Załącznik XII

Odpowiednie wymagania załącznika I, wymagania szczegółowe niniejszego załącznika oraz procedury oceny zgodności wymienione w niniejszym załączniku stosuje się do zdefiniowanych poniżej analizatorów spalin samochodowych przeznaczonych do stosowania przy kontroli i profesjonalnej konserwacji pojazdów mechanicznych w trakcie użytkowania.

DEFINICJE

Analizator spalin samochodowych

Analizator spalin samochodowych jest to przyrząd pomiarowy służący do oznaczania – przy zawartości wilgoci właściwej dla badanej próbki – ułamków objętościowych określonych składników gazów spalinowych emitowanych przez silniki pojazdów mechanicznych o zapłonie iskrowym.

Składnikami gazowymi są: tlenek węgla (CO), dwutlenek węgla (CO2), tlen (O2) i węglowodory (HC).

Zawartość węglowodorów musi być wyrażona jako stężenie n–heksanu (C6 H14) zmierzone za pomocą technik pomiarowych stosujących absorpcję w bliskiej podczerwieni.

Ułamki objętościowe składników gazowych wyraża się jako procentowe (% obj.) w przypadku CO, CO2 i O2 i jako milionowe części jedności (ppm obj.) w przypadku HC.

Ponadto analizator spalin samochodowych oblicza wartość lambda na podstawie wartości ułamków objętościowych składników gazów spalinowych.

Lambda

Lambda jest to wielkość bezwymiarowa przedstawiająca sprawność spalania silnika w zależności od stosunku zawartości powietrza do zawartości paliwa w gazach spalinowych. Wyznacza się ją na podstawie znormalizowanego równania odniesienia.

WYMAGANIA SZCZEGÓŁOWE

Klasy dokładności przyrządu

1. Definiuje się dwie klasy dokładności analizatorów spalin samochodowych: 0 i I. Odpowiednie minimalne zakresy pomiarowe dla tych klas dokładności są przedstawione w tabeli 1.

Tabela 1

Klasy dokładności i zakresy pomiarowe

Parametr

Klasy dokładności 0 i I

ułamek CO

od 0 do 5 % obj.

ułamek CO2

od 0 do 16 % obj.

ułamek HC

od 0 do 2 000 ppm obj.

ułamek O2

od 0 do 21 % obj.

λ

od 0,8 do 1,2

Znamionowe warunki użytkowania

2. Producent określa następujące wartości parametrów warunków użytkowania:

2.1. Dla wielkości wpływających o charakterze klimatycznym i mechanicznym:

— minimalny zakres temperatur o wartości 35 °C dla warunków klimatycznych,

— ma zastosowanie klasa odporności mechanicznej M1.

2.2. Dla wielkości wpływających związanych z parametrami energii elektrycznej:

— zakres napięcia i częstotliwości w przypadku zasilania prądem przemiennym;

— granice napięcia w przypadku zasilania prądem stałym.

2.3. Dla ciśnienia atmosferycznego:

— minimalna i maksymalna wartość ciśnienia atmosferycznego dla obu klas dokładności: pmin ≤ 860 hPa, pmax ≥ 1 060 hPa.

Błędy graniczne dopuszczalne (MPE)

3. Błędy graniczne dopuszczalne (MPE) definiuje się następująco:

3.1. Dla każdego z mierzonych ułamków maksymalna wartość błędu dopuszczalna w znamionowych warunkach użytkowania, zgodnie z pkt 1.1. załącznika I, jest większą z dwóch wartości podanych w tabeli 2. Wartości bezwzględne są wyrażone w % obj. lub ppm obj., natomiast wartości procentowe – w procentach wartości prawdziwej.

Tabela 2

Błędy graniczne dopuszczalne (MPE)

Parametr

Klasa dokładności 0

Klasa dokładności I

ułamek CO

± 0,03 % obj.

± 5 %

± 0,06 % obj. ± 5 %

ułamek CO2

± 0,5 % obj.

± 5 %

± 0,5 % obj. ± 5 %

ułamek HC

± 10 ppm obj.

± 5 %

± 12 ppm obj.

± 5 %

ułamek O2

± 0,1 % obj.

