Załącznik I

1. WPROWADZENIE

W celu promowania harmonijnego, wyrównanego, i zrównoważonego rozwoju Unii oraz maksymalnego zwiększenia wkładu EFSI w realizację unijnej strategii na rzecz inteligentnego, zrównoważonego wzrostu sprzyjającego włączeniu społecznemu oraz właściwych dla poszczególnych funduszy zadań EFSI, w tym spójności gospodarczej, społecznej i terytorialnej, niezbędne jest zapewnienie, że zobowiązania określone w ramach unijnej strategii na rzecz inteligentnego, zrównoważonego rozwoju, sprzyjającego włączeniu społecznemu pociągają za sobą inwestycje z EFSI i z innych instrumentów unijnych. Wspólne ramy strategiczne (WRS) zgodnie z art. 10 oraz priorytetami i celami określonymi w rozporządzeniach dotyczących poszczególnych funduszy zawierają zatem strategiczne zasady przewodnie umożliwiające osiągnięcie zintegrowanego podejścia do rozwoju z wykorzystaniem EFSI skoordynowanych z innymi unijnymi instrumentami i strategiami, zgodnie z celami politycznymi i głównymi celami unijnej strategii na rzecz inteligentnego, zrównoważonego wzrostu sprzyjającego włączeniu społecznemu oraz, w stosownych przypadkach, kluczowymi inicjatywami, z uwzględnieniem najważniejszych wyzwań terytorialnych oraz specyfiki kontekstu krajowego, regionalnego i lokalnego.

2. WKŁAD EFSI W STRATEGIĘ UNII NA RZECZ INTELIGENTNEGO, ZRÓWNOWAŻONEGO WZROSTU SPRZYJAJĄCEGO WŁĄCZENIU SPOŁECZNEMU ORAZ SPÓJNOŚĆ Z ZARZĄDZANIEM GOSPODARCZYM UNII

1. Aby wspierać skuteczne ukierunkowywanie umów partnerstwa i programów na rzecz inteligentnego, zrównoważonego wzrostu sprzyjającego włączeniu społecznemu, niniejsze rozporządzenie określa w art. 9 akapit pierwszy jedenaście celów tematycznych, które odpowiadają priorytetom unijnej strategii na rzecz inteligentnego, zrównoważonego wzrostu sprzyjającego włączeniu społecznemu i które otrzymają wsparcie z EFSI.

2. Zgodnie z celami tematycznymi określonymi w art. 9 akapit pierwszy, aby zapewnić masę krytyczną konieczną do osiągnięcia celów w zakresie wzrostu i miejsc pracy, państwa członkowskie koncentrują wsparcie zgodnie z art. 18 niniejszego rozporządzenia i przepisami dotyczącymi poszczególnych funduszy w odniesieniu do koncentracji tematycznej, a także zapewniają skuteczność wydatków. Państwa członkowskie zwracają szczególną uwagę na priorytetowe traktowanie wydatków sprzyjających wzrostowi, obejmujących wydatki na edukację, badania, innowację, efektywność energetyczną oraz wydatki mające na celu ułatwienie dostępu MŚP do finansowania, zapewnienie trwałości środowiskowa naturalnego, a także właściwe gospodarowanie zasobami naturalnymi oraz działania na rzecz klimatu, jak również modernizowanie administracji publicznej. Biorą one również pod uwagę zachowanie lub zwiększenie zasięgu i skuteczności służb zatrudnienia i aktywnej polityki rynku pracy w celu walki z bezrobociem, z naciskiem na ludzi młodych, oraz podejmowania działań w związku ze społecznymi konsekwencjami kryzysu i promowania włączenia społecznego.

3. Aby zapewnić spójność z priorytetami ustalonymi w kontekście europejskiego semestru, przy przygotowywaniu umów partnerstwa państwa członkowskie planują wykorzystanie EFSI z uwzględnieniem, w stosownych przypadkach, krajowych programów reform oraz najbardziej aktualnych stosownych zaleceń dla poszczególnych państw przyjętych zgodnie z art. 121 ust. 2 TFUE i stosownych zaleceń Rady przyjętych zgodnie z art. 148 ust. 4 TFUE, zgodnie z właściwym zakresem ich ról i obowiązków. Państwa członkowskie w razie potrzeby uwzględniają również stosowne zalecenia Rady oparte na Pakcie na rzecz stabilności i wzrostu oraz programach dostosowania ekonomicznego.

4. W celu określenia sposobu, w jaki EFSI mogą najskuteczniej przyczyniać się do realizacji unijnej strategii na rzecz inteligentnego, zrównoważonego wzrostu sprzyjającego włączeniu społecznemu, oraz uwzględnienia celów Traktatu, w tym spójności gospodarczej, społecznej i terytorialnej, państwa członkowskie wybierają cele tematyczne planowanego wykorzystania EFSI w ramach właściwych kontekstów krajowy, regionalnych i lokalnych.

3. ZINTEGROWANE PODEJŚCIE DO EFSI ORAZ USTALENIA W ZAKRESIE ICH WYKORZYSTYWANIA

3.1 Wprowadzenie

1. Zgodnie z art. 15 ust. 2 lit. a) w umowie partnerstwa wskazuje się zintegrowane podejście do rozwoju terytorialnego. Państwa członkowskie zapewniają, by wybór celów tematycznych oraz inwestycji i unijnych priorytetów w sposób zintegrowany odpowiadał potrzebom rozwojowym i wyzwaniom terytorialnym zgodnie z analizą określoną w sekcji 6.4. Państwa członkowskie dążą do maksymalnego wykorzystania możliwości w celu zapewnienia skoordynowanego i zintegrowanego wdrażania EFSI.

2. Państwa członkowskie i, w stosownych przypadkach, zgodnie z art. 4 ust. 4, regiony zapewniają, aby interwencje finansowane z EFSI uzupełniały się i były realizowane w sposób skoordynowany w celu osiągnięcia efektu synergii tak, aby obniżyć koszty i obciążenia administracyjne podmiotów zarządzających i beneficjentów zgodnie z art. 4, 15 i 27.

