Załącznik V

Zasady dotyczące użycia siły, w tym dostaw, kontroli i użycia broni służbowej i nieśmiercionośnego sprzętu oraz szkoleń w tym zakresie, mające zastosowanie do członków personelu statutowego rozmieszczonych w charakterze członków zespołów

1. Ogólne zasady dotyczące użycia siły i broni

Do celów niniejszego rozporządzenia „użycie siły” oznacza stosowanie przez członków personelu statutowego rozmieszczonych w charakterze członków zespołów środków fizycznych do celów wykonywania swych zadań lub obrony własnej, co obejmuje stosowanie rąk i ciała oraz wykorzystywanie wszelkich narzędzi, broni, w tym broni palnej, lub wyposażenia.

Noszenie lub użycie broni, amunicji i wyposażenia jest dozwolone tylko w trakcie operacji. Noszenie lub użycie broni, amunicji i wyposażenia poza służbą jest zabronione.

Zgodnie z art. 82 ust. 8 użycie siły i broni przez członków personelu statutowego rozmieszczonych w charakterze członków zespołów musi się odbywać zgodnie z prawem krajowym przyjmującego państwa członkowskiego, w obecności funkcjonariuszy straży granicznej przyjmującego państwa członkowskiego.

Z zastrzeżeniem upoważnienia przyjmującego państwa członkowskiego oraz obowiązujących przepisów prawa krajowego dotyczących użycia siły podczas operacji użycie siły i broni przez członków personelu statutowego rozmieszczonych w charakterze członków zespołów musi się odbywać zgodnie z zasadami konieczności, proporcjonalności i ostrożności („podstawowe zasady”), jak określono poniżej.

Plan operacyjny uzgodniony przez dyrektora wykonawczego i przyjmujące państwo członkowskie określa warunki noszenia i użycia broni zgodnie z prawem krajowym lub procedurami obowiązującymi podczas operacji.

Zasada konieczności

Do użycia siły, w formie bezpośredniego kontaktu fizycznego lub użycia broni lub wyposażenia, dochodzi tylko w wyjątkowych przypadkach i wyłącznie wtedy, gdy jest to absolutnie niezbędne do wykonywania zadań przez Agencję lub do obrony własnej. Siły można użyć tylko w ostateczności, po podjęciu wszelkich rozsądnych wysiłków w celu rozwiązania sytuacji poprzez środki niewymagające użycia siły, w tym za pomocą perswazji, negocjacji lub mediacji. Użycie siły lub środków przymusu nigdy nie może być arbitralne ani stanowić nadużycia.

Zasada proporcjonalności

W przypadkach gdy zgodne z prawem użycie siły lub broni palnej jest nieuniknione, członkowie personelu statutowego rozmieszczeni w charakterze członków zespołów muszą działać proporcjonalnie do powagi sytuacji oraz zgodnego z prawem celu, jaki ma zostać osiągnięty. Podczas działań operacyjnych zasada proporcjonalności określa zarówno rodzaj stosowanej siły (np. konieczność użycia broni), jak i jej zakres. Członkowie personelu statutowego rozmieszczeni w charakterze członków zespołów nie mogą używać siły większej niż jest to absolutnie niezbędne do osiągnięcia uzasadnionego celu związanego z egzekwowaniem prawa. W przypadku użycia broni palnej członkowie personelu statutowego rozmieszczeni w charakterze członków zespołów zapewniają, aby powodowało ono jak najmniejsze obrażenia i minimalizowało w największym możliwym stopniu obrażenia ciała lub szkody na mieniu. Jeżeli środki prowadzą do rezultatu, który jest nie do przyjęcia, członkowie personelu statutowego rozmieszczeni w charakterze członków zespołów mogą zaniechać danego środka. Zgodnie z zasadą proporcjonalności Agencja zobowiązana jest dostarczyć członkom personelu statutowego rozmieszczonym w charakterze członków zespołów wyposażenie i narzędzia do obrony własnej niezbędne do zapewnienia odpowiedniego poziomu siły.

