II CSK 77/12

Sygn. akt II CSK 77/12

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 7 grudnia 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Barbara Myszka (przewodniczący)

SSN Józef Frąckowiak (sprawozdawca)

SSN Marta Romańska

w sprawie z powództwa SE. I. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w K.

obecnie So. I. Spółka

Akcyjna z siedzibą w K.

przeciwko PGE Polskiej Grupie Energetycznej Spółce Akcyjnej w W.

o stwierdzenie nieważności ewentualnie uchylenie uchwały walnego zgromadzenia,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 7 grudnia 2012 r.,

skargi kasacyjnej strony powodowej

od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 2 listopada 2011 r.,

oddala skargę kasacyjną i zasądza od strony powodowej na

rzecz pozwanej kwotę 180 (sto osiemdziesiąt) zł tytułem zwrotu

kosztów postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

2

Powód Se. I. sp. z o.o. był akcjonariuszem PGE Górnictwo i Energetyka

S.A. z siedzibą w Ł. W tym zakresie strona powodowa prowadziła wspólne

przedsięwzięcie z Funduszem Inwestycyjnym A. Celem tego przedsięwzięcia było

objęcie akcji w podmiotach, które podlegały połączeniu z pozwaną PGE Polska

Grupa Energetyczna S.A. w W. i wskutek tego następczo objęcie akcji w Spółce

PGE, która ostatecznie weszła na giełdę.

W Monitorze Sądowym i Gospodarczym z dnia 8 lutego 2010 r. (nr 26/2010),

pod pozycją 1512 opublikowano ogłoszenie o planie połączenia pozwanej PGE

Polska Grupa Energetyczna S.A. w W. (jako spółki przejmującej) między innymi ze

spółką PGE Górnictwo i Energetyka S.A. w Ł. (jako spółką przejmowaną).

W planie połączenia wskazano parytet wymiany akcji i metody zastosowane

dla określenia parytetu wymiany. Załącznikiem do planu połączenia było „Ustalenie

wartości majątku spółek przejmowanych” sporządzone na dzień 1 grudnia 2009 r.

W Monitorze Sądowym i Gospodarczym nr 127 z dnia 2 lipca 2010 r. pod poz. 8386

i nr 137 z dnia 16 lipca 2010 r. pod poz. 9021 ukazały się ogłoszenia o zamiarze

powyższego połączenia. Plan połączenia został poddany w marcu 2010 r. badaniu

przez biegłego rewidenta wyznaczonego przez sąd rejestrowy - Sąd Rejonowy.

Biegły rewident wskazał, że plan połączenia jest zgodny co do formy i treści z

obowiązującymi przepisami k.s.h., w szczególności zawiera wszystkie informacje

określone w art. 499 § 1 k.s.h., a nadto określał należycie stosunek wymiany akcji

spółek przejmowanych na akcje spółki przejmującej i w sposób uzasadniony

przyjmował dla ustalenia stosunku wymiany akcji wycenę spółek przeprowadzoną:

dla spółki przejmującej przy wykorzystaniu metody zdyskontowanych przepływów

pieniężnych, zaś dla spółek przejmowanych przy wykorzystaniu metody aktywów

netto.

Pismem z dnia 27 lipca 2010 r. powód Spółka Se. I. wystąpiła do spółki PGE

Górnictwo i Energetyka o udzielenie szeregu informacji związanych z procedurą

połączenia. W odpowiedzi Spółka PGE Górnictwo i Energetyka pismem z dnia 30

lipca 2010 r. powiadomiła powódkę m.in., że wyceny sporządzone na potrzeby

parytetu wymiany, będą udostępnione w dniu 2 sierpnia 2010 roku w kancelarii

W.G. w W., zajmującej się obsługą prawną połączenia. W dniu 3 sierpnia 2010 r.

3

pracownicy kancelarii odmówili przedstawicielom strony powodowej wglądu do

wycen, gdyż nie dysponowali oni oryginałami pełnomocnictwa.

W tym samym dniu odbyło się walne zgromadzenie spółki PGE Górnictwo

i Energetyka S.A., na którym reprezentowane było 341 894 331 akcji, co stanowiło

89,32% kapitału zakładowego spółki. Walne zgromadzenie podjęło uchwałę nr 4,

o połączeniu między innymi tej Spółki, jako spółki przejmowanej, ze spółkę PGE

Polską Grupą Energetyczną S.A. jako spółką przejmującą w trybie art. 492 § 1 pkt 1

k.s.h. Jednocześnie walne zgromadzenie wyraziło zgodę na ogłoszony plan

połączenia ze spółką przejmującą oraz na proponowane zmiany statutu spółki

przejmującej. W § 2 uchwały odniesiono się do kapitału zakładowego spółki PGE

Polska Grupa Energetyczna, a także przyjęto, że akcje połączeniowe zostaną

przydzielone wspólnikom spółek przejmowanych zgodnie z określonym parytetem

wymiany, a w § 3 uchwały wskazano na zmiany statutu pozwanej jako Spółki

przejmującej.

Za tą uchwałą oddano 341 699 856 głosów, przeciw jej podjęciu 194 475

głosów, przy braku głosów wstrzymujących się. Po podjęciu tej uchwały

przedstawiciel powódki zażądał zaprotokołowania sprzeciwu do podjętej uchwały.

