Załącznik IX

Sekcja 1

CELE

W rachunkach ekosystemów przedstawia się dane dotyczące zasięgu i stanu zasobów ekosystemowych oraz usług świadczonych przez ekosystemy na rzecz społeczeństwa i gospodarki. Dane są zgodne z SEEA EA i kompatybilne z danymi przekazywanymi w ramach ESA 2010.

W rachunkach ekosystemów wykorzystuje się w miarę możliwości istniejące informacje, w tym pochodzące z obserwacji Ziemi, sprawozdawczości środowiskowej i innych źródeł danych.

Sekcja 2

ZAKRES

W rachunkach ekosystemów rejestruje się zasięg ekosystemów, stan ekosystemów oraz przepływy usług ekosystemowych.

Zasięg ekosystemu to jego wielkość mierzona powierzchnią. Rachunki zasięgu ekosystemów obejmują ekosystemy lądowe (w tym słodkowodne) i morskie na terytorium kraju.

Stan ekosystemu to jakość ekosystemu mierzona z punktu widzenia jego abiotycznych, biotycznych i krajobrazowych cech charakterystycznych, według rodzajów ekosystemów.

Usługi ekosystemowe to korzyści zapewniane przez ekosystemy na rzecz działalności gospodarczej i innej działalności człowieka. Obejmują one usługi (i) zaopatrzeniowe, (ii) regulacyjne i konserwacyjne, oraz (iii) kulturowe. W rachunkach usług ekosystemowych rejestruje się faktyczną podaż i wykorzystanie usług ekosystemowych zapewnianych przez ekosystemy na terytorium kraju.

Rachunki tematyczne to rachunki, w których dane są zorganizowane według konkretnych tematycznych obszarów polityki, takich jak bioróżnorodność, zmiana klimatu, oceany i obszary zurbanizowane.

Sekcja 3

WYKAZ ELEMENTÓW

Państwa członkowskie opracowują rachunki ekosystemów według następujących elementów:

1. Rachunki zasięgu ekosystemów, w których rejestruje się powierzchnię i zmiany wielkości powierzchni każdego rodzaju ekosystemu na terytorium kraju. Państwa członkowskie podają rachunki zasięgu ekosystemów w tysiącach hektarów.

2. Macierz przekształceń, będąca składową rachunków zasięgu ekosystemów, w której rejestruje się przekształcenia między rodzajami ekosystemów w czasie, w hektarach.

3. Rachunki stanu ekosystemów, w których rejestruje się cechy charakterystyczne ekosystemów następująco:

a) dla gruntów zabudowanych i innych obszarów sztucznych:

— tereny zielone w miastach oraz przyległych małych miastach i przedmieściach przedstawia się w % łącznej powierzchni, obliczonych dla całego obszaru miast i przyległych małych miast i przedmieść, z uwzględnieniem wszystkich rodzajów ekosystemów na tym obszarze;

— stężenie pyłu zawieszonego o średnicy do 2,5 μm w miastach przedstawia się w μg/m3 jako średnią krajową za okres sprawozdawczy;

b) dla gruntów uprawnych:

— zasoby węgla organicznego w powierzchniowej warstwie gleby przedstawia się w t/ha, jako średnią krajową za okres sprawozdawczy;

c) dla użytków zielonych:

— zasoby węgla organicznego w powierzchniowej warstwie gleby przedstawia się w t/ha, jako średnią krajową za okres sprawozdawczy;

d) dla gruntów uprawnych i użytków zielonych łącznie:

— wskaźnik liczebności pospolitych ptaków krajobrazu rolniczego przedstawia się jako zbiorczy wskaźnik krajowy za okres sprawozdawczy;

e) dla lasów i terenów zalesionych:

— drewno posuszowe zgłasza się w m3/ha, jako średnią krajową za okres sprawozdawczy;

— stopień zwarcia koron drzew przedstawia się w %, jako średnią krajową za okres sprawozdawczy;

— wskaźnik liczebności pospolitych ptaków leśnych; wskaźnik liczebności ptaków leśnych opisuje trendy liczebności pospolitych ptaków leśnych w ich europejskim zasięgu występowania na przestrzeni czasu; jest to wieloskładnikowy wskaźnik stworzony na podstawie danych z obserwacji gatunków ptaków charakterystycznych dla siedlisk leśnych w Europie; jego podstawą jest szczegółowy wykaz gatunków w każdym państwie członkowskim;

f) dla przybrzeżnych plaż, wydm i terenów podmokłych:

— odsetek sztucznych nieprzepuszczalnych pokryć terenu, obecnych na obszarze przybrzeżnym, który obejmuje rodzaje ekosystemów: przybrzeżne plaże, wydmy i tereny podmokłe, przedstawia się w % jako średnią krajową za okres sprawozdawczy.

Miasta, małe miasta i przedmieścia to lokalne jednostki administracyjne, podzielone na kategorie według typologii stopnia urbanizacji określonej w rozporządzeniu Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2017/2391 (

7

).

