Artykuł 28

1. W odniesieniu do systemów zachęt, o których mowa w art. 11 ust. 2, stosuje się mechanizm podziału ryzyka związanego z kosztami. W ramach tego mechanizmu różnice między kosztami ustalonymi uwzględnionymi w planie skuteczności działania a kosztami rzeczywistymi dzieli się między instytucjami zapewniającymi służby żeglugi powietrznej i użytkownikami przestrzeni powietrznej, zgodnie z przepisami niniejszego artykułu.

2. Różnice, o których mowa w ust. 1, są dzielone w następujący sposób:

a) jeżeli w całym okresie odniesienia koszty rzeczywiste są niższe od kosztów ustalonych, różnicę w całości zatrzymuje zainteresowana instytucja zapewniająca służby żeglugi powietrznej lub zainteresowane państwo członkowskie;

b) jeżeli w całym okresie odniesienia koszty rzeczywiste przekraczają koszty ustalone, różnicę w całości pokrywa zainteresowana instytucja zapewniająca służby żeglugi powietrznej lub zainteresowane państwo członkowskie.

3. Ustępu 2 nie stosuje się, jeżeli różnice między kosztami ustalonymi a kosztami rzeczywistymi wynikają z co najmniej jednej z następujących zmian:

a) nieprzewidzianych zmian w kosztach nowych i trwających inwestycji;

b) nieprzewidzianych zmian w kosztach, o których mowa w art. 22 ust. 1 akapit trzeci;

c) nieprzewidzianych i istotnych zmian w kosztach emerytur określonych zgodnie z art. 22 ust. 4, wynikających z nieprzewidzianych zmian krajowych przepisów emerytalnych, przepisów rachunkowych dotyczących emerytur lub nieprzewidzianych zmian warunków na rynkach finansowych, pod warunkiem że instytucja zapewniająca służby żeglugi powietrznej nie ma wpływu na takie zmiany w kosztach emerytur oraz, że w przypadku wzrostu kosztów instytucja ta zastosowała uzasadnione środki reagowania na wzrost kosztów w trakcie okresu odniesienia;

d) nieprzewidzianych i istotnych zmian w kosztach wynikających z nieprzewidzianych zmian stóp procentowych kredytów, z których finansuje się koszty zapewniania służb żeglugi powietrznej, pod warunkiem że instytucja zapewniająca służby żeglugi powietrznej nie ma wpływu na takie zmiany w kosztach oraz, że w przypadku wzrostu kosztów instytucja ta zastosowała uzasadnione środki reagowania na wzrost kosztów w trakcie okresu odniesienia;

e) nieprzewidzianych i istotnych zmian kosztów wynikających z nieprzewidywalnych zmian w krajowym prawie podatkowym lub pojawienia się innych nieprzewidzianych nowych pozycji kosztowych nieuwzględnionych w planie skuteczności działania, ale wymaganych przepisami prawa.

Koszty ustalone związane z kosztami, o których mowa w niniejszym ustępie, określa się i kategoryzuje w planie skuteczności działania zgodnie z załącznikiem II pkt 3.3 lit. h).

Różnice między kosztami ustalonymi a kosztami rzeczywistymi, o których mowa w niniejszym ustępie, określa się i wyjaśnia co roku zgodnie z załącznikiem VII i załącznikiem IX.

4. Jeżeli chodzi o nieprzewidziane zmiany w kosztach, o których mowa w ust. 3 lit. a), różnice między kosztami ustalonymi a kosztami rzeczywistymi dzieli się w następujący sposób:

a) jeżeli w danym roku kalendarzowym lub w całym okresie odniesienia koszty rzeczywiste są niższe od kosztów ustalonych, zainteresowana instytucja zapewniająca służby żeglugi powietrznej lub zainteresowane państwo członkowskie zwraca różnicę użytkownikom przestrzeni powietrznej przez zmniejszenie stawki jednostkowej w roku n+2 lub w następnym okresie odniesienia, chyba że w oparciu o szczegółowe uzasadnienie przedstawione przez instytucję zapewniającą służby żeglugi powietrznej krajowy organ nadzoru zdecyduje, po konsultacji z przedstawicielami użytkowników przestrzeni powietrznej, że instytucja zapewniająca służby żeglugi powietrznej nie będzie dokonywać zwrotu części różnicy;