Wymóg ostrożności

Działania operacyjne przeprowadzane przez członków personelu statutowego rozmieszczonych w charakterze członków zespołów realizowane są przy pełnym poszanowaniu życia ludzkiego i godności ludzkiej oraz mają na celu ich ochronę. Podejmowane są wszelkie niezbędne kroki, aby ograniczyć do minimum ryzyko obrażeń ciała i szkody na mieniu w trakcie operacji. Obowiązek ten obejmuje ogólny wymóg, by członkowie personelu statutowego rozmieszczeni w charakterze członków zespołów wyraźnie ostrzegali o zamiarze użycia siły, chyba że takie ostrzeżenie niepotrzebnie stawiałoby członków zespołów w sytuacji zagrożenia lub narażałoby inne osoby na niebezpieczeństwo śmierci lub poważnego uszczerbku lub byłoby w sposób oczywisty nieodpowiednie lub nieskuteczne w danych okolicznościach.

2. Szczegółowe zasady dotyczące najczęściej używanych środków przymusu (wyposażenie członków personelu statutowego rozmieszczonych w charakterze członków zespołów)

Zgodnie z podstawowymi zasadami użycie siły jest dozwolone jedynie w zakresie niezbędnym do osiągnięcia bezpośredniego celu w postaci egzekwowania prawa i tylko po tym, jak:

— podjęto wszystkie możliwe próby rozwiązania potencjalnie brutalnej konfrontacji w drodze perswazji, negocjacji, mediacji i okazały się one nieskuteczne;

— ostrzeżono o zamiarze użycia siły.

W przypadku gdy konieczne jest zaostrzenie interwencji (na przykład użycie broni lub innego rodzaju broni), ostrzega się również wyraźnie o takim zaostrzeniu interwencji, chyba że takie ostrzeżenie niepotrzebnie stawiałoby członków zespołów w sytuacji zagrożenia lub narażałoby inne osoby na niebezpieczeństwo śmierci lub poważnego uszczerbku lub byłoby w sposób oczywisty nieodpowiednie lub nieskuteczne w danych okolicznościach.

Broń palna

Członkowie personelu statutowego rozmieszczeni w charakterze członków zespołów nie mogą używać broni palnej wobec osób, z wyjątkiem wymienionych poniżej przypadków i jedynie wówczas, gdy mniej skrajne środki nie są wystarczające do osiągnięcia niezbędnych celów:

— użycie broni palnej przez członków personelu statutowego rozmieszczonych w charakterze członków zespołów jest ostatecznością w wyjątkowo nagłych przypadkach, w szczególności gdy istnieje jakiekolwiek ryzyko zagrożenia dla osób postronnych;

— użycie broni palnej przez członków personelu statutowego rozmieszczonych w charakterze członków zespołów jest niezbędne w obronie własnej lub w obronie innych osób w przypadku bezpośredniego zagrożenia śmiercią lub poważnym uszkodzeniem ciała;

— użycie broni palnej przez członków personelu statutowego rozmieszczonych w charakterze członków zespołów ma na celu zapobieżenie bezpośredniemu zagrożeniu śmiercią lub poważnemu uszkodzeniu ciała;

— użycie broni palnej przez członków personelu statutowego rozmieszczonych w charakterze członków zespołów ma na celu odparcie rzeczywistego ataku lub zapobieżenie nieuchronnemu groźnemu atakowi na istotne instytucje, służby lub obiekty.

Przed użyciem broni palnej członkowie personelu statutowego rozmieszczeni w charakterze członków zespołów muszą wyraźnie ostrzec o zamiarze użycia broni palnej. Ostrzeżenia można udzielić słownie lub poprzez oddanie strzałów ostrzegawczych.

Broń nieśmiercionośna

Pałki

Zatwierdzone pałki mogą być używane jako narzędzie obrony lub – w stosownych przypadkach – jako broń, zgodnie z podstawowymi zasadami, w następujących przypadkach:

— gdy użycie mniejszej siły uznano za wyraźnie nieodpowiednie do osiągnięcia celu;

— w celu zapobieżenia rzeczywistemu lub nieuchronnemu atakowi na mienie.

