II PK 123/12

Sygn. akt II PK 123/12

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 7 grudnia 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Romualda Spyt (przewodniczący)

SSN Beata Gudowska

SSN Krzysztof Staryk (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa J.B.

przeciwko Przewozom Regionalnym Sp. z o.o. O. Zakładowi Przewozów

Regionalnych w O.

o przywrócenie do pracy,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 7 grudnia 2012 r.,

skargi kasacyjnej powoda od wyroku Sądu Okręgowego w O.

z dnia 8 grudnia 2011 r., sygn. akt […],

oddala skargę kasacyjną.

UZASADNIENIE

Sąd Rejonowy w O. wyrokiem z dnia 15 września 2011 r. oddalił powództwo

J. B. przeciwko „Przewozom Regionalnym” spółce z ograniczoną

2

odpowiedzialnością – O. Zakładowi Przewozów Regionalnych w O. o przywrócenie

do pracy oraz zasądził od powoda na rzecz pozwanego kwotę 60 zł tytułem zwrotu

kosztów zastępstwa procesowego. Sąd Okręgowy w O. wyrokiem z dnia 8 grudnia

2011 r., sygn. akt […], oddalił apelację powoda i zasądził od niego na rzecz

pozwanego kwotę 60 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego.

Sąd Okręgowy ustalił, że powód J. B. jest pracownikiem strony pozwanej od

1975 r. Początkowo wykonywał pracę na stanowisku pomocnika maszynisty, a

następnie starszego maszynisty. Na skutek reorganizacji pracodawcy od 2007 r.

jest zatrudniony w Przewozach Regionalnych spółce z o.o. – O. Zakładzie

Przewozów Regionalnych w O. Jako maszynista powód wykonywał pracę w

różnych taborach i na różnych jednostkach. Stanowiska pracy powoda w różnych

jednostkach nie są tożsame, siedziska są różnie skonstruowane. Od 2002 r. powód

zaczął odczuwać silne bóle kręgosłupa w odcinku lędźwiowym, które początkowo

zostały zdiagnozowane jako dyskopatia, a w 2003 r. jako nasilona spondyloza

lędźwiowa. Schorzenia te objawiały się nie tylko dolegliwościami kręgosłupa, ale

także bólem kończyn dolnych, które w znacznym stopniu utrudniały powodowi

swobodne poruszanie i codzienne funkcjonowanie. W 2004 r. stan zdrowia powoda

pogorszył się. Wykonano zabieg operacyjny laminectomii dysku L3/L4, fenestracji

dysku L5/S1 oraz dyscektomii dysku L3/L4 i L5/S1, co uzasadniały pęknięcia tych

dysków, powodujące przemieszczenie się jądra miażdżystego. W rezultacie

operacji i dwumiesięcznego pobytu w szpitalu stan zdrowia powoda uległ poprawie i

mógł on po kilkumiesięcznej przerwie wrócić do pracy. W związku nawrotami bólu

kręgosłupa i jego promieniowaniem do kończyn dolnych, w latach 2005 – 2008

powód kilkakrotnie przebywał na sesjach rehabilitacyjnych. Zabiegi i ćwiczenia

fizjoterapeutyczne przynosiły okresowe poprawy stanu zdrowia. Na przełomie 2009

r. i 2010 r. dolegliwości kręgosłupa nasiliły się do tego stopnia, że powód miał

poważne problemy z chodzeniem. W dniach 25.03.2010 r. — 15.04.2010 r. powód

przebywał w szpitalu, gdzie przeprowadzano zabiegi rehabilitacyjne. W dniu 26

stycznia 2011 r. powód powrócił do pracy. W dniu 31 stycznia 2011 r. otrzymał

oświadczenie o rozwiązaniu umowy o pracę z trzymiesięcznym okresem

wypowiedzenia. Jako przyczynę rozwiązania stosunku pracy wskazano długotrwałe

3

i częste nieobecności w pracy z powodu choroby, co powoduje dezorganizację w

pracy.