b) jeżeli w danym roku kalendarzowym lub w całym okresie odniesienia koszty rzeczywiste przekraczają koszty ustalone o nie więcej niż 5 %, państwa członkowskie mogą zdecydować, że zainteresowana instytucja zapewniająca służby żeglugi powietrznej lub zainteresowane państwo członkowskie odzyska tę różnicę od użytkowników przestrzeni powietrznej przez zwiększenie stawki jednostkowej w roku n+2 lub w następnym okresie odniesienia, z zastrzeżeniem zatwierdzenia przez krajowy organ nadzoru szczegółowego uzasadnienia przedstawionego przez instytucję zapewniającą służby żeglugi powietrznej w szczególności w odniesieniu do konieczności zwiększenia przepustowości oraz po konsultacji z przedstawicielami użytkowników przestrzeni powietrznej.

Jeżeli w trakcie okresu odniesienia instytucje zapewniające służby żeglugi powietrznej zamierzają dodać znaczące inwestycje określone w planie skuteczności działania zgodnie z załącznikiem II ppkt 2.2 lit. b), zrezygnować z nich lub je zastąpić, zmiany te muszą zostać zatwierdzone przez krajowy organ nadzoru, po konsultacji z przedstawicielami użytkowników przestrzeni powietrznej.

5. Jeżeli chodzi o nieprzewidziane zmiany w kosztach, o których mowa w ust. 3 lit. b), różnice między kosztami ustalonymi a kosztami rzeczywistymi dzieli się w następujący sposób:

a) jeżeli w danym roku kalendarzowym koszty rzeczywiste są niższe od kosztów ustalonych określonych na ten rok kalendarzowy, państwa członkowskie zwracają różnicę użytkownikom przestrzeni powietrznej przez zmniejszenie stawki jednostkowej w roku n+2;

b) jeżeli w danym roku kalendarzowym koszty rzeczywiste przekraczają koszty ustalone określone na ten rok kalendarzowy, państwa członkowskie odzyskują różnicę od użytkowników przestrzeni powietrznej przez zwiększenie stawki jednostkowej w roku n+2.

6. Jeżeli chodzi o nieprzewidziane zmiany w kosztach, o których mowa w ust. 3 lit. c), d) i e), różnice między kosztami ustalonymi a kosztami rzeczywistymi dzieli się w następujący sposób:

a) jeżeli w danym roku kalendarzowym lub w całym okresie odniesienia koszty rzeczywiste są niższe od kosztów ustalonych, zainteresowana instytucja zapewniająca służby żeglugi powietrznej lub zainteresowane państwo członkowskie zwraca różnicę użytkownikom przestrzeni powietrznej przez zmniejszenie stawki jednostkowej w roku n+2, w następnym okresie odniesienia lub w następnych dwóch okresach odniesienia w przypadku gdy kwoty, które podlegają zwrotowi, mają nieproporcjonalnie duży wpływ na stawkę jednostkową;

b) jeżeli w danym roku kalendarzowym lub w całym okresie odniesienia koszty rzeczywiste przekraczają koszty ustalone, państwa członkowskie mogą zdecydować, że zainteresowana instytucja zapewniająca służby żeglugi powietrznej lub zainteresowane państwo członkowskie odzyska tę różnicę od użytkowników przestrzeni powietrznej przez zwiększenie stawki jednostkowej w roku n+2, w następnym okresie odniesienia lub w następnych dwóch okresach odniesienia w przypadku gdy kwoty, które podlegają zwrotowi, mają nieproporcjonalnie duży wpływ na stawkę jednostkową.

7. Krajowe organy nadzoru weryfikują corocznie, czy instytucje zapewniające służby żeglugi powietrznej prawidłowo stosują przepisy niniejszego artykułu. Do dnia 1 września roku n+1 krajowe organy nadzoru sporządzają sprawozdanie dotyczące zmian w kosztach, o których mowa w ust. 3 i które miały miejsce w roku n. Sprawozdanie podlega konsultacjom z przedstawicielami użytkowników przestrzeni powietrznej.

Krajowe organy nadzoru uwzględniają ponadto w sprawozdaniu, które ma być złożone do dnia 1 września roku następującego po ostatnim roku okresu odniesienia, bilans nieprzewidzianych zmian w kosztach, o których mowa w ust. 3 lit. a), c), d) i e) za cały okres odniesienia.