III KK 14/12

Sygn. akt III KK 14/12

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 3 grudnia 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Tomasz Artymiuk (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Edward Matwijów

SSN Zbigniew Puszkarski

Protokolant Jolanta Włostowska

przy udziale prokuratora Prokuratury Generalnej Zbigniewa Siejbika

w sprawie T. P. i P. H. skazanych z art. 254 § 1 kk i innych

po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie

w dniu 3 grudnia 2012 r.,

kasacji, wniesionej przez Prokuratora Generalnego na niekorzyść skazanych

od wyroku Sądu Rejonowego w B.

z dnia 28 września 2011 r,

uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego

rozpoznania Sądowi Rejonowemu w B.

UZASADNIENIE

W akcie oskarżenia, wniesionym przez Prokuratora Rejonowego, obejmującym

m.in. T. P. i P. H., każdemu z wymienionych oskarżonych zarzucono czyn polegający

na tym, że: „w dniu 25 sierpnia 2010 roku w B., na terenie stadionu miejskiego przy

ulicy G. 163, w czasie trwania imprezy masowej w postaci meczu piłki nożnej …, brał

czynny udział w zbiegowisku, wiedząc że jego uczestnicy wspólnymi siłami

dopuszczają się czynnego zamachu na osoby i mienie oraz dokonał czynnej napaści

na funkcjonariuszy policji podczas i w związku z pełnieniem przez nich obowiązków

2

służbowych w ten sposób, że rzucał w ich kierunku kamieniami, elementami

ogrodzenia i wyposażenia stadionu, stwarzając tym samym zagrożenie dla życia,

zdrowia i bezpieczeństwa osób przebywających na terenie stadionu”, zakwalifikowany

z art. 254 § 1 k.k. i art. 223 k.k. i art. 60 ust. 2 ustawy z dnia 20 marca 2009 r. o

bezpieczeństwie imprez masowych (Dz. U. Nr 62, poz. 504 ze zm. – dalej w tekście

u.b.i.m.) w zw. z art. 11 § 2 k.k.

W toku rozprawy głównej w dniu 28 czerwca 2011 r. oskarżeni T. P. i P. H.

złożyli wnioski o wydanie wyroku skazującego bez przeprowadzenia rozprawy i

wymierzenie każdemu z nich kar i środków karnych w identycznej wysokości, tj. kary

roku pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania na okres

próby 3 lat oraz grzywny w wymiarze 270 stawek dziennych grzywny przy określeniu

wysokości jednej stawki na kwotę 20 złotych, oddanie w okresie próby pod dozór

kuratora, a także orzeczenie środka karnego w postaci zakazu wstępu na stadiony

podczas odbywania się na nich imprez sportowych związanych z rozgrywaniem

meczów piłki nożnej na okres 4 lat. Po wyłączeniu sprawy oskarżonych do odrębnego

rozpoznania obaj oskarżeni na rozprawie w dniu 28 września 2011 r., przyznając się

do winy, podtrzymali złożone uprzednio wnioski, czemu nie sprzeciwił się

uczestniczący w rozprawie prokurator.

Wyrokiem z dnia 28 września 2011 r., Sąd Rejonowy, uwzględniając – na

podstawie art. 387 § 1 i 2 k.p.k. – złożone wnioski, uznał T. P. i P. H. za winnych

popełnienia zarzuconych im w akcie oskarżenia czynów, tj. występków określonych w

art. 254 § 1 k.k. i art. 233 § 1 k.k. i art. 60 ust. 2 u.b.i.m. w zw. z art. 11 § 2 k.k., i za to

orzekł wobec każdego z nich, przyjmując za podstawę art. 223 § 1 k.k., karę roku

pozbawienia wolności, której wykonanie warunkowo zawiesił na okres próby 3 lat,

oddając w tym okresie oskarżonych pod dozór kuratora sądowego. Ponadto, na

podstawie art. 71 § 1 k.k., wymierzono oskarżonym karę grzywny w wysokości po 270

stawek dziennych, przy określeniu jednej stawki na kwotę 20 zł, oraz orzeczono, na

podstawie art. 66 u.b.i.m., środek karny w postaci zakazu wstępu na stadiony podczas

odbywania się na nich imprez sportowych związanych z rozgrywaniem meczów piłki

nożnej na okres 4 lat.

Wyrok ten nie został zaskarżony przez strony i uprawomocnił się w dniu 6

października 2011 r.

W dniu 12 stycznia 2012 r. do Sądu Najwyższego wpłynęła, sporządzona w

dniu 10 stycznia 2012 r., w trybie art. 521 § 1 k.p.k., kasacja Prokuratora Generalnego.