Podczas zgromadzenia w dniu 3 sierpnia 2010 r. udostępniono akcjonariuszom

dokumenty związane z połączeniem, w tym dokumenty wskazujące na określenie

wartości majątku spółki PGE Górnictwo i Energetyka. Nie udostępniono jednak

pełnych wycen.

Dalsze działania zmierzające do zapoznania się z wycenami powodowa

Spółka podjęła dopiero w dniu 13 sierpnia 2010 r. Ostatecznie w dniu 16 sierpnia

2010 r. reprezentantowi powódki okazano w kancelarii W. G. w W. jedynie wyciąg z

wyceny dotyczącej spółki PGE Górnictwo i Energetyka.

Na mocy postanowienia z dnia 31 sierpnia 2010 r. Sąd Rejonowy w tej samej

dacie wpisał do rejestru przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego połączenie

spółki PGE Polska Grupa Energetyczna S.A. jako spółki przejmującej ze Spółką

PGE Górnictwo i Energetyka.

W pozwie z dnia 27 sierpnia 2010 r. Se. I. sp. z o.o. wniosła o stwierdzenie

nieważności uchwały nr 4 walnego zgromadzenia PGE Górnictwo i Energetyka

Spółki akcyjnej z siedzibą w Ł. z dnia 3 sierpnia 2010 r. o połączeniu między innymi

4

tej Spółki (jako spółki przejmowanej) z PGE Polską Grupą Energetyczną (jako

spółką przejmującą) i zmianie statutu tej ostatniej spółki. Jako ewentualne strona

powodowa sformułowała żądanie uchylenia zaskarżonej uchwały.

Wyrokiem z dnia 3 sierpnia 2010 r. Sąd Okręgowy powództwo oddalił.

Rozpoznający apelację powoda Sąd Apelacyjny uznał, że prawidłowo Sąd I

instancji ocenił materiał dowodowy zebrany w sprawie i poprawnie ustalił podstawę

faktyczną rozstrzygnięcia.

Zdaniem Sądu II instancji ocena podstawy prawnej rozstrzygnięcia prowadzi

do wniosku, że częściowo uzasadniony pozostaje wyłącznie zarzut naruszenia art.

499 § 2 pkt 3 k.s.h. Przepis ten wymaga dołączenia do planu podziału załącznika

w postaci ustalenia wartości majątku spółek przejmowanych, na określony dzień

w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku o ogłoszenie planu połączenia.

W ocenie Sądu Apelacyjnego, z brzmienia tego przepisu nie wynika wcale

obowiązek załączenia tożsamego ustalenia dotyczącego majątku spółki

przejmującej. Nawet jeśli uznać, że tego rodzaju wycena majątku spółki

przejmującej byłaby pożądana z uwagi na ekonomiczne uwarunkowania

połączenia, to obowiązku jej załączenia do planu połączenia nie da się wywieść

z aktualnego brzmienia przepisu art. 499 § 2 pkt 3 k.s.h. Wypada natomiast

zgodzić się z apelującą, że dokument z art. 499 § 2 pkt 3 k.s.h. powinien być tą

wyceną majątku spółki przejmowanej, która służyła do wyliczenia parytetu wymiany

wskazanego jako obligatoryjny element planu podziału w art. 499 § 1 pkt 2 k.s.h.

W rozpatrywanej sprawie w zasadzie niesporne między stronami było to, że

wyceny spółek przejmowanych dla potrzeb obliczenia parytetu wymiany ustalone

zostały innymi metodami niż wycena stanowiąca załącznik do planu połączenia

zatytułowana „Ustalenie wartości majątków spółek przejmowanych". Dokumenty

stanowiące załączniki nr 4 a i 4b nie służyły zatem ustaleniu danych wyjściowych

dla wyliczenia parytetu wymiany określonego w pkt 4.1 planu połączenia, co

w konsekwencji uznać należy za naruszenie dyspozycji art. 499 § 2 pkt 3 k.s.h.

w związku z art. 499 § 1 pkt 2 k.s.h.

W specyficznych okolicznościach sporu, częściowa zasadność (w zakresie

majątku spółek przejmowanych) zarzutu naruszenia art. 499 § 2 pkt 3 k.s.h., nie

skutkuje jednak wprost ewentualną zasadnością zarzutu uchybienia obowiązkom

5

informacyjnym wynikającym z art. 505 § 1 pkt 3 k.s.h. Nie sposób bowiem pominąć,

że działania powodowej Spółki podjęte przed głosowaniem nad zaskarżoną

uchwałą łączeniową w celu zapoznania się z wyceną sporządzoną przez firmę

Pricewaterhouse Coopers były nieskuteczne z przyczyn leżących po jej stronie.

Powodowa Spółka Se. I. pierwsze starania o udostępnienie spornej wyceny czyniła

od dnia 27 lipca 2010 r., a zatem na 7 dni przed terminem Nadzwyczajnego

Zgromadzenia Akcjonariuszy. Działania wprost zmierzające do zapoznania się z

wyceną podjęła dopiero w dniu Zgromadzenia tj. 3 sierpnia 2010 r., przy czym jej

przedstawiciel nie został wyposażony we właściwy dokument pełnomocnictwa. W

tym stanie rzeczy uprawniona pozostaje ocena, że nie dołożyła ona należytych

starań, by skorzystać z uprawnień informacyjnych zastrzeżonych w art. 505 § 1 pkt

3 k.s.h.

