Artykuł 3

1. Zgodnie z celami polityki określonymi w art. 5 ust. 1 rozporządzenia (UE) 2021/1060 EFRR wspiera następujące cele szczegółowe:

a) bardziej konkurencyjna i inteligentna Europa dzięki wspieraniu innowacyjnej i inteligentnej transformacji gospodarczej oraz regionalnej łączności cyfrowej (CP 1) – poprzez:

(i) rozwijanie i wzmacnianie zdolności badawczych i innowacyjnych oraz wykorzystywanie zaawansowanych technologii;

(ii) czerpanie korzyści z cyfryzacji dla obywateli, przedsiębiorstw, organizacji badawczych i instytucji publicznych;

(iii) wzmacnianie trwałego wzrostu i konkurencyjności MŚP oraz tworzenie miejsc pracy w MŚP, w tym poprzez inwestycje produkcyjne;

(iv) rozwijanie umiejętności w zakresie inteligentnej specjalizacji, transformacji przemysłowej i przedsiębiorczości;

(v) udoskonalanie łączności cyfrowej;

(vi) wspieranie inwestycji przyczyniających się do realizacji celów Platformy na rzecz Technologii Strategicznych dla Europy (STEP), o których mowa w art. 2 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/795 (

1

);

(vii) zwiększanie zdolności przemysłowych w celu wspierania zdolności obronnych, przy priorytetowym traktowaniu zdolności w zakresie technologii podwójnego zastosowania.

b) bardziej przyjazna dla środowiska, niskoemisyjna i przechodząca w kierunku gospodarki zeroemisyjnej oraz odporna Europa dzięki promowaniu czystej i sprawiedliwej transformacji energetycznej, zielonych i niebieskich inwestycji, gospodarki o obiegu zamkniętym, łagodzenia zmian klimatu i przystosowania się do nich, zapobiegania ryzyku i zarządzania ryzykiem, oraz zrównoważonej mobilności miejskiej (CP 2) – poprzez:

(i) wspieranie efektywności energetycznej i redukcji emisji gazów cieplarnianych;

(ii) wspieranie energii odnawialnej zgodnie z dyrektywą (UE) 2018/2001, w tym określonymi w niej kryteriami zrównoważonego rozwoju;

(iii) rozwój inteligentnych systemów i sieci energetycznych oraz systemów magazynowania energii poza transeuropejską siecią energetyczną (TEN-E);

(iv) wspieranie przystosowania się do zmian klimatu i zapobiegania ryzyku związanemu z klęskami żywiołowymi i katastrofami, a także odporności, z uwzględnieniem podejścia ekosystemowego;

(v) wspieranie bezpiecznego dostępu do wody, zrównoważonej gospodarki wodnej obejmującej zintegrowane zarządzanie wodą, a także odporności wodnej;

(vi) wspieranie transformacji w kierunku gospodarki o obiegu zamkniętym i gospodarki zasobooszczędnej;

(vii) wzmacnianie ochrony i zachowania przyrody, różnorodności biologicznej oraz zielonej infrastruktury, w tym na obszarach miejskich, oraz ograniczanie wszelkich rodzajów zanieczyszczenia;

(viii) wspieranie zrównoważonej multimodalnej mobilności miejskiej jako elementu transformacji w kierunku gospodarki zeroemisyjnej;

(ix) wspieranie inwestycji przyczyniających się do realizacji celu STEP, o którym mowa w art. 2 ust. 1 lit. a) pkt (ii) rozporządzenia 2024/795;

(x) wspieranie inwestycji mających na celuodbudowę w odpowiedzi na klęskę żywiołową, która występuje między dniem 1 stycznia 2024 r. a dniem 31 grudnia 2025 r.;

(xi) wspieranie dostępu do przystępnych cenowo i zrównoważonych mieszkań;

(xii) wspieranie rozbudowy połączeń wzajemnych oraz powiązanej infrastruktury przesyłowej, dystrybucyjnej, magazynowej i pomocniczej, a także ochrony krytycznej infrastruktury energetycznej oraz rozwoju infrastruktury ładowania.

c) lepiej połączona Europa dzięki zwiększeniu mobilności (CP 3) – poprzez:

(i) rozwój odpornej na zmiany klimatu, inteligentnej, bezpiecznej, zrównoważonej i intermodalnej TEN-T;

(ii) rozwój i udoskonalanie zrównoważonej, odpornej na zmiany klimatu, inteligentnej i intermodalnej mobilności na poziomie krajowym, regionalnym i lokalnym, w tym poprawę dostępu do TEN-T oraz mobilności transgranicznej;

(iii) rozwój odpornej infrastruktury obronnej, przy priorytetowym traktowaniu infrastruktury podwójnego zastosowania, w tym w celu wspierania mobilności wojskowej w Unii, oraz zwiększanie gotowości cywilnej.

d) Europa o silniejszym wymiarze społecznym, bardziej sprzyjająca włączeniu społecznemu i wdrażająca Europejski filar praw socjalnych (CP 4) – poprzez:

(i) poprawę skuteczności i poziomu włączenia społecznego rynków pracy oraz dostępu do wysokiej jakości zatrudnienia poprzez rozwój infrastruktury społecznej i wspieranie ekonomii społecznej;

(ii) poprawę równego dostępu do wysokiej jakości usług sprzyjających włączeniu społecznemu w zakresie kształcenia, szkoleń i uczenia się przez całe życie poprzez rozwój łatwo dostępnej infrastruktury, w tym poprzez wspieranie odporności w zakresie kształcenia i szkolenia na odległość oraz online;

(iii) wspieranie włączenia społeczno-gospodarczego społeczności marginalizowanych, gospodarstw domowych o niskich dochodach oraz grup w niekorzystnej sytuacji, w tym osób o szczególnych potrzebach, dzięki zintegrowanym działaniom obejmującym usługi mieszkaniowe i usługi społeczne;

(iv) wspieranie integracji społeczno-gospodarczej obywateli państw trzecich, w tym migrantów, dzięki zintegrowanym działaniom obejmującym usługi mieszkaniowe i usługi społeczne;

(v) zapewnianie równego dostępu do opieki zdrowotnej i wspieranie odporności systemów opieki zdrowotnej, w tym podstawowej opieki zdrowotnej, oraz wspieranie przechodzenia od opieki instytucjonalnej do opieki rodzinnej i środowiskowej;

(vi) wzmacnianie roli kultury i zrównoważonej turystyki w rozwoju gospodarczym, włączeniu społecznym i innowacjach społecznych;

(vii) wspieranie dostępu do przystępnych cenowo i zrównoważonych mieszkań.

e) Europa bliższa obywatelom dzięki wspieraniu zrównoważonego i zintegrowanego rozwoju wszystkich rodzajów terytoriów oraz inicjatyw lokalnych (CP 5) – poprzez:

(i) wspieranie zintegrowanego i sprzyjającego włączeniu społecznemu rozwoju społecznego, gospodarczego i środowiskowego, kultury, dziedzictwa naturalnego, zrównoważonej turystyki i bezpieczeństwa na obszarach miejskich;

(ii) wspieranie zintegrowanego i sprzyjającego włączeniu społecznemu rozwoju społecznego, gospodarczego i środowiskowego, na poziomie lokalnym, kultury, dziedzictwa naturalnego, zrównoważonej turystyki i bezpieczeństwa na obszarach innych niż miejskie;

(iii) wspieranie zintegrowanego rozwoju terytorialnego poprzez dostęp do przystępnych cenowo i zrównoważonych mieszkań na wszystkich rodzajach terytoriów;

(iv) zapewnianie gotowości cywilnej na wszystkich rodzajach terytoriów.

Wsparcie w ramach CP 5 udzielane jest w oparciu o terytorialne i lokalne strategie rozwoju, poprzez formy określone w art. 28 lit. a), b) i c) rozporządzenia (UE) 2021/1060.

Operacje wspierane w celu szczegółowym określonym w akapicie pierwszym, lit. c) pkt (iii) wspierające mobilność wojskową koncentrują się przede wszystkim, tam gdzie to możliwe, na co najmniej jednym z czterech priorytetowych korytarzy mobilności wojskowej wskazanych przez państwa członkowskie w załączniku II do Wymagań wojskowych w zakresie mobilności wojskowej w ramach UE i poza nią przyjętych przez Radę w dniu 18 marca 2025 r. Wspierane operacje stanowiące część tych korytarzy muszą spełniać wymogi dotyczące infrastruktury określone w aktach wykonawczych na podstawie art. 12 ust. 2 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/1153 (

2

).

