Załącznik II

Operacje z zakresu finansowania i inwestycji mogą obejmować inwestycje strategiczne mające na celu wsparcie odbiorców końcowych, których działalność ma strategiczne znaczenie dla Unii, w szczególności z punktu widzenia zielonej transformacji i transformacji cyfrowej, zwiększonej odporności i wzmocnienia strategicznych łańcuchów wartości. Mogą one obejmować ważne projekty stanowiące przedmiot wspólnego europejskiego zainteresowania. Operacje z zakresu finansowania i inwestycji mogą wchodzić w zakres co najmniej jednej z poniższych dziedzin:

1) rozwój sektora energetycznego zgodnie z priorytetami unii energetycznej, w tym bezpieczeństwem dostaw energii, przejściem na czystą energię, a także zobowiązaniami przyjętymi w ramach Agendy na rzecz zrównoważonego rozwoju 2030 oraz porozumienia paryskiego, w szczególności poprzez:

a) zwiększenie produkcji, dostaw lub wykorzystania czystej i zrównoważonej energii ze źródeł odnawialnych oraz innych bezpiecznych i zrównoważonych bezemisyjnych i niskoemisyjnych źródeł energii i rozwiązań;

b) efektywność energetyczną i oszczędność energii (z naciskiem na ograniczanie popytu za pomocą zarządzania popytem i modernizacji budynków);

c) rozwój i modernizację zrównoważonej infrastruktury energetycznej i przekształcenie jej w infrastrukturę inteligentną, w szczególności technologii magazynowania, elektroenergetycznych połączeń międzysystemowych między państwami członkowskimi oraz inteligentnych sieci, zarówno na poziomie przesyłu, jak i dystrybucji;

d) rozwój innowacyjnych bezemisyjnych i niskoemisyjnych systemów ciepłowniczych oraz kogeneracji;

e) produkcję i dostawę zrównoważonych paliw syntetycznych ze źródeł odnawialnych lub neutralnych pod względem emisji dwutlenku węgla oraz innych bezpiecznych i zrównoważonych bezemisyjnych i niskoemisyjnych źródeł energii, biopaliw, biomasy i paliw alternatywnych, w tym paliw dla wszystkich rodzajów transportu, zgodnie z celami dyrektywy (UE) 2018/2001;

f) infrastrukturę na potrzeby wychwytywania i składowania dwutlenku węgla w procesach przemysłowych, instalacjach bioenergetycznych i zakładach wytwórczych z myślą o transformacji energetycznej; oraz

g) infrastrukturę krytyczną – fizyczną lub wirtualną – w tym elementy infrastruktury uznawane za krytyczne, a także grunty i nieruchomości o kluczowym znaczeniu dla korzystania z takiej infrastruktury krytycznej oraz dostarczania towarów i świadczenia usług mających zasadnicze znaczenie dla eksploatacji i utrzymania infrastruktury krytycznej;

2) rozwój zrównoważonej i bezpiecznej infrastruktury transportowej oraz rozwiązań w zakresie mobilności, wyposażenia i innowacyjnych technologii, zgodnie z priorytetami Unii w zakresie transportu oraz ze zobowiązaniami podjętymi na mocy porozumienia paryskiego, w szczególności poprzez:

a) projekty wspierające rozwój infrastruktury transeuropejskiej sieci transportowej (TEN-T), w tym jej konserwację i bezpieczeństwo, rozwój węzłów miejskich TEN-T, portów morskich i śródlądowych, portów lotniczych, terminali multimodalnych oraz połączeń takich terminali z sieciami TEN-T, a także aplikacji telematycznych, o których mowa w rozporządzeniu Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1315/2013 (

