IV KK 176/12

Sygn. akt IV KK 176/12

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 29 listopada 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Stanisław Zabłocki (przewodniczący)

SSN Jerzy Grubba

SSN Tomasz Grzegorczyk

SSN Przemysław Kalinowski

SSN Jarosław Matras (sprawozdawca)

Protokolant Anna Janczak

przy udziale prokuratora Prokuratury Generalnej Mieczysława Tabora

w sprawie R. C.

skazanego z art. 148 § 1 kk i in.

po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie

w dniu 29 listopada 2012 r.,

kasacji, wniesionych przez Prokuratora Generalnego oraz obrońcę skazanego

od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 12 grudnia 2011 r.,

zmieniającego wyrok Sądu Okręgowego

z dnia 17 lutego 2011 r.

I. uchyla zaskarżony wyrok w zakresie rozstrzygnięcia co do

przestępstwa popełnionego w dniu 19 marca 1996 r. w K. (pkt I.2

wyroku) i sprawę w tej części przekazuje do ponownego

rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu;

II. kasację obrońcy skazanego oddala, jako oczywiście

bezzasadną;

2

III. zasądza od Skarbu Państwa na rzecz adw. J. R., Kancelaria

Adwokacka, jako wyznaczonego z urzędu obrońcy skazanego,

738 zł (siedemset trzydzieści osiem) w tym 23 % należnego

podatku VAT za sporządzenie i wniesienie kasacji oraz 738 zł

(siedemset trzydzieści osiem) w tym 23 % należnego podatku

VAT za obronę skazanego w postępowaniu przed Sądem

Najwyższym;

IV. zwalnia skazanego od kosztów sądowych postępowania

kasacyjnego.

UZASADNIENIE

Wobec tego, że kasacja obrońcy skazanego R. C. została oddalona jako

oczywiście bezzasadna na rozprawie kasacyjnej, w której uczestniczył obrońca

skazanego, uzasadnienie wyroku nie odnosi się do tego nadzwyczajnego środka

zaskarżenia, zgodnie z adnotacją zawartą w protokole rozprawy kasacyjnej (art.

535 § 3 k.p.k.).

Wyrokiem z dnia 17 lutego 2011 r., Sąd Okręgowy skazał oskarżonego R.

C. za 13 przestępstw, w tym dwa przestępstwa zakwalifikowane z art. 148 § 1 k.k.

w zw. z art. 65 § 1 k.k., na łączną karę dożywotniego pozbawienia wolności (ust.

XIV wyroku). Jednym z przestępstw był czyn polegający na tym, że w dniu 19

marca 1996 r., w K. oraz na trasie łączącej te miejscowości, wspólnie i w

porozumieniu z innymi osobami prawomocnie za ten czyn skazanymi, a także z

osobą co do której wyłączono materiały do odrębnego postępowania, działając w

celu przywłaszczenia mienia M. K., użył wobec niego przemocy polegającej na

kopaniu oraz kilkakrotnym uderzaniu rękami po głowie i plecach, a następnie po

wciągnięciu pokrzywdzonego siłą i wbrew jego woli do samochodu wywiózł go w

ustronne miejsce - pozbawiając w ten sposób M. K. wolności - zabierając na jego

szkodę torbę podróżną, saszetkę, dowód osobisty, prawo jazdy i dowód

rejestracyjny samochodu marki Fiat Cinquecento oraz pieniądze w kwocie

100.000 zł, a nadto na szkodę J. K. pieniądze w kwocie 30.000 zł (ust. V wyroku).

Przestępstwo to zostało zakwalifikowane z art. 280 § 1 k.k. i art. 189 § 1 k.k. oraz

art. 275 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k., a na mocy art. 280 § 1 k.k., przy

zastosowaniu art. 11 § 3 k.k. wymierzono oskarżonemu karę 6 (sześciu) lat

pozbawienia wolności. W oparciu o przepis art. 46 § 1 k.k. Sąd Okręgowy orzekł

wobec oskarżonego obowiązek naprawienia szkody wyrządzonej tym

przestępstwem – solidarnie z innymi wskazanymi osobami – poprzez uiszczenie

na rzecz M. K. kwoty 100.000 zł, zaś na rzecz J. K. 30.000 zł.

3

Apelację od tego wyroku złożył obrońca oskarżonego, który zarzucił w niej

wyrokowi obrazę przepisów postępowania karnego, która mogła mieć wpływ na

treść wyroku a także błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę

wyroku, i domagał się uchylenia wyroku oraz przekazania sprawy do ponownego

rozpoznania, ewentualnie, zmiany wyroku przez uniewinnienie oskarżonego od

przypisanych mu czynów.

