wskazującego, czy odmowa zmiany taryfy była zasadna, jednakże nie stanowi to

naruszenia przepisów Konstytucji RP, ponieważ prawo do sądu nie jest prawem

bezwzględnym, postępowanie sądowe podlega różnym procedurom. Przepisy

proceduralne mogą zaś naruszać Konstytucję RP wówczas, gdy nie są należycie

stosowane, co nie miało miejsca w niniejszej sprawie.

4

Nawiązując do art. 47 ust. 2c Prawa energetycznego Sąd Apelacyjny

wskazał, że postępowanie sądowe z odwołania od decyzji Prezesa Urzędu

odmawiającej zmiany taryfy zostało zakończone wspomnianym wyrokiem z dnia 31

stycznia 2008 r. Następnie zaś powód został zwolniony z obowiązku

przedstawiania taryf do zatwierdzenia w znacznej części, co jest równoznaczne z

zatwierdzeniem nowej taryfy. Skoro upłynął okres, na jaki została zatwierdzona

nowa taryfa i zaistniała sytuacja równoznaczna z zatwierdzeniem nowej taryfy, to

nie ma podstaw do dalszego stosowania starej taryfy. Niesłuszny jest zatem

argument o stosowaniu danej taryfy, która miałaby być zmieniona wnioskiem

powoda.

Powód zaskarżył wyrok Sądu Apelacyjnego skargą kasacyjną w całości.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie: 1) art. 365 § 1 k.p.c. w związku

z art. 105 § 1 k.p.a. poprzez przyjęcie, że Sąd pierwszej instancji oraz Prezes

Urzędu nie byli związani wyrokiem Sąd Okręgowego w Warszawie z dnia 31

stycznia 2008 r., który zakończył postępowanie w sprawie odwołania od decyzji

odmawiającej zatwierdzenia zmiany taryfy; 2) art. 45 ust. 1 w związku z art. 2

Konstytucji RP w związku z art. 155 k.p.a. w związku z art. 47 Prawa

energetycznego poprzez przyjęcie, że prawo do sądu nie jest prawem

bezwzględnym oraz przyjęcie, że w obrocie prawnym może utrzymać się decyzja

Prezesa Urzędu uniemożliwiająca powodowi uzyskanie orzeczenia wskazującego,

czy odmowa zmiany taryfy powoda była zasadna. W uzasadnieniu tego zarzutu

powód podnosi, że nie jest w stanie uzyskać rozstrzygnięcia w sprawie swojego

wniosku z dnia 27 kwietnia 2007 r. o zmianę taryfy, ponieważ postępowanie zostało

umorzone bez przeprowadzenia przez Prezesa Urzędu oraz sądy cywilne

koniecznego postępowania dowodowego zmierzającego do zbadania słusznego

interesu powoda oraz innych przesłanek w sprawie zmiany decyzji Prezesa Urzędu

zatwierdzającej taryfę powoda. Zdaniem skarżącego, ma on zaś konstytucyjne

prawo do rozpatrzenia swojej sprawy. Prezes Urzędu powinien zatem rozważyć

przesłanki zastosowania art. 155 k.p.a., a nie umorzyć postępowanie jako

bezprzedmiotowe. Powód podnosi, że złożył wniosek o zmianę taryfy w dniu 27

kwietnia 2007 r., a zatem w okresie obowiązywania taryfy zatwierdzonej na 2007 r.

Po uchyleniu decyzji z dnia 26 czerwca 2007 r. przez Sąd Okręgowy, Prezes

5

Urzędu zamiast przeprowadzić postępowanie zmierzające do ustalenia przesłanek

zmiany decyzji zgodnie z wyrokiem Sądu wydał decyzję umarzającą postępowanie

w sprawie zmiany taryfy. Art. 45 Konstytucji RP stanowi zdaniem powoda

bezwzględne prawo podmiotowe do sądu. Tylko wyraźny przepis ustawy mógłby to

prawo ograniczyć. Takimi przepisami nie są na pewno art. 105 k.p.a., czy art. 155

k.p.a. w związku z art. 47 Prawa energetycznego. Art. 47 Prawa energetycznego

nie stanowi przeszkody do merytorycznego rozpoznania sprawy o zmianę decyzji

zatwierdzającej taryfę przez organ administracji publicznej, ponieważ jest to przepis

dotyczący zatwierdzenia taryf przez Prezesa Urzędu. Nie istnieją zatem formalne

przeszkody do merytorycznego rozstrzygnięcia wniosku powoda z 27 kwietnia 2007

r. W konsekwencji powód wywodzi z art. 45 Konstytucji RP prawo do

sprawiedliwego rozpatrzenia sprawy z wniosku o zmianę taryfy.