3

Autor kasacji zaskarżył powołany wyżej wyrok w całości na niekorzyść obu

oskarżonych zarzucając w niej: „rażące i mające istotny wpływ na treść orzeczenia

naruszenie przepisów prawa procesowego – art. 387 § 2 i 3 k.p.k., polegające na

uwzględnieniu wadliwie sformułowanych wniosków oskarżonych, którym nie sprzeciwił

się prokurator, o wydanie wobec nich wyroku skazującego bez przeprowadzenia

rozprawy i orzeczenie między innymi środka karnego w postaci zakazu wstępu na

stadiony podczas odbywania się na nich imprez sportowych związanych z

rozgrywaniem meczów piłki nożnej, w następstwie czego doszło do rażącego

naruszenia przepisów prawa karnego materialnego – art. 41b § 2 i 3 k.k., bowiem

zakaz orzeczony wobec oskarżonych T. P. i P. H., za popełnienie czynu z art. 254 § 1

k.k. w zw. z art. 233 k.k. w zw. z art. 60 ust. 2 ustawy z dnia 20 marca 2009 roku o

bezpieczeństwie imprez masowych (…) nie został połączony z obowiązkiem

osobistego stawiennictwa tychże oskarżonych w jednostce organizacyjnej Policji lub w

miejscu określonym przez właściwego, ze względu na miejsce ich zamieszkania,

komendanta Policji oraz bez określenia nazw klubów sportowych, z którymi zakaz ten

jest związany i zakresu terytorialnego obowiązywania orzeczonego środka”.

Przy tak sformułowanym zarzucie skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego

wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Rejonowemu do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Wniesiona w niniejszej sprawie na niekorzyść skazanych, z zachowaniem

terminu określonego w art. 524 § 3 k.p.k., kasacja Prokuratora Generalnego okazała

się zasadna, chociaż już w tym miejscu wymaga ona poczynienia pewnych uwag

krytycznych.

W pierwszym rzędzie zwrócić należy uwagę na sposób redakcji jej części

dyspozytywnej. Wprawdzie jako podstawowy, zresztą trafnie, postawiono w niej zarzut

naruszenia prawa procesowego (art. 387 § 2 i 3 k.p.k.), zasadnicze znaczenie miało

jednak w tym wypadku, co niewątpliwe, naruszenie prawa materialnego. To przecież

konieczność respektowania obowiązujących przepisów tego prawa, z chwilą złożenia

przez oskarżonych wniosku, o którym mowa w art. 387 § 1 k.p.k., obligowała sąd

orzekający meriti do ewentualnego podjęcia czynności określonych w art. 387 § 3

k.p.k., a więc spowodowania takiej modyfikacji wniosku, który zgodny będzie właśnie z

normami prawa materialnego, czego sąd ten nie uczynił. Respektowanie aktualnego

stanu prawnego jest też jednak obowiązkiem podmiotu wnoszącego kasację,

zwłaszcza w sytuacji, gdy jest to podmiot tak profesjonalny, jak Prokurator Generalny.

4

W niniejszej sprawie kasacja sporządzona została w dniu 10 stycznia 2012 r. W

tym czasie obowiązywało już nowe brzmienie art. 41b k.k. nadane przez art. 5 pkt 1

ustawy z dnia 31 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o bezpieczeństwie imprez

masowych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 217, poz. 1280). Od dnia 1

stycznia 2012 r. przepis ten w § 2 przewiduje, że „zakaz wstępu na imprezę masową

obejmuje wszelkie imprezy masowe na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz

mecze piłki nożnej rozgrywane przez polską kadrę narodową lub polski klub sportowy

poza terytorium Rzeczypospolitej Polskiej”, zaś zgodnie z aktualnym § 3 „orzekając

zakaz wstępu na imprezę masową za czyn popełniony w związku z masową imprezą

sportową, sąd może orzec obowiązek przebywania skazanego w czasie trwania

niektórych imprez masowych objętych zakazem w określonym miejscu stałego pobytu,

kontrolowany w sposób określony w przepisach o wykonywaniu kary pozbawienia

wolności poza zakładem karnym w systemie dozoru elektronicznego”.

Niewątpliwe jest, że treść powołanych wyżej przepisów nie przystaje do

zawartego w petitum kasacji zarzutu niewskazania przez Sąd – przy orzekaniu tego

środka karnego – na takie konstytutywne elementy omawianego zakazu, które

powinny się znaleźć w treści rozstrzygnięcia orzekającego w niniejszej sprawie sądu,

jak określenie nazw klubów sportowych, z którymi zakaz ten jest związany i zakresu

terytorialnego obowiązywania orzeczonego środka, a także – chociaż kwestia ta nie

jest już tak oczywista (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 14 maja 2012 r., III KK

398/11, niepubl.) – niepołączenie tego zakazu z obowiązkiem osobistego

stawiennictwa oskarżonych w jednostce organizacyjnej policji lub w miejscu

określonym przez właściwego, ze względu na miejsce ich zamieszkania, komendanta

Policji. Mając wszelako na uwadze uzasadnienie skargi kasacyjnej, oraz bezsporną

okoliczność, że wydający zaskarżony wyrok Sąd Rejonowy orzekał na gruncie stanu

prawnego obowiązującego do dnia 31 grudnia 2012 r., odczytując intencje skarżącego

przy uwzględnieniu przepisu art. 118 § 1 k.p.k., uznać należało, że w kasacji de facto

wskazano na naruszenie przepisów w ich brzmieniu sprzed dnia 1 stycznia 2012 r.

