Załącznik

LEGALNE JEDNOSTKI MIAR, O KTÓRYCH MOWA W ART. 1 LIT. A)

1. JEDNOSTKI SI ORAZ ICH DZIESIĘTNE WIELOKROTNOŚCI I PODWIELOKROTNOŚCI

1.1. Podstawowe jednostki SI

Wielkość

Jednostka miary

Nazwa

Oznaczenie

Czas

sekunda

s

Długość

metr

m

Masa

kilogram

kg

Prąd elektryczny

amper

A

Temperatura termodynamiczna

kelwin

K

Ilość substancji

mol

mol

Światłość

kandela

cd

Definicje podstawowych jednostek SI:

Jednostka czasu

Sekunda, oznaczenie s, jest to jednostka SI czasu. Jest ona zdefiniowana poprzez przyjęcie ustalonej wartości liczbowej częstotliwości cezowej Δν

Cs, to jest częstotliwości nadsubtelnego przejścia w atomach cezu 133 w niezaburzonym stanie podstawowym, wynoszącej 9 192 631 770 , wyrażonej w jednostce Hz, która jest równa s-1.

Jednostka długości

Metr, oznaczenie m, jest to jednostka SI długości. Jest ona zdefiniowana poprzez przyjęcie ustalonej wartości liczbowej prędkości światła w próżni c, wynoszącej 299 792 458 , wyrażonej w jednostce m s-1, przy czym sekunda zdefiniowana jest za pomocą częstotliwości cezowej Δν

Cs.

Jednostka masy

Kilogram, oznaczenie kg, jest to jednostka SI masy. Jest ona zdefiniowana poprzez przyjęcie ustalonej wartości liczbowej stałej Plancka h, wynoszącej 6,626 070 15 × 10-34, wyrażonej w jednostce J s, która jest równa kg m2 s-1, przy czym metr i sekunda zdefiniowane są za pomocą c i Δν

Cs.

Jednostka prądu elektrycznego

Amper, oznaczenie A, jest to jednostka SI prądu elektrycznego. Jest ona zdefiniowana poprzez przyjęcie ustalonej wartości liczbowej ładunku elementarnego e, wynoszącej 1,602 176 634 × 10-19, wyrażonej w jednostce C, która jest równa A s, gdzie sekunda zdefiniowana jest za pomocą Δν

Cs.

Jednostka temperatury termodynamicznej

Kelwin, oznaczenie K, jest to jednostka SI temperatury termodynamicznej. Jest ona zdefiniowana poprzez przyjęcie ustalonej wartości liczbowej stałej Boltzmanna k, wynoszącej 1,380 649 × 10-23, wyrażonej w jednostce J K-1, która jest równa kg m2 s-2 K-1, gdzie kilogram, metr i sekunda zdefiniowane są za pomocą h, c i Δν

Cs.

Jednostka ilości substancji

Mol, oznaczenie mol, jest to jednostka SI ilości substancji. Jeden mol zawiera dokładnie 6,022 140 76 × 1023 obiektów elementarnych. Liczba ta jest ustaloną wartością liczbową stałej Avogadra N

A, wyrażonej w jednostce mol-1 i jest nazywana liczbą Avogadra.

Ilość substancji, oznaczenie n, układu jest miarą liczby obiektów elementarnych danego rodzaju. Obiektem elementarnym może być atom, cząsteczka, jon, elektron, każda inna cząstka lub danego rodzaju grupa cząstek.

Jednostka światłości

Kandela, oznaczenie cd, jest to jednostka SI światłości w określonym kierunku. Jest ona zdefiniowana poprzez przyjęcie ustalonej wartości liczbowej skuteczności świetlnej monochromatycznego promieniowania o częstotliwości 540 × 1012 Hz, K

cd, wynoszącej 683, wyrażonej w jednostce lm W-1, która jest równa cd sr W-1 lub cd sr kg-1 m-2 s3, gdzie kilogram, metr i sekunda są zdefiniowane za pomocą h, c i Δν

Cs.

1.1.1. Nazwa specjalna i oznaczenie pochodnej jednostki miary temperatury SI wyrażającej temperaturę Celsjusza

Wielkość

Jednostka miary

Nazwa

Oznaczenie

Temperatura Celsjusza

stopień Celsjusza

°C

Temperatura Celsjusza t jest określona przez różnicę t = T – T

0 między dwoma temperaturami termodynamicznymi T i T

0, gdzie T

0 = 273,15 K. Przedział lub różnica temperatury mogą być wyrażone albo w kelwinach, albo w stopniach Celsjusza. Jednostka „stopień Celsjusza” jest równa jednostce „kelwin”.

