Załącznik I

1. Działania i obszary kwalifikujące się

Program wspólnotowy dotyczy ochrony, opisu, oceny, zbierania, dokumentacji, udoskonalania i wykorzystania zasobów genetycznych, które obecnie występują na terenie Wspólnoty. Kwalifikujące się organizmy to rośliny (nasienne), zwierzęta (kręgowce i niektóre bezkręgowce) oraz mikroorganizmy.

Program obejmuje organizmy w trakcie rozwoju i materiał rozrodczy (nasiona, embriony, nasienie i pyłki). Obejmuje zbiory in-situ i ex-situ i zbiory pochodzące z gospodarstw. Wszystkie typy materiału są materiałem kwalifikującym się, włącznie z odmianami hodowlanymi i gatunkami domowymi i lokalnymi, materiałem wyselekcjonowanym przez hodowców, zbiorami typów genetycznych oraz gatunkami dzikimi.

Gatunki, które mają, lub wobec których istnieje duże prawdopodobieństwo, że będą miały duże znaczenie dla rolnictwa, ogrodnictwa lub leśnictwa Wspólnoty będą traktowane priorytetowo.

Szczególna preferencja zostanie przyznana wykorzystaniu zasobów genetycznych w celu:

a) zróżnicowania produkcji rolniczej;

b) poprawy jakości produkcji;

c) zapewnienia zrównoważonej gospodarki i wykorzystania zasobów naturalnych i rolniczych;

d) poprawy jakości środowiska naturalnego i terenów wiejskich;

e) identyfikacji produktów, które mogą znaleźć nowe zastosowanie lub zostać wprowadzone na nowe rynki.

Po dokonaniu zapisu zbiorów i podjęciu nowych zbiorów, w ramach niniejszego programu zostaną podjęte kroki w celu zapewnienia, aby obejmowały one regionalne doświadczenia i wiedzę dotyczącą regionalnej działalności użytkowników (rolników i ogrodników) na temat metod uprawy, użytkowania specyficznego, przetwarzania, smaku itd. Informacje te nie powinny być zapisywane w formie opisowej lecz, w możliwie największym stopniu, w sposób znormalizowany, umożliwiający dokumentację i łatwy dostęp do danych w systemie relacyjnej bazy danych.

Wszelkie działania przeprowadzone w ramach programu muszą być zgodne z prawodawstwem wspólnotowym dotyczącym obrotu nasionami i materiałem rozmnożeniowym oraz wspólnym katalogiem, a także z przepisami fitosanitarnymi, zootechnicznymi i wymaganiami dotyczącymi zdrowia zwierząt obowiązującymi we Wspólnocie.

Należy podjęć odpowiednie kroki, zbieżne z celami WPR i międzynarodowymi zobowiązaniami Wspólnoty, mające na celu propagowanie upowszechniania i wykorzystywania wyników prac realizowanych w zakresie ochrony, opisu, oceny, zbierania, dokumentowania, udoskonalania i wykorzystania zasobów genetycznych w rolnictwie, co mogłoby przyczynić się do realizacji tych celów i zobowiązań. Głównym celem w tym względzie będzie zapewnienie skutecznego i praktycznego wsparcia obecnych i przyszłych użytkowników zasobów genetycznych we Wspólnocie.

2. Działania i obszary wyłączone

Następujące działania nie są szczególnie objęte wspólnotowym wsparciem finansowanym na mocy tego programu: badania teoretyczne, badania w celu sprawdzania hipotez lub w celu udoskonalenia narzędzi i technik, prace związane z zastosowaniem technik dotychczas nie stosowanych lub systemów "modelowych" oraz wszelkie inne prace badawcze. Tego rodzaju działania mogą być uwzględniane w ramach wspólnotowych programów badawczych oraz programów postępu technicznego. Jednakże przyjęcie istniejących metod na potrzeby działania realizowanego w ramach rozporządzenia może zostać uznane za kwalifikujące się do wsparcia w ramach przedmiotowego programu wspólnotowego.

Nie kwalifikują się działania kwalifikujące się do wsparcia w ramach ramowego programu Wspólnoty Europejskiej dotyczącego badań, rozwoju technologicznego i działań demonstracyjnych.