3.2 Komplementarność i koordynacja

1. Państwa członkowskie oraz instytucje zarządzające odpowiedzialne za wdrażanie EFSI ściśle ze sobą współpracują przy przygotowywaniu, wdrażaniu, monitorowaniu i ewaluacji umowy partnerstwa i programów. W szczególności zapewniają one realizację następujących działań:

a) identyfikacja obszarów interwencji, gdzie EFSI mogą się uzupełniać, aby osiągać cele tematyczne określone w niniejszym rozporządzeniu;

b) zapewnienie zgodnie z art. 4 ust. 6 istnienia rozwiązań w zakresie skutecznej koordynacji EFSI w celu zwiększenia oddziaływania i skuteczności funduszy polityki spójności, w tym, w stosownych przypadkach, poprzez wykorzystanie programów wielofunduszowych dla funduszy polityki spójności;

c) zachęcanie do zaangażowania instytucji zarządzających odpowiedzialnych za inne EFSI oraz odpowiednich ministerstw w tworzenie systemów wsparcia zapewniających koordynację, synergię i unikanie pokrywania się podejmowanych przedsięwzięć;

d) powołanie, w stosownych przypadkach, wspólnych komitetów monitorujących programy realizujące EFSI oraz opracowanie innych rozwiązań dotyczących wspólnego zarządzania i kontroli w celu ułatwienia koordynacji między instytucjami odpowiedzialnymi za wdrażanie EFSI;

e) wykorzystanie wspólnych rozwiązań w zakresie e-rządzenia, które mogą pomóc wnioskodawcom i beneficjentom oraz możliwie szerokie wykorzystanie „punktów kompleksowej obsługi”, w tym udzielających porad w zakresie możliwości wsparcia ze wszystkich EFSI;

f) ustanowienie mechanizmów koordynacji przedsięwzięć w zakresie współpracy finansowanych z EFRR i EFS z inwestycjami wspieranymi w ramach programów „Inwestycje na rzecz wzrostu i zatrudnienia”.

g) promowanie wspólnego podejścia EFSI w odniesieniu do wytycznych dotyczących opracowywania operacji, naborów wniosków i procedur wyboru lub innych mechanizmów służących ułatwieniu dostępu projektów zintegrowanych do funduszy polityki spójności;

h) zachęty do współpracy między instytucjami zarządzającymi różnych EFSI w obszarach monitorowania, ewaluacji, zarządzania i kontroli oraz audytu.

3.3 Zachęcanie do zintegrowanego podejścia

1. Państwa członkowskie, w stosownych przypadkach, łączą na poziomie lokalnym, regionalnym i krajowym EFSI w zintegrowane pakiety, specjalnie zaprojektowane w taki sposób, aby odnosiły się do szczególnych wyzwań terytorialnych, których podjęcie niezbędne jest do osiągnięcia celów określonych w umowie partnerstwa oraz programach. Można tego dokonać, wykorzystując zintegrowane inwestycje terytorialne, operacje zintegrowane, wspólne plany działania oraz rozwój lokalny kierowany przez społeczność.

2. Zgodnie z art. 36, aby osiągnąć zintegrowane wykorzystanie celów tematycznych, finansowanie z poszczególnych osi priorytetowych lub programów operacyjnych wspieranych ze środków EFS, EFRR i Funduszu Spójności można połączyć w ramach ZIT. Przedsięwzięcia podejmowane w ramach ZIT można uzupełnić wsparciem finansowym w ramach, odpowiednio, EFRROW lub EFMR.

3. Zgodnie z właściwymi przepisami w ramach przepisów dotyczących poszczególnych funduszy, aby zwiększyć wpływ i skuteczność tematycznie spójnego, zintegrowanego podejścia, oś priorytetowa może dotyczyć więcej niż jednej kategorii regionu, łączyć jeden lub więcej komplementarnych priorytetów inwestycyjnych z EFRR, Funduszu Spójności i EFS w ramach jednego celu tematycznego oraz, w uzasadnionych przypadkach, łączyć jeden lub więcej komplementarnych priorytetów inwestycyjnych z różnych celów tematycznych, aby osiągnąć maksymalny wkład na rzecz osi priorytetowej.

4. Państwa członkowskie wspierają, zgodnie z ich instytucjonalnymi i prawnymi ramami oraz z art. 32, rozwój rozwiązań lokalnych i tych poniżej szczebla regionalnego. Rozwój lokalny kierowany przez społeczność powinien być realizowany w kontekście strategicznego podejścia, aby zagwarantować, że przy oddolnym określaniu lokalnych potrzeb uwzględniono priorytety określone na wyższym poziomie. Państwa członkowskie określają zatem podejście do rozwoju lokalnego kierowanego przez społeczność w ramach EFRROW i, w stosownych przypadkach, EFRR, EFS lub EFMR, zgodnie z art. 15 ust. 2, i zawierają w umowach partnerstwa informacje na temat głównych wyzwań, jakim będzie można w ten sposób sprostać, najważniejszych celów i priorytetów rozwoju lokalnego kierowanej przez społeczność, zasięgu terytorialnego, szczególnej roli, jaką należy przypisać lokalnym grupom działania w realizacji strategii oraz przewidywanej roli EFRROW i, w stosownych przypadkach, EFRR, EFS lub EFMR w realizacji strategii rozwoju lokalnego kierowanego przez społeczność na różnego typu obszarach, np. wiejskich, miejskich i przybrzeżnych oraz odpowiednich mechanizmów koordynacji.

4. KOORDYNACJA I SYNERGIA MIĘDZY EFSI I INNYMI OBSZARAMI POLITYKI I INSTRUMENTAMI UNII

Koordynacja działań przez państwa członkowskie przewidziana w niniejszej sekcji ma zastosowanie, o ile dane państwo członkowskie zamierza skorzystać ze wsparcia z EFSI oraz innych unijnych instrumentów w odnośnym obszarze polityki. Lista przedstawionych w tej sekcji programów unijnych nie jest wyczerpująca.

4.1 Wprowadzenie

1. Państwa członkowskie i Komisja, zgodnie ze swoimi właściwymi obowiązkami, biorą pod uwagę skutki polityk unijnych na poziomie krajowym i regionalnym oraz ich wpływ na spójność społeczną, gospodarczą i terytorialną, w celu osiągnięcia synergii i skutecznej koordynacji oraz zidentyfikowania i promowania najbardziej odpowiednich sposobów wykorzystania unijnych środków dla wspierania lokalnych, regionalnych i krajowych inwestycji. Państwa członkowskie zapewniają również komplementarność strategii i instrumentów Unii oraz interwencji krajowych, regionalnych i lokalnych.

2. Państwa członkowskie i Komisja, zgodnie z art. 4 ust. 6 i swoimi właściwymi obowiązkami, zapewniają koordynację między EFSI a innymi stosownymi instrumentami unijnymi na szczeblu Unii i na szczeblu państw członkowskich. Podejmują właściwe kroki, aby zapewnić spójność na etapie programowania i wdrażania interwencji finansowanych z EFSI z celami innych obszarów polityki unijnej. W tym celu biorą one pod uwagę następujące aspekty:

a) zwiększenie komplementarności i synergii różnych unijnych instrumentów na poziomie unijnym, krajowym i regionalnym, zarówno na etapie planowania, jak i w trakcie wdrażania;

b) udoskonalenie istniejących struktur, a tam, gdzie to konieczne, utworzenie nowych struktur, ułatwiających strategiczne określenie priorytetów w zakresie poszczególnych instrumentów i struktur koordynacji na poziomie unijnym i krajowym, które unikają powielania wysiłków oraz określenie obszarów wymagających dodatkowego wsparcia finansowego;

c) wykorzystanie potencjału wynikającego z połączenia wsparcia z różnych instrumentów do wspierania poszczególnych operacji i ścisła współpraca z podmiotami odpowiedzialnymi za wdrażanie na poziomie unijnym i krajowym, aby zapewnić beneficjentom spójne i uproszczone możliwości finansowania.