W ocenie Sądu Okręgowego powód był zatrudniony na stanowisku

maszynisty w jednostce kolejowej, a więc takiej, której sprawne funkcjonowanie ma

szczególne znaczenie w sferze interesów Państwa i obywateli, a rozmiar absencji

chorobowej J. B. w okresie rocznym, poprzedzającym wypowiedzenie umowy o

pracę określił jako co najmniej znaczny, bowiem łącznie wynosił on 255 dni,

natomiast w latach poprzednich, tj. 2009 i 2008 wynosił odpowiednio 101 dni oraz

109 dni, wobec czego nieobecności te uznał za długotrwałe, systematyczne i

powtarzające się. Były one przerywane długotrwałą „chorobową" opieką nad osobą

dorosłą i urlopem na żądanie. Nieobecności powoda nie miały charakteru

doraźnego, raczej należy określić je jako permanentne. Reasumując, Sąd

Okręgowy nie dostrzegł w toku kontroli instancyjnej orzeczenia Sądu Rejonowego,

aby doszło do naruszenia prawa materialnego - art. 45 § 1 k.p. Powód nie wykazał,

aby pracodawca organizując powodowi miejsce pracy naruszył obowiązek

zapewnienia bezpiecznych i higienicznych warunków pracy (art. 94 pkt 4 k.p.), co

uzasadniało, w ocenie Sądu, oddalenie wniosku w przedmiocie dopuszczenia

dowodu z opinii biegłego lekarza. Nie doszło też, zdaniem Sądu, do naruszenia

prawa materialnego - art. 39 k.p. w związku z art. 9 ustawy z 10.12.2008 r. o

emeryturach pomostowych, poprzez ich niezastosowanie „w sytuacji, gdy z

dowodów zgromadzonych w sprawie wynika, iż powód jako osoba spełniająca

warunki do ubiegania się o tzw. wcześniejszą emeryturę w 2012 r., pozostaje w

okresie ochronnym uniemożliwiającym wypowiedzenie umowy o pracę".

Zasadnicza odmienność pomiędzy regulacjami zawartymi w ustawie o emeryturach

i rentach z FUS oraz w ustawie o emeryturach pomostowych wynika z treści art. 16

ustawy o emeryturach pomostowych, stanowiącego, iż prawo do emerytury

pomostowej ustaje z dniem poprzedzającym dzień nabycia prawa do emerytury,

która jest ustalona decyzją organu rentowego, bądź osiągnięcia przez

uprawnionego wieku 60 lat w przypadku kobiet, 65 lat w przypadku mężczyzn,

jeżeli uprawniony nie ma prawa do emerytury ustalonego decyzją organu

rentowego. Sąd uznał, że gdyby zaakceptować sposób rozumowania powoda, to

wówczas dwukrotnie osiągnąłby on wiek emerytalny, tj. pierwotnie w chwili

4

ustalenia prawa do emerytury pomostowej, a następnie po raz kolejny w sytuacji

określonej w art. 16 ustawy. Art. 9 ustawy o emeryturach pomostowych stanowi, iż

warunkiem nabycia prawa do emerytury pomostowej oprócz osiągnięcia wieku

wynoszącego 55 lat dla mężczyzn oraz posiadania okresu pracy w charakterze

maszynisty pojazdów trakcyjnych wynoszącego co najmniej 15 lat, jest wydanie

przez lekarza medycyny pracy orzeczenia o niezdolności do wykonywania prac

jako maszynista pojazdów trakcyjnych. W tym kontekście Sąd zwrócił uwagę, iż o

ile można przyjąć założenie, że powód spełni warunki dotyczące wieku i stażu

pracy na stanowisku maszynisty, o tyle brak jest podstawy do przyjęcia, iż lekarz

medycyny pracy wyda stosowne orzeczenie, zwłaszcza, iż powód już w pozwie

podniósł, że jego stan zdrowia uległ poprawie w stopniu umożliwiającym mu powrót

do pracy", czego potwierdzeniem jest znajdujące się w jego aktach osobowych

zaświadczenie lekarskie z 24.01.2011 r. o dopuszczeniu do pracy. Reasumując

Sąd uznał, że powód nie podlegał szczególnej ochronie przez wypowiedzeniem,

dlatego apelację oddalił.