1.2. Jednostki pochodne SI

1.2.2. Ogólne zasady dla jednostek pochodnych SI

Jednostki pochodne spójne z jednostkami podstawowymi SI są wyrażone za pomocą wzorów algebraicznych w postaci iloczynu potęg jednostek podstawowych SI ze współczynnikiem liczbowym równym liczbie 1.

1.2.3. Jednostki pochodne SI o specjalnych nazwach i oznaczeniach

Wielkość

Jednostka miary

Wyrażenie

Nazwa

Oznaczenie

W innych jednostkach SI

W jednostkach podstawowych SI

Kąt płaski

radian

rad

m · m–1

Kąt bryłowy

steradian

sr

m2 · m–2

Częstotliwość

herc

Hz

s–1

Siła

niuton

N

m · kg · s–2

Ciśnienie, naprężenie

paskal

Pa

N · m–2

m–1 · kg · s–2

Energia, praca, energia cieplna

dżul

J

N · m

m2 · kg · s–2

Moc (1), moc promieniowania

wat

W

J · s–1

m2 · kg · s–3

Ilość elektryczności, ładunek elektryczny

kulomb

C

s · A

Potencjał elektryczny, różnica potencjałów, siła elektromotoryczna

wolt

V

W · A–1

m2 · kg · s–3 · A–1

Rezystencja

om

Ω

V · A–1

m2 · kg · s–3 · A–2

Konduktancja

simens

S

A · V–1

m–2 · kg–1 · s3 · A2

Pojemność elektryczna

farad

F

C · V–1

m–2 · kg–1 · s4 · A2

Strumień magnetyczny

weber

Wb

V · s

m2 · kg · s–2 · A–1

Indukcja magnetyczna

tesla

T

Wb · m–2

kg · s–2 · A–1

Indukcyjność

henr

H

Wb · A–1

m2 · kg · s–2 · A–2

Strumień świetlny

lumen

lm

cd · sr

cd

Natężenie oświetlenia

luks

lx

lm · m–2

m–2 · cd

Aktywność (radionuklidu)

bekerel

Bq

s–1

Dawka pochłonięta, energia przekazana właściwa, kerma, wskaźnik dawki pochłoniętej

grej

Gy

J · kg–1

m2 · s–2

Równoważnik dawki pochłoniętej

siewert

Sv

J · kg–1

m2 · s–2

Aktywność katalityczna

katal

kat

mol · s–1

(1) Specjalne nazwy jednostek mocy: nazwa „voltoamper”, symbol VA – do wyrażenia mocy pozornej prądu elektrycznego zmiennego oraz nazwa „war”, symbol var – do wyrażenia mocy elektrycznej biernej. Nazwa „war” nie jest zawarta w rezolucjach CGPM.

Jednostki pochodne od jednostek podstawowych SI mogą być wyrażone za pomocą jednostek miar wymienionych w rozdziale I.

W szczególności jednostki pochodne SI mogą być wyrażane za pomocą specjalnych nazw i oznaczeń wymienionych w powyższej tabeli, na przykład jednostka SI lepkości dynamicznej może być wyrażona jako m–1 · kg · s–1 lub N · s · m–2 lub Pa · s.

1.3. Nazwy i oznaczenia przedrostków stosowanych do tworzenia dziesiętnych wielokrotności i podwielokrotności

Współczynnik

Przedrostek

Symbol

1024

jotta

Y

1021

zetta

Z

1018

eksa

E

1015

peta

P

1012

tera

T

109

giga

G

106

mega

M

103

kilo

K

102

hekto

H

101

deka

da

10-1

decy

d

10-2

centy

c

10-3

mili

m

10-6

mikro

μ

10-9

nano

η

10-12

piko

Ρ

10-15

femto

f

10-18

atto

a

10-21

zepto

ζ

10-24

jokto

y

Nazwy i oznaczenia dziesiętnych wielokrotności i podwielokrotności dziesiętnych jednostki miary masy są tworzone poprzez dołączenie nazw przedrostków do słowa „gram” oraz ich oznaczeń do oznaczenia „g”.

