Załącznik IV

1. Działania, które przyczyniają się do zapewnienia pokoju, stabilności i zapobiegania konfliktom w sytuacjach nagłych, początku kryzysu, kryzysowych i pokryzysowych, w tym takich, które mogą wynikać z przepływów migracyjnych i przymusowych wysiedleń.

Działania szybkiego reagowania, o których mowa w art. 4 ust. 4 lit. a), mają służyć efektywnej, skutecznej, zintegrowanej i uwrażliwionej na konflikty reakcji Unii na następujące wyjątkowe i nieprzewidziane sytuacje:

a) sytuacje nagłe, kryzysowe, niestabilności, zagrożeń hybrydowych, początku kryzysu lub klęski żywiołowej, w przypadku gdy mają one znaczenie dla stabilności, pokoju i bezpieczeństwa;

b) sytuacje stwarzające zagrożenie dla pokoju, demokracji, porządku publicznego, ochrony praw człowieka i podstawowych wolności lub bezpieczeństwa ludzi — w szczególności osób narażonych na przemoc seksualną i przemoc ze względu na płeć w sytuacji niestabilności;

c) sytuacje mogące przeistoczyć się w konflikt zbrojny lub spowodować istotną destabilizację w danym państwie trzecim lub państwach trzecich.

Do tych działań szybkiego reagowania zalicza się między innymi:

a) wspieranie, przez udzielanie pomocy technicznej i logistycznej, działań organizacji międzynarodowych, regionalnych i lokalnych oraz podmiotów państwowych i podmiotów społeczeństwa obywatelskiego na rzecz propagowania budowania zaufania, mediacji, dialogu i pojednania, sprawiedliwości okresu przejściowego, wzmocnienia pozycji kobiet i młodzieży, w szczególności w odniesieniu do napięć społecznych i przedłużających się konfliktów;

b) wspieranie wdrażania rezolucji RB ONZ w sprawie kobiet, młodzieży, pokoju i bezpieczeństwa;

c) wspieranie tworzenia i funkcjonowania władz tymczasowych, dysponujących mandatem zgodnym z prawem międzynarodowym;

d) wspieranie rozwoju demokratycznych i pluralistycznych instytucji państwowych, w tym środków mających na celu zwiększenie roli kobiet w takich instytucjach, wspieranie skutecznej administracji cywilnej i cywilnego nadzoru nad systemem bezpieczeństwa oraz środków służących wzmocnieniu zdolności organów ścigania i władz sądowniczych zaangażowanych w walkę z terroryzmem, przestępczością zorganizowaną i wszelkimi formami nielegalnego handlu;

e) wspieranie międzynarodowych trybunałów karnych i trybunałów krajowych ad hoc, komisji prawdy i pojednania, sprawiedliwości okresu przejściowego oraz innych mechanizmów sądowego rozwiązywania sporów dotyczących praw człowieka i służących dochodzeniu i ustaleniu praw własności;

f) wspieranie zwiększenia zdolności państwa w obliczu pilnej potrzeby szybkiego budowania, utrzymania lub przywrócenia jego głównych funkcji oraz podstawowej spójności społecznej i politycznej;

g) wspieranie działań niezbędnych do rozpoczęcia odbudowy i odnowy najważniejszych zasobów infrastruktury, zasobów mieszkalnych, budynków publicznych i zasobów gospodarczych oraz podstawowych mocy produkcyjnych, a także innych działań w celu wznowienia działalności gospodarczej, tworzenia miejsc pracy oraz zapewnienia minimalnych warunków koniecznych do zapewnienia zrównoważonego rozwoju społecznego;

h) wspieranie cywilnych działań związanych z demobilizacją i reintegracją społeczną byłych bojowników i ich rodzin oraz, w stosownych przypadkach, ich repatriacją, a także środków odnoszących się do sytuacji dzieci-żołnierzy i kobiet-żołnierzy;

i) wspieranie działań łagodzących społeczne skutki restrukturyzacji sił zbrojnych;

j) wspieranie — w ramach unijnej polityki współpracy i celów tej polityki — działań służących przeciwdziałaniu skutkom społeczno-gospodarczym, jakie wywierają na ludność cywilną miny przeciwpiechotne, niewybuchy lub inne pozostałe po wojnie materiały wybuchowe. Działania finansowane w ramach Instrumentu mogą obejmować między innymi szkolenia na temat zagrożenia, wykrywanie min i ich unieszkodliwianie oraz związaną z tym likwidację zgromadzonych zasobów min;

k) wspieranie — w ramach unijnej polityki współpracy i celów tej polityki — działań w zakresie zwalczania nielegalnego korzystania z broni palnej, strzeleckiej i lekkiej oraz dostępu do niej;