4.2 Koordynacja ze wspólną polityką rolną i wspólną polityką rybołówstwa.

1. EFRROW jest integralną częścią wspólnej polityki rolnej i uzupełnia środki w ramach Europejskiego Funduszu Rolniczego Gwarancji, który zapewnia bezpośrednie wsparcie dla rolników oraz środki wspierania rynku. W związku z tym państwa członkowskie wspólnie zarządzają tymi interwencjami, aby zmaksymalizować efekty synergii i wartość dodaną unijnego wsparcia.

2. EFMR ma za zadanie osiągnięcie celów zreformowanej wspólnej polityki rybołówstwa i zintegrowanej polityki morskiej. W związku z tym państwa członkowskie wykorzystują EFMR do wspierania działań na rzecz poprawy gromadzenia danych i wzmacniania kontroli oraz zapewnienia synergii z priorytetami zintegrowanej polityki morskiej, takimi jak wiedza o morzu, planowanie przestrzenne obszarów morskich, zintegrowane zarządzanie strefą przybrzeżną, zintegrowany nadzór morski, ochrona środowiska morskiego i różnorodności biologicznej oraz przystosowanie do szkodliwego wpływu zmian klimatu na obszarach przybrzeżnych.

4.3 Program „Horyzont 2020” i inne centralnie zarządzane unijne programy w dziedzinie badań i innowacji

1. Państwa członkowskie i Komisja zwracają należytą uwagę na wspieranie koordynacji, synergii i komplementarności pomiędzy EFSI i programem „Horyzont 2020”, Programem na rzecz konkurencyjności przedsiębiorstw oraz małych i średnich przedsiębiorstw (COSME) zgodnie z rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1287/2013 (

32

) oraz innymi istotnymi zarządzanymi centralnie unijnymi programami finansowania, jednocześnie ustalając ścisły podział obszarów interwencji w ramach tych programów.

2. W stosownych przypadkach państwa członkowskie opracowują krajowe lub regionalne strategie inteligentnej specjalizacji, zgodnie z krajowym programem reform. Strategie takie mogą przybierać formę lub stanowić część krajowych lub regionalnych ram strategicznych polityki w zakresie badań i innowacji służących inteligentnej specjalizacji. Strategie inteligentnej specjalizacji są opracowywane przy zaangażowaniu w proces „przedsiębiorczych odkryć” krajowych i regionalnych instytucji zarządzających oraz zainteresowanych podmiotów, takich jak uniwersytety, inne instytucje szkolnictwa wyższego, przedstawiciele przemysłu i partnerzy społeczni. Instytucje, których bezpośrednio dotyczy program „Horyzont 2020”, są aktywnie zaangażowane w ten proces. Strategie inteligentnej specjalizacji obejmują:

a) „działania w odniesieniu do początkowych ogniw łańcucha («upstream»)” służące przygotowaniu regionalnych podmiotów zajmujących się badaniami i innowacjami do udziału w programie „Horyzont 2020” („droga do doskonałości”), które mają być realizowane w razie potrzeby poprzez budowanie potencjału. Wzmacniana jest komunikacja i współpraca pomiędzy krajowymi punktami kontaktowymi programu „Horyzont 2020” i instytucjami zarządzającymi EFSI.

b) „działania dotyczące końcowych ogniw łańcucha («downstream»)” zapewniające środki służące wykorzystywaniu i rozpowszechnianiu na rynku wyników badań i innowacji związanych z programem „Horyzont 2020” i poprzednimi programami, ze szczególnym naciskiem na tworzenie przyjaznego innowacjom otoczenia dla biznesu i przemysłu, w tym dla MŚP, zgodnie z priorytetami ustanowionymi dla poszczególnych obszarów w ramach odpowiedniej strategii inteligentnej specjalizacji.

3. Państwa członkowskie wspierają stosowanie przepisów niniejszego rozporządzenia, pozwalające na łączenie EFSI z zasobami, które wchodzą w zakres programu „Horyzont 2020”, w ramach odpowiednich programów wykorzystywanych do realizacji elementów strategii, o których mowa w pkt 2. Instytucje krajowe i regionalne otrzymują wspólne wsparcie w zakresie opracowywania i wdrażania takich strategii, celem zidentyfikowania możliwości wspólnego finansowania infrastruktury w zakresie badań i innowacji o europejskim znaczeniu, promowania współpracy międzynarodowej, wsparcia metodycznego poprzez wzajemną ocenę, wymianę dobrych praktyk oraz szkolenia w regionach.

4. Państwa członkowskie i w stosownych przypadkach, zgodnie z art. 4 ust. 4, regiony rozważą podjęcie dodatkowych środków mających na celu uwolnienie ich potencjału w zakresie badań i innowacji w sposób, który uzupełnia program „Horyzont 2020” i tworzy z nim synergię, w szczególności poprzez wspólne finansowanie. Środki te obejmują:

a) tworzenie powiązań pomiędzy instytutami badawczymi o doskonałej jakości badań a słabiej rozwiniętymi regionami oraz osiągającymi słabe wyniki w zakresie badań, rozwoju i innowacji państwami członkowskimi i regionami w celu utworzenia nowych lub znaczącego podniesienie statusu istniejących centrów doskonałości w regionach słabiej rozwiniętych oraz państwach członkowskich i regionach osiągających słabe wyniki w zakresie badań naukowych, rozwoju i innowacji;

b) tworzenie powiązań w słabiej rozwiniętych regionach oraz w państwach członkowskich i regionach osiągających słabe wyniki w zakresie badań, rozwoju i innowacji między klastrami innowacyjnymi o uznanych doskonałych wynikach;

c) tworzenie „katedr EPB”, w celu przyciągnięcia wybitnych naukowców, szczególnie do regionów słabiej rozwiniętych oraz państw członkowskich i regionów osiągających słabe wyniki w zakresie badań, rozwoju i innowacji;

d) ułatwienie dostępu do międzynarodowych sieci wybitnym naukowcom i innowatorom, którzy są w niewystarczającym stopniu zaangażowani w europejską przestrzeń badawczą (EPB) lub pochodzących ze słabiej rozwiniętych regionów bądź państw członkowskich i regionów osiągających słabe wyniki w zakresie badań, rozwoju i innowacji;

e) w odpowiednich przypadkach przyczynianie się do rozwoju europejskich partnerstw innowacyjnych;

f) przygotowywanie krajowych instytucji lub klastrów doskonałości do udziału we wspólnotach wiedzy i innowacji (WWiI) w ramach Europejskiego Instytutu Innowacji i Technologii (EIT); oraz

g) organizowanie wysokiej jakości międzynarodowych programów mobilności badaczy dofinansowanych z działań „Maria Skłodowska-Curie”.