11

);

b) projekty infrastrukturalne TEN-T przewidujące wykorzystanie co najmniej dwóch różnych rodzajów transportu, w szczególności multimodalne terminale towarowe oraz węzły transportowe w przewozie osób;

c) projekty w zakresie inteligentnej i zrównoważonej mobilności w miastach, dotyczące niskoemisyjnych rodzajów transportu miejskiego, w tym rozwiązania w zakresie żeglugi śródlądowej i innowacyjne rozwiązania w zakresie mobilności, niedyskryminacyjnej dostępności, ograniczenia zanieczyszczenia powietrza i hałasu, zużycia energii, sieci inteligentnych miast, utrzymania i zwiększenia poziomu bezpieczeństwa oraz zmniejszenia liczby wypadków, także w odniesieniu do rowerzystów i pieszych;

d) wspieranie odnowy i modernizacji transportowych aktywów ruchomych w celu wdrożenia rozwiązań w zakresie mobilności niskoemisyjnej i bezemisyjnej, w tym poprzez stosowanie paliw alternatywnych w pojazdach reprezentujących wszystkie rodzaje transportu;

e) projekty dotyczące infrastruktury kolejowej, inne projekty kolejowe, projekty dotyczące infrastruktury żeglugi śródlądowej, transportu zbiorowego i portów morskich oraz autostrad morskich;

f) infrastrukturę paliw alternatywnych dla wszystkich rodzajów transportu, w tym infrastrukturę ładowania pojazdów elektrycznych;

g) inne projekty na rzecz inteligentnej i zrównoważonej mobilności dotyczące:

(i) bezpieczeństwa drogowego;

(ii) dostępności;

(iii) obniżenia emisji; lub

(iv) opracowywania i wdrażania nowych technologii i usług transportowych, takich jak usługi w zakresie podłączonych do internetu i autonomicznych rodzajów transportu lub zintegrowanych systemów biletowych;

h) projekty dotyczące utrzymania lub rozbudowy istniejącej infrastruktury transportowej, w tym autostrad w ramach TEN-T, gdy jest to niezbędne dla zwiększenia, utrzymania lub poprawy bezpieczeństwa drogowego, rozwoju usług ITS lub zagwarantowania integralności i standardów infrastruktury, rozwoju bezpiecznych stref i obiektów parkingowych, stacji ładowania pojazdów i zaopatrzenia w paliwa alternatywne; oraz

i) infrastrukturę krytyczną, w tym elementy infrastruktury uznawane za krytyczne, a także grunty i nieruchomości o kluczowym znaczeniu dla korzystania z takiej infrastruktury krytycznej oraz dostarczania towarów i świadczenia usług mających zasadnicze znaczenie dla eksploatacji i utrzymania infrastruktury krytycznej;

3) środowisko i zasoby, w szczególności pod względem:

a) infrastruktury wodnej, w tym zaopatrzenia w wodę pitną i gospodarki ściekowej, a także wydajności sieci, ograniczenia wycieków, infrastruktury służącej do odprowadzania i oczyszczania ścieków, infrastruktury nadbrzeżnej i innej zielonej infrastruktury powiązanej z gospodarką wodną;

b) infrastruktury gospodarowania odpadami;

c) projektów i przedsięwzięć w dziedzinie zarządzania zasobami środowiskowymi i zrównoważonych technologii;

d) wzmocnienia i odbudowy ekosystemów i usług ekosystemowych, także dzięki ochronie przyrody i różnorodności biologicznej za pomocą projektów na rzecz zielonej i błękitnej infrastruktury;

e) zrównoważonego rozwoju obszarów miejskich, wiejskich i przybrzeżnych;

f) działań w dziedzinie zmiany klimatu, przystosowania się do niej i jej łagodzenia, w tym zmniejszania ryzyka związanego z klęskami żywiołowymi;

g) projektów i przedsięwzięć służących wprowadzeniu gospodarki o obiegu zamkniętym dzięki uwzględnieniu aspektów efektywnego gospodarowania zasobami w procesie produkcji i cyklu życia produktów, w tym zrównoważonych dostaw surowców pierwotnych i wtórnych;

h) dekarbonizacji sektorów energochłonnych i znacznego obniżenia emisyjności takich sektorów, w tym projektów demonstracyjnych dotyczących innowacyjnych technologii niskoemisyjnych oraz ich wdrażania;

i) dekarbonizacji produkcji energii i łańcucha jej dystrybucji przez stopniowe odchodzenie od węgla i ropy naftowej; oraz

j) projektów promujących zrównoważone dziedzictwo kulturowe;