Skargę kasacyjną od wyroku Sądu Okręgowego wniósł w imieniu powoda jego

pełnomocnik, zaskarżając wyrok w całości. Skarga kasacyjna została oparta na

podstawie naruszenia „prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 39 kodeksu

pracy w zw. z art. 9 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych

polegającą na przyjęciu, że nie podlega ochronie przed wypowiedzeniem umowy o

pracę w wieku przedemerytalnym pracownik (powód), który w dacie wypowiedzenia

stosunku pracy ukończył 53 lata i w ciągu niewiele ponad jednego roku nabyłby

prawo do przejścia na tzw. emeryturę pomostową (tj. z chwilą ukończenia 55 roku

życia), podczas gdy przepis art. 9 pkt 1) ustawy o emeryturach pomostowych

ustanawia zwykły wiek emerytalny dla maszynistów pojazdów trakcyjnych, w

związku z czym takim osobom przysługuje ochrona na 4 lata przed osiągnięciem

tego wieku (art. 39 k.p.), tj. w przypadku mężczyzn od dnia ukończenia 51 roku

życia, a zatem w chwili złożenia oświadczenia o wypowiedzeniu umowy o pracę

powód znajdował się w okresie ochronnym;

2. naruszenia prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 45 § 1

kodeksu pracy w z w. z art. 8 kodeksu pracy, polegającą na przyjęciu, że

długotrwała usprawiedliwiona nieobecność powoda w pracy - w stanie faktycznym

5

sprawy - stanowiła wystarczającą podstawę do wypowiedzenia stosunku pracy,

podczas gdy absencje powoda wynikały z poważnych dolegliwości wywołanych

warunkami na stanowisku pracy, wobec czego zasady współżycia społecznego

przemawiały za uznaniem wypowiedzenia za bezzasadne;

3. naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na

wynik sprawy, a mianowicie art. 217 § 1 i 2 k.p.c. w zw. z art. 227 k.p.c. w zw. z

art. 278 § 1 k.p.c. polegającym na przyjęciu, że brak było wystarczających podstaw

do uwzględnienia wniosku o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego lekarza na

okoliczności związane ze stanem zdrowia powoda oraz przyczyn ich powstania

(choroba zawodowa), a to w związku z niewykazaniem przez stronę powodową, że

pracodawca nie zapewnił powodowi właściwych warunków pracy, podczas gdy

zawnioskowany dowód z opinii biegłego lekarza w połączeniu z pozostałymi

dowodami w pełni umożliwiał ustalenie okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia

sprawy, dotyczących związku wad stanowiska pracy z licznymi absencjami

powoda, a także jego zdolności do wykonywania pracy na dotychczasowym

stanowisku, w związku z czym dopuszczenie dowodu z opinii biegłego było w pełni

uzasadnione”.

Wniósł o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, ponieważ w sprawie

występuje istotne zagadnienie prawne, a mianowicie: „czy ochronie przed

wypowiedzeniem umowy o pracę w wieku przedemerytalnym (art. 39 kodeksu

pracy) podlega pracownik (maszynista pojazdów trakcyjnych), który w ciągu

czterech lat od daty złożenia przez pracodawcę oświadczenia o wypowiedzeniu

stosunku pracy osiągnie wiek uprawniający go do przejścia na tzw. emeryturę

pomostową (art. 9 ustawy o emeryturach pomostowych), czy też taki pracownik nie

podlega w/w ochronie”.