Przed użyciem pałek członkowie personelu statutowego rozmieszczeni w charakterze członków zespołów muszą wyraźnie ostrzec o zamiarze ich użycia. Używając pałek, członkowie personelu statutowego rozmieszczeni w charakterze członków zespołów zawsze starają się zminimalizować ryzyko obrażeń i unikać kontaktu pałki z głową osoby, wobec której zastosowano ten środek.

Lakrymatory (np. gaz pieprzowy)

Zatwierdzone lakrymatory mogą być używane jako narzędzie obrony lub – w stosownych przypadkach – jako broń, zgodnie z podstawowymi zasadami, w następujących przypadkach:

— gdy użycie mniejszej siły uznano za wyraźnie nieodpowiednie do osiągnięcia celu;

— w celu zapobieżenia rzeczywistemu lub nieuchronnemu atakowi.

Inne wyposażenie

Kajdanki

Kajdanki mogą być zakładane tylko tym osobom, które uważane są za stanowiące zagrożenie dla siebie samych lub dla innych osób, w celu zapewnienia ich bezpiecznego zatrzymania lub transportu oraz zapewnienia bezpieczeństwa członków personelu statutowego rozmieszczonych w charakterze członków zespołów i innych członków zespołów. Kajdanki mogą być używane jedynie przez jak najkrótszy czas i tylko wtedy, gdy jest to absolutnie niezbędne.

3. Praktyczne zasady użycia siły, broni służbowej, amunicji i wyposażenia podczas operacji

Ogólne praktyczne zasady użycia siły, broni i innego wyposażenia podczas operacji

Zgodnie z art. 82 ust. 8 członkowie personelu statutowego rozmieszczeni w charakterze członków zespołów wykonują swoje uprawnienia wykonawcze, w tym używają siły, pod kierownictwem i kontrolą przyjmującego państwa członkowskiego i mogą użyć siły, w tym broni, amunicji i wyposażenia, wyłącznie w obecności funkcjonariuszy straży granicznej przyjmującego państwa członkowskiego, po otrzymaniu upoważnienia od właściwych organów przyjmującego państwa członkowskiego. Niemniej jednak właściwe organy przyjmującego państwa członkowskiego mogą, za zgodą Agencji, upoważnić członków personelu statutowego rozmieszczonych w charakterze członków zespołów do użycia siły pod nieobecność funkcjonariuszy przyjmującego państwa członkowskiego.

Przyjmujące państwo członkowskie może zabronić noszenia niektórych rodzajów broni służbowej, amunicji i wyposażenia, zgodnie z art. 82 ust. 8 akapit drugi.

Z zastrzeżeniem upoważnienia przyjmującego państwa członkowskiego oraz obowiązujących przepisów prawa krajowego dotyczących użycia siły podczas operacji użycie siły i broni przez członków personelu statutowego rozmieszczonych w charakterze członków zespołów musi:

a) być zgodne z podstawowymi zasadami oraz ze szczegółowymi zasadami, o których mowa w części 2;

b) odbywać się z poszanowaniem praw podstawowych gwarantowanych na mocy prawa międzynarodowego i prawa Unii, w tym w szczególności zgodnie z Kartą, Konwencją o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, podstawowymi zasadami ONZ w sprawie stosowania przymusu i broni palnej przez służby wymiaru sprawiedliwości oraz kodeksem postępowania ONZ dla służb wymiaru sprawiedliwości;

c) być zgodne z kodeksem postępowania Agencji.

4. Mechanizm kontroli

Agencja zapewnia wymienione poniżej gwarancje w odniesieniu do użycia siły, broni, amunicji i wyposażenia oraz podsumowuje sytuację w swoim sprawozdaniu rocznym.