Prezes Urzędu w odpowiedzi na skargę kasacyjną powoda wniósł o jej

oddalenie i zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego.

Sąd Najwyższy zważył co następuje:

Skarga kasacyjna powoda nie ma uzasadnionych podstaw.

Wynikające z art. 365 § 1 k.p.c. związanie sądu orzeczeniem wydanym w

innej sprawie należy rozumieć jako wyłączenie możliwości kwestionowania w

rozstrzyganej sprawie ustaleń i ocen prawnych zawartych w prawomocnym

rozstrzygnięciu innej przedmiotowo sprawy, ale między tymi samymi stronami.

Związanie treścią prawomocnego orzeczenia wyraża nakaz przyjmowania przez

wskazane w przepisie art. 365 § 1 k.p.c. podmioty, że w objętej tym orzeczeniem

sytuacji stan prawny przedstawiał się tak, jak to wynika z sentencji wyroku.

Podmioty te są związane dyspozycją konkretnej i indywidualnej normy prawnej

wywiedzionej przez sąd z przepisów prawnych zawierających normy generalne i

abstrakcyjne w procesie subsumcji określonego stanu faktycznego. Sąd

obowiązany jest zatem uznać, iż kwestia prawna, która była już przedmiotem

rozstrzygnięcia w innej sprawie, a która ma znaczenie prejudycjalne w sprawie

przez niego rozpatrywanej, kształtuje się tak jak to przyjęto w prawomocnym

wcześniejszym wyroku (wyrok Sądu Najwyższego z 20 września 2011 r., III SK

6

5/11, niepublikowany). Tymczasem bezspornym jest, że przedmiot rozstrzygnięcia

w niniejszej sprawie (z odwołania od decyzji umarzającej postępowanie w sprawie z

wniosku o zmianę taryfy) i przedmiot rozstrzygnięcia w sprawie zakończonej

prawomocnie wyrokiem Sądu Okręgowego – Sądu Ochrony Konkurencji i

Konsumentów w Warszawie z dnia 31 stycznia 2008 r. (z odwołania od decyzji

odmawiającej zmiany taryfy) nie jest tożsamy.

Ponadto, między sprawą rozstrzygniętą już prawomocnym orzeczeniem, a

sprawą rozstrzyganą musi zachodzić związek prawny tego rodzaju, że prawomocne

orzeczenie zapadłe w pierwszej sprawie zawiera rozstrzygnięcie będące konieczną

przesłanką rozstrzygnięcia drugiej sprawy. Z uzasadnienia skargi kasacyjnej

powoda wynika, że upatruje on takiej przesłanki w okolicznościach niniejszej

sprawy z ustaleniu przez Sąd Okręgowy w wyroku z dnia 31 stycznia 2008 r., że

rozpoznając wniosek powoda o zmianę decyzji o zatwierdzeniu taryfy z dnia 27

kwietnia 2007 r. Prezes Urzędu powinien poczynić określone ustalenia zanim wyda

decyzję odmawiającą zmiany decyzji o zatwierdzeniu taryfy. Tymczasem w

niniejszej sprawie u podstaw decyzji Prezesa Urzędu (a następnie orzeczeń Sądów

obu instancji) legło założenie, zgodnie z którym skutkiem upływu terminu, na jaki

decyzja o zatwierdzeniu taryfy została wydana, rozpoznanie wniosku powoda o jej

zmianę stało się bezprzedmiotowe. Sąd Apelacyjny nie mógł w konsekwencji

naruszyć art. 365 § 1 k.p.c., skoro powołany przez powoda wyrok Sądu

Okręgowego nie konkretyzował tej samej kwestii prawnej (norm prawnych), które

stanowiły podstawę prawną rozstrzygnięcia Prezesa Urzędu w niniejszej sprawie.

Bezpodstawny jest także zarzut naruszenia art. 45 ust. 1 w związku z art. 2

Konstytucji w związku z art. 155 k.p.a. w związku z art. 47 Prawa energetycznego.

Z powołanego w podstawie skargi kasacyjnej konstytucyjnego prawa do sądu

powód wywodzi uprawnienie do uzyskania orzeczenia sądowego merytorycznie

rozpoznającego jego wniosek z dnia 27 kwietnia 2007 r. o zmianę taryfy

zatwierdzonej przez Prezesa Urzędu.