Nie przyznaje się wsparcia na rzecz programu realizacji zobowiązań już realizowanego w Państwach Członkowskich oraz/lub kwalifikującego się na mocy tytułu II, rozdziału VI, rozporządzenia (WE) nr 1257/1999, zgodnie z przepisami art. 14 rozporządzenia (WE) nr 445/2002. Jednakże należy wspierać działania prowadzące do synergii między rozporządzeniem (WE) nr 1257/1999 a przedmiotowym programem.

Nie kwalifikują się działania dotyczące zwierząt i roślin niższych oraz drobnoustrojów, włączając grzyby, z wyjątkiem działań dotyczących organizmów uprawianych lub hodowanych na lądzie, które są lub mogą być stosowane w rolnictwie, lub takich organizmów, które mogą służyć jako środki kontroli biologicznej w rolnictwie w szerokim tego słowa znaczeniu. Wyjątek stanowić będą szczególne przypadki określonych związków genetycznych między pasożytem lub organizmem symbiotycznym i żywicielem wówczas, gdy oba te gatunki mają być zachowane. Zbieranie i nabywanie materiału genetycznego podlega powyżej określonym priorytetom.

3. Rodzaje działań

Realizacja programu wspólnotowego dotyczącego ochrony, opisu, oceny, zbierania, dokumentowania, udoskonalania i wykorzystania zasobów genetycznych w rolnictwie obejmuje działania celowe, działania wspólne i działania towarzyszące. Propagowane będą następujące działania:

3.1. Działania celowe

Działania mające na celu ochronę, opis, ocenę, zbieranie, dokumentowanie, udoskonalanie zasobów genetycznych w rolnictwie ex situ, in situ oraz w gospodarstwie mają w zamierzeniu wspierać lub uzupełniać na szczeblu Wspólnoty prace realizowane na szczeblu regionalnym i krajowym. Mają one charakter transnarodowy (uwzględniający, w stosownych przypadkach, specyfikę biologiczno-geograficzną danego regionu). Działania te nie mogą obejmować pomocy mającej na celu zachowanie obszarów ochrony przyrody.

Działania powinny dodawać wartości (poprzez upowszechnianie wiedzy, wzmożenie wykorzystania, poprawę metodyki, wymianę między Państwami Członkowskimi) systemom rolno-ekologicznym na rzecz ochrony gatunków zagrożonych, pochodzenia, odmian lub ras już objętych finansowaniem na szczeblu krajowym lub regionalnym (mogą one obejmować np. opis różnorodności genetycznej oraz różnice między poszczególnymi rasami, wykorzystanie produktów miejscowych, koordynację oraz poszukiwanie podobieństw wśród systemów zarządzania).

Zasadniczo, działania te muszą być realizowane przez uczestników mających siedzibę we Wspólnocie i finansowane przy pomocy istniejącego instrumentu, w ewentualnym partnerstwie z organizacjami z innych regionów świata. Priorytetowe traktowanie uzyskują działania, w których udział bierze dwóch lub kilku nie powiązanych ze sobą uczestników, posiadających siedzibę w różnych Państwach Członkowskich. Należy wspierać uczestnictwo organizacji pozarządowych i innych osób lub instytucji zainteresowanych ochroną in situ i ochroną w gospodarstwie.

Upowszechnianie i wymiana europejskich zasobów genetycznych ma na celu zwiększenie wykorzystania słabo wykorzystywanych gatunków, lecz również wykorzystanie różnorodnych zasobów genetycznych w zrównoważonej produkcji rolnej.

Obecnie, w odniesieniu do genetycznych zasobów roślinnych, dostępna jest lub opracowywana w ramach inicjatywy EPGRIS, Europejska, zdecentralizowana, stała, szeroko dostępna oraz oparta na sieci www sieć wykazów zbiorów ex situ (banków genów), obiektów in situ (zasobów) oraz innych baz danych stworzonych w oparciu o wykazy krajowe. Należy opracować oraz udoskonalać krajowe wykazy zbiorów ex situ zlokalizowanych w państwach europejskich, oraz europejski katalog wyszukiwania (EURISCO), a także wykazy zasobów in situ (rezerwy genetyczne lub jednostki ochrony materiału genetycznego).