± 5 %

± 0,1 % obj. ± 5 %

3.2. Błąd graniczny dopuszczalny (MPE) obliczenia lambda wynosi 0,3 %. Umowna wartość prawdziwa jest obliczana na podstawie równania określonego w pkt 5.3.7.3 regulaminu nr 83 Europejskiej Komisji Gospodarczej Organizacji Narodów Zjednoczonych (EKG ONZ) (

14

).

W tym celu do obliczeń wykorzystuje się wartości wskazane przez przyrząd.

Dopuszczalne skutki spowodowane zaburzeniami

4. Dla każdego z ułamków objętościowych mierzonych przez przyrząd, wartość zmiany krytycznej jest równa błędowi granicznemu dopuszczalnemu (MPE) rozważanego parametru.

5. Skutek zaburzenia elektromagnetycznego jest taki, że:

— zmiana wyniku pomiaru jest nie większa niż wartość zmiany krytycznej określona w pkt 4, albo

— sposób przedstawienia wyniku pomiaru uniemożliwia uznanie tego wyniku za prawidłowy.

Inne wymagania

6. Rozdzielczość jest równa przedstawionej w tabeli 3 lub wyższa od niej o rząd wielkości.

Tabela 3

Rozdzielczość

CO

CO2

O2

HC

Klasa dokładności 0 i klasa dokładności I

0,01 % obj.

0,1 % obj.

(1) 1 ppm obj.

(1) 0,01 % obj. dla wartości mierzonej nie większej niż 4 % obj., w pozostałych przypadkach 0,1 % obj.

Wartość lambda jest podana z rozdzielczością 0,001.

7. Odchylenie standardowe z 20 pomiarów nie przekracza jednej trzeciej wartości bezwzględnej błędu granicznego dopuszczalnego (MPE) określonego odpowiednio dla każdego właściwego ułamka objętościowego gazu.

8. Przy pomiarach CO, CO2 i HC przyrząd z określonym układem przetłaczania gazu musi wskazać 95 % wartości końcowej, reprezentowanej przez gazy wzorcowe, nie później niż 15 sekund po zmianie z gazu zerowego, na przykład świeżego powietrza. W przypadku pomiaru O2 przyrząd w podobnych warunkach musi wskazać wartość różniącą się od zera mniej niż o 0,1 % obj. nie później niż 60 sekund po zmianie ze świeżego powietrza na gaz niezawierający tlenu.

9. Składniki spalin inne niż składniki, których wartości podlegają pomiarowi, nie powodują zmiany wyników pomiarów większej niż połowa wartości bezwzględnej odpowiednich błędów granicznych dopuszczalnych (MPE), kiedy składniki te występują w następujących maksymalnych ułamkach objętościowych:

6 % obj. CO,

16 % obj. CO2,

10 % obj. O2,

5 % obj. H2,

0,3 % obj. NO,

2 000 ppm obj. HC (w przeliczeniu na n–heksan),

para wodna do stanu nasycenia.

10. Analizator spalin samochodowych jest wyposażony w urządzenie do regulacji, umożliwiające przeprowadzenie regulacji punktu zerowego, regulacji wskazań przy użyciu gazu wzorcowego i regulacji wewnętrznej. Urządzenia do regulacji punktu zerowego i regulacji wewnętrznej działają automatycznie.

11. W przypadku przyrządu wyposażonego w automatyczne lub półautomatyczne urządzenia do regulacji, wykonanie pomiaru jest niemożliwe przed przeprowadzeniem regulacji.

12. Analizator spalin samochodowych wykrywa pozostałości węglowodorów w układzie przetłaczania gazów. Wykonanie pomiaru jest niemożliwe, jeżeli pozostałość węglowodorów przekracza przed pomiarem 20 ppm obj.

13. Analizator spalin samochodowych jest wyposażony w urządzenie służące do automatycznego rozpoznawania nieprawidłowego działania czujnika kanału tlenu, spowodowanego zużyciem lub przerwą w obwodzie elektrycznym.

14. Jeżeli analizator spalin samochodowych jest przystosowany do pracy z różnymi paliwami (na przykład benzyną lub gazem płynnym), istnieje możliwość wyboru odpowiednich współczynników do obliczania lambda bez niejasności co do właściwego wzoru.

OCENA ZGODNOŚCI

Procedury oceny zgodności, o których mowa w art. 17, spośród których producent może dokonać wyboru, są następujące:

B+F lub B+D lub H1.