W pierwszej kolejności należy zauważyć, że Sąd Apelacyjny nie mógł

naruszyć art. 45 Konstytucji RP w sposób wskazany w skardze kasacyjnej powoda,

ponieważ z orzecznictwa samego Trybunału Konstytucyjnego wynika, że prawo do

sądu może podlegać różnego rodzaju ograniczeniom, z których niektóre

7

przewidziane zostały wprost w ustawie zasadniczej (wyrok Trybunału

Konstytucyjnego z dnia 27 lipca 2012 r., P 8/12). Standard konstytucyjny zakłada,

że ustawa nie może nikogo pozbawić prawa do sądu w dochodzeniu ochrony jego

wolności lub praw konstytucyjnych. Jednostka powinna mieć w tym zakresie

zagwarantowaną możliwość drogi sądowej, tak by to niezależny, bezstronny i

niezawisły sąd ostatecznie rozstrzygał o prawach lub wolnościach jednostki (wyrok

Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lipca 2012 r., K 14/12). W niniejszej sprawie

brak także podstaw do uznania, że tak rozumiane prawo do sądu zostało

naruszone. Powód najpierw wniósł do sądu odwołanie od decyzji Prezesa Urzędu

odmawiającej zmiany decyzji o zatwierdzeniu taryfy. Odwołanie to zostało

rozpoznane, a zaskarżona decyzja Prezesa Urzędu uchylona z powodów

merytorycznych, wskazanych w uzasadnieniu wyroku Sądu Okręgowego z dnia 31

stycznia 2008 r. Następnie powód zaskarżył odwołaniem kolejną decyzję Prezesa

Urzędu wydaną w sprawie wszczętej z jego wniosku o zmianę taryfy dla energii

elektrycznej zatwierdzonej decyzją Prezesa Urzędu z dnia 17 stycznia 2007 r. Tym

razem odwołanie wniósł od decyzji z dnia 30 lipca 2009 r. o umorzeniu

postępowania w sprawie jego wniosku z dnia 27 kwietnia 2007 r.

Bezpodstawności zarzutu skargi kasacyjnej odnoszącego się do art. 45

Konstytucji RP należy jednak upatrywać przede wszystkim w tym, że ten element

konstrukcyjny prawa do sądu, na który powód powołał się w skardze nie został w

okolicznościach niniejszej sprawy naruszony. Mianowicie, z uzasadnienia

przedmiotowego zarzutu należy wnioskować, że według powoda Sąd Apelacyjny

dopuścił się naruszenia tego elementu prawa do sądu, jakim jest prawo do wyroku

sądowego, tj. do uzyskania wiążącego rozstrzygnięcia danej sprawy przez sąd

(wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 lipca 2012 r., P 8/12). Co prawda Sąd

Apelacyjny rozpoznał apelację powoda od wyroku Sądu Okręgowego w sprawie z

odwołania od decyzji Prezesa Urzędu o umorzeniu postępowania z wniosku

powoda z dnia 27 kwietnia 2007 r., jednakże oddalając apelację wydał orzeczenie

niekorzystne dla powoda, rozstrzygając sprawę z odwołania od decyzji o umorzeniu

postępowania administracyjnego.

Z wywodu powoda wynika, że utożsamia on prawo do sądu z art. 45

Konstytucji RP z wydaniem przez Sądy orzekające w niniejszej sprawie orzeczenia

8

merytorycznie weryfikującego jego wniosek z dnia 27 kwietnia 2007 r. W sprawie z

odwołania od decyzji o umorzeniu postępowania wydanie takiego orzeczenia nie

jest zaś możliwe, a skarga kasacyjna powoda nie odnosi się do przepisów

stanowiących podstawę prawną dla umorzenia tego postępowania. Powód nie

zauważa także, że rozstrzygnięcie merytoryczne w sprawie ze swojego wniosku o

zmianę taryfy uzyskał w wyniku wniesienia odwołania od decyzji Prezesa Urzędu

odmawiającej zmiany decyzji o zatwierdzeniu taryfy. Odwołanie to zostało

merytorycznie rozpoznane, a zaskarżona decyzja Prezesa Urzędu uchylona.

