III KK 45/12

Sygn. akt III KK 45/12

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 3 grudnia 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Tomasz Artymiuk (przewodniczący)

SSN Edward Matwijów

SSN Zbigniew Puszkarski (sprawozdawca)

Protokolant Jolanta Włostowska

przy udziale prokuratora Prokuratury Generalnej Zbigniewa Siejbika

w sprawie M. K.

skazanego z art. 280 § 1 k.k. w zb. z art. 276 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k.

po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie w dniu 3 grudnia 2012 r.,

kasacji, wniesionej przez obrońcę skazanego

od wyroku Sądu Okręgowego

z dnia 23 września 2011 r.,

zmieniającego wyrok Sądu Rejonowego

z dnia 24 lutego 2011 r.

1. oddala kasację jako oczywiście bezzasadną;

2. na podstawie art. 536 k.p.k. w zw. z art. 455 k.p.k. uchyla

zaskarżony wyrok w odniesieniu do skazanego M. K., a na

podstawie art. 536 k.p.k. w zw. z art. 455 k.p.k. i art. 435 k.p.k.

także w odniesieniu do skazanego Ł. S. – w części dotyczącej

kwalifikacji prawnej czynu, w zakresie w jakim powołano w niej

przepisy art. 276 k.k. i art. 11 § 2 k.k., nadto wyrok Sądu

2

Rejonowego w L. w części dotyczącej podstawy prawnej wymiaru

kary, w zakresie w jakim powołano w niej przepis art. 11 § 3 k.k.;

3. zwalnia skazanego od kosztów sądowych za postępowanie

kasacyjne;

4. zasądza od Skarbu Państwa kwotę 442,80 zł (słownie:

czterysta czterdzieści dwa złote osiemdziesiąt groszy), w tym

23% podatku VAT, na rzecz adw. B. B. – Kancelaria Adwokacka –

za sporządzenie i wniesienie kasacji.

UZASADNIENIE

Sąd Rejonowy wyrokiem z dnia 24 lutego 2011 r., uznał M. K. i Ł. S. za

winnych tego, że w nocy z 6 na 7 maja 2009 r. w L., działając wspólnie i w

porozumieniu, grożąc A.R. pobiciem, a następnie używając wobec niego przemocy

w postaci przyciskania go swoim ciałem do kanapy oraz dusząc go, zabrali w celu

przywłaszczenia mienie w postaci laptopa, pendriva, noża, portfela, pieniędzy w

kwocie 260 zł, karty bankomatowej oraz prawa jazdy, powodując w ten sposób

straty na szkodę w/w pokrzywdzonego w łącznej kwocie 1500 zł, przy czym Ł. S.

czynu tego dopuścił się przed upływem 5 lat od odbycia ponad 6 miesięcy kary

pozbawienia orzeczonej za umyślne przestępstwo podobne. Sąd przyjął, że czyn

ten wyczerpuje dyspozycję art. 280 § 1 k.k. w zb. z art. 278 § 5 k.k. w zw. z art. 278

§ 1 k.k. w zb. z art. 276 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k., a w odniesieniu do Ł. S. nadto

w zw. z art. 64 § 1 k.k. i za to na podstawie art. 280 § 1 k.k. w zb. z art. 278 § 1 k.k.

w zb. z art. 276 k.k. w zw. z art. 11 § 2 i § 3 k.k., przyjmując za podstawę wymiaru

kary art. 280 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 3 k.k. skazał M. K. na karę 2 lat pozbawienia

wolności, a Ł. S. na karę 2 lat i 6 miesięcy pozbawienia wolności; na podstawie art.

33 § 2 k.k. każdemu z oskarżonych wymierzył grzywnę w wysokości 40 stawek

dziennych, przyjmując wysokość jednej stawki na kwotę 20 zł, a na podstawie art.

415 § 4 k.p.k. od każdego z oskarżonych zasądził na rzecz pokrzywdzonego

odszkodowanie w kwocie 1500 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 7 maja 2009 r.

do dnia zapłaty. Wyrok zawiera także rozstrzygnięcia odnośnie zaliczenia

oskarżonym na poczet kar pozbawienia wolności okresów rzeczywistego

pozbawienia wolności, kosztów sądowych oraz należności obrońcy z urzędu, z

której pomocy korzystał M. K.

