Załącznik II

Kluczowe elementy zarządzania ryzykiem

Plany zarządzania ryzykiem powinny obejmować proaktywne sposoby identyfikacji ryzyka i zarządzania nim z myślą o zapewnieniu, by odzyskana woda była wykorzystywana i zarządzana w bezpieczny sposób i by nie stanowiła ryzyka dla środowiska lub zdrowia ludzi lub zwierząt. W tym celu ustanawia się plan zarządzania ryzykiem dotyczącym ponownego wykorzystania wody na podstawie następujących elementów:

1. Opis całego systemu ponownego wykorzystania wody od etapu, na którym ścieki są doprowadzane do oczyszczalni ścieków komunalnych, do etapu wykorzystania, w tym źródeł ścieków, etapów i technologii oczyszczania stosowanych w zakładzie odzyskiwania wody, infrastruktury służącej do dostarczania, dystrybucji i przechowywania, zamierzonego zastosowania, miejsca i okresu wykorzystania (np. wykorzystanie tymczasowe lub ad hoc), metod nawadniania, typu upraw, innych źródeł wody, jeśli przewidywane jest wykorzystanie wody z różnych źródeł, oraz ilości odzyskanej wody, jaka ma być dostarczona.

2. Określenie wszystkich podmiotów uczestniczących w systemie ponownego wykorzystania wody i jasny opis ich ról i obowiązków.

3. Określenie potencjalnych zagrożeń, w szczególności obecność zanieczyszczeń i czynników chorobotwórczych oraz możliwości wystąpienia niebezpiecznych zdarzeń, takich jak awaria związana z procesem oczyszczania lub przypadkowe wycieki lub skażenia w systemie ponownego wykorzystania wody.

4. Określenie środowisk i populacji, których dotyczy ryzyko, i dróg narażenia na zidentyfikowane potencjalne zagrożenia, z uwzględnieniem konkretnych czynników środowiskowych, takich jak lokalne warunki hydrogeologiczne, topologia, typ gleby i ekologia, oraz czynników związanych z rodzajem upraw i praktykami rolniczymi oraz dotyczącymi nawadniania. Uwzględnienie możliwych nieodwracalnych lub długoterminowych negatywnych skutków operacji odzyskiwania wody dla środowiska i zdrowia poparte dowodami naukowymi.

5. Ocena ryzyka dla środowiska i zdrowia ludzi i zwierząt z uwzględnieniem charakteru zidentyfikowanych potencjalnych zagrożeń, okresu trwania zamierzonego zastosowania, zidentyfikowanych środowisk i populacji narażonych na te zagrożenia oraz dotkliwości możliwych skutków zagrożeń, biorąc pod uwagę zasadę ostrożności, jak również wszystkie właściwe przepisy ustawodawstwa Unii i krajowego, wytyczne i minimalne wymogi w odniesieniu do żywności i pasz oraz bezpieczeństwa pracowników. Ocenę ryzyka można przeprowadzić na podstawie przeglądu dostępnych opracowań i danych naukowych.

Ocena ryzyka składa się z następujących elementów:

a) ocena ryzyk dla środowiska, w tym wszystkie następujące elementy:

(i) potwierdzenie charakteru zagrożeń, w tym w stosowanych przypadkach przewidywany poziom niepowodujący zmian;

(ii) ocena potencjalnego zakresu narażenia;

(iii) charakterystyka ryzyk;

b) ocena ryzyk dla zdrowia ludzi i zwierząt, w tym wszystkie następujące elementy:

(i) potwierdzenie charakteru zagrożeń, w tym w stosownych przypadkach zależność dawka-odpowiedź;

(ii) ocena potencjalnego zakresu dawki lub narażenia;

(iii) charakterystyka ryzyk.

Ocenę ryzyka można przeprowadzić stosując metody jakościowej lub półilościowej oceny ryzyka. Z ilościowej oceny ryzyka korzysta się w przypadkach, gdy istnieją wystarczające dane potwierdzające ryzyka, lub w projektach o potencjalnym wysokim stopniu ryzyka dla środowiska lub zdrowia publicznego.