Jednakże nawet gdyby założyć, że przez sam fakt nie załączenia wycen,

sporządzonych na zlecenie pozwanej Spółki przez firmę Pricewaterhouse Coopers,

do ogłoszonego planu połączenia doszło do naruszenia 499 § 1 pkt 3 i art. 505 § 1

pkt 3 k.s.h., to wskazane uchybienie przepisom prawa w fazie menadżerskiej

łączenia, nie przekłada się na tezę o nieważności uchwały połączeniowej, czy też

na jej wadliwość skutkującą uchyleniem uchwały na podstawie art. 422 § 1 k.s.h.

Zdaniem Sądu Apelacyjnego konieczne staje się bowiem w tej sytuacji rozważanie,

czy skutki opisanych uchybień zostały konwalidowane w toku kolejnych czynności

poprzedzających podjęcie zaskarżonej uchwały, a w konsekwencji, czy miały wpływ

na jej treść.

Wykładnia przepisu art. 499 § 2 k.s.h. wskazuje, że informacje, które mają

być dołączone do planu podziału pełnią służebną rolę wobec kolejnych czynności

podejmowanych w procesie łączenia. Taki charakter ma niewątpliwie projekt

uchwał o połączeniu spółek, czy projekt zmian umowy lub statutu spółki

przejmującej, bądź projekt umowy lub statutu spółki nowo zawiązanej. Podobną

rolę pełni także wymieniony w art. 499 § 2 pkt 3 k.s.h. załącznik w postaci

„ustalenia wartości majątku spółek przejmowanych," który z istoty swej służy

ustaleniu stosunku wymiany udziałów lub akcji. Z tego punktu widzenia

najistotniejszym jego elementem jest metoda wyceny oraz moment wyceny

(co zresztą wynika wprost z treści przepisu). Innymi słowy załącznik z art. 499 § 2

6

pkt 3 k.s.h. powinien wskazywać kiedy (dzień wyceny) i jak (metoda wyceny)

ustalana jest wartość majątku spółek przejmowanych. Zestawienie tych dwóch

danych determinuje efekt końcowy w postaci wynikowej wartości spółek

przejmowanych.

Sąd Apelacyjny zwrócił uwagę, że interesy akcjonariusza, w tym rzetelne

ustalenie parytetu wymiany, chroni także procedura badania planu połączenia i jego

załączników przez biegłego rewidenta w oparciu o kryteria z art. 503 k.s.h.

Bezspornie w rozpatrywanej sprawie ta faza procesu łączenia została

przeprowadzona prawidłowo, a biegły wprost stwierdził, że wycena spółek

przejmowanych i spółki przejmującej przeprowadzona dla ustalenia stosunku

wymiany akcji jest uzasadniona. W konsekwencji trzeba przyjąć, że podstawowe

interesy strony powodowej jako akcjonariusza zostały w procesie połączenia spółek

zagwarantowane. Tym samym wypada zaakceptować stanowisko Sądu I instancji,

że powodowa Spółka nie wykazała by uchybienia, zaistniałe w fazie menadżerskiej

procesu połączenia, miały wypływ na treść zaskarżonej uchwały.

Sąd Apelacyjny podziela przy tym wykładnię art. 425 § 1 k.s.h. przyjętą

w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, a odwołującą się do poglądów

prezentowanych w orzecznictwie Sądu Najwyższego, zgodnie z którymi naruszenie

wymogów formalnych (także poprzedzających podjęcie uchwały) skutkuje

nieważnością uchwały jedynie wtedy, gdy mogło mieć istotny wpływ na jej treść.

Wbrew zarzutom apelującej, dla oceny owego wpływu naruszeń

proceduralnych na treść zaskarżonej uchwały łączeniowej nie bez znaczenia jest

struktura akcjonariatu w spółce PGE Górnictwo i Energetyka S.A. Nie budzi

wątpliwości, że akcjonariusze łączących się spółek nie posiadają prawa do

wniesienia zastrzeżeń co do treści planu połączenia. Negatywna ocena planu

połączenia i ewentualna dyskusja na walnym zgromadzeniu mogą stanowić jedynie

próbę przekonania innych akcjonariuszy do swoich racji, których wyrazem ma być

głosowanie. Przy tym założeniu nie sposób pominąć, że w okolicznościach sporu

liczba głosów przypadających akcjonariuszowi większościowemu, będącemu

jednocześnie spółką przejmującą, pozwalała na przegłosowanie uchwały bez

względu na pozostałe oddane głosy.

7

Zdaniem Sądu Apelacyjnego nietrafny pozostaje podstawowy zarzut apelacji

dotyczący naruszenia art. 509 § 3 k.s.h. Prawidłowa wykładnia art. 509 § 3 k.s.h.

winna stanowić wypadkową między potrzebą ochrony praw akcjonariuszy

mniejszościowych, a koniecznością eliminowania prób zakwestionowania

połączenia z uwagi na partykularne interesy akcjonariusza czy grupy akcjonariuszy

sprzeczne z interesem łączących się spółek. Kierując się tymi przesłankami, za

obejście zakazu wprowadzonego przepisem art. 509 § 3 k.s.h. należy uznać także

taką sytuację, w której skarżący co prawda wskazuje na naruszenie przepisów

k.s.h. normujących proces połączenia, ale w istocie stara się chronić wyłącznie

swoje uprawnienia związane z przyjętym w zaskarżonej uchwale stosunkiem

wymiany akcji. Z taką sytuacją mamy do czynienia w rozpatrywanej sprawie.