1a. Zasoby w ramach celu szczegółowego, o którym mowa w ust. 1 akapit pierwszy lit. a) pkt (vi) i lit. b) pkt (ix), są programowane w ramach odrębnych priorytetów odpowiadających właściwemu celowi polityki.

Jeżeli zmiana programu zostanie przedłożona Komisji do dnia 31 grudnia 2025 r., Komisja wypłaca na takie odrębne priorytety 20 % alokacji, zgodnie z decyzją zatwierdzającą zmianę programu jako wyjątkowe jednorazowe płatności zaliczkowe niezależnie od rocznych płatności zaliczkowych na program przewidzianych w art. 90 ust. 1 i 2 rozporządzenia (UE) 2021/1060 lub w art. 51 ust. 2, 3 i 4 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/1059 (

3

). W przypadku gdy takie odrębne priorytety uwzględniono w zmianie programu przedłożonej Komisji do dnia 31 marca 2025 r., Komisja wypłaca wyjątkowe jednorazowe płatności zaliczkowe w wysokości 30 % alokacji tych priorytetów, określonej w decyzji zatwierdzającej zmianę programu. Wyjątkowe jednorazowe płatności zaliczkowe wypłaca się w terminie 60 dni od przyjęcia przez Komisję decyzji zatwierdzającej zmianę programu;

Zgodnie z art. 90 ust. 5 rozporządzenia (UE) 2021/1060 i art. 51 ust. 5 rozporządzenia (UE) 2021/1059 kwota wypłacona w ramach wyjątkowych płatności zaliczkowych jest rozliczana w zestawieniach wydatków przekazywanych Komisji nie później niż w ramach rozliczeń za ostatni rok obrachunkowy.

Zgodnie z art. 90 ust. 6 rozporządzenia (UE) 2021/1060 wszystkie odsetki generowane przez wyjątkowe płatności zaliczkowe wykorzystuje się na dany program w ten sam sposób co środki z EFRR i uwzględnia w zestawieniu wydatków za ostatni rok obrachunkowy.

Zgodnie z art. 97 ust. 1 rozporządzenia (UE) 2021/1060 nie można zawiesić wyjątkowych płatności zaliczkowych.

Zgodnie z art. 105 ust. 1 rozporządzenia (UE) 2021/1060 płatności zaliczkowe, które należy uwzględnić na potrzeby wyliczenia kwot podlegających umorzeniu, obejmują uiszczone wyjątkowe płatności zaliczkowe.

Na zasadzie odstępstwa od art. 112 rozporządzenia (UE) 2021/1060 maksymalne stopy dofinansowania w odniesieniu do odrębnych priorytetów ustanowionych, aby wspierać realizację celów STEP, wynoszą 100 %.

1b. Do celów ust. 1 lit. b) pkt (x) niniejszego artykułu klęska żywiołowa oznacza poważną klęskę żywiołową lub regionalną klęskę żywiołową zdefiniowane, odpowiednio, w art. 2 ust. 2 i 3 rozporządzenia Rady (WE) nr 2012/2002 (

4

). Może to obejmować klęskę żywiołową skutkującą bezpośrednią szkodą poniżej progów określonych w art. 2 ust. 2 i 3 tego rozporządzenia, pod warunkiem że dana klęska została uznana przez właściwy organ publiczny państwa członkowskiego za klęskę żywiołową.

W przypadku gdy klęska żywiołowa powodująca bezpośrednie szkody poniżej progów określonych w art. 2 ust. 2 i 3 rozporządzenia Rady (WE) nr 2012/2002 występuje po dniu 24 grudnia 2024 r., uznaje się ją za klęskę żywiołową, pod warunkiem że została ona uznana przez właściwy organ publiczny państwa członkowskiego w ciągu 12 tygodni od dnia pierwszego wystąpienia szkody wynikającej z tej klęski żywiołowej.