Po rozpoznaniu wniesionej apelacji wyrokiem z dnia 12 grudnia 2011 r. Sąd

Apelacyjny:

I. zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że:

1. uchylił orzeczenie o karze łącznej z ust. XIV,

2. uchylił ust. V wyroku dotyczący skazania R. C. za

przestępstwo z art. 280 § 1 k.k. i art. 190 § 1 k.k. oraz art. 275 § 1 k.k. w

zw. z art. 11 § 2 k.k. dokonane w dniu 19 marca 1996 roku na szkodę M. K.

oraz J. K. i na podstawie art. 17 § 1 pkt 6 k.p.k. w zw. z art. 414 § 1 k.p.k.

postępowanie w tej części umorzył, zaś kosztami jego dotyczącymi obciążył

Skarb Państwa, jak również uchylił ust. XV wyroku dotyczący obowiązku

naprawienia szkody na rzecz M. K. i J. K.,

3. na podstawie art. 85 k.k. i art. 88 k.k. biorąc za podstawę kary

wymierzone za poszczególne przestępstwa orzekł oskarżonemu R. C. karę

łączną dożywotniego pozbawienia wolności;

II. w pozostałej części zaskarżony wyrok utrzymał w mocy;

Kasację od tego wyroku, na niekorzyść R. C., w części uchylającej ust. V

wyroku Sądu Okręgowego co do czynu popełnionego w dniu 19 marca 1996 r. i

umarzającej postępowanie w tym zakresie oraz uchylającej obowiązek

naprawienia szkody na rzecz pokrzywdzonych wniósł Prokurator Generalny.

Zarzucając wyrokowi rażące i mające wpływ na treść wyroku naruszenie prawa

materialnego, polegające na niesłusznym uznaniu, w oparciu o wadliwie przyjęte

przepisy art. 101 § 1 pkt 3 k.k. w zw. z art. 102 k.k. w brzmieniu obowiązującym

do dnia 3 sierpnia 2005 r., że karalność zarzucanego oskarżonemu R. C. czynu z

art. 280 § 1 k.k. i art.189 § 1 k.k. oraz art. 275 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k.

ustała w marcu 2011 r., co doprowadziło do bezzasadnego umorzenia

postępowania karnego przeciwko oskarżonemu na podstawie art. 17 § 1 pkt 6

k.p.k. w zw. z art. 414 § 1 k.p.k. i skutkowało także uchyleniem nałożonego

obowiązku naprawienia szkody na rzecz pokrzywdzonych, wniósł o uchylenie

4

zaskarżonego wyroku w zaskarżonej części i przekazanie w tym zakresie sprawy

do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym.

Kasację od tego wyroku w zakresie w jakim Sąd Apelacyjny utrzymał wyrok

sądu I instancji w mocy, wywiódł także obrońca skazanego, zarzucając wyrokowi

w tej części rażące naruszenie szeregu przepisów prawa procesowego, które

miało istotny wpływ na treść zaskarżonego wyroku. Wobec sposobu jej oddalenia

brak jest powodów do opisywania zawartych w niej zarzutów.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Kasacja Prokuratora Generalnego okazała się zasadna. Ma rację skarżący,

że sąd ad quem dopuścił się rażącego naruszenia prawa materialnego, tj. art. 101

§ 1 pkt 3 k.k. w zw. z art. 102 k.k. w brzmieniu obowiązującym do dnia 2 sierpnia

2005 r. (w zarzucie błędnie wskazano, że chodzi o przepisy w brzmieniu

obowiązującym do dnia 3 sierpnia, choć w uzasadnieniu kasacji datę

obowiązywania ujęto poprawnie –str. 10 - uw. SN), a skutkiem tego naruszenia

było niesłuszne umorzenie postępowania karnego co do czynu popełnionego w

dniu 19 marca 1996 r. Trzeba przy tym stwierdzić, że oparcie się przez sąd

odwoławczy na tych właśnie przepisach Kodeksu karnego było wynikiem

niezastosowania przepisu art. 2 ustawy z dnia 3 czerwca 2005 r. o zmianie

ustawy – Kodeks karny (Dz. U. Nr 132, poz.1109), który to przepis nakazywał

stosowanie do czynów popełnionych przed wejściem w życie tej ustawy, a więc

popełnionych przed dniem 3 sierpnia 2005 r. (art. 3 tej ustawy w zw. z art. 6 ust.