4) rozwój infrastruktury łączności cyfrowej – fizycznej lub wirtualnej – w szczególności za pomocą projektów, które wspierają wdrażanie cyfrowych sieci o bardzo dużej przepustowości lub łączność 5G lub które poprawiają łączność cyfrową i dostęp do niej, w szczególności na obszarach wiejskich i w regionach peryferyjnych;

5) badania naukowe, rozwój i innowacje, w szczególności poprzez:

a) projekty w zakresie badań naukowych i innowacji, które przyczyniają się do realizacji celów programu „Horyzont Europa”, w tym infrastrukturę badawczą i wspieranie środowiska akademickiego;

b) projekty korporacyjne, w tym szkolenia i wspieranie tworzenia klastrów i sieci przedsiębiorstw;

c) projekty i programy demonstracyjne, a także wdrażanie powiązanych technologii, procesów i infrastruktury;

d) wspólne projekty w dziedzinie badań naukowych i innowacji z udziałem środowisk akademickich, organizacji badawczych i innowacyjnych oraz przemysłu; partnerstwa publiczno-prywatne i organizacje społeczeństwa obywatelskiego;

e) transfer wiedzy i technologii;

f) badania w dziedzinie kluczowych technologii prorozwojowych i ich przemysłowych zastosowań obejmujące również nowe materiały i materiały zaawansowane; oraz

g) nowe skuteczne i dostępne produkty związane z opieką zdrowotną, w tym badania, rozwój, innowacje i wytwarzanie produktów leczniczych, wyrobów medycznych, produktów diagnostycznych i produktów leczniczych terapii zaawansowanej oraz nowych środków przeciwdrobnoustrojowych, jak również innowacyjne procesy opracowywania tych produktów pozwalające uniknąć testów na zwierzętach;

6) rozwój, wdrażanie i upowszechnianie technologii i usług cyfrowych, zwłaszcza technologii i usług cyfrowych, w tym mediów, platform usług internetowych i bezpiecznej komunikacji cyfrowej, przyczyniających się do osiągnięcia celów programu „Cyfrowa Europa”, w szczególności za pomocą:

a) sztucznej inteligencji;

b) technologii kwantowej;

c) infrastruktury z zakresu cyberbezpieczeństwa i ochrony sieci;

d) internetu rzeczy;

e) technologii blockchain i innych technologii rozproszonego rejestru;

f) zaawansowanych umiejętności cyfrowych;

g) robotyki i automatyzacji;

h) fotoniki;

i) innych zaawansowanych technologii i usług cyfrowych przyczyniających się do cyfryzacji przemysłu unijnego oraz do włączenia technologii, usług i umiejętności cyfrowych do unijnego sektora transportu; oraz

j) zakładów recyklingu i instalacji produkcyjnych do produkcji komponentów i urządzeń technologii informacyjno-komunikacyjnych w Unii;

7) wsparcie finansowe podmiotów zatrudniających do 499 pracowników, ze szczególnym uwzględnieniem MŚP i małych spółek o średniej kapitalizacji, w szczególności przez:

a) zapewnienie kapitału obrotowego i inwestycji;

b) zapewnienie finansowania ryzyka od etapu początkowego do etapu ekspansji w celu zapewnienia ich czołowej pozycji technologicznej w ramach innowacyjnych i zrównoważonych sektorów, w tym poprzez wzmocnienie ich zdolności w zakresie cyfryzacji i innowacyjności oraz ich globalnej konkurencyjności;

c) zapewnienie finansowania do celów wykupu pracowniczego przedsiębiorstwa lub udziałów pracowniczych w przedsiębiorstwie;

8) sektor kultury i kreatywny, dziedzictwo kulturowe, media, sektor audio-wizualny, dziennikarstwo i prasa, w szczególności poprzez rozwój nowych technologii, wykorzystanie technologii cyfrowych i technologiczne zarządzanie prawami własności intelektualnej;