4. Rachunki usług ekosystemowych, w których rejestruje się podaż i wykorzystanie usług ekosystemowych w tablicach podaży i wykorzystania. W tablicy podaży rejestruje się podaż usług ekosystemowych zapewnianych przez ekosystemy na rzecz systemów społeczno-ekonomicznych. W tablicy wykorzystania rejestruje się wykorzystanie usług ekosystemowych według rodzajów wykorzystania określonych w sekcji 5.

Tablice podaży i wykorzystania podaje się w następujących jednostkach fizycznych:

a) Usługi zaopatrzeniowe

— Zaopatrzenie w rośliny uprawne definiuje się jako wkład ekosystemu we wzrost roślin, określone w przybliżeniu na podstawie ilości zebranych plonów do różnych rodzajów wykorzystania. Obejmuje produkcję żywności i roślin włóknistych, rośliny pastewne i energię oraz biomasę wypasaną, zgodnie z załącznikiem III tabela A sekcja 1.1 i 1.2.

— Zapylenie definiuje się jako wkład ekosystemu za pośrednictwem dzikich owadów zapylających w produkcję roślin uprawnych, o których mowa w tiret pierwszym. Wkład ten przedstawia się w tonach roślin uprawnych zależnych od owadów zapylających, które można przypisać dzikim owadom zapylającym, w podziale według roślin uprawnych dla głównych rodzajów roślin uprawnych zależnych od owadów zapylających, obejmujących drzewa owocowe, owoce jagodowe, pomidory, rośliny oleiste i „pozostałe”.

— Zaopatrzenie w drewno definiuje się jako wkład ekosystemu we wzrost drzew i innej biomasy drzewnej oraz przedstawia się jako przyrost netto, zdefiniowany w załączniku VII, w tysiącach m3, w korze.

b) Usługi regulacyjne i konserwacyjne

— Filtrację powietrza definiuje się jako wkład ekosystemu w filtrowanie zanieczyszczeń powietrza przez depozycję, wchłanianie, zatrzymywanie i magazynowanie zanieczyszczeń przez elementy ekosystemu (w szczególności drzewa). Łagodzi to szkodliwe skutki zanieczyszczeń. Wkład ten przedstawia się w tonach adsorbowanego pyłu zawieszonego.

— Globalną regulację klimatu definiuje się jako wkład ekosystemu w ograniczenie stężenia gazów cieplarnianych w atmosferze przez usuwanie (sekwestrację netto) dwutlenku węgla z atmosfery oraz zatrzymywanie (składowanie) dwutlenku węgla w ekosystemach. Wkład ten przedstawia się w tonach sekwestracji netto dwutlenku węgla i tonach węgla organicznego składowanego w ekosystemach lądowych, z uwzględnieniem zasobów naziemnych i podziemnych.

— Lokalną regulację klimatu definiuje się jako wkład ekosystemu w regulowanie warunków atmosferycznych otoczenia na obszarach zurbanizowanych za pośrednictwem roślinności, która poprawia warunki życia ludzi i wspiera produkcję gospodarczą. Wyraża się ją i przedstawia jako obniżenie temperatury w miastach będące efektem roślinności miejskiej, w stopniach Celsjusza w dniach, w których temperatura przekracza 25 stopni Celsjusza.

c) Usługi kulturowe

— Usługi związane z turystyką przyrodniczą definiuje się jako wkład ekosystemu, w szczególności jego cech biofizycznych i właściwości umożliwiających ludziom korzystanie i czerpanie przyjemności ze środowiska za pomocą bezpośrednich, doświadczanych na miejscu fizycznych interakcji ze środowiskiem. Wkład ten przedstawia się jako liczbę noclegów w hotelach, hostelach, na polach kempingowych itp., które można przypisać odwiedzaniu ekosystemów.

5. W rachunkach ekosystemów wykorzystuje się następującą tabelę rodzajów ekosystemów:

Kategoria

Rodzaj ekosystemu

1

Grunty zabudowane i inne obszary sztuczne

2

Grunty uprawne

3

Użytki zielone (pastwiska, półnaturalne i naturalne użytki zielone)

4

Lasy i tereny zalesione

5

Wrzosowiska i tereny porośnięte krzewami

6

Ekosystemy ubogie w roślinność

7

Śródlądowe tereny podmokłe

8

Rzeki i kanały

9

Jeziora i zbiorniki

10

Zatoki morskie i wody przejściowe

11

Przybrzeżne plaże, wydmy i tereny podmokłe

12

Ekosystemy morskie (wody przybrzeżne, szelf i otwarte wody oceaniczne)

Sekcja 4

PIERWSZY ROK REFERENCYJNY, CZĘSTOTLIWOŚĆ I TERMINY PRZEKAZYWANIA DANYCH

1. Statystyki zestawia się i przekazuje:

— co 3 lata – dla rachunków zasięgu i stanu ekosystemów. Dane odnoszą się do reprezentatywnej średniej dla roku referencyjnego oraz do macierzy przekształceń w odniesieniu do zmiany w ciągu 3 lat między 2 latami referencyjnymi;

— co roku, o ile Komisja (Eurostat) udostępni narzędzia modelowania do obliczania usług ekosystemowych – dla rachunków usług ekosystemowych. W przypadku braku takich narzędzi – co trzy lata dla rachunków usług ekosystemowych.