3

Apelacje od tego wyroku wnieśli prokurator, oskarżony M. K. oraz jego

obrońca.

Prokurator zaskarżył wyrok w całości na niekorzyść obu oskarżonych,

zarzucając obrazę przepisów prawa materialnego, a mianowicie art. 11 § 2 k.k. w

zw. z art. 280 § 1 k.k., polegającą na niesłusznym uznaniu, że czyn przypisany

oskarżonym powinien być zakwalifikowany także z art. 278 § 5 k.k. w zw. z art. 278

§ 1 k.k., chociaż znamię czasownikowe „kradnie” z art. 280 § 1 k.k. zawiera w sobie

wszystkie typy kradzieży określone w art. 278 § 1 k.k., co oznacza, że powołanie w

kwalifikacji prawnej czynu przypisanego oskarżonym przepisów art. 278 § 5 k.k. w

zw. z art. 278 § 1 k.k. było zbędne. W konkluzji wniósł o zmianę wyroku poprzez

wyeliminowanie tych przepisów z kwalifikacji prawnej czynu (nasuwa się uwaga, że

treść zarzutu i wniosek podają w wątpliwość zadeklarowany przez skarżącego

zakres i kierunek zaskarżenia).

Z treści apelacji oskarżonego M. K. wynikało, że kwestionował on

prawidłowość opartego na przepisie art. 63 § 1 k.k. rozstrzygnięcia o zaliczeniu na

poczet kary pozbawienia wolności okresu rzeczywistego pozbawienia wolności.

Obrońca oskarżonego M. K. zaskarżyła wyrok w całości, zarzucając mające

wpływ na treść wyroku:

1. obrazę art. 7, 5 § 2, 410 i 424 § 1 pkt 1 k.p.k., polegającą na dowolnej,

nie zaś swobodnej ocenie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego,

przeprowadzonej z pominięciem niewymienionych w treści uzasadnienia a

ujawnionych w toku postępowania dowodów wskazujących na brak winy

oskarżonego, skutkującej przekroczeniem zasady in dubio pro reo (skarżąca

szczegółowo wskazała na czym, jej zdaniem, polegają sygnalizowane

uchybienia);

2. będący skutkiem przekroczenia zasady swobodnej oceny dowodów

błąd w ustaleniach faktycznych, polegający na uznaniu M. K. za winnego

popełnienia przypisanego mu czynu.

W konkluzji wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez uniewinnienie

M. K. od popełnienia zarzucanego mu czynu, ewentualnie o zmianę wyroku

poprzez zakwalifikowanie czynu zarzucanego oskarżonemu z art. 191 § 2 k.k. w

zw. z art. 191 § 1 k.k. oraz wymierzenie mu kary pozbawienia wolności z

warunkowym zawieszeniem jej wykonania, ewentualnie o uchylenie wyroku i

przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji.

4

Sąd Okręgowy wyrokiem z dnia 23 września 2011 r., zmienił zaskarżony

wyrok w ten sposób, że: przyjął, iż wartość wyrządzonej przestępstwem szkody

wynosi 1200 zł i obniżył do tej kwoty wysokość zasądzonego od oskarżonych na

rzecz pokrzywdzonego A. R. odszkodowania, ustalając, że obowiązek jego zapłaty

ma charakter solidarny, czyn oskarżonego Ł. S. zakwalifikował jako przestępstwo z

art. 280 § 1 k.k. w zb. z art. 276 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. i w zw. z art. 64 § 1 k.k.,

a oskarżonego M. K. - z art. 280 § 1 k.k. w zb. z art. 276 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k.,

a w pozostałym zakresie wyrok utrzymał w mocy. Rozstrzygnął też o

wynagrodzeniu obrońcy oskarżonego M. K., oraz o kosztach sądowych za

postępowanie odwoławcze.