Kluczowa argumentacja strony powodowej powołana na poparcie zarzutów

wskazanych w pozwie, wprost odwołuje się do kwestii stosunku wymiany. Strona

powodowa nabyła akcje spółki przejmowanej, wiedząc o procesie konsolidacji

spółek sektora energetycznego i z zamiarem docelowego nabycia w wyniku

połączenia w trybie art. 492 § 1 pkt 1 k.s.h. akcji pozwanej Spółki. Nie była zatem

zainteresowana ochroną swoich praw korporacyjnych jako akcjonariusza PGE

Górnictwo i Energetyka S.A., lecz uzyskaniem jak najkorzystniejszego parytetu

wymiany akcji tej spółki na akcje spółki przejmującej. W świetle przedstawionych

wywodów roszczenia pozwu - zarówno o stwierdzenie nieważności jak i roszczenie

ewentualne o uchylenie uchwały - nie powinny korzystać z ochrony wobec treści

art. 509 § 3 k.s.h.

Wszystkie prezentowane wyżej rozważania zachowują swą aktualność przy

ocenie roszczenia ewentualnego o uchylenie zaskarżonej uchwały i związanego

z tym roszczeniem zarzutu apelacji w postaci naruszenia art. 422 § 1 k.s.h.

w związku z art. 509 § 2 k.s.h. przez przyjęcie, że zaskarżona uchwała nr 4

Nadzwyczajnego Walnego Zgromadzenia Akcjonariuszy Spółki PGE Górnictwo

i Energetyka S.A. z dnia 3 sierpnia 2010 r. nie jest sprzeczna z dobrymi obyczajami

i nie została podjęta w celu pokrzywdzenia akcjonariuszy mniejszościowych, w tym

powoda.

Zdaniem Sądu Apelacyjny, zamierzonego skutku procesowego w postaci

wzruszenia zaskarżonego wyroku nie może wywołać także przywołany w apelacji

8

zarzut naruszenia art. 509 § 1 i 2 w związku z art. 510, art. 422 i art. 425 k.s.h.

Uwzględnieniu powództwa sprzeciwia się bowiem art. 497 § 2 k.s.h. Celem tego

przepisu jest zapewnienie bezpieczeństwa obrotu gospodarczego. Sąd Apelacyjny

uznał, że zawarte w przepisie art. 497 § 2 k.s.h. odesłanie do art. 21 k.s.h. należy

odnieść także do sytuacji, w której po dniu połączenia doszłoby do stwierdzenia

nieważności czy uchylenia uchwały połączeniowej.

W skardze kasacyjnej skarżący zarzucił naruszenie prawa materialnego, tj.:

1) art. 509 § 3 k.s.h. przez jego błędną wykładnię, polegającą na błędnym

uznaniu, że przepis ten wyłącza możliwość skarżenia uchwały w sprawie

połączenia spółek w trybie art. 422 k.s.h. i art. 425 k.s.h., pomimo naruszenia

w procesie połączenia spółek bezwzględnie obowiązujących przepisów

regulujących tzw. menadżerską fazę procesu łączenia się spółek, a mianowicie art.

499 § 2 pkt 3 k.s.h. oraz art. 505 § 1 k.s.h., a także na błędnym uznaniu, że przepis

ten zakazuje podnoszenia w procesie o stwierdzenie nieważności lub uchylenie

uchwały łączeniowej jakiegokolwiek zarzutu, który w jakikolwiek sposób (nawet

pośredni) odnosi się również do parytetu wymiany akcji łączących się spółek,

o którym mowa w art. 499 § 1 pkt 2 k.s.h.;

2) art. 425 § 1 w zw. z art. 422 § 2 pkt 2 k.s.h. oraz w zw. z art. 509 § 1 i § 2

k.s.h., przez jego błędną wykładnię, polegającą na błędnym uznaniu, że naruszenie

przez zarządy łączących się spółek bezwzględnie obowiązujących przepisów art.

499 § 2 pkt 3 k.s.h. oraz art. 505 § 1 k.s.h., stanowi podstawę do stwierdzenia

nieważności uchwały walnego zgromadzenia w sprawie połączenia spółek, o której

mowa w art. 506 k.s.h., wyłącznie w sytuacji, gdy skarżący akcjonariusz łączącej

się spółki posiada taką liczbę głosów na walnym zgromadzeniu, która dawałaby mu

możliwość wpływu na treść podejmowanej uchwały;

3) art. 499 § 2 pkt 3 k.s.h. oraz art. 505 § 1 k.s.h. w zw. z art. 425 § 1 i art.

509 § 1 i § 2 k.s.h. przez ich błędną wykładnię, polegającą na błędnym uznaniu, że

naruszenie tych przepisów może zostać uznane za sanowane poprzez ujawnienie

akcjonariuszom łączących się spółek daty sporządzenia wyceny spółki

przejmowanej, w oparciu o którą nastąpiło ustalenie stosunku wymiany akcji, oraz

metody tej wyceny oraz przez okoliczność, że biegły powołany przez sąd

rejestrowy, o którym mowa w art. 502 k.s.h., w wydanej opinii nie zgłosił zastrzeżeń

9

do badanego planu połączenia spółek, a ponadto, że na etapie fazy menadżerskiej

procesu połączenia spółek uprawnienia akcjonariuszy łączących się spółek chroni

wyłącznie procedura badania planu połączenia i jego załączników przez biegłego

w oparciu o kryteria wskazane w art. 502 k.s.h.;

4) art. 497 § 2 k.s.h., art. 509 § 1, § 2 i § 4 k.s.h. oraz art. 510 § 1 i § 2 k.s.h.,

przez ich błędną wykładnię, polegającą na błędnym uznaniu, że nie jest możliwe

uchylenie lub stwierdzenie nieważności uchwały łączeniowej, o której mowa w art.