Państwa członkowskie w stosownych przypadkach i zgodnie z art. 70 dołożą starań, by korzystać z elastyczności umożliwiającej wsparcie operacji poza obszarem programu, przy inwestycji na poziomie wystarczającym do uzyskania masy krytycznej celem wdrożenia środków, o których mowa w akapicie pierwszym w sposób jak najskuteczniejszy.

4.4 Program rezerwa dla nowych instalacji (NER 300) finansowania projektów demonstracyjnych (

33

)

Państwa członkowskie zapewniają, że EFSI są koordynowane ze wsparciem z programu „NER 300”, który wykorzystuje przychody ze sprzedaży na aukcjach 300 mln uprawnień zarezerwowanych w ramach rezerwy dla nowych instalacji europejskiego systemu handlu przydziałami emisji.

4.5 Program działań na rzecz środowiska i klimatu LIFE (

34

) i dorobek prawny w zakresie ochrony środowiska

1. Państwa członkowskie i Komisja poprzez silniejszą koncentrację tematyczną w ramach programów oraz stosowanie zasady zrównoważonego rozwoju zgodnie z art. 8 wykorzystują synergię instrumentów polityk unijnych (zarówno instrumentów finansowania, jak i innych) służących łagodzeniu zmian klimatu oraz przystosowaniu się do zmian klimatu, ochronie środowiska i efektywnemu gospodarowaniu zasobami.

2. Państwa członkowskie promują i – w stosownych przypadkach oraz zgodnie z art. 4 – zapewniają komplementarność i koordynację z programem LIFE, w szczególności ze zintegrowanymi projektami w zakresie przyrody, różnorodności biologicznej, wody, odpadów, powietrza, łagodzenia zmian klimatu i przystosowania się do zmian klimatu. Koordynacja taka jest realizowana za pomocą takich środków, jak promowanie finansowania przedsięwzięć w ramach EFSI, uzupełniających zintegrowane projekty w ramach programu LIFE, oraz promowanie rozwiązań, metod i podejść sprawdzonych w ramach programu LIFE, między innymi obejmujących inwestycje w zieloną infrastrukturę, efektywność energetyczną, eko-innowacje, rozwiązania oparte na ekosystemach oraz przyjmowanie powiązanych innowacyjnych technologii.

3. W takich przypadkach stosowne plany, programy i strategie sektorowe (łącznie z priorytetowymi ramami działania, planem gospodarowania wodami w dorzeczu, planem gospodarki odpadami, planem łagodzenia zmian klimatu lub strategią przystosowania się do zmian klimatu) mogą służyć jako ramy koordynacji, w przypadku gdy dla danych obszarów przewiduje się wsparcie.

4.6 „Erasmus +” (

35

)

1. Państwa członkowskie wykorzystują EFSI w celu upowszechnienia narzędzi i metod opracowanych i sprawdzonych w ramach programu „Erasmus +”, aby możliwie zwiększyć społeczny i gospodarczy wpływ inwestycji w ludzi oraz między innymi nadać rozmach inicjatywom ludzi młodych oraz działaniom obywateli.

2. Państwa członkowskie promują i zapewniają, zgodnie z art. 4, skuteczną koordynację pomiędzy EFSI i programem „Erasmus +” na poziomie krajowym poprzez wyraźne rozróżnienie rodzajów inwestycji i wspieranych grup docelowych. Państwa członkowskie dążą do osiągnięcia komplementarności w odniesieniu do finansowania przedsięwzięć związanych z mobilnością.

3. Koordynację osiąga się poprzez stworzenie odpowiednich mechanizmów współpracy pomiędzy instytucjami zarządzającymi i agencjami krajowymi ustanowionymi w ramach programu „Erasmus +”, które mogą wspierać przejrzystą i dostępną komunikację z obywatelami na poziomie unijnym, krajowym i regionalnym.

4.7 Program Unii Europejskiej na rzecz zatrudnienia i innowacji społecznych (EaSI) (

36

)

1. Państwa członkowskie promują i zapewniają, zgodnie z art. 4 ust. 6, skuteczną koordynację pomiędzy programem Unii Europejskiej na rzecz zatrudnienia i innowacji społecznych (EaSI) oraz wsparciem z EFSI w ramach celów tematycznych dotyczących zatrudnienia i włączenia społecznego. Skuteczna koordynacja obejmuje koordynację wsparcia udzielanego w ramach osi EURES EaSI i przedsięwzięć służących zwiększaniu ponadnarodowej mobilności na rynku pracy wspieranych ze środków EFS w celu promowania geograficznej mobilności pracowników i zwiększania możliwości zatrudnienia, a także koordynację między wsparciem z EFSI na rzecz pracy na własny rachunek, przedsiębiorczości, tworzenia przedsiębiorstw oraz przedsiębiorstw społecznych i wsparciem z EaSI w ramach osi mikrofinansowania i przedsiębiorczości społecznej.

2. Państwa członkowskie dążą do rozszerzenia zakresu najbardziej skutecznych działań opracowanych w ramach osi „Progress” EaSI, zwłaszcza w dziedzinie innowacji społecznych oraz eksperymentów polityki społecznej przy wsparciu z EFS.

4.8 Instrument „Łącząc Europę” (

37

)

1. Aby zmaksymalizować europejską wartość dodaną w dziedzinach transportu, telekomunikacji i energii, państwa członkowskie i Komisja zapewniają, że interwencje w ramach EFRR i Funduszu Spójności są planowane w ścisłej współpracy ze wsparciem z instrumentu „Łącząc Europę”, aby zapewnić komplementarność, uniknąć powielania wysiłków i zapewnić optymalne powiązanie pomiędzy różnymi rodzajami infrastruktury na poziomie lokalnym, regionalnym i krajowym oraz w całej Unii. Najlepsze wykorzystanie różnych instrumentów finansowania zapewnia się dla projektów dotyczących Unii i rynku wewnętrznego, które mają wysoką europejską wartość dodaną i propagują spójność gospodarczą, społeczną i terytorialną oraz w szczególności projektów realizujących priorytetowe sieci infrastruktury transportowej, energetycznej i cyfrowej, zgodnie z ustaleniami w odpowiednich ramach politycznych sieci transeuropejskich, celem zbudowania nowej i zasadniczego ulepszenia istniejącej infrastruktury.