Wniósł również o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie

sprawy Sądowi Okręgowemu w O. do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o

kosztach postępowania kasacyjnego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

6

Stosownie do art. 39813

§ 1 k.p.c. Sąd Najwyższy rozpoznaje skargę

kasacyjną w granicach zaskarżenia oraz w granicach podstaw, a z urzędu bierze

pod rozwagę tylko nieważność postępowania. W świetle art. 3983

§ 1 k.p.c. skarga

kasacyjna może być oparta na zarzutach naruszenia prawa materialnego przez

błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie (pkt 1) oraz na zarzutach

naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienia te mogły mieć wpływ na

wynik sprawy (pkt 2). Zgodnie z utrwalonym w judykaturze poglądem, pod pojęciem

podstawy skargi kasacyjnej rozumie się zaś konkretne przepisy prawa, które

zostały w niej wskazane z jednoczesnym stwierdzeniem, że wydanie wyroku

nastąpiło z ich obrazą. W razie oparcia skargi kasacyjnej na podstawie wymienionej

w art. 3983

§ 1 pkt 2 k.p.c. konieczne jest przy tym, aby - poza naruszeniem

przepisów procesowych - skarżący wykazał, iż konsekwencje wadliwości

postępowania były tego rodzaju, że kształtowały treść zaskarżonego wyroku.

W skardze kasacyjnej wskazano, że Sąd drugiej instancji oddalił wniosek

powoda o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego lekarza - przyjmując, że

przeprowadzenie tego dowodu nie mogło doprowadzić do wyjaśnienia zasadności

dokonanego wypowiedzenia. Zdaniem Sądu Najwyższego nie doszło jednak do

naruszenia art. 217 § 1 i 2 k.p.c. w zw. z art. 227 k.p.c. w zw. z art. 278 § 1 k.p.c.,

gdyż przedmiotem rozprawy nie było ustalenie choroby zawodowej lub wypadku

przy pracy, natomiast istotą sporu było ustalenie, czy doszło do długotrwałej

absencji chorobowej, powodującej dezorganizację pracy. Dowód z opinii biegłego

lekarza był nieprzydatny do ustalenia tych okoliczności. Stosownie do art. 217 § 2

k.p.c. sąd pominie środki dowodowe, jeżeli okoliczności sporne zostały już

dostatecznie wyjaśnione lub jeżeli strona powołuje dowody jedynie dla zwłoki.

Dowody powoływane są tylko dla zwłoki, gdy okoliczności, które mają być przy ich

pomocy wykazane zostały już dostatecznie wyjaśnione albo gdy nie mogą one

służyć wyjaśnieniu spornych okoliczności. Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 10 maja

2012 r., sygn. akt II PK 220/11, LEX nr 1211159, wyraził pogląd, że art. 227 k.p.c.

nie może być przedmiotem naruszenia sądu odwoławczego, gdyż przepis ten nie

jest źródłem obowiązków ani uprawnień jurysdykcyjnych, lecz określa jedynie wolę

ustawodawcy ograniczenia kręgu faktów, które mogą być przedmiotem dowodu w

postępowaniu cywilnym. W tym kontekście Sąd Najwyższy uznał, że skarga

7

kasacyjna nie zakwestionowała skutecznie ustaleń dotyczących faktu

dezorganizacji pracy spowodowanej wielokrotnymi zwolnieniami lekarskimi i bardzo

częstą absencją w ostatnich latach.

W ocenie Sądu Najwyższego nie doszło do naruszenia prawa materialnego

przez błędną wykładnię art. 39 k.p. w związku z art. 9 ustawy z dnia 19 grudnia

2008 r. o emeryturach pomostowych (Dz. U. z 2008 r. Nr 237, poz. 1656 ze zm.).

Zgodnie z tym ostatnim przepisem - pracownik wykonujący prace maszynistów

pojazdów trakcyjnych wymienione w pkt 5 załącznika nr 2 do ustawy, który spełnia

warunki określone w art. 4 pkt 1, 4-7, nabywa prawo do emerytury pomostowej,

jeżeli: 1) osiągnął wiek wynoszący co najmniej 50 lat dla kobiet i co najmniej 55 lat

dla mężczyzn; 2) ma okres pracy jako maszynista pojazdów trakcyjnych,

wymienionej w pkt 5 załącznika nr 2 do ustawy, wynoszący co najmniej 15 lat;

3) lekarz medycyny pracy wydał orzeczenie o niezdolności do wykonywania prac

jako maszynista pojazdów trakcyjnych.