Szkolenia

Szkolenia organizowane zgodnie z art. 62 ust. 2 obejmują teoretyczne i praktyczne aspekty prewencji i użycia siły. Szkolenie teoretyczne obejmuje przygotowanie psychologiczne, w tym szkolenie z odporności na stres i umiejętności pracy pod dużą presją, jak również techniki uczące unikania użycia siły, takie jak negocjacje i mediacja. Po szkoleniu teoretycznym przeprowadza się obowiązkowe i odpowiednie szkolenie teoretyczne i praktyczne z użycia siły, broni, amunicji i wyposażenia oraz dotyczące obowiązujących gwarancji praw podstawowych. Na zakończenie szkolenia praktycznego, w celu zapewnienia wspólnego zrozumienia i podejścia, przeprowadza się symulację działań, jakie realizowane są w czasie rozmieszczenia, obejmującą praktyczną symulację dotyczącą zapewnienia operacyjności gwarancji praw podstawowych.

Agencja zapewnia członkom personelu statutowego rozmieszczonym w charakterze członków zespołów stałe coroczne szkolenie z użycia siły. Szkolenie takie przeprowadza się tak jak szkolenia zgodnie z art. 62 ust. 2. Aby członkowie personelu statutowego rozmieszczeni w charakterze członków zespołów mogli nosić broń służbową i używać siły, muszą pomyślnie ukończyć stałe coroczne szkolenie. Stałe coroczne szkolenie obejmuje opisane w akapicie pierwszym aspekty teoretyczne i praktyczne. Stałe coroczne szkolenie trwa łącznie co najmniej 24 godziny, przy czym szkolenie teoretyczne zajmuje co najmniej 8 godzin, a szkolenie praktyczne – co najmniej 16 godzin. Szkolenie praktyczne jest podzielone na szkolenie fizyczne trwające co najmniej 8 godzin, z wykorzystaniem technik fizycznego krępowania, oraz na szkolenie z użycia broni trwające co najmniej 8 godzin.

Zażywanie narkotyków, leków oraz spożywanie alkoholu

Członkowie personelu statutowego rozmieszczeni w charakterze członków zespołów nie mogą spożywać alkoholu ani być pod jego wpływem w czasie służby.

Członkowie personelu statutowego rozmieszczeni w charakterze członków zespołów nie mogą posiadać ani zażywać narkotyków lub leków, chyba że wymagają tego względy medyczne. Członkowie personelu statutowego rozmieszczeni w charakterze członków zespołów, którzy potrzebują leków do celów medycznych, natychmiast informują o tym fakcie swojego bezpośredniego przełożonego. Udział w działaniach operacyjnych może zostać zweryfikowany ze względu na potencjalne skutki i skutki uboczne stosowania danej substancji.

Agencja ustanawia mechanizm kontroli zapewniający, aby członkowie jej personelu statutowego rozmieszczeni w charakterze członków zespołów nie pełnili swych funkcji pod wpływem jakichkolwiek narkotyków, leków czy alkoholu. Podstawą tego mechanizmu jest regularne poddawanie członków personelu statutowego rozmieszczonych w charakterze członków zespołów badaniom medycznym pod względem ewentualnego spożycia narkotyków, leków lub alkoholu. Wszelkie pozytywne wyniki takich badań są natychmiast zgłaszane dyrektorowi wykonawczemu.

Zgłaszanie

Wszelkie zdarzenia związane z użyciem siły są natychmiast zgłaszane w ramach struktury dowodzenia podmiotowi koordynującemu odpowiedzialnemu za daną operację oraz urzędnikowi ds. praw podstawowych i dyrektorowi wykonawczemu. W zgłoszeniu należy podać szczegółowe informacje dotyczące okoliczności, w jakich użyto siły.

Obowiązek współpracy i przekazywania informacji

Członkowie personelu statutowego rozmieszczeni w charakterze członków zespołów oraz wszyscy pozostali uczestnicy operacji współpracują przy gromadzeniu danych dotyczących każdego zdarzenia, które zostało zgłoszone w ramach działalności operacyjnej.

Mechanizm nadzorczy

Agencja ustanawia mechanizm nadzorczy, o którym mowa w art. 55 ust. 5 lit. a).

Mechanizm skargowy

Każda osoba może zgłosić podejrzenie naruszenia przez członków personelu statutowego rozmieszczonych w charakterze członków zespołów zasad użycia siły mających zastosowanie na mocy niniejszego załącznika w ramach mechanizmu skargowego przewidzianego w art. 111.