l) wspieranie działań służących właściwemu zaspokajaniu szczególnych potrzeb kobiet i dzieci w sytuacji kryzysu i konfliktu, w tym w kontekście ich narażenia na przemoc ze względu na płeć;

m) wspieranie rehabilitacji i reintegracji ofiar konfliktów zbrojnych, włączając w to działania w zakresie szczególnych potrzeb kobiet i dzieci;

n) wspieranie działań w zakresie propagowania i obrony przestrzegania praw człowieka, podstawowych wolności, demokracji i praworządności oraz wspieranie związanych z tym instrumentów międzynarodowych;

o) wspieranie działań społeczno-gospodarczych służących propagowaniu sprawiedliwego dostępu do zasobów naturalnych i przejrzystości gospodarowania nimi w sytuacji kryzysu lub początku kryzysu, w tym budowanie pokoju;

p) wspieranie działań służących łagodzeniu potencjalnych skutków nagłych przemieszczeń populacji mających znaczenie dla sytuacji politycznej i warunków bezpieczeństwa, w tym działań związanych z zaspokojeniem potrzeb społeczności przyjmujących;

q) wspieranie działań przyczyniających się do rozwoju i organizowania społeczeństwa obywatelskiego oraz jego uczestnictwa w życiu politycznym, między innymi działań służących zwiększeniu roli kobiet w życiu politycznym, jak i działań wspierających niezależne, pluralistyczne i profesjonalne media;

r) wspieranie działań w zakresie przeciwdziałania klęskom żywiołowym lub katastrofom spowodowanym przez człowieka, które stanowią zagrożenie dla stabilności, oraz sytuacjom zagrożenia zdrowia publicznego związanego z wybuchem pandemii w przypadku braku unijnej pomocy humanitarnej i pomocy na rzecz ochrony ludności cywilnej, lub jako jej uzupełnienie;

s) budowanie zdolności podmiotów wojskowych w celu wsparcia rozwoju i bezpieczeństwa służącego rozwojowi, zgodnie z art. 9.

2. Działania przyczyniające się do wzmocnienia odporności i łączenia pomocy humanitarnej, działań na rzecz rozwoju i, w stosownych przypadkach, działań na rzecz budowania pokoju.

Działania szybkiego reagowania, o których mowa w art. 4 ust. 4 lit. b), mają służyć skutecznemu wzmocnieniu odporności i zwiększaniu koordynacji, spójności i komplementarności pomocy humanitarnej, działań na rzecz rozwoju i, w stosownych przypadkach, działań na rzecz budowania pokoju, które nie mogą zostać szybko podjęte za pośrednictwem programów geograficznych i tematycznych.

Do tych działań szybkiego reagowania zalicza się między innymi:

a) wzmacnianie odporności, eliminowanie czynników niestabilności i potencjalnych czynników wywołujących konflikty przez wspieranie osób, społeczności, instytucji i krajów – w tym dzięki określeniu i wzmocnieniu ich obecnych zdolności – z myślą o zapewnieniu lepszego przygotowania na naciski i wstrząsy polityczne, gospodarcze i społeczne, klęski żywiołowe lub katastrofy spowodowane przez człowieka, konflikty, pandemie oraz globalne zagrożenia, przetrwania ich, dostosowania się do nich i szybkiego ich przezwyciężenia; przez zwiększanie zdolności państw – w obliczu znacznych nacisków – do szybkiego budowania, utrzymania lub przywrócenia jego głównych funkcji oraz podstawowej spójności społecznej i politycznej, a także przez wspieranie społeczeństw, społeczności i osób w zarządzaniu możliwościami i ryzykiem w sposób pokojowy i zapewniający uwrażliwienie na konflikty oraz tworzeniu, zachowywaniu lub przywracaniu źródeł utrzymania i usług społecznych w obliczu poważnych nacisków poprzez wspieranie stosownych inicjatyw międzynarodowych i wielostronnych zakładających te same cele;

b) ograniczanie krótkoterminowych niekorzystnych skutków wstrząsów zewnętrznych prowadzących do niestabilności makroekonomicznej oraz ochrona reform społeczno-gospodarczych i priorytetowych wydatków publicznych na rzecz rozwoju społeczno-gospodarczego oraz ograniczania ubóstwa;

c) przeprowadzenie krótkoterminowej odbudowy i odnowy umożliwiającej ofiarom klęsk żywiołowych lub katastrof spowodowanych przez człowieka, konfliktów oraz globalnych zagrożeń korzystanie z minimalnych standardów społeczno-gospodarczych oraz jak najszybsze stworzenie warunków dla wznowienia rozwoju w oparciu o cele długoterminowe wyznaczone przez zainteresowane kraje i regiony oraz grupy ludności, których dotknęły wspomniane sytuacje; obejmuje to zaspokojenie pilnych i nagłych potrzeb wynikających z wysiedleń ludności i potrzeb społeczności przyjmujących w następstwie klęsk żywiołowych lub katastrof spowodowanych przez człowieka;