Unormowanie to przyznaje prawo do świadczenia w wieku znacznie niższym

niż powszechny wiek dla mężczyzn (65 lat, a od 2013 r. – stopniowo 67 lat), a także

niższym niż emerytura z tytułu pracy w szczególnych warunkach (60 lat). Do

nabycia prawa do tego świadczenia konieczne jest także rozwiązanie stosunku

pracy. Zwrócić należy uwagę, że przepisy umożliwiające wcześniejsze przejście na

emeryturę, niemające pokrycia w składce na ubezpieczenie emerytalne, są

stopniowo wygaszane, aż do całkowitej likwidacji. Skorzystanie w przyszłości z

emerytury przed osiągnięciem powszechnego wieku emerytalnego będzie możliwe

wyłącznie w ramach systemu świadczeń dla osób wykonujących pracę w

warunkach szczególnych lub o szczególnym charakterze, przewidzianych w

ustawie o emeryturach pomostowych. Wcześniejszym odpowiednikiem emerytur

pomostowych były emerytury w obniżonym wieku emerytalnym dla osób

wykonujących prace w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze,

wypłacane na podstawie art. 32 i art. 33 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o

emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (jednolity tekst:

Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227, ze zm.; dalej: ustawa o emeryturach z FUS)

oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku

emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w

8

szczególnym charakterze (Dz. U. Nr 8, poz. 43, ze zm.). Uchwalenie ustawy o

emeryturach pomostowych stanowiło element reformy systemu ubezpieczeń

społecznych, której celem była m.in. stopniowa likwidacja odrębności zasad

przechodzenia na emeryturę różnych grup zawodowych oraz ujednolicenie wieku

emerytalnego wszystkich ubezpieczonych. Ważną okolicznością, która wpłynęła na

uchwalenie tej ustawy, było również wygaszenie dotychczasowych zasad

przechodzenia na emeryturę w obniżonym wieku emerytalnym przez osoby

pracujące w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, planowane

początkowo na 31 grudnia 2008 r. (por. art. 46 ust. 1 pkt 2 i art. 50 ust. 1 pkt 2

ustawy o emeryturach z FUS). Wygaszanie emerytur nauczycielskich w obniżonym

wieku emerytalnym wynikało z art. 88 ust. 2a ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. -

Karta Nauczyciela, Dz. U. z 2006 r. Nr 97, poz. 674, ze zm.). Trybunał

Konstytucyjny w wyroku z dnia 3 marca 2011 r., K 23/09, OTK-A 2011/2/8, zwrócił

uwagę, że zarówno prawo do emerytury w obniżonym wieku, które przysługiwało

na podstawie wcześniejszych przepisów, jak i prawo do emerytury pomostowej

stanowią szczególne uprawnienia emerytalne i nie należą do istoty prawa do

zabezpieczenia społecznego, zagwarantowanego w art. 67 Konstytucji. Osoby

pozbawione prawa do emerytury pomostowej nabywają bowiem, po spełnieniu

odpowiednich przesłanek, prawo do emerytury "zwykłej" na podstawie ustawy o

świadczeniach z FUS. Ponadto uprawnieni do uzyskania emerytury pomostowej w

okresie pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w

rozumieniu ustawy o świadczeniach z FUS nie byli obciążani wyższymi kosztami

wcześniejszego uzyskania świadczenia emerytalnego, co oznacza, że prawo do

emerytury pomostowej, jako szczególne uprawnienie, mogło zostać przyznane

węższej grupie pracowników, w stosunku do kręgu uprawnionych do emerytury w

obniżonym wieku.