Po wtóre, rodzi się również wątpliwość co do kierunku wniesionego w niniejszej

sprawie nadzwyczajnego środka zaskarżenia. Jeżeli zważy się, że orzeczony przez

sąd meriti zakaz, którego nie doprecyzowano poprzez określenie nazw klubów

sportowych oraz zakres terytorialny obowiązywania orzeczonego środka karnego, w

rzeczywistości miał charakter zakazu zintegrowanego, który w tej postaci obowiązuje

dopiero od dnia 1 stycznia 2012 r. (art. 41b § 2 k.k. w jego aktualnym brzmieniu), to

5

zasadna wydaje się konstatacja, że konieczność takiego doprecyzowania, a więc

zawężenie zakresu stosowania zakazu, jest postąpieniem na korzyść oskarżonych. Z

drugiej jednak strony nie można pominąć i tego, że brak wskazania na obowiązki

określone uprzednio w art. 41b § 2 k.k., skutkować musiał faktyczną niemożliwością

prowadzenia jakiejkolwiek kontroli wykonywania tego środka, w tym również w

zakresie objętym penalizacją art. 244a k.k. Jeżeli zaś tak, to określony w skardze

kasacyjnej kierunek zaskarżenia uznać należy za jak najbardziej adekwatny do

podniesionego rzutu naruszenia prawa materialnego.

Pomimo zasygnalizowanych wyżej mankamentów, kasacja – co zauważono już

we wstępnej części niniejszych rozważań – zasługiwała na uwzględnienie, trafnie

bowiem podniesiono w niej, że zaskarżony wyrok pozostawał w sprzeczności ze

wskazanymi w niej przepisami prawa karnego materialnego obowiązującymi w dacie

jego wydania, zaś zaistniałe uchybienia były nie tylko rażące, ale też, zgodnie z

dyspozycją art. 523 § 1 k.p.k., miały istotny wpływ na treść orzeczenia. Zasadnie

skarżący zauważył bowiem, że „sformułowanie w wyroku prawidłowego i kompletnego

rozstrzygnięcia na podstawie art. 66 u.b.i.m. w zw. z art. 41b § 2 i 3 k.k. (w brzmieniu

obowiązującym do dnia 31 grudnia 2012 r. – przyp. SN) ma istotne znaczenie dla

wykonywania orzeczonego środka a także dla ewentualnego pociągnięcia skazanego

nie stosującego się do orzeczonego środka karnego (o czym była już mowa) do

odpowiedzialności karnej…”.

W tym stanie rzeczy oczywiste więc też jest, że na etapie postępowania

pierwszoinstancyjnego doszło do naruszenia wymienionych w zarzucie kasacji

przepisów prawa procesowego. Nie może budzić wątpliwości, że orzekający w sprawie

sąd zobligowany jest każdorazowo do kontroli wniosku oskarżonego o wydanie wyroku

skazującego bez przeprowadzenia rozprawy, a jeżeli wniosek taki nie uwzględnia

przepisów prawa karnego materialnego, na sądzie właśnie ciąży obowiązek

zaproponowania – w oparciu o przepis art. 387 § 3 k.p.k. – odpowiedniej modyfikacji

wniosku w kierunku respektującym obowiązujący stan normatywny.

Konieczne było przy tym, chociaż uchybienie dotyczy wyłącznie rozstrzygnięcia

o środku karnym, uchylenie zaskarżonego wyroku w całości, ponieważ wyrok wydany

został w trybie konsensualnym, a więc w ramach swoistej ugody pomiędzy

oskarżycielem publicznym i oskarżonym, ten ostatni ma tym samym prawo

wypowiedzieć się czy nadal wyraża zgodę na skazanie bez przeprowadzenia

rozprawy, przy nowym ukształtowaniu dolegliwości wynikających z konieczności

6

respektowania norm prawnomaterialnych (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 18

listopada 2010 r., II KK 185/10, R-OSNKW 2010, poz. 2294).

Ponownie rozpoznając sprawę Sąd pierwszej instancji zobligowany będzie też

do poczynienia, wobec nadania nowego brzmienia przepisowi art. 41b k.k., rozważań

przez pryzmat art. 4 § 1 k.p.k. (por. w tym przedmiocie wyroki Sądu Najwyższego z

dnia 28 września 2012 r.: III KK 451/11, LEX nr 1220870 oraz III KK 453/11, niepubl.,

oba wydane w odniesieniu do orzeczeń Sądu Rejonowego w B.).

Uwzględniając całokształt przeprowadzonych wyżej rozważań orzeczono jak w

części dyspozytywnej wyroku.