Na podstawie wykazów krajowych oraz z uwzględnieniem działań realizowanych w ramach programu współpracy Euforgen należy ustanowić europejski, zdecentralizowany, stały, szeroko dostępny oraz oparty na sieci www wykaz zasobów genetycznych leśnych, obejmujący zasoby in situ (rezerwy genetyczne lub jednostki ochrony materiału genetycznego) oraz zbiory ex situ.

W odniesieniu do genetycznych zasobów zwierzęcych znajdujących się w gospodarstwach, wysiłki należy skupić na stworzeniu europejskiej sieci krajowych baz danych administracyjnych (nt. pochodzenia i statusu finansowania, stanu ras i poziomu ich zagrożenia, lokalizacji ksiąg zarodnych itp.), która powinna być zarządzana zgodnie z systemem DAD-IS, systemem informacyjnym działającym w ramach Światowej strategii gospodarowania genetycznymi zasobami zwierząt hodowlanych (AnGR).

W odniesieniu do ochrony zasobów genetycznych zwierzęcych (nasienie, zarodki) należy opracować opartą na sieci www sieć wykazów krajowych oraz europejski katalog wyszukiwania minimalnych danych paszportowych. Prowadzenie tych wykazów będzie polegało głównie na ich założeniu, regularnym uaktualnianiu oraz regularnym publikowaniu informacji na temat obiektów mających za zadanie przechowywanie i ochronę genetycznych zasobów w rolnictwie zbieranych we Wspólnocie, a także publikowaniu informacji na temat bieżących prac związanych z ochroną, opisem, oceną, zbieraniem, dokumentowaniem, udoskonalaniem i wykorzystaniem tych zasobów genetycznych. Wykaz może zawierać minimalne dane paszportowe na temat indywidualnych przypadków przystąpienia.

W odniesieniu do genetycznych zasobów bakteryjnych, należy ustanowić opartą na sieci www sieć krajowych wykazów zasobów ex situ i in situ, funkcjonującą w ramach Europejskiej sieci ośrodków badań zasobów biologicznych (EBRCN).

Należy propagować regularną wymianę informacji między zainteresowanymi Państwami Członkowskimi, w szczególności informacji dotyczących pochodzenia i cech dostępnych zasobów genetycznych. Pomoże to w ustanowieniu wykazów krajowych, które pomogą znaleźć zbiory chronionych zasobów genetycznych i uzyskać informacje na temat działań realizowanych w zakresie ochrony we Wspólnocie. Sieć wykazów krajowych ma na celu wspieranie działań wspólnotowych i krajowych oraz zachęcanie do gromadzenia wiedzy i jak najszerszego wykorzystania zachowanego materiału.

Wydatki na rzecz tworzenia możliwości działania dla organizacji pozarządowych, stworzenia oraz monitorowania wykazów, regularnej wymiany informacji między zainteresowanymi organizacjami w Państwach Członkowskich oraz przygotowania regularnych publikacji i sprawozdań, będą finansowane ze środków przeznaczonych na realizację programu.

3.2. Działania wspólne

Działania wspólne mają na celu poprawę, głównie poprzez organizację seminariów oraz przygotowywanie sprawozdań, koordynacji na szczeblu Wspólnoty indywidualnych (krajowych, regionalnych, miejscowych) działań na rzecz ochrony, opisu, oceny, zbierania, dokumentowania, udoskonalania i wykorzystania zasobów genetycznych już realizowanych w Państwach Członkowskich. W szczególności, powinny one mieć na celu propagowanie wymiany między Państwami Członkowskimi oraz między Państwami Członkowskimi a Komisją informacji na temat zagadnień oraz specjalnych (realizowanych w gospodarstwach) regionalnych lub krajowych działań i programów (przeprowadzonych lub planowanych w ramach kompetencji Państw Członkowskich lub przez instytucje im podległe), włączając działania, które są lub mogą być w normalnych okolicznościach realizowane na mocy rozporządzenia (WE) nr 1257/1999, rozporządzenia Rady (EWG) nr 2081/92 z dnia 14 lipca 1992 r. w sprawie ochrony oznaczeń geograficznych i nazw pochodzenia dla produktów rolnych i środków spożywczych [1] oraz (EWG) nr 2082/92 z dnia 14 lipca 1992 r. w sprawie świadectw o szczególnym charakterze dla produktów rolnych i środków spożywczych [2] lub dyrektywy Rady 98/95/WE z dnia 14 grudnia 1998 r. zmieniającej, w odniesieniu do konsolidacji rynku wewnętrznego odmian roślin modyfikowanych genetycznie oraz genetycznych zasobów roślinnych, dyrektywy 66/400/EWG, 66/401/EWG, 66/402/EWG, 66/403/EWG, 69/208/EWG, 70/457/EWG oraz 70/458/EWG w sprawie obrotu materiałem siewnym buraka, materiałem siewnym roślin pastewnych, materiałem siewnym zbóż, sadzeniakami ziemniaków, materiałem siewnym roślin oleistych i włóknistych, oraz materiałem siewnym warzyw, oraz w sprawie wspólnego katalogu odmian gatunków roślin uprawnych [3], w celu wzajemnej koordynacji tych inicjatyw ze środkami, które mają zostać podjęte na szczeblu Wspólnoty, i z odpowiednimi procesami międzynarodowymi, działaniami rozwojowymi i umowami. Działania wspólne mogą również obejmować działania koordynacji zagadnień tematycznych (konkretne genetyczne zasoby roślin uprawnych i zwierząt), realizowane przez wyspecjalizowane grupy techniczne. Wspólne działania mają charakter transnarodowy.