W ocenie Sądu Najwyższego prawa do emerytury pomostowej, mimo jej

nazwy i powstania prawa do tego świadczenia z mocy prawa, po spełnieniu

warunków zawartych w ustawie (art. 15 ustawy), nie można w każdym przypadku

utożsamiać z prawem do emerytury, o którym mowa w art. 39 k.p., gdyż

świadczenie to jest bardziej zbliżone do świadczeń socjalnych z szeroko pojętego

zabezpieczenia społecznego, niż do świadczeń z ubezpieczenia społecznego,

9

uregulowanych w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych, a ponadto jest

finansowane z odrębnego Funduszu Emerytur Pomostowych. Nie ma ponadto

charakteru stałego, ale przysługuje tylko do nabycia uprawnień do stałych

świadczeń emerytalnych lub osiągnięcia przez mężczyznę wieku 65 lat (art. 16

ustawy). Tymczasowy charakter tego świadczenia upodabnia je raczej do

świadczeń przedemerytalnych.

Zgodnie z art. 39 k.p. pracodawca nie może wypowiedzieć umowy o pracę

pracownikowi, któremu brakuje nie więcej niż cztery lata do osiągnięcia wieku

emerytalnego, jeżeli okres zatrudnienia umożliwia mu uzyskanie prawa do

emerytury z osiągnięciem tego wieku. Sposób rozumienia powyższego zakazu

wypowiedzenia umowy o pracę pracownikowi w wieku przedemerytalnym oparty

jest na poglądzie, że przez określony w tym przepisie wiek emerytalny należy

rozumieć wiek określony w przepisach emerytalnych, zezwalający na uzyskanie

uprawnień w normalnym trybie. Nie jest nim natomiast wiek, który w świetle

przepisów szczególnych daje tylko możliwość przejścia na wcześniejszą emeryturę

(por. wyrok Sądu Najwyższego z 11 lipca 2007 r., III PK 19/07, LEX nr 611832).

W obowiązującym stanie prawnym ustawowym wiekiem emerytalnym jest

wiek uprawniający do przejścia na emeryturę na podstawie przepisów ustawy o

emeryturach i rentach z FUS. Ustawa ta określa jednolity wiek emerytalny w

zależności od płci pracownika, wynoszący dla kobiety 60, a dla mężczyzny 65 lat.

Od dnia 1 czerwca 2004 r. obowiązuje kolejna wersja art. 39 k.p., w brzmieniu

ustalonym ustawą z dnia 30 kwietnia 2004 r. o świadczeniach przedemerytalnych

(Dz. U. Nr 120, poz. 1252). Okres ochrony przed wypowiedzeniem umowy o pracę

został wydłużony do 4 lat, co zostało skorelowane z prawem do świadczeń

przedemerytalnych. W tym aspekcie należałoby również odnosić ten przepis do

emerytur pomostowych, które spełniają podobną funkcję do świadczeń

przedemerytalnych.

Przesłanką zakazu wypowiedzenia z art. 39 k.p. jest możliwość nabycia

przez pracownika prawa do emerytury po osiągnięciu wieku emerytalnego. Osoby

urodzone przed dniem 1 stycznia 1949 r. muszą mieć staż emerytalny wymagany

przez przepisy: okres składkowy i nieskładkowy wynoszący co najmniej 20 lat dla

kobiet i 25 lat dla mężczyzn. W przyszłości przepis ten będzie musiał być ponownie

10

zmodyfikowany, ponieważ dla osób urodzonych po dniu 31 grudnia 1948 r. (takich

jak powód) warunkiem nabycia emerytury jest (co do ogólnej zasady) tylko

osiągnięcie wieku emerytalnego, wynoszącego 60 lat dla kobiet i 65 lat dla

mężczyzn (art. 24 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS). Judykatura Sądu

Najwyższego przyznaje ochronę wyrażoną w art. 39 kodeksu pracy pracownikom

zatrudnionym w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze (por. wyrok

Sądu Najwyższego z dnia 5 maja 2011 r., sygn. akt II PK 282/10, LEX nr 949028),

wskazując, że niższy od powszechnego wiek emerytalny pracowników

zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze jest dla

nich normalnym ustawowym wiekiem emerytalnym, co należy uwzględnić także

przy stosowaniu art. 184 ustawy z 1998 r. o emeryturach i rentach z FUS. W

cytowanym wyroku Sąd przyjął, że pracownik, który spełnił do 31 grudnia 1998 r.

warunek stażu emerytalnego (w tym okresu pracy w szczególnym charakterze, np.

jako pracownik kolejowy, oraz okresu składkowego i nieskładkowego) uprawniający

go do emerytury w obniżonym wieku emerytalnym i który wiek ten osiągnie dopiero

po 31 grudnia 2008 r., ma możliwość nabycia uprawnień do emerytury na

podstawie art. 184 ustawy o emeryturach i rentach z FUS pod warunkiem

rozwiązania stosunku pracy, a zatem w okresie przed osiągnięciem tego wieku

podlega ochronie przewidzianej w art. 39 k.p.