9) turystyka;

10) rekultywacja terenów przemysłowych (także zanieczyszczonych) i przywracanie takich terenów do zrównoważonego użytkowania;

11) zrównoważone rolnictwo, leśnictwo, rybołówstwo, akwakultura i inne elementy szerzej rozumianej zrównoważonej biogospodarki;

12) inwestycje społeczne, w tym wspierające wdrażanie Europejskiego filaru praw socjalnych, w szczególności poprzez:

a) mikrofinansowanie, finansowanie etyczne, finansowanie przedsiębiorstw społecznych oraz gospodarkę społeczną;

b) popyt na umiejętności i ich podaż;

c) kształcenie, szkolenia i usługi powiązane, również dla dorosłych;

d) infrastrukturę społeczną, w szczególności:

(i) dostępne dla wszystkich, sprzyjające włączeniu społecznemu kształcenie i szkolenie, w tym wczesną edukację i opiekę nad dzieckiem, związaną z tym infrastrukturę edukacyjną i placówki edukacyjne, pieczę zastępczą, mieszkania studenckie oraz wyposażenie cyfrowe;

(ii) przystępne cenowo mieszkania socjalne (

12

);

(iii) opiekę zdrowotną i długoterminową, w tym przychodnie, szpitale, podstawową opiekę zdrowotną, opiekę domową i opiekę środowiskową;

e) innowacje społeczne, w tym innowacyjne rozwiązania i programy społeczne mające na celu promowanie oddziaływania społecznego i zmian społecznych w dziedzinach wymienionych w lit. a)–d) oraz f)–j);

f) działania kulturalne o celach społecznych;

g) działania na rzecz równouprawnienia płci;

h) integrację osób znajdujących się w trudnej sytuacji, w tym obywateli państw trzecich;

i) innowacyjne rozwiązania w zakresie opieki zdrowotnej, w tym e-zdrowie, usługi zdrowotne i nowe modele opieki;

j) integrację osób z niepełnosprawnością i poprawę dostępności dla takich osób;

13) rozwój przemysłu obronnego służący strategicznej niezależności Unii, w szczególności przez wspieranie:

a) łańcucha dostaw w unijnym przemyśle obronnym, w szczególności poprzez finansowe wsparcie dla MŚP i spółek o średniej kapitalizacji;

b) przedsiębiorstw uczestniczących w projektach dotyczących innowacji radykalnych w sektorze obrony oraz ściśle związanych z technologiami podwójnego zastosowania;

c) łańcucha dostaw w sektorze obrony w ramach udziału w opartych na współpracy projektach badawczo-rozwojowych w dziedzinie obronności, w tym projektach wspieranych ze środków Europejskiego Funduszu Obronnego;

d) infrastruktury służącej badaniom naukowym i szkoleniom w dziedzinie obronności;

14) przestrzeń kosmiczna, w szczególności poprzez rozwój sektora kosmicznego zgodnie z celami Strategii kosmicznej dla Europy:

a) zmaksymalizowanie korzyści dla społeczeństwa i gospodarki Unii;

b) wspieranie konkurencyjności systemów i technologii kosmicznych, z uwzględnieniem w szczególności zagrożeń dla łańcuchów dostaw;

c) wspieranie przedsiębiorczości w przemyśle kosmicznym, w tym rozwój przedsiębiorstw niższego szczebla;

d) działanie na rzecz niezależności Unii w zakresie bezpiecznego i niezawodnego dostępu do przestrzeni kosmicznej, z uwzględnieniem aspektów podwójnego zastosowania;

15) morza i oceany poprzez rozwój projektów i przedsięwzięć w obszarze niebieskiej gospodarki oraz zasady finansowania zrównoważonej niebieskiej gospodarki, w szczególności w zakresie przedsiębiorczości i gospodarki morskiej, odnawialnej energii morskiej i gospodarki o obiegu zamkniętym.