3.3. Działania towarzyszące

Specjalne działania towarzyszące obejmują działania informacyjne, działania w zakresie upowszechniania wiedzy oraz działania doradcze obejmujące:

- organizację seminariów, konferencji technicznych, warsztatów, spotkań doraźnych z organizacjami pozarządowymi i innymi zainteresowanymi instytucjami i zainteresowanymi,

- szkolenia i programy poprawy mobilności specjalistów,

- przygotowywanie sprawozdań technicznych,

- propagowanie wykorzystania rezultatów na rynku (przez użytkowników).

4. Działania celowe: więcej szczegółów na temat obszarów kwalifikujących się

4.1. Genetyczne zasoby roślin uprawnych

1) Ustanowienie opartej na sieci www, stałej i szeroko dostępnej sieci wykazów krajowych genetycznych zasobów roślin uprawnych (in situ oraz ex situ); dalsze prowadzenie i udoskonalanie katalogu EURISCO.

2) Wymiana informacji na temat metod, technik i doświadczeń w zakresie działań realizowanych w gospodarstwach, włączając wymianę koncepcji marketingowych, które mogą posłużyć propagowaniu wykorzystania słabo wykorzystywanych roślin uprawnych i przyczynić się do dywersyfikacji rolnictwa.

3) Wykaz i dokumentacja zasobów in situ roślin dzikich spokrewnionych z roślinami uprawnymi, które są wykorzystywane lub mogą być potencjalne wykorzystywane do produkcji żywności i w rolnictwie.

4) Ustanowienie, administrowanie i udoskonalanie opartych na sieci www Centralnych Europejskich Baz Danych (ECCDBs) zawierających dane opisowe i dane uzyskane w wyniku oceny, połączonych z siecią wykazów krajowych i katalogiem EURISCO, co umożliwi udostępnianie danych paszportowych.

5) Ustanowienie i koordynacja stałych europejskich zbiorów ex situ w oparciu o istniejące krajowe lub instytucjonalne zbiory ex situ, co stanowi realizację idei dzielenia przez państwa europejskie odpowiedzialności w zakresie ochrony genetycznych zasobów roślin uprawnych.

6) Ustanowienie oraz koordynacja europejskiej sieci pól/ogrodów służących ochronie i demonstracji zagrożonych i słabo wykorzystywanych genetycznych zasobów roślin uprawnych.

7) Opis i ocena zasobów genetycznych, które mogą stanowić przedmiot zainteresowania z punktu widzenia rolnictwa europejskiego.

8) Zbieranie, zgodnie z prawem i zobowiązaniami międzynarodowymi, genetycznych zasobów roślin uprawnych, które mogą stanowić przedmiot zainteresowania z punktu widzenia rolnictwa europejskiego.

4.2. Genetyczne zasoby leśne

1) Ustanowienie opartej na sieci www, stałej i szeroko dostępnej sieci krajowych wykazów genetycznych zasobów leśnych, które są wykorzystywane lub mogą zostać potencjalnie wykorzystane w zrównoważonej gospodarce lasami w Europie.