Równocześnie wyrażane jest stanowisko, zgodnie z którym nie jest

normalnym wiekiem emerytalnym wiek umożliwiający wcześniejsze przejście na

emeryturę, o którym mowa w art. 29 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS,

w rezultacie nie ma przesłanek pozwalających na objęcie ochroną trwałości

zatrudnienia pracownika przed ukończeniem takiego wcześniejszego wieku

emerytalnego, gdyż powstawałby stan niepewności co do okresu obowiązywania

zakazu wypowiadania umowy o pracę w zależności od tego, czy chroniony tym

zakazem pracownik skorzysta z wcześniejszych uprawnień emerytalnych w wieku

50 lat - kobieta i 60 lat mężczyzna, gdyż może skorzystać z prawa przejścia na

emeryturę także po osiągnięciu tego wieku. Nie jest to bowiem "normalny"

ustawowy wiek emerytalny (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 10 czerwca

2008 r., I BP 51/07, LEX nr 494126).

11

W wyroku z dnia 5 lipca 2011 r., I PK 15/11, LEX nr 950717, Sąd Najwyższy

wyraził pogląd, że uprawnienie wynikające z art. 88 ustawy z 1982 r. - Karta

Nauczyciela nie stanowi podstawy do udzielenia ochrony na zasadzie art. 39 k.p.,

gdyż przepis ten nie odnosi się do konkretnego wieku nauczyciela, a ponadto

wymaga złożenia odpowiedniego wniosku.

W ocenie Sądu Najwyższego prawo do emerytury pomostowej nawiązuje do

świadczenia przyznawanego na warunkach art. 32 ustawy o emeryturach i rentach

z FUS (por: K. Antonów [w:] Ustawa o emeryturach i rentach z FUS. Komentarz,

ABC 2009, pkt 3 do art. 24).

Mając powyższe konstatacje na uwadze - Sąd Okręgowy w O. niezasadnie

pominął cel i charakter nowych uregulowań. W rzeczywistości bowiem przepisy

ustawy o emeryturach pomostowych, posługując się kryterium „osiągnięcia wieku"

wprowadzają wiek emerytalny, który stanowi jedno z istotnych kryteriów do nabycia

uprawnień emerytalnych, o których mowa w art. 39 k.p. Przepis ten obejmuje

również osoby w obniżonym wieku emerytalnym, o którym mowa w ustawie o

emeryturach pomostowych. Funkcja ochronna art. 39 k.p. przejawia się poprzez

zapewnienie trwałości stosunku pracy osobom, które ze względu na swój wiek i

stan zdrowia mogą mieć trudności w poszukiwaniu zastępczego zatrudnienia na

coraz bardziej konkurencyjnym rynku pracy.

Ochrona przed wypowiedzeniem przysługuje tylko raz, a po osiągnięciu

stosownego wieku emerytalnego wygasa (vide: wyrok Sądu Najwyższego z dnia 28

marca 2002 r., sygn. akt I PKN 141/01). Prowadzi to do konkluzji, że pracownik,

który podlegał ochronie przed wypowiedzeniem w wieku 56 – 60 lat, nie podlega

ochronie trwałości stosunku pracy w późniejszym czasie, w szczególności – po

uzyskaniu wieku uzasadniającego nabycie prawa do emerytury pomostowej lub na

cztery lat przed osiągnięciem ,powszechnego" wieku emerytalnego.