2. Statystyki przekazuje się w ciągu 24 miesięcy od końca roku referencyjnego.

3. Aby zaspokoić zapotrzebowanie użytkowników na kompletne i aktualne dane, Komisja (Eurostat) opracowuje szacunki łącznych wartości dla UE niezwłocznie po otrzymaniu wystarczających danych krajowych. W miarę możliwości Komisja (Eurostat) opracowuje i publikuje szacunki w odniesieniu do danych, które nie zostały przekazane przez państwa członkowskie w terminie przewidzianym w pkt 2.

4. Pierwszym rokiem referencyjnym jest rok 2024. Dla macierzy przekształceń pierwszym rokiem referencyjnym jest rok 2027.

5. W ramach pierwszego przekazania danych państwa członkowskie podają dane z 2024 r. dla rachunków zasięgu i stanu oraz dla tablic podaży i wykorzystania usług ekosystemowych w jednostkach fizycznych. Dla macierzy przekształceń dane pokazują zmiany między rokiem 2024 a 2027.

6. W ramach każdego kolejnego przekazania danych do Komisji państwa członkowskie dostarczają dane dotyczące rachunków usług ekosystemowych, zasięgu i stanu za lata n-3 oraz n, gdzie n jest rokiem referencyjnym. W przypadku rewizji danych państwa członkowskie ponownie przekazują dane od 2024 r. Państwa członkowskie mogą dostarczyć wszelkie dostępne dane za lata poprzedzające 2024 r.

Sekcja 5

TABELE SPRAWOZDAWCZE

1. Rachunki zasięgu ekosystemów: dla wszystkich rodzajów ekosystemów, o których mowa w sekcji 3, w ramach pierwszego przekazania danych przekazuje się dane za pierwszy rok referencyjny. W ramach każdego kolejnego przekazania danych przekazuje się dane następująco:

— zasięg w poprzednim roku referencyjnym;

— zwiększenia;

— zmniejszenia;

— zasięg w bieżącym roku referencyjnym.

W macierzy przekształceń przedstawia się przekształcenia wszystkich rodzajów ekosystemów, o których mowa w sekcji 3, między poprzednim a bieżącym rokiem referencyjnym.

2. Rachunki usług ekosystemowych: dla usług ekosystemowych, o których mowa w sekcji 3, dane przedstawia się w tablicach podaży i wykorzystania następująco:

a) w tablicy podaży rejestruje się roczną podaż usług, o których mowa w sekcji 3, pochodzących od wszystkich rodzajów ekosystemów, o których mowa w sekcji 3, z wyjątkiem kategorii 10 i 12;

b) w tablicy wykorzystania rejestruje się wykorzystanie usług ekosystemowych według następującego podziału:

— zużycie pośrednie według gałęzi przemysłu;

— spożycie w sektorze instytucji rządowych i samorządowych;

— spożycie w sektorze gospodarstw domowych;

— akumulacja brutto;

— eksport.

3. Państwo członkowskie nie jest zobowiązane do przekazywania danych, jeśli jego całkowita powierzchnia lądowa nie przekracza 0,3 % całkowitej powierzchni lądowej UE.

Sekcja 6

MAKSYMALNA DŁUGOŚĆ OKRESÓW PRZEJŚCIOWYCH

Do celów wykonania przepisów zawartych w niniejszym załączniku okres przejściowy wynosi maksymalnie dwa lata od pierwszego terminu przekazania danych.

(

1

) Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 549/2013 z dnia 21 maja 2013 r. w sprawie europejskiego systemu rachunków narodowych i regionalnych w Unii Europejskiej (Dz.U. L 174 z 26.6.2013, s. 1).

(

2

) Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1099/2008 z dnia 22 października 2008 r. w sprawie statystyki energii (Dz.U. L 304 z 14.11.2008, s. 1).

(

3

) Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/690 z dnia 28 kwietnia 2021 r. ustanawiające program na rzecz rynku wewnętrznego, konkurencyjności przedsiębiorstw, w tym małych i średnich przedsiębiorstw, dziedziny roślin, zwierząt, żywności i paszy, oraz statystyk europejskich (Program na rzecz jednolitego rynku) oraz uchylające rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 99/2013, (UE) nr 1287/2013, (UE) nr 254/2014, (UE) nr 652/2014 (Dz.U. L 153 z 3.5.2021, s. 1).

(

4

) Ramowa konwencja Narodów Zjednoczonych w sprawie zmian klimatu.

(

5

) Konwencja w sprawie transgranicznego zanieczyszczania powietrza na dalekie odległości.

(

6

) Rozporządzenie (WE) nr 138/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 5 grudnia 2003 r. dotyczące rachunków gospodarczych dla rolnictwa we Wspólnocie (Dz.U. L 33 z 5.2.2004, s. 1).

(

7

) Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2017/2391 z dnia 12 grudnia 2017 r. zmieniające rozporządzenie (WE) nr 1059/2003 w odniesieniu do typologii terytorialnych (Tercet) (Dz.U. L 350 z 29.12.2017, s. 1).