1 ustawy z dnia 20 lipca 2000 r. o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych

innych aktów prawnych – Dz. U. z 2011 r., Nr 197, poz.1172 ze zm.) przepisów

Kodeksu karnego o przedawnieniu w brzmieniu nadanym tą ustawą. Z

uzasadnienia wyroku sąd II instancji wynika bowiem wprost, że tenże sąd

świadomy skutków zastosowania tego przepisu dla określenia terminu

przedawnienia karalności tego czynu, uznał, iż na przeszkodzie jego

zastosowania stoi gwarancyjny charakter przepisu art. 4 § 1 k.k. (str. 112 - 113

uzasadnienia wyroku). Tak więc pierwotnym uchybieniem sądu II instancji, które

doprowadziło następnie do niesłusznego, albowiem dokonanego z naruszeniem

prawa materialnego, zastosowania wskazanych w kasacji przepisów Kodeksu

karnego określających terminy przedawnienia karalności, była obraza art. 2

wskazanej ustawy z dnia 3 czerwca 2005 r. polegająca na odmowie zastosowania

tego przepisu. Wynika to wprost z treści uzasadnienia wyroku Sądu

5

Apelacyjnego, w którym to dokumencie procesowym Sąd ten wyraził

przypuszczenie, że zastosowanie tych przepisów, które doprowadziły w

konsekwencji do umorzenia postępowania w odniesieniu do przestępstwa

opisanego w ust. V wyroku sądu I instancji, obyło się właśnie z obrazą przepisu

art. 2 cyt. ustawy (str. 113). Do takiego wniosku doszedł po analizie wyroków

Trybunału Konstytucyjnego zapadłych w sprawach o sygn. P 4/08 (wyrok z dnia

13 października 2009 r., OTK-A 2009/9/133) i P 32/06 (wyrok z dnia 15

października 2008 r., OTK-A 2008/8/138), jak również wyroków Sądu

Najwyższego (V KK 112/08, OSNKW 2008/10/81; V KK 300/05, Lex nr 164314

oraz V KK 151/05, Prok. i Pr. 2006/2/3). Zapoznając się z tą argumentacją można

odnieść wrażenie, że orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego nie były znane

sądowi odwoławczemu w dacie orzekania, albowiem wówczas nie miałby żadnych

racji do odmowy zastosowania kwestionowanego przepisu, skoro jego zgodność

z Konstytucją oraz z umowami międzynarodowymi była już zbadana przez

Trybunał Konstytucyjny.

Pomimo tego, że w kasacji Prokuratora Generalnego nie wskazano w treści

zarzutu wprost na naruszenie przepisu art. 2 ustawy z dnia 3 czerwca 2005 r., a

tylko na obrazę przepisów art. 101 § 1 pkt 3 k.k. oraz art. 102 k.k. w brzmieniu

obowiązującym do dnia 2 sierpnia 2005 r., to jest oczywiste, iż także te przepisy –

w konsekwencji – naruszono, a skutkiem tego uchybienia było niesłuszne

umorzenie postępowania karnego. Skoro bowiem art. 2 cyt. ustawy jest zgodny

zarówno z Konstytucją (wyrok TK w sprawie P 32/06; OTK-A 2008/8/138), jak też

z umowami międzynarodowymi ratyfikowanymi przez Polskę (wyrok TK w sprawie

P 4/08; OTK-A 2009/9/133), to brak jest jakichkolwiek prawnych podstaw do

niestosowania się do normy w nim zawartej. Nie mógł nią być także art. 4 § 1 k.k.,

albowiem to właśnie na mocy art. 2 ustawy z dnia 3 czerwca 2005 r. spod zasady

lex mitior agit wyłączono regulację odnoszącą się do zmiany (wydłużenia)

okresów przedawnienia karalności czynów zabronionych. Jest zatem oczywiste,

że skoro do dnia 2 sierpnia 2005 r. nie nastąpiło przedawnienie karalności czynu

popełnionego w dniu 19 marca 1996 r. (nie upłynęło 15 lat – art. 101 § 1 pkt 3

oraz art. 102 k.k.), to zgodnie z treścią obowiązujących od dnia 3 sierpnia 2005 r.

art. 101 § 1 pkt 2a k.k. oraz art. 102 k.k. okres przedawnienia wynosi 25 lat od

czasu jego popełnienia, a zatem przedawnienie karalności nastąpi dopiero w dniu

20 marca 2021 r.

6

Mając na względzie powyższe należało zaskarżony wyrok w zakresie

rozstrzygnięcia co do czynu popełnionego w dniu 19 marca 1996 r., a opisanego

w pkt I.2 wyroku Sądu Apelacyjnego uchylić i sprawę w tej części przekazać do

ponownego rozpoznania temu sądowi w postępowaniu odwoławczym. Przy

ponownym rozpoznaniu apelacji w zakresie tego czynu sąd ten będzie związany

wyrażonym powyżej zapatrywaniem prawnym (art. 442 § 3 k.p.k. w zw. z art. 518

k.p.k.).

Z tych powodów orzeczono jak w wyroku.