Dla oznaczenia dziesiętnych wielokrotności i podwielkrotności jednostki pochodnej, której wyrażenie przedstawione jest w postaci ułamka, przedrostek może być dołączony albo do jednostek wpisanych w liczniku, bądź w mianowniku, lub też do obu tych członów.

Przedrostki złożone, to znaczy takie, które składałyby się ze złożenia wielu powyższych przedrostków, nie mogą być używane.

1.4. Dopuszczone specjalne nazwy i symbole wielokrotności i podwielokrotności jednostek dziesiętnych SI

Wielkość

Jednostka miary

Nazwa

Oznaczenie

Wartość

Objętość

litr

l lub L (1)

1 l = 1 dm3 = 10-3 m3

Masa

tona

t

1 t = 1 Mg = 103 kg

Ciśnienie i naprężenie

bar

bar (2)

1 bar = 105 Pa

(1) Oba symbole „l” i „L” są używane dla określenia jednostki „litr”

(2) Jednostka wpisana do broszury Międzynarodowego Biura Miar wśród jednostek dopuszczonych tymczasowo.

Uwaga: Przedrostki i ich symbole wymienione w ppkt 1.3 mogą być używane w powiązaniu z jednostkami i symbolami ujętymi w tabeli 1.4.

2. JEDNOSTKI MIAR WYRAŻONE PRZEZ JEDNOSTKI PODSTAWOWE SI, LECZ NIEBĘDĄCE ICH DZIESIĘTNYMI WIELOKROTNOŚCIAMI LUB PODWIELOKROTNOŚCIAMI

Wielkość

Jednostka miary

Nazwa

Oznaczenie

Wartość

Kąt płaski

obrót* (1)

a

1 obrót = 2π rad

grad* lub gon*

gon*

stopień

o

minuta

’

sekunda

„

Czas

minuta

min

1 min = 60 s

godzina

h

1 h = 3 600 s

doba

d

1 d = 86 400 s

(1) Symbol * po nazwie lub symbolu jednostki wskazuje, że nie pojawiają się one w wykazie sporządzonym przez CGPM, CIPM lub BIPM. Dotyczy to całego niniejszego Załącznika.

(2) Nie istnieje symbol międzynarodowy.

Uwaga: Przedrostki i ich oznaczenia wymienione w ppkt 1.3 mogą być używane jedynie w powiązaniu z nazwami „grad” lub „gon” i symbolem „gon”.

3. JEDNOSTKI STOSOWANE WRAZ Z SI, KTÓRYCH WARTOŚCI W JEDNOSTKACH SI SĄ WYZNACZONE DOŚWIADCZALNIE

Wielkość

Jednostka miary

Nazwa

Oznaczenie

Definicja

Energia

elektronowolt

eV

Elektronowolt jest to energia kinetyczna, jaką uzyskuje elektron po przejściu w próżni drogi między dwoma punktami, gdy różnica potencjałów między tymi punktami jest równa 1 wolt

Masa

Zunifikowana jednostka masy atomowej

u

Zunifikowana jednostka masy atomowej jest to masa równa 1/12 masy atomu nuklidu 12C

Uwaga: Przedrostki i ich oznaczenia wymienione w pkt 1.3 mogą być stosowane wraz z tymi dwoma jednostkami i ich symbolami.

4. JEDNOSTKI MIAR I NAZWY JEDNOSTEK DOPUSZCZONE WYŁĄCZNIE W DZIEDZINACH SPECJALNEGO STOSOWANIA

Wielkość

Jednostka miary

Nazwa

Oznaczenie

Wartość

Zdolność skupiająca układu optycznego

dioptria*

1 dioptria = 1 m-1

Masa kamieni szlachetnych

karat metryczny

1 karat = 2 · 10-4kg

Pole gruntów rolnych lub terenów budowlanych

ar

a

1 a = 102 m2

Masa przez jednostkę miary długosci przędzy i nici włókienniczych

teks*

tex*

1 tex = 10-6 kg · m-1

Ciśnienie krwi oraz ciśnienie innych płynów ustrojowych

milimetr słupa rtęci

mm Hg*

1 mm Hg = 133,322 Pa

Przekrój czynny

barn

b

1 b = 10-28 m2

Uwaga:

Przedrostki i ich oznaczenia wymienione w ppkt 1.3 mogą być stosowane z jednostkami miar i oznaczeniami znajdującymi się powyżej, z wyjątkiem milimetra słupa rtęci i jego oznaczenia. Jednakże wielokrotność 102a nazwana jest „hektar”.