Kasację od prawomocnego wyroku Sądu odwoławczego, zaskarżając go w

części dotyczącej M. K. wniosła obrońca tego skazanego, zarzucając:

1. rażące naruszenie przepisów prawa karnego materialnego, tj. art. 280

§ 1 k.k. w zb. z art. 276 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. poprzez ich niewłaściwe

zastosowanie i uznanie, że zamiarem oskarżonego M. K. w dniu zdarzenia było

dążenie do zagarnięcia rzeczy pokrzywdzonego A. R. poprzez użycie wobec

niego groźby przemocy, w sytuacji gdy ze zgromadzonego w sprawie materiału

dowodowego wynikają okoliczności zupełnie przeciwne, świadczące o tym, że

oskarżonemu nie można przypisać działania w zamiarze kierunkowym

znamionującym przestępstwo rozboju;

2. rażące naruszenie przepisów prawa karnego procesowego, tj. art. 5 §

2 k.p.k., art. 7 k.p.k. i art. 410 k.p.k., poprzez przekroczenie granic swobodnej

oceny dowodów, która w sprawie niniejszej dokonana została w sposób dowolny

sprzeczny z zasadami logicznego rozumowania i doświadczenia życiowego, z

pominięciem istotnych dla sprawy okoliczności faktycznych, przy przyjętym a

priori założeniu o winie oskarżonego, polegającą w szczególności na:

- zdyskredytowaniu spójnych wyjaśnień samego oskarżonego, z których w

sposób ewidentny i niebudzący wątpliwości wynika, że nie miał on zamiaru

przywłaszczenia rzeczy pokrzywdzonego przy użyciu przemocy, ale że do

akademika udał się wyłącznie celem odebrania kwoty pieniężnej, którą

uprzednio pożyczył współlokatorowi pokrzywdzonego,

- obdarzeniu w całości wiarygodnością zeznań pokrzywdzonego, który jak

sam przyznał w trakcie spotkania z oskarżonym był pod wpływem alkoholu i

innych środków odurzających, a co za tym idzie jego zdolność postrzegania i

5

zapamiętywania była w znacznym stopniu ograniczona, a przedstawiona przez

niego relacja zdarzenia w żadnym razie nie może być obdarzona walorem

rzetelności i prawdziwości - które to okoliczności pozostały poza oceną Sądu

orzekającego w sprawie niniejszej.

Skarżąca wniosła o uchylenie orzeczenia w zaskarżonej części i przekazanie

sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu; wystąpiła też o

zasądzenie na jej rzecz kosztów obrony sprawowanej z urzędu.

W pisemnej odpowiedzi na kasację prokurator Prokuratury Okręgowej wniósł

o jej oddalenie jako oczywiście bezzasadnej i takie samo stanowisko zajął na

rozprawie kasacyjnej prokurator Prokuratury Generalnej.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Przedstawiciele Prokuratury trafnie postulowali oddalenie kasacji jako

oczywiście bezzasadnej, a wobec rozpoznania jej na rozprawie, z czym łączyło się

ustne podanie powodów rozstrzygnięcia, sporządzenie pisemnego uzasadnienia w

tej części nie jest konieczne (art. 535 § 3 k.p.k.). Zaskarżony wyrok nie był jednak

prawidłowy w zakresie kwalifikacji prawnej czynu przypisanego obu skazanym.

Zagadnieniu podstawy prawnej skazania sądy obu instancji poświęciły sporo uwagi,

jednak nie w zakresie, w jakim obejmowała przepis art. 276 k.k. Wystarczy

wspomnieć, że Sąd meriti poprzestał na stwierdzeniu, iż oskarżeni „nadto

zachowaniem swoim zrealizowali znamiona przestępstwa opisanego w art. 276

k.k.”, natomiast Sąd odwoławczy rozpatrując, w aspekcie apelacji prokuratora,

prawidłowość kwalifikacji prawnej czynu uznał, że należy wyeliminować z niej art.

278 § 5 k.k. w zw. z art. 278 § 1 k.k., zaś innych uchybień w tym zakresie nie

stwierdził. Wypada przyjąć, że czyn przypisany skazanym został zakwalifikowany

kumulatywnie także z art. 276 k.k. dlatego, że zabrali oni pokrzywdzonemu w celu

przywłaszczenia m.in. dokument w postaci prawa jazdy. Sądy orzekające nie

dostrzegły jednak, iż przepisem penalizującym na gruncie Kodeksu karnego

kradzież dokumentu nie jest art. 276, ale art. 275 § 1, jednak uznaje on za

występek kradzież nie każdego dokumentu, ale jedynie takiego, który stwierdza

tożsamość innej osoby albo jej prawa majątkowe. Z pewnością nie jest takim

dokumentem prawo jazdy, które pozwala ustalić tożsamość osoby, ale – co wynika

z art. 88 ust. 1 ustawy dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym ( t. jedn.:

Dz. U. z 2012, poz. 1137) – jego istotą jest stwierdzenie uprawnienia do kierowania

pojazdem silnikowym (zob. A. Wąsek, R. Zawłocki, Komentarz, KK – Część

6

szczególna, t. II, Warszawa 2010, art. 274 , nb. 18, s. 832). Kradzież prawa jazdy

powinna być zatem rozpatrywana na gruncie art. 126 k.w., przewidującego

odpowiedzialność m.in. za kradzież cudzej rzeczy przedstawiającej wartość

niemajątkową. Z kolei zastosowany przez sądy art. 276 k.k. uznaje za występek

nie kradzież dokumentu, ale jego niszczenie, uszkodzenie, czynienie

bezużytecznym, ukrycie lub usunięcie i to wtedy, gdy sprawca nie ma prawa

wyłącznie rozporządzać dokumentem. Zapewne, zasadne będzie przypisanie

sprawcy kradzieży dokumentu innego niż określony w art. 275 k.k., występku z art.

276 k.k., o ile z kradzieżą będzie łączyła się któraś z czynności czasownikowych

określonych w art. 276 k.k., np. ukrycie przez sprawcę dokumentu. Zaistnienie tej

okoliczności, stanowiącej znamię czynu zabronionego, powinno być jednak

stwierdzone w opisie czynu przypisanego, co nie miało miejsca w rozpatrywanej

sprawie.

Chociaż obrońca podniosła zarzut obrazy prawa materialnego, jednak nie

zdefiniowała prawidłowo uchybienia. W istocie twierdziła, co w kasacji nie jest

dopuszczalne, że doszło do błędu w ustaleniach faktycznych odnośnie do strony

podmiotowej przestępstwa (zamiaru oskarżonego). Rzeczywiście zaistniałe

uchybienie należało zatem wyeliminować w trybie art. 455 k.p.k., do czego Sąd

kasacyjny był zobligowany na podstawie art. 536 k.p.k. Przepis ten nakazywał

objęcie korektą, na zasadzie art. 435 k.p.k., również rozstrzygnięcia odnoszącego

się do skazanego Ł. S., który nie wniósł kasacji.

Respektując reguły postępowania kasacyjnego, Sąd Najwyższy nie mógł

poprawić kwalifikacji prawnej skazania w sposób prowadzący do zmiany wyroku,

ale wydając określone w art. 537 § 1 k.p.k. orzeczenie o uchyleniu zaskarżonego

wyroku (zob. T. Grzegorczyk, Glosa do wyroku Sądu Najwyższego z dnia 8 lutego

2011 r., V KK 246/10, OSNKW 2011 z. 4, poz. 37, PiP 2012, nr 1, s. 124-130; A.

Małolepszy, Glosa do tegoż wyroku, LEX/el. 2011; także wyrok SN z dnia 18

października 2010 r., V KK 84/10, LEX nr 653753). Realia sprawy przemawiały za

uchyleniem tego orzeczenia tylko w części dotyczącej kwalifikacji prawnej czynu, w

zakresie w jakim powołano w niej przepisy art. 276 k.k. i art. 11 § 2 k.k., nadto

wyroku Sądu I instancji w części dotyczącej podstawy prawnej wymiaru kary, w

zakresie w jakim powołano w niej przepis art. 11 § 3 k.k. Nie sprzeciwiało się

normom postępowania kasacyjnego poprzestanie na częściowym uchyleniu

wyroków w sytuacji, gdy nie wchodziło w grę wydanie orzeczenia następczego, o

7

którym mowa w art. 537 § 2 k.p.k. (zob. T. Grzegorczyk, op. cit. i powołane tam

orzeczenia Sądu Najwyższego).

Z tych względów Sąd Najwyższy orzekł jak w pkt 2. wyroku. Dostrzegając,

tak jak sądy obu instancji, trudną sytuację materialną skazanego, zwolnił go na

podstawie art. 624 § 1 k.p.k. od ponoszenia kosztów sądowych postępowania

kasacyjnego. W uwzględnieniu wniosku obrońcy zasądził na jej rzecz należność za

sporządzenie i wniesienie kasacji, według stawki określonej w § 14 ust. 3 pkt 1

rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie

opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów

nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze

zm.), którą zgodnie z § 2 ust. 3 tegoż rozporządzenia podwyższył o stawkę podatku

od towarów i usług.