2) Wymiana informacji na temat metod, technik i doświadczeń w zakresie ochrony i gospodarowania genetycznymi zasobami leśnymi.

3) Ocena i opracowanie najlepszych praktyk w zakresie operacyjnego zarządzania genetycznymi zasobami leśnymi, a także zintegrowanie związanych z tym działań celem stworzenia krajowych programów leśnych.

4) Ustanowienie europejskich sieci reprezentatywnych rezerw genetycznych lub jednostek ochrony materiału genetycznego w odniesieniu do odpowiednich gatunków docelowych, celem poprawy ochrony i opisu na poziomie europejskim.

5) Ocena genetycznych zasobów leśnych na poziomie gatunku i pochodzenia (włączając ocenę badań w przypadku istniejących eksperymentów dotyczących pochodzenia), która mogłaby być wartościowa z punktu widzenia gospodarki lasami w Europie.

6) Stworzenie i koordynacja zbiorów celem propagowania wykorzystania zasobów genetycznych na potrzeby zalesiania oraz odbudowy, odnowy i poprawy drzewostanu na poziomie europejskim.

7) Zbieranie genetycznych zasobów leśnych, które mogą stanowić przedmiot zainteresowania z punktu widzenia rolnictwa europejskiego.

4.3. Genetyczne zasoby zwierzęce

1) Ustanowienie opartej na sieci www, stałej i szeroko dostępnej europejskiej sieci krajowych wykazów genetycznych zasobów zwierzęcych ex situ i in situ/w gospodarstwie, zawierającej informacje na temat działań realizowanych w ramach europejskiej grupy koordynatorów na rzecz genetycznych zasobów zwierzęcych i związanych z systemem FAO/DAD-IS.

2) Opracowanie ogólnoeuropejskich znormalizowanych i porównywalnych kryteriów identyfikacji priorytetów krajowych w zakresie działań w dziedzinie zrównoważonej ochrony i wykorzystania genetycznych zasobów zwierzęcych i opracowanie wymagań współpracy międzynarodowej w tym zakresie.

3) Stworzenie europejskich zasobów próbek zwierzęcego materiału genetycznego zabezpieczonych w niskich temperaturach, w oparciu o zasoby krajowe lub instytucjonalne.

4) Opis i ocena genetycznych zasobów zwierzęcych (gatunków i ras), które są wykorzystywane lub mogą być potencjalnie wykorzystane w przemyśle żywnościowym lub w rolnictwie.

5) Ustanowienie znormalizowanego europejskiego systemu testowania wydajności w odniesieniu do genetycznych zasobów zwierzęcych w rolnictwie, i dokumentowania cech zagrożonych ras i populacji zwierząt gospodarskich.

6) Ustanowienie oraz koordynacja ogólnoeuropejskiej sieci "gospodarstw arek", stacji ratowania i parków zwierząt gospodarskich, służących ochronie zagrożonych europejskich ras zwierząt gospodarskich.

7) Opracowanie wspólnych transnarodowych programów hodowlanych dla zagrożonych ras i populacji. Ustanowienie zasad wymiany informacji, materiału genetycznego i zwierząt hodowlanych.

8) Opracowanie strategii zwiększających opłacalność hodowli ras miejscowych celem ustanowienia związku między miejscowymi rasami a pochodzącymi od nich produktami, określenia i promowania wartości ras miejscowych z punktu widzenia roli jaką odgrywają dla środowiska naturalnego (np. ochrona krajobrazu, gospodarka agrosystemami) i z punktu widzenia ich wkładu do wielofunkcyjności rolnictwa (np. zachowanie różnorodności kulturowej wsi, rozwój wiejski, turystyka itp.).

9) Opracowanie strategii mającej na celu propagowanie wykorzystania słabo wykorzystywanych genetycznych zasobów zwierzęcych, które mogą stanowić przedmiot zainteresowania z punktu widzenia rolnictwa europejskiego.

[1] Dz.U. L 208 z 24.7.1992, str. 1. Rozporządzenie ostatnio zmienione rozporządzeniem (WE) nr 806/2003.

[2] Dz.U. L 208 z 24.7.1992, str. 9. Rozporządzenie ostatnio zmienione rozporządzeniem (WE) nr 806/2003.

[3] Dz.U. L 25 z 1.21.1999, str. 1.

--------------------------------------------------