5. JEDNOSTKI ZŁOŻONE

Jednostki złożone tworzone są poprzez łączenie jednostek wymienionych w rozdziale I.

ROZDZIAŁ II

LEGALNE JEDNOSTKI MIAR OKREŚLONE W ART. 1 LIT. B), DOPUSZCZONE WYŁĄCZNIE DO SPECJALNYCH ZASTOSOWAŃ

Zakres stosowania

Jednostka miary

Nazwa

Przybliżona wartość

Oznaczenie

Tablice sygnalizacji drogowej, miara określająca odległość i prędkość

mila

1 mile =

1609 m

mile

jard

1 yd =

0,9144 m

yd

stopa

1 ft =

0,3048 m

ft

cal

1 in =

2,54 x 10-2m

in

Beczkowe piwo lub wino z jabłek; mleko sprzedawane w opakowaniach zwrotnych

pół kwarty

1 pt =

0,5683 x 10-3 m3

pt

Transakcje metalami szlachetnymi

uncja jubilerska

1 oz tr =

31,10 x 10-3 kg

oz tr

Jednostki wymienione w tym rozdziale można łączyć ze sobą lub z jednostkami wymienionymi w rozdziale I w celu tworzenia jednostek złożonych.

ROZDZIAŁ III

LEGALNE JEDNOSTKI MIAR, O KTÓRYCH MOWA W ART. 1 LIT. C)

WIELKOŚCI, NAZWY JEDNOSTEK, OZNACZENIA I PRZYBLIŻONE WARTOŚCI

Długość

cal

1 in= 2,54 · 10-2m

stopa

1 ft= 0,3048 m

mila

1 mila= 1 609 m

jard

1 jard= 0,9144 m

Powierzchnia

stopa kwadratowa

1 sq ft= 0,929 · 10-1 m2

akr

1 ac= 4 047 m2

jard kwadratowy

1sq yd= 0,8361 m2

Objętość

uncja objętości

1 fl oz= 28,41 · 10-6 m3

gill

1 gill = 0,1421 · 10-3 m3

pint

1 pt= 0,5683 · 10-3 m3

kwarta

1 qt= 1,137 · 10-3 m3

galon

1 gal= 4,546 · 10-3 m3

Masa

uncja handlowa (avoirdupois)

1 oz = 28,35 · 10-3 kg

uncja jubilerska lub apteczna

1 oz tr = 31,10 · 10-3 kg

funt

1 lb = 0,4536 kg

Energia

termia

1 therm = 105,506 · 106 J

Do daty, która ma być wyznaczona na mocy art. 1 lit. c), jednostki ujęte w rozdziale III mogą być łączone między sobą lub z jednostkami ujętymi w rozdziale I w celu tworzenia jednostek miar złożonych.

ROZDZIAŁ IV

LEGALNE JEDNOSTKI MIAR OKREŚLONE W ART. 1 LIT. D), DOPUSZCZONE DO STOSOWANIA WYŁĄCZNIE W DZIEDZINACH SPECJALISTYCZNYCH

Zakres stosowania

Jednostka miary

Nazwa

Przybliżona wartość

Oznaczenie

Nawigacja morska

sążeń

1 fm =

1,829 m

fm

Piwo, wino z jabłek, wody, lemoniady i soki owocowe w opakowaniach zwrotnych

pół kwarty

1 pt =

0,5683 x 10-3 m3

pt

uncja płynna

1 fl oz =

28,41 x 10-6 m3

fl. oz

Napoje spirytusowe

ćwierć pół – kwarty

1 gill =

0,142 x 10-3 m3

gill

Towary sprzedawane luzem

uncja handlowa

(„avoir dupois”)

1 oz =

28,35 x 10-3 kg

oz

funt

1 lb =

0,4536 kg

lb

Dystrybucja gazu

termia

1 therm =

105,506 x 106 J

therm

Do daty wskazanej w art. 1 lit. d) jednostki ujęte w niniejszym rozdziale mogą być łączone między sobą lub z jednostkami ujętymi w rozdziale I w celu tworzenia jednostek miar złożonych.

(

1

) Dz.U. L 202 z 6.9.1971, str. 1.