2. W obszarze transportu, planowanie inwestycji opiera się na rzeczywistym i przewidywanym popycie w zakresie transportu i identyfikuje brakujące połączenia i niedobory przepustowości, biorąc pod uwagę, w ramach spójnego podejścia, rozwój unijnych powiązań transgranicznych oraz rozwój połączeń pomiędzy regionami wewnątrz państwach członkowskich. Inwestowanie w połączenia regionalne z kompleksową i bazową transeuropejską siecią transportową (TEN-T) zapewnia, że obszary miejskie i wiejskie będą korzystały z możliwości oferowanych przez główne sieci.

3. Priorytetowe traktowanie tych inwestycji, których efekty wykraczają poza określone państwo członkowskie, szczególnie inwestycji, które są częścią korytarzy sieci bazowej TEN–T, jest koordynowane z planami w zakresie TEN–T i planami realizacji korytarzy sieci bazowej, tak aby inwestycje z EFRR i Funduszu Spójności w infrastrukturę transportową były w pełni zgodne z wytycznymi TEN–T.

4. Państwa członkowskie koncentrują się na zrównoważonych formach transportu i zrównoważonej mobilności miejskiej oraz na inwestowaniu w obszary o największej europejskiej wartości dodanej, biorąc pod uwagę potrzebę polepszenia jakości, dostępności i niezawodności usług transportowych w celu promowania transportu publicznego. Zidentyfikowane inwestycje są szeregowane pod względem ważności, w zależności od tego, na ile przyczyniają się one do mobilności, zrównoważonego rozwoju, zmniejszenia emisji gazów cieplarnianych i utworzenia jednolitego europejskiego obszaru transportu, zgodnie z wizją określoną w białej księdze zatytułowanej „Plan utworzenia jednolitego europejskiego obszaru transportu – dążenie do osiągnięcia konkurencyjnego i zasobooszczędnego systemu transportu” podkreślającą konieczność znaczącego zmniejszenia emisji gazów cieplarnianych w sektorze transportu. Wkład projektów w zrównoważone europejskie sieci transportu towarów poprzez rozwój śródlądowych dróg wodnych należy promować, opierając się na wcześniejszej ocenie ich oddziaływania na środowisko.

5. EFSI dostarczają lokalną i regionalną infrastrukturę oraz jej połączenia z priorytetowymi unijnymi sieciami w obszarach telekomunikacji i energii.

6. Państwa członkowskie i Komisja tworzą odpowiednie mechanizmy koordynacji i wsparcia technicznego, aby zapewnić uzupełnianie się i skuteczne planowanie działań w zakresie TIK i w pełni wykorzystać różne instrumenty unijne (EFSI, instrument „Łącząc Europę”, sieci transeuropejskie, „Horyzont 2020”) do finansowania sieci szerokopasmowych i infrastruktury usług cyfrowych. Przy wyborze najbardziej odpowiedniego instrumentu finansowania bierze się pod uwagę możliwości generowania dochodu z danej operacji oraz związany z nią poziom ryzyka, aby zapewnić najbardziej skuteczne wykorzystanie funduszy publicznych. Państwa członkowskie powinny, w kontekście oceny wniosków o wsparcie z EFSI, brać pod uwagę ocenę operacji które są powiązane z tymi, dla których wnioski zostały przedłożone w ramach instrumentu „Łącząc Europę”, ale nie zostały wybrane, bez uszczerbku dla końcowej decyzji o wyborze podejmowanej przez instytucję zarządzającą.

4.9 Instrument Pomocy Przedakcesyjnej, Europejski Instrument Sąsiedztwa oraz Europejski Fundusz Rozwoju

1. Państwa członkowskie i Komisja, zgodnie ze swoimi właściwymi obowiązkami, dążą do zwiększenia koordynacji pomiędzy instrumentami zewnętrznymi i EFSI, aby zwiększyć skuteczność w osiąganiu rozlicznych celów politycznych Unii. Szczególnie istotna jest koordynacja i komplementarność z Europejskim Funduszem Rozwoju, Instrumentem Pomocy Przedakcesyjnej oraz Europejskim Instrumentem Sąsiedztwa.

2. W celu wsparcia większej integracji terytorialnej państwa członkowskie wykorzystują synergię przedsięwzięć realizowanych w zakresie współpracy terytorialnej w ramach polityki spójności oraz Europejskiego Instrumentu Sąsiedztwa, szczególnie w odniesieniu do działań w ramach współpracy transgranicznej, biorąc pod uwagę potencjał oferowany przez EUWT.

5. ZASADY HORYZONTALNE, O KTÓRYCH MOWA W ART. 5, 7 I 8 ORAZ PRZEKROJOWE CELE POLITYCZNE

5.1 Partnerstwo i wielopoziomowe zarządzanie

1. Zgodnie z art. 5 państwa członkowskie przestrzegają zasady partnerstwa i wielopoziomowego zarządzania w celu osiągnięcia spójności gospodarczej, społecznej i terytorialnej oraz realizowania priorytetów Unii w zakresie inteligentnego, zrównoważonego wzrostu sprzyjającego włączeniu społecznemu. Przestrzeganie tych zasad wymaga skoordynowanych działań, w szczególności między różnymi poziomami zarządzania, prowadzonych zgodnie z zasadami pomocniczości i proporcjonalności oraz we współpracy, w tym operacyjnej i instytucjonalnej, w odniesieniu do przygotowywania i wdrażania umowy partnerstwa i programów.

2. Państwa członkowskie analizują potrzebę wzmocnienia zdolności instytucjonalnych partnerów w celu rozwijania ich własnego potencjału w ramach przyczyniania się do skuteczności partnerstwa.

5.2 Zrównoważony rozwój

1. Państwa członkowskie i instytucje zarządzające na wszystkich etapach wdrażania zapewniają uwzględnienie zrównoważonego rozwoju w ramach EFSI, z poszanowaniem zasady zrównoważonego rozwoju ustanowionej w art. 3 ust. 3 TUE, jak również obowiązku uwzględnienia wymogów ochrony środowiska zgodnie z art. 11 TFUE oraz zasady „zanieczyszczający płaci” ustanowionej w art. 191 ust. 2 TFUE.

Instytucje zarządzające przez cały okres trwania programu podejmują działania, aby uniknąć skutków interwencji szkodliwych dla środowiska lub je zmniejszyć i zapewniają wyniki w postaci korzyści netto dla społeczeństwa, środowiska i klimatu. Podejmowane działania mogą obejmować:

a) kierowanie inwestycji w stronę najbardziej zasobooszczędnych i trwałych opcji,

b) unikanie inwestycji, które mogą mieć znacząco negatywne oddziaływanie na środowisko lub klimat i wspieranie działań łagodzących pozostałe skutki,

c) branie pod uwagę perspektywy długoterminowej przy porównywaniu kosztów całego „cyklu życia” alternatywnych wariantów inwestycji,

d) zwiększanie zastosowania zielonych zamówień publicznych.