Przy dokonywaniu oceny ryzyka uwzględnia się, jako minimum, następujące wymogi i obowiązki:

a) wymóg zmniejszania zanieczyszczenia wód azotanami i zapobiegania mu zgodnie z dyrektywą 91/676/EWG;

b) obowiązek, aby na obszarach chronionych woda przeznaczona do spożycia przez ludzi spełniała wymogi dyrektywy 98/83/WE;

c) wymóg spełnienia celów środowiskowych określony w dyrektywie 2000/60/WE;

d) wymóg zapobiegania zanieczyszczeniu wód podziemnych zgodnie z dyrektywą 2006/118/WE;

e) wymóg spełnienia środowiskowych norm jakości w odniesieniu do substancji priorytetowych i niektórych innych substancji zanieczyszczających przewidziany w dyrektywie 2008/105/WE;

f) wymóg spełnienia środowiskowych norm jakości w odniesieniu do substancji zanieczyszczających istotnych z krajowego punktu widzenia, mianowicie zanieczyszczeń specyficznych dla dorzecza ustanowiony w dyrektywie 2000/60/WE;

g) wymóg spełnienia norm jakości wody w kąpieliskach określony w dyrektywie 2006/7/WE;

h) wymogi dotyczące ochrony środowiska, w szczególności gleby, w przypadku wykorzystywania osadów ściekowych w rolnictwie ustanowione w dyrektywie 86/278/EWG;

i) wymogi w zakresie higieny środków spożywczych określone w rozporządzeniu (WE) nr 852/2004 oraz wskazówki zawarte w zawiadomieniu Komisji w sprawie wytycznych dotyczących ograniczania ryzyka mikrobiologicznego w odniesieniu do świeżych owoców i warzyw na etapie produkcji podstawowej poprzez przestrzeganie zasad higieny;

j) wymogi w zakresie higieny pasz ustanowione w rozporządzeniu (WE) nr 183/2005.

k) wymóg spełnienia odpowiednich kryteriów mikrobiologicznych określony w rozporządzeniu (WE) nr 2073/2005;

l) wymogi dotyczące najwyższych dopuszczalnych poziomów niektórych zanieczyszczeń w środkach spożywczych określone w rozporządzeniu (WE) nr 1881/2006;

m) wymogi dotyczące najwyższych dopuszczalnych poziomów pozostałości pestycydów w żywności i paszy oraz na ich powierzchni ustanowione w rozporządzeniu (WE) nr 396/2005;

n) wymogi dotyczące zdrowia zwierząt ustanowione w rozporządzeniach (WE) nr 1069/2009 oraz (UE) nr 142/2011.

B)

Warunki dotyczące wymogów dodatkowych

6. Jeżeli jest to konieczne i właściwe, aby zapewnić wystarczający poziom ochrony środowiska oraz zdrowia ludzi i zwierząt, rozważenie wymogów dotyczących jakości wody i monitorowania, które są dodatkowe w stosunku do wymogów określonych w załączniku I, sekcji 2 lub bardziej rygorystyczne niż te wymogi, lub obydwa, w szczególności w przypadku gdy istnieją wyraźne dowody naukowe na to, że źródłem ryzyka jest odzyskana woda, a nie inne czynniki.

W zależności od wyników oceny ryzyka, o której mowa w ust. 5, takie dodatkowe wymogi mogą w szczególności dotyczyć:

a) metali ciężkich:

b) pestycydów;

c) produktów ubocznych procesu dezynfekcji;

d) produktów leczniczych;

e) innych substancji rosnącego ryzyka, w tym mikrozanieczyszczeń i mikrodrobin plastiku;

f) oporności na środki przeciwdrobnoustrojowe.

C)

Środki zapobiegawcze

7. Określenie środków zapobiegawczych, które już istnieją lub powinny zostać podjęte w celu ograniczenia ryzyka, tak aby można było we właściwy sposób zarządzać wszystkimi zidentyfikowanymi rodzajami ryzyka. Szczególną uwagę poświęca się jednolitym częściom wód wykorzystywanym do poboru wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi oraz odpowiednim strefom ochronnym.