506 k.s.h. po upływu sześciomiesięcznego terminu wskazanego w art. 497 § 2

k.s.h., co jednocześnie skutkowało niewłaściwym zastosowaniem w niniejszej

sprawie postanowień art. 497 § 2 k.s.h.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Skarżąca spółka podkreślając, że art. 509 § 3 k.s.h. wyłącza skarżenie

uchwały w sprawie połączenia spółek tylko wtedy, gdy zastrzeżenia przeciw

uchwale dotyczą wyłącznie stosunku wymiany akcji, akcentuje, że te, które

podniesiono przeciwko uchwale nr 4 nadzwyczajnego walnego zgromadzenia

akcjonariuszy spółki PGE Górnictwo i Energetyka S.A. z dnia 3 sierpnia 2010 r. były

innego rodzaju. Jeżeli posłużyć się tylko wykładnią literalną, to rzeczywiście

należałoby skarżącej przyznać rację. W pozwie nie kwestionuje ona wprost

ustalonego w planie połączenia, a następnie w uchwale o połączeniu, stosunku

wymiany akcji spółki PGE Górnictwo i Energetyka S.A. na akcje spółki przejmującej

PGE Polska Grupa Energetyczna S.A. Sprzeczności tej uchwały z ustawą

dopatruje się skarżąca w tym, że w procesie przygotowywania połączenia w tzw.

fazie menadżerskiej, do planu połączenia nie zostało dołączone ustalenie wartości

majątku spółki przejmowanej i przejmującej, chociaż obowiązek taki wynika z art.

499 § 2 pkt 3 k.s.h. oraz że jako akcjonariuszowi spółki biorącej udział w połączeniu

nie umożliwiono jej zapoznania się z tą wartością, co gwarantuje jej art. 505 § 1 pkt

3 k.s.h. Niewątpliwie, literalnie rzecz ujmując, zarzut w postaci naruszenia

powołanych wyżej przepisów kodeksu spółek handlowych jest czymś innym niż

kwestionowanie wprost stosunku wymiany akcji łączących się spółek. Skarżąca nie

wskazuje bowiem, że przyjęty parytet tej wymiany jest niewłaściwy. Co więcej

podkreśla, że bez dostępu do informacji na temat wartości łączących się spółek,

które stanowiły podstawę ustalenia stosunku wymiany akcji, nie miała nawet

10

możliwości zakwestionowania tego parytetu. Stanowisko takie nie znajduje jednak

uzasadnienia z następujących powodów.

Powołane przez skarżącą przepisy chronią prawo akcjonariuszy łączących

się spółek do uzyskania określonych informacji. Celem tych przepisów jest

niewątpliwie zapewnienie im takiej wiedzy, która pozwala na podjęcie racjonalnej

decyzji co do tego czy wyrazić zgodę na połączenie. Rację ma skarżąca, gdy

twierdzi, że art. 499 § 2 pkt 3 wymaga dołączenia do planu połączenia informacji

o wartości majątku spółki przejmowanej sporządzone dla celów połączenia na

dzień w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku o ogłoszenie planu połączenia.

Z porównania art. 499 § 2 pkt 3 z punktem 4 tego przepisu wynika, że chodzi

o ustalenie wartości majątku spółki przygotowane dla potrzeb połączenia spółek,

a nie o tzw. wartość księgową. Taką informację, zgodnie z art. 499 § 2 pkt 4, ma

bowiem zawierać osobne oświadczenie. W przepisie tym mowa jest tylko o wycenie

majątku spółki przejmowanej, czyli w rozpoznawanej sprawie majątku PGE

Górnictwo i Energetyka S.A., której akcjonariuszem jest skarżąca spółka. Literalna

wykładnia tego przepisu prowadzi do wniosku, że do planu połączenia ma być

dołączona wycena majątku spółki przejmowanej. Można więc bronić stanowiska, że

przepis ten nie wymaga, aby dołączona była do planu połączenia wycena

sporządzona dla celów połączenia spółki przejmującej. Wykładnia celowościowa

prowadzi jednak do wniosku, że skoro celem tych przepisów jest zapewnienie

wspólnikom łączących się spółek informacji potrzebnych dla weryfikacji

poprawności ustalonego parytetu wymiany akcji (udziałów), to należy przyjąć, że do

planu połączenia należy dołączyć wyceny majątku wszystkich łączących się spółek,

także spółki przejmującej. Tylko wtedy akcjonariusz, który ma zagwarantowany

dostęp do dokumentów dołączonych do planu połączenia (art. 505 k.s.h.) może

bowiem ocenić, czy zaproponowany w planie połączenia parytet wymiany akcji

spółki przejmowanej na akcje spółki przejmującej nie narusza jego uzasadnionych

interesów.