2. Państwa członkowskie uwzględniają potencjał inwestycji realizowanej ze wsparciem EFSI w zakresie łagodzenia zmian klimatu i przystosowania się do nich, zgodnie z art. 8, i zapewniają, że są one odporne na skutki takich zmian oraz na klęski żywiołowe, takie jak zwiększone ryzyko powodzi, susze, fale upałów, pożary lasów oraz ekstremalne zdarzenia pogodowe.

3. Inwestycje są spójne z hierarchią gospodarowania wodą zgodną z dyrektywą 2000/60/WE Parlamentu Europejskiego i Rady (

38

) i skupiają się na wariantach zarządzania popytem. Alternatywne rozwiązania w zakresie podaży rozważane są jedynie wówczas, gdy wyczerpano możliwości w zakresie oszczędzania wody i efektywnego gospodarowania wodą. Interwencja publiczna w sektorze gospodarowania odpadami uzupełnia wysiłki podejmowane przez sektor prywatny, w szczególności w odniesieniu do obowiązków producentów. Inwestycje wspierają innowacyjne rozwiązania propagujące wysoki poziom recyklingu. Inwestycje są spójne z hierarchią postępowania z odpadami ustanowioną na mocy dyrektywy 2008/98/WE Parlamentu Europejskiego i Rady (

39

). Wydatki związane z różnorodnością biologiczną i ochroną zasobów naturalnych są spójne z dyrektywą Rady 92/43/EWG (

40

).

5.3 Propagowanie równości mężczyzn i kobiet oraz niedyskryminacji

1. Zgodnie z art. 7 państwa członkowskie i Komisja realizują cel równości mężczyzn i kobiet oraz podejmują odpowiednie kroki zapobiegające jakiejkolwiek dyskryminacji podczas przygotowywania, wdrażania, monitorowania i ewaluacji operacji w ramach programów dofinansowanych z EFSI. Realizując cele określone w art. 7, państwa członkowskie opisują przedsięwzięcia, które mają być podjęte, w szczególności w odniesieniu do wyboru operacji, ustalania celów interwencji, jak również rozwiązań w zakresie monitorowania i sprawozdawczości. W stosownych przypadkach państwa członkowskie przeprowadzają również analizy zagadnień związanych z płcią. W szczególności ze środków EFS wspierane są szczególne ukierunkowane przedsięwzięcia.

2. Państwa członkowskie zapewniają, zgodnie z art. 5 i 7, uczestnictwo właściwych podmiotów odpowiedzialnych za promowanie równości płci i niedyskryminacji w ramach partnerstwa i zapewniają właściwe struktury zgodnie z praktykami krajowymi, aby doradzać w kwestii równości płci, niedyskryminacji i dostępności i zapewnić niezbędną wiedzę specjalistyczną podczas przygotowywania, monitorowania i ewaluacji EFSI.

3. Instytucje zarządzające dokonują ewaluacji lub samooceny, we współpracy z komitetami monitorującymi, skupiając się na zastosowaniu zasady uwzględniania aspektu płci.

4. Państwa członkowskie w odpowiedni sposób biorą pod uwagę potrzeby grup w niekorzystnej sytuacji, aby umożliwić im lepszą integrację na rynku pracy, a tym samym ułatwić im pełny udział w społeczeństwie.

5.4 Dostępność

1. Państwa członkowskie i Komisja podejmują odpowiednie kroki, by zapobiec jakiejkolwiek dyskryminacji ze względu na niepełnosprawność, zgodnie z art. 7. Instytucje zarządzające w drodze działań podejmowanych przez cały okres trwania programu zapewniają, że wszystkie produkty, towary, usługi i infrastruktura, które są publicznie dostępne lub zapewniane ogółowi społeczeństwa i które są dofinansowane z EFSI, są dostępne dla wszystkich obywateli, łącznie z osobami z niepełnosprawnościami, zgodnie z mającymi zastosowanie przepisami, co przyczynia się do istnienia środowiska wolnego od barier dla osób z niepełnosprawnościami i osób starszych. W szczególności zapewnia się dostępność środowiska fizycznego, transportu oraz TIK, aby promować włączenie grup w niekorzystnej sytuacji, w tym osób z niepełnosprawnościami. Podejmowane działania mogą obejmować ukierunkowanie inwestycji na dostępność istniejących budynków i usług.

5.5 Kwestie zmian demograficznych

1. Na wszystkich poziomach uwzględniane są wyzwania wynikające ze zmian demograficznych, w tym w szczególności wyzwania związane ze zmniejszającą się aktywnie zawodowo populacją, zwiększającą się proporcją osób na emeryturze w całej populacji oraz wyludnieniem. Państwa członkowskie wykorzystują EFSI zgodnie ze stosownymi strategiami krajowymi lub regionalnymi, o ile takie strategie istnieją, w celu rozwiązania problemów demograficznych i generowania wzrostu powiązanego ze zjawiskiem starzejącego się społeczeństwa.

2. Państwa członkowskie wykorzystują EFSI zgodnie z odpowiednimi krajowymi i regionalnymi strategiami sprzyjającymi włączeniu wszystkich grup wiekowych, w tym poprzez zwiększanie dostępu do edukacji i struktur wsparcia społecznego w celu zwiększania możliwości zatrudnienia dla osób starszych i młodych, skupiając się na regionach o wysokim – w porównaniu do średniej unijnej – poziomie bezrobocia wśród młodych ludzi. Inwestycje w infrastrukturę zdrowotną przyczyniają się do długiego i zdrowego życia zawodowego dla wszystkich obywateli Unii.

3. W odpowiedzi na wyzwania w regionach najbardziej dotkniętych zmianami demograficznymi państwa członkowskie określają w szczególności środki mające na celu:

a) wspieranie odnowy demograficznej poprzez stworzenie lepszych warunków dla rodzin i większą równowagę między pracą a życiem prywatnym;

b) zwiększanie zatrudnienia, wydajności i wyników gospodarczych poprzez inwestowanie w kształcenie, TIK oraz badania i innowacje;

c) skupienie się na adekwatności i jakości kształcenia, szkoleń oraz struktur wsparcia społecznego, jak również, w stosownych przypadkach, na efektywności struktur wsparcia społecznego;

d) promowanie efektywnej pod względem kosztów opieki zdrowotnej i długoterminowej, łącznie z inwestycjami w e-zdrowie, e-opiekę i infrastrukturę.