Takie środki zapobiegawcze mogą obejmować:

a) kontrolę dostępu;

b) dodatkowe środki w zakresie dezynfekcji lub usuwania zanieczyszczeń;

c) konkretne technologie nawadniania ograniczające ryzyko tworzenia się aerozolu (np. nawadnianie kropelkowe);

d) szczególne wymogi dotyczące nawadniania przy użyciu deszczowni (np. maksymalna prędkość wiatru, odległości między deszczowniami a obszarami wrażliwymi);

e) szczególne wymogi dotyczące pól uprawnych (np. nachylenie zbocza, nasycenie pola wodą oraz obszary krasowe);

f) wsparcie w procesie wymierania czynników chorobotwórczych przed zbiorami;

g) ustanowienie minimalnych odległości bezpieczeństwa (np. od wód powierzchniowych, w tym źródeł dla zwierząt gospodarskich, lub takich rodzajów działalności jak akwakultura, hodowla ryb, hodowla mięczaków, skorupiaków i innych bezkręgowców wodnych, pływanie i inna działalność w środowisku wodnym);

h) oznakowanie w miejscach nawadniania, wskazujące na użycie wody odzyskanej, która nie nadaje się do picia.

Szczególne środki zapobiegawcze, które mogą być istotne, przedstawiono w tabeli 1.

Tabela 1 – Szczególne środki zapobiegawcze

Klasa jakości odzyskanej wody

Szczególne środki zapobiegawcze

A

— Niedopuszczenie do kontaktu świń z paszą nawadnianą odzyskaną wodą, chyba że istnieją wystarczające dane wskazujące na to, że ryzykiem związanym z konkretnym przypadkiem można zarządzać.

B

— Zakaz zbierania nawadnianych mokrych upraw lub produktów, które znajdowały się na ziemi.

— Wyłączenie bydła mlecznego w okresie laktacji z wypasu na pastwiskach, dopóki one nie wyschną.

— Przed pakowaniem pasza musi zostać wysuszona lub zakiszona.

— Niedopuszczenie do kontaktu świń z paszą nawadnianą odzyskaną wodą, chyba że istnieją wystarczające dane wskazujące na to, że ryzykiem związanym z konkretnym przypadkiem można zarządzać.

C

— Zakaz zbierania nawadnianych mokrych upraw lub produktów, które znajdowały się na ziemi.

— Wyłączenie zwierząt wypasanych z wypasu na pastwiskach przez pięć dni od ostatniego nawadniania.

— Przed pakowaniem pasza musi zostać wysuszona lub zakiszona.

— Niedopuszczenie do kontaktu świń z paszą nawadnianą odzyskaną wodą, chyba że istnieją wystarczające dane wskazujące na to, że ryzykiem związanym z konkretnym przypadkiem można zarządzać.

D

— Zakaz zbierania nawadnianych mokrych upraw lub produktów, które znajdowały się na ziemi.

8. Odpowiednie systemy i procedury kontroli jakości, w tym monitorowanie odzyskanej wody pod kątem odpowiednich parametrów oraz odpowiednie programy konserwacji urządzeń.

Zaleca się, aby operator zakładu odzyskiwania wody stworzył i utrzymywał system zarządzania jakością certyfikowany zgodnie z ISO 9001 lub równoważną normą.

9. Systemy monitorowania środowiska zapewniające informacje zwrotne pochodzące z monitorowania oraz odpowiednią walidację i dokumentację wszystkich procesów i procedur.

10. Odpowiednie systemy zarządzania incydentami i nagłymi sytuacjami, w tym procedury informowania wszystkich zainteresowanych stron o takich zdarzeniach w odpowiedni sposób i regularne aktualizowanie planu działania w sytuacjach nagłych.

Państwa członkowskie mogą korzystać z istniejących międzynarodowych wytycznych lub norm, takich jak ISO 20426:2018: Wytyczne dotyczące oceny ryzyka dla zdrowia i zarządzania nim w odniesieniu do ponownego wykorzystania wody niepitnej i ISO 16075:2015: Wytyczne dotyczące wykorzystywania oczyszczonych ścieków w projektach nawadniania lub innych równoważnych norm akceptowanych na szczeblu międzynarodowym, lub wytycznych WHO, jako instrumentów systematycznej identyfikacji zagrożeń, oceny ryzyka i zarządzania nim, w oparciu o podejście priorytetowe do całego łańcucha (od oczyszczania ścieków komunalnych do ponownego wykorzystania wody, poprzez dystrybucję i wykorzystanie do nawadniania w rolnictwie, aż do kontroli skutków) i oceny ryzyka na miejscu.

11. Zapewnienie, by w celu zagwarantowania bezpiecznego otrzymywania i wykorzystywania odzyskanej wody ustanowione były mechanizmy koordynacji pomiędzy różnymi podmiotami.