III KK 137/12

Sygn. akt III KK 137/12

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 5 grudnia 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Jacek Sobczak (przewodniczący)

SSN Tomasz Grzegorczyk

SSN Włodzimierz Wróbel (sprawozdawca)

Protokolant : Anna Korzeniecka-Plewka

przy udziale prokuratora Prokuratury Generalnej Barbary Nowińskiej,

w sprawie S. P.

skazanego z art. 216 § 1 k.k.

po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie

w dniu 5 grudnia 2012 r.,

kasacji, wniesionej na niekorzyść skazanego w zakresie skazań za czyn z art.

216§1 k.k.

przez Prokuratora Generalnego

od wyroku Sądu Okręgowego w Z.

z dnia 19 grudnia 2011 r.

zmieniającego wyrok Sądu Rejonowego w Z.

z dnia 8 sierpnia 2011 r.,

uchyla pkt I zaskarżonego wyroku i sprawę w tym zakresie

przekazuje Sądowi Okręgowemu w Z. do ponownego

rozpoznania.

2

UZASADNIENIE

Wyrokiem Sądu Rejonowego z dnia 8 sierpnia 2011 r. S. P. został skazany

za:

1) czyn z art. 226 § 1 k.k., polegający na znieważeniu funkcjonariuszy

Komendy Miejskiej Policji w Z. przez używanie wobec nich słów wulgarnych,

powszechnie uznanych za obelżywe, podczas i w związku z pełnieniem

przez nich obowiązków służbowych, popełniony w dniu 9 września 2008 r. w

Z.,

2) czyn z art. 224 § 2 k.k. w zb. z art. 222 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k.,

polegający na zmuszaniu funkcjonariuszy Komendy Miejskiej Policji w Z. do

odstąpienia od wykonywania czynności zatrzymania przez ich szarpanie

oraz kopanie, a także oplucie funkcjonariuszy w związku z pełnieniem przez

nich obowiązków służbowych, popełniony w dniu 9 września 2008 r. w Z.,

3) czyn z art. 226 § 1 k.k. polegający na znieważeniu funkcjonariusza Komendy

Miejskiej Policji w Z. przez używanie wobec niego słów wulgarnych,

powszechnie uznanych za obelżywe podczas i w związku z pełnieniem przez

niego obowiązków służbowych, popełniony w dniu 9 września 2008 r. w Z. w

budynku Komendy Miejskiej Policji podczas czynności dokumentacyjnych

związanych z zatrzymaniem,

4) czyn z art. 222 § 1 k.k. polegający na naruszeniu nietykalności cielesnej

funkcjonariusza Komendy Miejskiej Policji w Z. przez jego oplucie podczas i

w związku z pełnieniem przez niego obowiązków służbowych popełniony w

dniu 9 września 2008 r. w Z. w budynku Komendy Miejskiej Policji podczas

czynności dokumentacyjnych związanych z zatrzymaniem,

5) czyn z art. 222 § 1 k.k. w zb. z art. 157 § 2 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k.

polegający na naruszeniu nietykalności cielesnej i spowodowania obrażenia

ciała w postaci urazu głowy trwającego poniżej 7 dni funkcjonariusza

Komendy Miejskiej Policji w Z. przez jego uderzenie, popełniony podczas

doprowadzania do pomieszczenia dla osób zatrzymanych w dniu 9 września

2008 r. w Z.

Za powyższe czyny wymierzono odpowiednio kary:

1) za czyny opisane w pkt 1 i 3 uznając je za ciąg przestępstw – karę 6

miesięcy pozbawienia wolności,

2) za czyn opisany w pkt 2 – karę 10 miesięcy pozbawienia wolności,

3

3) za czyn opisany w pkt 4 – karę 6 miesięcy pozbawienia wolności,

4) za czyn opisany w pkt 5 – karę 8 miesięcy pozbawienia wolności.

Kary te połączone zostały węzłem kary łącznej w wysokości jednego roku i 6

miesięcy pozbawienia wolności, której wykonanie zawieszono na okres próby

wynoszący 3 lata oraz na podstawie art. 71 § 1 k.k. wymierzono grzywnę w

wysokości 120 stawek dziennych, ustalając wysokość każdej na 10 złotych.

Apelację od tego wyroku wniósł obrońca oskarżonego.

Wyrokiem z dnia 19 grudnia 2011 r.) Sąd Okręgowy w Z. na podstawie art.

440 k.p.k. zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że czyny opisane w pkt 1 i 3

zakwalifikował z art. 216 § 1 k.k. i wymierzył za nie karę grzywny w wysokości 100

stawek dziennych, ustalając wysokość każdej na 10 złotych, którą następnie

połączył węzłem kary łącznej z grzywną orzeczoną na podstawie art. 71 § 1 k.k.

obok kary łącznej pozbawienia wolności obejmującej czyny z pkt 2, 4 i 5.

Stanowisko swoje uzasadnił m.in. treścią wyroku Trybunału Konstytucyjnego

z dnia 11 października 2006 r. (sygn. akt P 3/06), uznającego za niezgodny z

Konstytucją RP przepis art. 226 § 1 k.k. w zakresie, w jakim penalizuje znieważenie

funkcjonariusza publicznego niepublicznie albo publicznie, lecz nie w związku i

podczas pełnienia przez niego czynności służbowych.