Powód uzyskał zatem rozstrzygnięcie sądowe dotyczące, przynajmniej częściowo,

jego praw i obowiązków, ponieważ uchylenia decyzji Prezesa Urzędu o odmowie

zmiany taryfy oznacza, że decyzja ta nie była prawidłowa z powodów wskazanych

w uzasadnieniu wyroku Sądu Okręgowego – Sądu Ochrony Konkurencji i

Konsumentów w Warszawie z dnia 31 stycznia 2008 r.

Dlatego niezależnie od merytorycznej oceny rozstrzygnięcia sprawy przez

Sąd Apelacyjny, a wcześniej Sąd Okręgowy i Prezesa Urzędu, Sąd Najwyższy nie

znajduje podstawy dla dopatrzenia się w art. 45 Konstytucji RP, stosowanym

zarówno samodzielnie jak i w związku z art. 2 Konstytucji i art. 155 k.p.a. oraz art.

47 Prawa energetycznego, podstawy prawnej dla uwzględnienia skargi kasacyjnej

powoda. Podstawa skargi kasacyjnej nie odnosi się bowiem do przepisów leżących

u podstaw zaskarżonego wyroku Sądu Apelacyjnego, a wcześniej decyzji Prezesa

Urzędu, relewantnych prawnie dla oceny zgodności z prawem decyzji Prezesa

Urzędu o umorzeniu postępowania.

Zauważyć należy, na co wskazał w odpowiedzi na skargę kasacyjną powoda

Prezes Urzędu, że w dotychczasowym orzecznictwie przyjęto, iż decyzja o

zatwierdzeniu taryfy dla przedsiębiorstwa energetycznego jest decyzją

administracyjną „okresową”, która wygasa z ostatnim dniem okresu, na jaki została

zatwierdzona taryfa (wyroki Sądu Najwyższego z dnia 10 czerwca 2009 r., III SK

42/08; z dnia 5 czerwca 2007 r., III SK 7/07; z dnia 26 lutego 2004 r., III SK 5/04; z

dnia 4 marca 2004 r., III SK 7/04). W konsekwencji zmiana takiej decyzji po upływie

okresu, na jaki zatwierdzono taryfę, nie jest możliwa (wyroki Sądu Najwyższego z

dnia 10 czerwca 2009 r., III SK 42/08). Sąd Apelacyjny, jak wynika to wyraźnie z

9

uzasadnienia zaskarżonego wyroku, orzekł z uwzględnieniem wspomnianej linii

orzecznictwa.

Orzecznictwo to ma zaś istotne konsekwencje dla oceny prawidłowości

wyroku Sądu Apelacyjnego wydanego w niniejszej sprawie zapoczątkowanej – co

należy przypomnieć – wniesieniem odwołania od decyzji Prezesa Urzędu z dnia 30

lipca 2009 r. umarzającej postępowanie w sprawie z wniosku powoda o zmianę w

trybie art. 155 k.p.a. decyzji Prezesa Urzędu z dnia 17 stycznia 2007 r.

Dla zmiany lub uchylenia na podstawie art. 155 k.p.a. decyzji, na mocy której

strona nabyła prawo, niezbędne jest jednak spełnienie następujących przesłanek:

1) istnienie decyzji ostatecznej, 2) za jej uchyleniem lub zmianą przemawia interes

społeczny lub słuszny interes strony, 3) zgoda strony na zmianę lub uchylenie

decyzji, 4) brak przeciwwskazań w przepisach ustaw szczególnych. Wspomniane w

art. 155 k.p.a. uwzględnienie interesu strony należy rozumieć w ten sposób, iż

mając do wyboru możliwość korzystniejszego dla niej rozstrzygnięcia,

niepozostającego w kolizji z obowiązującym porządkiem prawnym, organ działając

w granicach uznania administracyjnego przyjmuje ten sposób orzekania, zmieniając

decyzję mniej korzystną dla strony na korzystniejszą (wyrok Naczelnego Sądu

Administracyjnego z 10 października 2008 r., I OSK 398/08). Dlatego przepis art.