W stanie faktycznym rozpoznawanej sprawy można uznać, że istnieją

podstawy do stwierdzenia, że art. 499 § 2 pkt 3 i art. 505 § 1 k.s.h. zostały

naruszone. Do planu połączenia nie dołączono bowiem wyceny spółek, a tylko

wyciąg z niej zawierający informację o metodologii przyjętej przy wycenie akcji

11

i informację o stosunku wymiany akcji spółek przejmowanych na akcje spółki

przejmującej. Taka informacja nie jest równoznaczna z podaniem wyceny spółek

łączących się, czego wymaga art. 499 § 2 pkt 3 k.s.h. Skarżącej nie udostępniono

też tej wyceny, co narusza art. 505 § 1 pkt 3 k.p.c. Można wobec tego stwierdzić,

że istnieją podstawy do stwierdzenia, że uchwała nr 4 nadzwyczajnego walnego

zgromadzenia akcjonariuszy spółki PGE Górnictwo i Energetyka S.A. z dnia

3 sierpnia 2010 r. w sprawie połączenia ze spółką PGE Polska Grupa

Energetyczna S.A. była sprzeczna z przepisami ustawy regulującymi procedurę

podejmowania tej uchwały.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego za utrwalone i akceptowane w doktrynie

można uznać stanowisko, że sprzeczność uchwały z przepisami regulującymi

procedurę jej podejmowania tylko wtedy jest podstawą unieważnienia, gdy

naruszenie tych przepisów miało wpływ na treść uchwały. Taka wykładnia

sprzeczności uchwały z ustawą, chociaż odbiega od literalnego brzmienia art. 425

k.s.h. ma swoje wyraźne uzasadnienie aksjologiczne. Przepisy, które regulują tryb

podejmowania uchwał oraz przebieg postępowania na zgromadzeniach spółek

kapitałowych, mają na celu ochronę uzasadnionych interesów wspólników,

sprowadzających się najogólniej rzecz ujmując do tego, aby uchwała nie została

podjęta bez ich wiedzy o jej treści. Taki też niewątpliwie cel mają przepisy art. 499

§ 2 pkt 3 i 505 § 1 pkt 2 k.s.h. Wbrew temu co twierdzi skarżąca nie zawsze jednak

naruszenie przepisów regulujących procedurę podejmowania uchwał wpływa na

treść uchwały. O tym, czy brak wiedzy o wycenie łączących się spółek mógł mieć

wpływ na treść uchwały w sprawie połączenia można by się przekonać tylko wtedy,

gdyby ocenić jaki wpływ taka wycena mogła mieć na parytet wymiany akcji. Tylko

bowiem w tym celu jest ustalana wycena łączących się spółek. Takt też uważa

skarżącą wyraźnie wskazując, że brak wiedzy o wycenie łączących się spółek

uniemożliwia jej ustalenie, czy poniosła ona szkodę na skutek niewłaściwego

parytetu wymiany. Można wobec tego uznać, że sprzeczność zaskarżonej uchwały

o połączeniu z art. 499 § 2 pkt 3 i art. 505 § 1 pkt 3 miała wpływ na treść uchwały,

gdyż gdyby akcjonariusz miał dostęp do informacji na temat wartości łączących się

spółek, to nie jest wykluczone, że na walnym zgromadzeniu przedstawiłby

argumenty, które mogłyby zmienić pogląd głosujących na temat parytetu wymiany

12

akcji. Sprzeczność zaskarżonej uchwały z przepisami proceduralnymi mogła mieć

wpływ na jej treść tylko w zakresie parytetu wymiany akcji. Wycena spółek, do

której nie miała dostępu skarżąca ma bowiem zasadniczo tylko to znaczenie, że

stanowi punkt wyjścia dla ustalania stosunku wymiany akcji łączących się spółek.

Skoro zaś art. 509 § 3 k.s.h. wyraźnie stanowi, że uchwała walnego zgromadzenia

w sprawie połączenia spółek nie podlega zaskarżeniu ze względu na zastrzeżenia

dotyczące wyłącznie stosunku wymiany akcji, tym samym wykluczone jest

podważanie takiej uchwały tylko z tego względu, że naruszono przepisy

proceduralne, które miały służyć ustaleniu, czy parytet wymiany jest prawidłowy.

Za taką celowościową, a nie tylko literalną wykładnią art. 509 § 3 k.s.h.,

przemawiają ważne argumenty. Przy wykładni przepisów regulujących połączenie

spółek należy wziąć pod uwagę, że muszą one chronić kilka konkurujących ze sobą

interesów. Po pierwsze, ochrony wymaga interes akcjonariuszy łączących się

spółek, których akcje nie powinny stracić na wymianie ich na akcje spółki

przejmującej. Po drugie, jest to interes spółki przejmującej, która po połączeniu

liczy na to, że uzyska lepszą pozycję na rynku niż dotychczas. Wreszcie po trzecie,