Od tego wyroku kasację na podstawie art. 521 § 1 k.p.k. wniósł Prokurator

Generalny zarzucając mu rażące i mające wpływ na treść wyroku naruszenie

przepisu prawa materialnego, w szczególności art. 226 § 1 k.k., przez przyjęcie, że

znamieniem konstytutywnym tego typu jest publiczny charakter działania sprawcy,

co doprowadziło do uznania, że S. P. nie zrealizował znamion tego typu, a dopuścił

się jedynie występku kwalifikowanego w oparciu o art. 216 § 1 k.k. Prokurator

Generalny wniósł o uchylenie wyroku w zaskarżonej części i przekazanie sprawy w

tym zakresie Sądowi Okręgowemu w Z. do ponownego rozpoznania w

postępowaniu odwoławczym.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Kasacja jest zasadna w stopniu oczywistym, co uzasadnia jej rozpoznanie

na posiedzeniu w trybie przewidzianym art. 535 § 5 k.p.k.

Czyny sprawcy, stanowiące przedmiot oceny Sądu odwoławczego, zostały

popełnione w dniu 9 września 2008 r. Dla ich prawnokarnej, bezpośrednie

znaczenie ma więc stan prawny ukształtowany ustawą z dnia 9 maja 2008 r.

4

nowelizującą treść art. 226 § 1 k.k. (Dz. U. Nr 122, poz. 782), która weszła w życie

w dniu 25 lipca 2008 r. Zgodnie ze zmianami wprowadzonymi do treści art. 226 § 1

k.k., karze podlega ten, kto znieważa funkcjonariusza publicznego lub osobę do

pomocy mu przybraną, podczas i w związku z pełnieniem obowiązków służbowych.

Przepis ten bezpośrednio nie wysławia dodatkowego znamienia w postaci

„publicznego” charakteru owego znieważenia. Wynika stąd, że typ czynu

zabronionego z art. 226 § 1 k.k. w brzmieniu nadanym wskazaną powyżej

nowelizacją Kodeksu karnego, nie zawiera znamienia publicznego charakteru

działania sprawcy, jako konstytutywnego elementu stanu faktycznego. Stanowisko

Sądu Najwyższego w przedmiotowej materii jest już ugruntowane i w judykaturze

nie budzi wątpliwości (por. m.in. uchwałę składu 7 sędziów Sądu Najwyższego z

dnia 20 czerwca 2012r., I KZP 8/12, OSNKW 2012 z. 7 poz. 71, wyroki Sądu

Najwyższego z dnia 25 października 2011 r., II KK 84/11, OSNKW 2011 r., z. 12,

poz. 109, z dnia 8 listopada 2011 r., II KK 93/11, R-OSNKW 2011, poz. 2023, oraz

z dnia 10 stycznia 2012 r., II KK 215/11, LEX nr 1108461).

Powołanie się przez Sąd Okręgowy w Z. na wyrok Trybunału

Konstytucyjnego z dnia 11 października 2006 r. (sygn. akt P 3/06) nie może mieć

charakteru rozstrzygającego, gdyż oceniane zachowanie S. P. nastąpiło już po

wejściu w życie nowelizacji Kodeksu karnego, która nadała art. 226 § 1 k.k.

(uwzględniając rozstrzygnięcie Trybunału Konstytucyjnego w tej materii) nowe

brzmienie. Przepis ten, jako nowy akt normatywny, po nowelizacji nie był

przedmiotem badania konstytucyjności przez Trybunał Konstytucyjny. Powoływanie

się na wykładnię prokonstytucyjną art. 226 § 1 k.k. w brzmieniu po nowelizacji (a na

to wskazuje odwołanie się przez Sąd II instancji w uzasadnieniu wyroku w sprawie

II Ka 619/11 na przywołane orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego oraz wyrok

Sądu Najwyższego z dnia 9 lutego 2010 r. II KK 176/09, OSNKW 2010 z. 7 poz. 61)

zwłaszcza w obszarze prawa karnego, nie może prowadzić do takiej modyfikacji

treści normatywnej danej regulacji prawnej, która wykraczałaby poza możliwe,

choćby najszerzej zakreślone, rezultaty wykładni osiągnięte w płaszczyźnie

językowej. W przeciwnym razie wykładnia prokonstytucyjna zastępowałaby w

istocie kontrolę konstytucyjności ustaw, która to funkcja zastrzeżona jest na gruncie

obowiązującej Konstytucji dla Trybunału Konstytucyjnego.

Podkreślić wypada, że jeżeli Sąd Okręgowy powziął wątpliwości, co do

ewentualnej zgodności z Konstytucją RP nowego brzmienia art. 226 § 1 k.k.

5

powinien był skorzystać z możliwości wystąpienia do Trybunału Konstytucyjnego ze

stosownym pytaniem prawnym, przy czym przyczyną wykorzystania tego

mechanizmu nie może być sama domniemana sprzeczność pomiędzy sentencją

wyroku Trybunału Konstytucyjnego, a treścią nowej normy prawnej, ale faktyczne

wątpliwości, co zgodności tej normy z treścią Konstytucji RP.

Wobec powyższego uznać należy, że Sąd Okręgowy w wyroku z dnia 19

grudnia 2011 r. dopuścił się rażącego naruszenia prawa materialnego mającego

niewątpliwy wpływ na treść wyroku przez uznanie, że dla realizacji znamion typu z

art. 226 § 1 k.k. konieczne jest działanie publiczne.

Rozpoznając ponownie sprawę, Sąd ten będzie zobligowany wziąć pod

uwagę aktualne brzmienie art. 226 § 1 k.k. nadane ustawą z dnia 9 maja 2008 r.

(Dz. U. Nr 122, poz. 782), która weszła w życie w dniu 25 lipca 2008 r.

Mając na uwadze powyższe, należało orzec jak w sentencji.