155 k.p.a. ma zastosowanie do takich decyzji, które nie zostały jeszcze

„skonsumowane”, a zatem takich, których cel nie został jeszcze całkowicie

zrealizowany (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 września

2012 r., I GSK 1429/11). Wspomniane powyżej wymogi odnoszące się do istnienie

decyzji oraz jej nieskonsumowania wynikają z założenia, zgodnie z którym art. 155

k.p.a. stosuje się wówczas, gdy uchylenie decyzji ostatecznej zmieni na przyszłość

sytuację prawną strony, co do wykonywania przez nią uprawnień lub obowiązków

wykreowanych wcześniej wydaną decyzją ostateczną (wyroki Naczelnego Sądu

Administracyjnego z dnia 27 września 2012 r., I GSK 1429/11; z dnia 4 stycznia

2012 r., II OSK 828/11). Niemożność zmiany ostatecznej decyzji ze skutkiem na

przyszłość (dla wnioskującej o taką zmianę strony) rzutuje zatem na

rozstrzygnięcie, jakie organ administracji wydaje w sprawie z wniosku o zmianę

decyzji w trybie art. 155 k.p.a.

10

Wniosek o dokonanie zmiany ostatecznej decyzji może stanowić przedmiot

rozpoznania przez organ administracji tylko wówczas, gdy decyzja ta pozostaje w

obiegu prawnym w chwili orzekania organu (wyroki Naczelnego Sądu

Administracyjnego z dnia 14 października 1999 r., IV SA 1440/97, LEX nr 48240; z

dnia 9 listopada 2006 r., II OSK 1316/05, LEX nr 310883; z dnia 17 września

2009 r., II OSK 1406/08). W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego

przyjęto, że utrata mocy obowiązującej decyzji powoduje, że nie może być ona

zmieniona lub uchylona w trybie art. 155 k.p.a., gdyż nie ma przedmiotu zmiany lub

uchylenia (zob. np. wyroki z dnia 22 września 2009 r., II OSK 1431/08; z dnia 17

września 2009 r., II OSK 1406/08). Dlatego art. 155 k.p.a. nie znajduje

zastosowania „do decyzji terminowej, której ważność wygasła na skutek upływu

terminu, do którego decyzja ta miała obowiązywać nawet w sytuacji, gdy wniosek o

zmianę decyzji ostatecznej, na podstawie której strona nabyła prawo, złożono

jeszcze w okresie obowiązywania decyzji terminowej” (wyrok Naczelnego Sądu

Administracyjnego z dnia 17 września 2009 r., II OSK 1406/08). Stąd też

wygaśnięcie uprawnień albo obowiązków adresata decyzji powoduje, że

niedopuszczalna jest ingerencja prowadząca do zmiany lub uchylenia wyżej

wymienionej decyzji ostatecznej w trybie art. 155 k.p.a., a w konsekwencji

postępowanie z wniosku o zmianę ostatecznej decyzji w trybie art. 155 k.p.a. staje

się bezprzedmiotowe (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23

stycznia 2008 r., I GSK 431/07).

Odnosząc powyższe zapatrywania do okoliczności niniejszej sprawy Sąd

Najwyższy stwierdza, że nieuzasadnione są rozważania powoda oparte na art. 155

k.p.a. i wywodzące z tego przepisu prawo do merytorycznego rozpoznania jego

wniosku z dnia 27 kwietnia 2007 r. Przedstawiona powyżej linia orzecznicza

dotycząca terminowego charakteru taryf przedsiębiorstw energetycznych i

zatwierdzających je decyzji Prezesa Urzędu jest taka, że po upływie okresu, na jaki

taryfa została zatwierdzona (w sytuacji, gdy na mocy przepisów szczególnych

taryfa ta nie jest stosowana przez przedsiębiorstwo energetyczne w dalszym ciągu)

nie jest możliwe merytoryczne rozpoznanie przez Prezesa Urzędu wniosku

przedsiębiorstwa energetycznego o zmianę w trybie art. 155 k.p.a. decyzji

zatwierdzającej taryfę. Prezes Urzędu nie jest bowiem władny ukształtować w

11

wyniku zmiany swojej decyzji sytuacji wnioskodawcy na przyszłość, skoro taryfa, o

zmianę której przedsiębiorstwo energetyczne wnioskuje, nie jest przez nie

stosowana. W konsekwencji Prezes Urzędu umarza postępowanie z takiego

wniosku na podstawie art. 105 § 1 k.p.a., bowiem odmowa zmiany decyzji

ostatecznej na podstawie art. 155 k.p.a. jest merytorycznym odniesieniem się do

żądania, będącym konsekwencją niespełnienia przesłanek materialnoprawnych,

wynikających z tego przepisu (wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia

11 maja 1999 r., I SA/Wr 220/97, LEX nr 37245; z dnia 24 kwietnia 2012 r., II OSK

188/11).

Mając powyższe na względzie, Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.