5.6 Łagodzenie zmian klimatu i przystosowanie się do tych zmian

Zgodnie z art. 8 łagodzenie zmian klimatu i przystosowanie się do tych zmian, jak również zapobieganie zagrożeniom są uwzględniane przy przygotowywaniu i wdrażaniu umów partnerstwa i programów.

6. ROZWIĄZANIA SŁUŻĄCE SPROSTANIU NAJWAŻNIEJSZYM WYZWANIOM TERYTORIALNYM

6.1 Państwa członkowskie uwzględniają uwarunkowania geograficzne lub demograficzne i podejmują kroki w celu sprostania konkretnym wyzwaniom terytorialnym każdego regionu, by uwolnić jego szczególny potencjał rozwojowy, pomagając mu tym samym również jak najskuteczniej osiągnąć inteligentny, zrównoważony wzrost sprzyjający włączeniu społecznemu.

6.2. Wybór i połączenie celów tematycznych, jak również wybór związanych z nimi priorytetów inwestycyjnych i unijnych oraz zestawu celów szczegółowych odzwierciedlają potrzeby i potencjał każdego państwa członkowskiego i regionu w zakresie inteligentnego, zrównoważonego wzrostu sprzyjającego włączeniu społecznemu.

6.3. Przygotowując umowy partnerstwa i programy, państwa członkowskie biorą zatem pod uwagę fakt, że najważniejsze wyzwania społeczne, w obliczu których stoi dzisiaj Unia, czyli globalizacja, zmiany demograficzne, degradacja środowiska, migracja, zmiany klimatu, wykorzystanie energii, gospodarcze i społeczne skutki kryzysu, mogą mieć w różnych regionach różne skutki.

6.4. Mając na uwadze zintegrowane podejście terytorialne do mierzenia się z wyzwaniami terytorialnymi, państwa członkowskie zapewniają, aby programy w ramach EFSI odzwierciedlały różnorodność regionów europejskich pod względem specyfiki zatrudnienia i rynku pracy, zależności między różnymi sektorami, sposobów dojazdu do pracy, starzenia się społeczeństwa oraz zmian demograficznych, uwarunkowań kulturowych, krajobrazowych i dotyczących dziedzictwa, podatności na zmiany klimatu oraz skutków wywołanych tymi zmianami, ograniczeń w zakresie wykorzystania gruntów i zasobów, potencjału bardziej zrównoważonego korzystania z zasobów naturalnych, w tym odnawialnych źródeł energii, rozwiązań instytucjonalnych i dotyczących zarządzania, łączności i dostępności, a także powiązania między obszarami wiejskimi a miejskimi. Zgodnie z art. 15 ust. 1 lit. a) państwa członkowskie i regiony podejmują zatem następujące kroki, aby przygotować swoje umowy partnerstwa i programy:

a) analiza cech, potencjału i zdolności rozwojowych danego państwa członkowskiego lub regionu, szczególnie w odniesieniu do najważniejszych wyzwań określonych w unijnej strategii na rzecz inteligentnego, zrównoważonego wzrostu sprzyjającego włączeniu społecznemu, w stosownych przypadkach w krajowych programach reform, w stosownych zaleceniach dla poszczególnych krajów przyjętych zgodnie z art. 121 ust. 2 TFUE i stosownych zaleceniach Rady przyjętych zgodnie z art. 148 ust. 4 TFUE.

b) ocena głównych wyzwań, którym należy sprostać w danym regionie lub państwie członkowskim, identyfikacja niedoborów przepustowości i brakujących powiązań, niedoborów innowacji, w tym braku zdolności w zakresie planowania i wdrażania, które hamują długoterminowy potencjał zwiększania wzrostu i zatrudnienia; tworzy ona podstawy do identyfikacji możliwych obszarów i przedsięwzięć polityki z punktu widzenia priorytetów, interwencji i koncentracji;

c) ocena wyzwań dotyczących koordynacji między poszczególnymi sektorami, jurysdykcjami oraz koordynacji transgranicznej, w szczególności w kontekście strategii makroregionalnych i strategii morskich;

d) identyfikacja działań pozwalających na lepszą koordynację między różnymi poziomami terytorialnymi, z uwzględnieniem właściwej skali terytorialnej i kontekstu kształtu polityki, jak również ram prawnych i instytucjonalnych w państwie członkowskim, i źródłami finansowania, w celu osiągnięcia bardziej zintegrowanego podejścia łączącego unijną strategię na rzecz inteligentnego, zrównoważonego wzrostu sprzyjającego włączeniu społecznemu z podmiotami lokalnymi i regionalnymi.

6.5. W celu osiągnięcia spójności terytorialnej, państwa członkowskie i regiony w szczególności zapewniają, że całościowe podejście do promowania inteligentnego, zrównoważonego wzrostu sprzyjającego włączeniu społecznemu w odnośnych obszarach:

a) odzwierciedla rolę miast, obszarów miejskich i wiejskich, obszarów rybackich i przybrzeżnych, a także obszarów zmagających się z konkretnymi niekorzystnymi warunkami geograficznymi lub demograficznymi;

b) uwzględnia szczególne wyzwania regionów najbardziej oddalonych, regionów wysuniętych najbardziej na północ o bardzo niskim zaludnieniu oraz regionów wyspiarskich, transgranicznych i górskich;

c) sprzyja tworzeniu powiązań między obszarami miejskimi i wiejskimi pod względem dostępu do przystępnych cenowo, wysokiej jakości usług i infrastruktury, a także rozwiązywaniu problemów regionów o wysokiej koncentracji grup marginalizowanych społecznie.

7. PRZEDSIĘWZIĘCIA W ZAKRESIE WSPÓŁPRACY

7.1 Komplementarność i koordynacja

1. Państwa członkowskie dążą do komplementarności pomiędzy przedsięwzięciami w zakresie współpracy i innymi przedsięwzięciami wspieranymi z EFSI.

2. Państwa członkowskie zapewniają, że przedsięwzięcia w zakresie współpracy skutecznie przyczyniają się do realizacji celów unijnej strategii na rzecz inteligentnego, zrównoważonego wzrostu sprzyjającego włączeniu społecznemu oraz że współpraca ta ma na celu wspieranie szerzej zakrojonych celów politycznych. Aby to osiągnąć, państwa członkowskie i Komisja, zgodnie ze swoimi właściwymi obowiązkami, zapewniają komplementarność i koordynację z innymi finansowanymi przez Unię programami lub instrumentami.

3. W celu wzmocnienia skuteczności polityki spójności państwa członkowskie dążą do koordynacji i komplementarności pomiędzy programami EWT oraz programami w ramach celu „Inwestycje na rzecz wzrostu i zatrudnienia”, w szczególności w celu zapewnienia spójnego planowania oraz ułatwienia wdrażania inwestycji na dużą skalę.