Zwrócić jednak należy uwagę, że ustawa o emeryturach pomostowych,

oprócz zwykłego wieku emerytalnego 60 lat, przyznaje niektórym kategoriom

zatrudnionych, prawo do emerytury w wieku dodatkowo obniżonym o 5 lat. Dotyczy

to np. art. 9 ustawy, na który powołuje się powód, stawiając jednak

ubezpieczonemu dodatkowy warunek, aby lekarz medycyny pracy wydał

orzeczenie o niezdolności do wykonywania prac jako maszynista pojazdów

12

trakcyjnych (art. 9 pkt 3). Dokonując wykładni art. 39 k.p. w aspekcie art. 9 ustawy o

emeryturach pomostowych Sąd Najwyższy uznał, że ochronie przed

wypowiedzeniem umowy o pracę podlega pracownik, który w okresie 4 lat,

określonych w tym przepisie, spełni warunek wieku 55 lat rozumiany również jako

warunek odpowiedniego stażu pracy w szczególnych warunkach i wymóg

przedstawienia pracodawcy orzeczenia lekarza medycyny pracy o niezdolności do

wykonywania pracy na stanowisku maszynisty pojazdów trakcyjnych. Brak takiego

orzeczenia stwarzałby bowiem dla pracodawcy stan niepewności, co do faktycznej i

prawnej możliwości uzyskania przez pracownika prawa do emerytury pomostowej.

W tym kontekście należy stwierdzić, że powód nie spełnił jednej z przesłanek

nabycia prawa do emerytury pomostowej, mianowicie nie przedstawił orzeczenia o

niezdolności do wykonywania pracy jako maszynista pojazdów trakcyjnych (art. 9

pkt 3 ustawy o emeryturach pomostowych). Wręcz przeciwnie - lekarz zakładowy

wydał zaświadczenie, że jest on zdolny do wykonywania pracy na stanowisku

maszynisty pojazdów trakcyjnych. Uniemożliwiało to objęcie go ochroną przed

wypowiedzeniem w wieku 51 – 55 lat.

Odnośnie zarzutu naruszenia prawa materialnego przez błędną wykładnię

art. 45 § 1 k.p. w zw. z art. 8 k.p. Sąd Najwyższy nie podzielił subsumpcji

przedstawionej w skardze kasacyjnej. W stanie faktycznym sprawy długotrwała

absencja chorobowa powoda stanowiła uzasadnioną przyczynę wypowiedzenia

umowy o pracę. W skardze kasacyjnej nie kwestionowano zasady, dotyczącej

słuszności wypowiedzenia umowy w przypadku braku dyspozycyjności pracownika

oraz tego, że zasadność wypowiedzenia umowy o pracę powinna być rozważana

nie tylko z uwzględnieniem potrzeb pracodawcy, ale również z poszanowaniem

interesów pracownika sumiennie i starannie wykonującego obowiązki pracownicze.

Nie można się jednak zgodzić z sugestią, że odpowiedzialność za stan zdrowia

powoda i jego absencje w pracy powinna spocząć na pracodawcy. Powód miał

zapewniona opiekę lekarską i poddawał się odpowiednim zabiegom leczniczym.

Lekarz zakładowy wydał zaświadczenie, że jest on zdolny do wykonywania pracy

na stanowisku maszynisty pojazdów trakcyjnych. Mimo to jego absencje chorobowe

przekraczały 1/3 roku, a ostatnio 2/3 roku. Do tego można doliczyć okresy urlopów

wypoczynkowych. Nie ma podstaw do kwestionowania, że nieobecności powoda

13

wpływały negatywnie na organizację pracy, która wymaga dyspozycyjności i

mobilności pracowników kolejowych. Brak więc możliwości uwzględnienia

powództwa na podstawie zasad współżycia społecznego (art. 8 k.p.), co z kolei

usprawiedliwia wniosek o braku uzasadnionych podstaw do przywrócenia powoda

do pracy w aspekcie art. 45 § 1 k.p.

Mając powyższe okoliczności na uwadze, Sąd Najwyższy na mocy art. 39814

§ 1 k.p.c. orzekł jak w sentencji wyroku.

/tp/