Sankcje

Z zastrzeżeniem art. 85, w przypadku gdy Agencja ustali, że członek jej personelu statutowego rozmieszczony w charakterze członka zespołów prowadził działania z naruszeniem zasad mających zastosowanie na mocy niniejszego rozporządzenia, w tym praw podstawowych chronionych na mocy Karty, Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności oraz prawa międzynarodowego, dyrektor wykonawczy podejmuje odpowiednie środki, które mogą obejmować natychmiastowe odwołanie tego członka personelu statutowego z działania operacyjnego oraz wszelkie środki dyscyplinarne zgodnie z regulaminem pracowniczym, w tym wydalenie członka personelu statutowego z Agencji.

Rola urzędnika ds. praw podstawowych

Urzędnik ds. praw podstawowych weryfikuje i przedstawia informacje zwrotne dotyczące treści szkoleń wstępnych i utrwalających, ze szczególnym uwzględnieniem ich aspektów związanych z prawami podstawowymi oraz tego, w jaki sposób prawa podstawowe mogą być chronione, w przypadku gdy użycie siły jest konieczne oraz zapewnia uwzględnienie odpowiednich technik prewencyjnych.

Urzędnik ds. praw podstawowych przedstawia sprawozdanie na temat przestrzegania praw podstawowych podczas egzekwowania prawa w przyjmującym państwie członkowskim lub przyjmującym państwie trzecim. Sprawozdanie to przedkładane jest dyrektorowi wykonawczemu i uwzględniane przy opracowywaniu planu operacyjnego.

Urzędnik ds. praw podstawowych zapewnia dokładne zbadanie zdarzeń związanych z użyciem siły, broni, amunicji i wyposażenia oraz niezwłoczne powiadomienie o nich dyrektora wykonawczego. O wynikach takich postępowań wyjaśniających informuje się forum konsultacyjne.

Wszelkie działania związane z użyciem siły, broni, amunicji i wyposażenia są regularnie monitorowane przez urzędnika ds. praw podstawowych, a wszystkie zdarzenia są uwzględniane w sprawozdaniach urzędnika ds. praw podstawowych oraz w sprawozdaniu rocznym Agencji.

5. Zapewnianie broni służbowej

Dopuszczalne rodzaje broni

Do celów dokładnego określenia broni służbowej, amunicji i innego wyposażenia używanych przez członków personelu statutowego rozmieszczonych w charakterze członków zespołów, Agencja sporządza wyczerpujący wykaz przedmiotów, które mają wchodzić w skład zestawu wyposażenia osobistego.

Zestaw wyposażenia osobistego przysługuje wszystkim członkom personelu statutowego rozmieszczonym w charakterze członków zespołów. Agencja może również uzupełnić ten zestaw o dodatkowe rodzaje broni, amunicji lub inne wyposażenie niezbędne do wykonywania określonych zadań w ramach jednego lub dwóch zespołów.

Agencja zapewnia, by broń, w tym broń palna, amunicja i wyposażenie, zapewniane członkom personelu statutowego rozmieszczonym w charakterze członków zespołów było zgodne ze wszystkimi obowiązującymi standardami technicznymi.

Broń, amunicja i wyposażenie dopuszczone do użycia są wymienione w planie operacyjnym zgodnie z wymogami przyjmującego państwa członkowskiego dotyczącymi dopuszczalnych i zakazanych rodzajów broni.

Instrukcje dotyczące okresu służby

Noszenie broni, amunicji i wyposażenia w trakcie operacji jest dozwolone, a użycie jest dozwolone tylko w ostateczności. Noszenie lub użycie broni, amunicji i wyposażenia poza służbą jest niedozwolone. Agencja określa szczegółowe zasady i środki w celu umożliwienia przechowywania w zabezpieczonych obiektach broni, amunicji i innego wyposażenia członków personelu statutowego rozmieszczonych w charakterze członków zespołów w okresie, gdy nie pełnią oni służby, zgodnie z art. 55 ust. 5 lit c).