d) udzielenie regionom, państwom, na poziomach krajowym lub lokalnym, lub stosownym organizacjom międzynarodowym lub organizacjom społeczeństwa obywatelskiego pomocy w tworzeniu krótkoterminowych mechanizmów zapobiegania klęskom żywiołowym i przygotowania się do nich, w tym systemów przewidywania i wczesnego ostrzegania, w celu ograniczenia ich konsekwencji;

e) środki wsparcia wprowadzające zintegrowane podejścia, w szczególności poprzez usprawnianie koordynacji i stosowanie podejść zapewniających uwrażliwienie na konflikty przez podmioty udzielające pomocy humanitarnej oraz podmioty działające na rzecz rozwoju i, w stosownych przypadkach, na rzecz budowania pokoju.

3. Działania ukierunkowane na potrzeby i priorytety polityki zagranicznej Unii

Działania szybkiego reagowania ukierunkowane na wspieranie celów określonych w art. 4 ust. 4 lit. c) wspierają politykę zagraniczną Unii w kwestiach politycznych, gospodarczych i bezpieczeństwa. Działania te umożliwiają Unii interweniowanie w przypadku pilnych lub nadrzędnych interesów w dziedzinie polityki zagranicznej lub gdy istnieje możliwość osiągnięcia jej celów wymagających szybkiej reakcji oraz gdy cele te są trudne do zrealizowania za pomocą innych środków.

Do tych działań szybkiego reagowania zalicza się między innymi:

a) wspieranie unijnych strategii współpracy dwustronnej, regionalnej i międzyregionalnej, propagowanie dialogu politycznego i opracowanie wspólnego podejścia do wyzwań globalnych, takich jak migracja i przymusowe wysiedlenia, zmiana klimatu i kwestie bezpieczeństwa, oraz reakcji na nie, w tym mediacji, a także wykorzystywanie możliwości w tym zakresie;

b) wspieranie unijnej polityki handlowej oraz negocjowania, wdrażania i egzekwowania umów handlowych; oraz poprawę dostępu unijnych przedsiębiorstw, zwłaszcza MŚP, do rynków krajów partnerskich i zwiększenie wymiany handlowej, inwestycji i możliwości biznesowych przy jednoczesnym usuwaniu przeszkód utrudniających dostęp do rynku i inwestycji i z zapewnieniem ochrony praw własności intelektualnej, poprzez dyplomację gospodarczą oraz współpracę biznesową i regulacyjną, wprowadzając przy tym niezbędne dostosowania wynikające z konkretnej sytuacji danego kraju partnerskiego, z uwzględnieniem zasady spójności polityki na rzecz rozwoju, zgodnie z art. 208 i 212 TFUE, i międzynarodowych zobowiązań, o których mowa w art. 3 ust. 1 niniejszego rozporządzenia;

c) udział we wdrażaniu międzynarodowego wymiaru unijnych polityk wewnętrznych w dziedzinach, takich jak między innymi środowisko, zmiana klimatu, energia, nauka i edukacja oraz współpraca w zakresie gospodarowania i zarządzania oceanami, a także wspieranie zbieżności przepisów;

d) propagowanie powszechnej wiedzy na temat Unii oraz eksponowanie Unii i roli, jaką odgrywa na arenie międzynarodowej, za pomocą komunikacji strategicznej, dyplomacji publicznej, kontaktów międzyludzkich, dyplomacji kulturalnej, współpracy w kwestiach edukacyjnych i akademickich oraz działań informacyjnych propagujących unijne wartości i interesy.

Te działania szybkiego reagowania pozwalają realizować innowacyjne polityki i inicjatywy, odpowiadające obecnym lub zmieniającym się potrzebom, możliwościom i priorytetom krótko- i średnioterminowym, w tym z ewentualnym zapewnieniem informacji na potrzeby przyszłej działalności w ramach programów geograficznych lub tematycznych. Działania te skupiają się one na pogłębieniu unijnych relacji i dialogu oraz tworzeniu partnerstw i sojuszy z najważniejszymi państwami o znaczeniu strategicznym, w szczególności z krajami o gospodarkach wschodzących i o średnich dochodach, które odgrywają coraz ważniejszą rolę w sprawach światowych, globalnym ładzie, polityce zagranicznej, gospodarce międzynarodowej oraz na forach wielostronnych.