jeżeli łączenie spółek dotyczy ważnej dla określonej społeczności działalności,

która wiąże się z jej szeroko pojętym bezpieczeństwem, należy to także brać pod

uwagę, gdy rozważamy możliwość unieważnienia uchwały o połączeniu, a tym

samym powrotu do stanu sprzed połączenia. Przepis art. 509 § 3 k.s.h. zawiera

ważną wskazówkę dla wykładni przepisów o połączeniu. Jeżeli uchwała

o połączeniu jest sprzeczna z przepisami, które mają zapewnić tylko prawidłowe

ustalenie parytetu wymiany akcji, ustawodawca wyraźnie chroni interes spółki

przejmującej i ewentualny ogólniejszy interes społeczny. Opowiada się za

utrzymaniem uchwały o połączeniu, nawet jeżeli jest ona sprzeczna z przepisami

zabezpieczającymi prawidłowy parytet wymiany akcji. Nie pozbawia to jednak

ochrony uzasadnionych interesów akcjonariuszy, gdyż wyraźnie ustawodawca

potwierdza, że mogą oni dochodzić odszkodowania na zasadach ogólnych. W ten

sposób ustawodawca stara się zapobiec sytuacji, kiedy stwierdzenie naruszenia

przepisów proceduralnych pociągać musiałoby za sobą, jak chce skarżąca, uznanie

uchwała o połączeniu za sprzeczną z prawem, a po sprawdzeniu wartości

łączących się spółek okazałoby się, że parytet wymiany akcji wyliczony

13

na podstawie porównania tych wartości jest prawidłowy. Pozbawienie uchwały

o połączeniu skuteczności prawnej, a tym samym zniweczenie skutków

połączenia, w sytuacji gdy przyczyna, dla której to zostało dokonane nie istniała,

wskazywałby na kompletną nieracjonalność ustawodawcy. Natomiast proponowana

wykładnia przepisów o połączeniu pozwala na utrzymanie połączenia,

a jednocześnie nie zamyka drogi akcjonariuszowi, który twierdzi, że został

poszkodowany przez ustalenie niekorzystnego parytetu wymiany akcji do uzyskania

odszkodowania z tego tytułu w odrębnym procesie, jeżeli wykaże, że ustalony

parytet wymiany akcji narusza jego interes.

Za proponowaną wykładnią celowościową przepisów regulujących procedurę

podejmowania uchwały o połączeniu, która uwzględnia to, że chronią one

w konsekwencji interes akcjonariusza polegający na tym, aby parytet wymiany akcji

był uzasadniony, przemawia również jeszcze jeden argument. Ustawodawca

stworzył dodatkowy instrument, który ma zabezpieczać to, aby parytet wymiany

akcji był prawidłowy. Zgodnie z art. 502 i 503 k.s.h. plan połączenia należy poddać

badaniu przez biegłego rewidenta, który między innymi w swojej opinii powinien

wskazać czy stosunek wymiany akcji został ustalony należycie. Zabezpieczeniem

tego, że parytet wymiany akcji zostanie należycie ustalony są więc nie tylko

przepisy gwarantujące dostęp akcjonariusza do informacji na temat wyceny

łączących się spółek i możliwość zaskarżenia uchwały o połączeniu, lecz także

obowiązkowa ocena danych dotyczących połączenia przez biegłego. Możliwość

narażenia akcjonariusza na szkodę poprzez to, że parytet wymiany akcji zostanie

ustalony nienależycie, została więc znacznie ograniczona. Wobec tego, gdyby

podzielić punkt widzenia skarżącej, że samo naruszenie przepisów regulujących

procedurę przygotowania uchwały jest dostateczną podstawą dla stwierdzenia jej

nieważności, bez oceny czy ma to wpływ na właściwe ustalenie parytetu wymiany

akcji, z reguły prowadziłoby do unieważnienia połączenia w sytuacji gdy żaden

godny ochrony interes akcjonariusza nie został naruszony. Oczywiście ocena

biegłego może w konkretnym przypadku okazać się nietrafna, ale dla tych

nielicznych zapewne sytuacji wyraźnie ustawodawca wskazuje, że akcjonariusz

może dochodzić wtedy odszkodowania w osobnym procesie (art. 509 § 3 k.s.h.).

Taka wykładnia przepisów regulujących połączenie należycie zabezpiecza interes

14

akcjonariusza w sposób, który nie pociąga za sobą zniweczenia skutków

połączenia, wtedy gdy brak ku temu wyraźnych powodów.

Nie są wobec tego zasadne zarzuty skarżącej, że zaskarżone orzeczenie

narusza art. 509 § 3 k.s.h. oraz związany z tym zarzut naruszenia art. 509 § 1 i 2,

a także art. 499 § 2 pkt 3 i 505 § 1 w związku z art. 425 § 1 k.s.h. przez ich błędną

wykładnię. To wykładnia literalna powołanych przepisów proponowana przez

skarżącą, przy bliższej analizie skutków do jakich ona prowadzi, jest nie do

zaakceptowania zakładając racjonalność ustawodawcy. W tej sytuacji skarga

kasacyjna podlega oddaleniu.

Za oddaleniem skargi kasacyjnej przemawia także to, że jej uwzględnieniu

sprzeciwia się również art. 497 § 2 k.s.h. Nie zasługuje bowiem na uwzględnienie

również zarzut naruszenia art. 497 § 2 k.s.h. i art. 509 § 1, 2 i 4 k.s.h. oraz art. 510

§ 1 i 2 k.s.h. Przepis art. 497 § 2 k.s.h. jest zamieszczony w części ogólnej

przepisów regulujących łączenie spółek (rozdz. 1, działu I, tytułu IV k.s.h.). Oznacza

to, że ma on także zastosowanie do łączenia spółek kapitałowych. Pozostaje

wobec tego określić jaka jest relacja pomiędzy wspomnianym przepisem, a art. 509

§ 2 k.s.h. i art. 510 k.s.h. Te ostatnie przepisy wskazują, że dla zaskarżenia

uchwały o połączeniu spółek wystarczy, aby powództwo o stwierdzenie jej

nieważności zostało wytoczone nie później niż w terminie jednego miesiąca od dnia

powzięcia takiej uchwały. Ten warunek skarżąca spółka spełniła, co jest bezsporne.