4. W stosownych przypadkach państwa członkowskie zapewniają, że cele strategii makroregionalnych i strategii morskich stanowią część całościowego planowania strategicznego w umowach partnerstwa, zgodnie z art. 15 ust. 2 niniejszego rozporządzenia, i w programach w zainteresowanych regionach i państwach członkowskich, zgodnie ze stosownymi przepisami dotyczącymi poszczególnych funduszy. Państwa członkowskie dążą również do tego, by zapewnić, że tam, gdzie wprowadzone zostały strategie makroregionalne i strategie morskie, ich wdrażanie wspierają EFSI, zgodnie z art. 15 ust. 2 niniejszego rozporządzenia i stosownymi przepisami dotyczącymi poszczególnych funduszy, a także zgodnie z potrzebami obszaru objętego programem określonymi przez państwa członkowskie. W celu zapewnienia sprawnego wdrażania zapewnia się również koordynację z innymi instrumentami finansowanymi przez Unię oraz innymi właściwymi instrumentami.

5. W stosownych przypadkach państwa członkowskie korzystają z możliwości przeprowadzania przedsięwzięć międzyregionalnych i transnarodowych z udziałem beneficjentów mających siedzibę w co najmniej jednym innym państwie członkowskim w ramach programów operacyjnych celu „Inwestycje na rzecz wzrostu i zatrudnienia”, w tym z możliwości przeprowadzania odpowiednich badań i wdrażania działań innowacyjnych wynikających ze strategii inteligentnej specjalizacji.

6. Państwa członkowskie i regiony w najlepszy sposób wykorzystują programy EWT przy przezwyciężaniu barier we współpracy wykraczającej poza granice administracyjne, przyczyniając się do unijnej strategii na rzecz inteligentnego i zrównoważonego wzrostu sprzyjającego włączeniu społecznemu oraz wzmacniania spójności gospodarczej, społecznej i terytorialnej. W tym kontekście szczególną uwagę zwraca się na regiony, o których mowa w art. 349 TFUE.

7.2 Współpraca transgraniczna, transnarodowa i międzyregionalna w ramach EFRR

1. Państwa członkowskie i regiony dążą do wykorzystywania współpracy, aby osiągnąć masę krytyczną, m.in. w dziedzinie TIK oraz badań i innowacji, a także wspierać opracowywanie wspólnych podejść w zakresie inteligentnej specjalizacji i rozwijanie partnerstw między instytucjami edukacyjnymi. Współpraca międzyregionalna obejmuje w stosownych przypadkach promowanie współpracy między innowacyjnymi klastrami prowadzącymi intensywne badania oraz wymian między instytucjami badawczymi, z uwzględnieniem doświadczeń płynących z programów „Regiony wiedzy” i „Potencjał badawczy w regionach objętych celem «Konwergencja» i w najbardziej oddalonych regionach” w ramach siódmego programu ramowego w zakresie badań.

2. Państwa członkowskie i regiony dążą do tego, by w odnośnych dziedzinach korzystać ze współpracy transgranicznej i transnarodowej, aby:

a) zapewnić, że obszary, które mają wspólne istotne cechy geograficzne (wyspy, jeziora, rzeki, baseny morskie lub pasma górskie), będą wspierać wspólne gospodarowanie swoimi zasobami naturalnymi i ich propagowanie;

b) wykorzystać korzyści skali, które można uzyskać, w szczególności w odniesieniu do inwestycji związanych z wzajemnym wykorzystywaniem wspólnych usług publicznych;

c) wspierać spójne planowanie i rozwój transgranicznej infrastruktury sieciowej, w szczególności brakujących połączeń transgranicznych, a także przyjaznych dla środowiska i interoperacyjnych gałęzi transportu na bardziej rozległych obszarach geograficznych;

d) osiągnąć masę krytyczną, w szczególności w dziedzinie badań i innowacji oraz TIK, edukacji i w odniesieniu do działań zwiększających konkurencyjność MŚP;

e) poszerzyć usługi w zakresie transgranicznego rynku pracy, aby wspierać mobilność pracowników między krajami;

f) poprawić zarządzanie transgraniczne.

3. Państwa członkowskie i regiony dążą do współpracy międzyregionalnej, aby zwiększyć skuteczność polityki spójności poprzez wspieranie wymiany doświadczeń między regionami i miastami, co pozwoli usprawnić opracowywanie i wdrażanie programów w ramach celu „Inwestycje na rzecz wzrostu i zatrudnienia” i celu „Europejska współpraca terytorialna”.

7.3 Wkład głównych programów w strategie makroregionalne i strategie morskie.

1. Zgodnie z art. 15 ust. 2 lit. a) ppkt (ii) niniejszego rozporządzenia i stosownymi przepisami dotyczącymi poszczególnych funduszy państwa członkowskie dążą do tego, aby zapewnić skuteczne uruchomienie unijnego finansowania na potrzeby strategii makroregionalnych i strategii morskich, zgodnie z potrzebami obszaru objętego programem określonymi przez państwa członkowskie. Skuteczne uruchomienie unijnego finansowania można osiągnąć m.in. poprzez danie priorytetu operacjom realizowanym w ramach strategii makroregionalnych i strategii morskich, poprzez organizowanie dla nich odrębnych naborów wniosków lub poprzez nadanie priorytetowego znaczenia tym operacjom w trakcie procedury wyboru, dzięki wskazaniu operacji, które mogą być wspólnie finansowane z różnych programów.

2. Państwa członkowskie rozważą wykorzystanie stosownych programów transnarodowych jako ram do wspierania szeregu obszarów polityk i funduszy niezbędnych do realizacji strategii makroregionalnych i strategii morskich.

3. Państwa członkowskie propagują w stosownych przypadkach wykorzystanie EFSI w kontekście strategii makroregionalnych, do celów utworzenia europejskich korytarzy transportowych, w tym wspierania modernizacji urzędów celnych, zapobiegania klęskom żywiołowym, zapewnienia gotowości i reagowania na nie, gospodarki wodnej na poziomie dorzeczy, zielonej infrastruktury, zintegrowanej współpracy morskiej między krajami i sektorami, badań i innowacji oraz sieci w zakresie TIK, a także gospodarowania wspólnymi zasobami morskimi w basenach morskich i ochrony morskiej różnorodności biologicznej.

7.4 Współpraca ponadnarodowa w ramach EFS

1. Państwa członkowskie dążą do tego, by podjąć działania w obszarach polityki określonych w stosownych zaleceniach Rady w celu zmaksymalizowania wzajemnego uczenia się.

2. Państwa członkowskie w stosownych przypadkach wybierają tematy działań ponadnarodowych i ustanawiają odpowiednie mechanizmy realizacji zgodnie ze swoimi szczególnymi potrzebami.