Powstaje jednak pytanie, czy jest możliwe orzekanie o unieważnieniu uchwały

połączeniowej, gdy od dnia połączenia upłynęło już sześć miesięcy.

Jeżeli wziąć pod uwagę tylko przepisy regulujące zaskarżanie uchwały

o połączeniu spółek kapitałowych (art. 509 i 510 k.s.h.) nie widać żadnych

przeszkód, aby można było orzekać o stwierdzeniu nieważności lub uchyleniu takiej

uchwały w każdym czasie. Uchylenie połączenia po upływie znacznego okresu

czasu, przykładowo w rozpoznawanej sprawie mogłoby to nastąpić po przeszło

dwóch latach, a biorąc pod uwagę możliwość uchylenia sprawy do ponownego

rozpoznania i ponowienia skargi kasacyjnej po znacznie dłuższym okresie, stawia

pod znakiem zapytania celowość takiej interpretacji art. 509 i 510 k.s.h.

Szczególnie jeżeli wziąć pod uwagę to, że jak była już o tym mowa wyżej, przepisy

o połączeniu starają się harmonijnie chronić różne interesy (akcjonariusza, spółki

15

przejmującej oraz interesu społeczności, w której funkcjonują łączące się spółki).

Kolejnym wyrazem prymatu ochrony interesu spółki przejmującej i interesu

ogólnego, nad potrzebą ochrony praw akcjonariuszy łączących się spółek jest

właśnie art. 497 § 2 k.s.h. Przepis ten zakazuje niweczenia skutków połączenia po

upływie 6 miesięcy od dnia połączenia. Poprzez odesłanie do braków, o których

mowa w art. 21 k.s.h., ustawodawca podkreśla, że nawet najdalej idące uchybienia

wymogom ustawy, jakie stawia ona przy połączeniu nie mogą być podstawą

uchylenia skutków połączenia. Co to oznacza w kontekście przepisów regulujących

zaskarżanie uchwały o połączeniu. W art. 21 k.s.h. mowa jest miedzy innymi o tym,

że nawet taki brak jak to, iż nie zawarto umowy spółki, nie może być przyczyną jej

rozwiązania przez sąd, gdy upłynie pięć lat od wpisania spółki do rejestru.

Odesłanie w art. 497 § 2 k.s.h. do braków, o których mowa w art. 21 k.s.h. przy

jednoczesnym skróceniu okresu do sześciu miesięcy można rozumieć tylko w ten

sposób, że po upływie tego okresu nie jest możliwe zniweczenie skutków

połączenia, nawet gdyby okazało się że uchwała o połączeniu został pozbawiona

skutków prawnych. Innymi słowy, gdy upłynie sześć miesięcy od połączenia,

orzekanie o unieważnieniu lub uchyleniu uchwały połączeniowej nie jest możliwe,

gdyż skutków połączenia nie można już usunąć.

Na tej samej zasadzie ochrony skutków połączenia, nawet czasami kosztem

ochrony interesów akcjonariuszy łączących się spółek, oparta jest bardziej

precyzyjna i elastyczna regulacja skutków połączenia transgranicznego. W art.

51617

k.s.h. ustawodawca jednoznacznie stwierdza, że po dniu połączenia

niedopuszczalne jest uchylenie lub stwierdzenie nieważności uchwały o połączeniu.

Natomiast, gdy w trakcie postępowania w wpis połączenia toczy się postępowanie

o stwierdzenie nieważności lub uchylenie uchwały o połączenie spółka biorąca

udział w połączeniu może wystąpić do sądu, przed którym toczy się postępowanie

w tej sprawie. Sąd wyda postanowienie zezwalające na rejestrację, gdy uzna, że:

powództwo jest niedopuszczalne, jest ono oczywiście bezzasadne lub, że interes

spółki uzasadnia przeprowadzenie połączenia bez zbędnej zwłoki (art. 51618

k.s.h.).

Jak wskazuje przywołana regulacja, ustawodawca unijny, a za nim polski

w przypadku łączenia transgranicznego dążą do tego, aby po wpisaniu połączenia

do rejestru, w ogóle nie można było uzyskać wyroku uchylającego lub

16

stwierdzającego nieważność uchwały o połączeniu. Jednocześnie w rozsądnym

zakresie dopuszczają możliwość pod kontrolą sądu, kwestionowania takiej uchwały

przez akcjonariuszy łączących się spółek. Ta regulacja wskazuje, że art. 497 § 2

k.s.h. powinien być rozumiany także jako zakaz uchylenia lub stwierdzania

nieważności uchwały o połączeniu, gdy upłynie sześć miesięcy od dnia połączenia.

Nawet więc gdyby uznać, że istnieją podstawy do przyjęcia, że uchwała nr 4

nadzwyczajnego walnego zgromadzenia akcjonariuszy spółki PGE Górnictwo

i Energetyka S.A. z dnia 3 sierpnia 2010 r. jest sprzeczna z prawem, to i tak brak

byłoby podstaw do uwzględnienia powództwa skarżącej, a tym samym do

uwzględnienia jej skargi kasacyjnej.

Mając na uwadze powyższe względy Sąd Najwyższy, na podstawie art.

39814

k.p.c., orzekł jak w sentencji wyroku.