Zasoby przydzielone w ramach celu szczegółowego, o którym mowa w ust. 1 lit. b) pkt (x) niniejszego artykułu, programuje się w ramach odrębnych priorytetów programów służących realizacji celu „Inwestycje na rzecz zatrudnienia i wzrostu” odpowiadających odpowiedniemu celowi polityki. W całym okresie programowania zasoby przydzielone w ramach tego celu szczegółowego i odrębnych priorytetów ustanowionych zgodnie z art. 12b ust. 2 rozporządzenia (UE) 2021/1057 ograniczone są do maksymalnie 10 % początkowej łącznej alokacji krajowej EFS+ i EFRR. Odpowiednią zmianę programu przedkłada się w terminie [sześciu] miesięcy od dnia pierwszego wystąpienia szkody w wyniku klęski żywiołowej lub – w przypadku gdy klęska żywiołowa wystąpiła przed dniem 24 grudnia 2024 r. – do dnia 25 czerwca 2025 r.

Komisja wypłaca 25 % tej alokacji na rzecz priorytetów, o których mowa w akapicie trzecim niniejszego ustępu, zgodnie z decyzją zatwierdzającą zmianę programu, w ramach wyjątkowych płatności zaliczkowych oprócz rocznych płatności zaliczkowych na rzecz programu, przewidzianych w art. 90 ust. 1 i 2 rozporządzenia (UE) 2021/1060. Te wyjątkowe płatności zaliczkowe uiszcza się w terminie 60 dni od przyjęcia przez Komisję decyzji zatwierdzającej zmianę programu, z zastrzeżeniem dostępności środków finansowych. W przypadku gdy alokacja na te priorytety zostanie następnie zwiększona, wypłaca się dodatkową kwotę płatności zaliczkowych odpowiadającą 25 % tego zwiększenia.

Zgodnie z art. 90 ust. 5 akapit pierwszy rozporządzenia (UE) 2021/1060 kwota wypłacona w ramach wyjątkowych płatności zaliczkowych jest rozliczana w zestawieniach wydatków Komisji nie później niż w ramach rozliczeń za ostatni rok obrachunkowy.

Zgodnie z art. 90 ust. 6 rozporządzenia (UE) 2021/1060 wszelkie odsetki generowane przez wyjątkowe płatności zaliczkowe wykorzystuje się na dany program w ten sam sposób co środki z EFRR lub Funduszu Spójności oraz uwzględnia w zestawieniu wydatków za ostatni rok obrachunkowy.

Zgodnie z art. 97 ust. 1 rozporządzenia (UE) 2021/1060 nie można zawiesić wyjątkowych płatności zaliczkowych.

Zgodnie z art. 105 ust. 1 rozporządzenia (UE) 2021/1060 płatności zaliczkowe, które należy uwzględnić na potrzeby wyliczenia kwot podlegających umorzeniu, obejmują uiszczone wyjątkowe płatności zaliczkowe.

Na zasadzie odstępstwa od art. 112 ust. 3 rozporządzenia (UE) 2021/1060 maksymalna stopa dofinansowania w odniesieniu do odrębnego priorytetu ustanowionego, aby wspierać realizację celu szczegółowego, o którym mowa w ust. 1 lit. b) pkt (x) niniejszego artykułu, wynosi 95 %.

Państwa członkowskie zapewniają, aby wsparcie z innego instrumentu unijnego, instrumentu krajowego lub prywatnego systemu ubezpieczeń otrzymane na operacje wybrane w ramach celu szczegółowego, o którym mowa w ust. 1 lit. b) pkt (x) niniejszego artykułu, było odliczane od wydatków ujętych we wniosku o płatność przedkładanym Komisji.

Na zasadzie odstępstwa od art. 63 ust. 6 rozporządzenia (UE) 2021/1060 zainteresowana instytucja zarządzająca może wybrać do wsparcia, w ramach odrębnego priorytetu, operacje, które zostały fizycznie ukończone lub w pełni zrealizowane przed przedłożeniem do instytucji zarządzającej wniosku o finansowanie, pod warunkiem że dana operacja stanowi odpowiedź na klęskę żywiołową, która występuje między dniem 1 stycznia 2024 r. a dniem 31 grudnia 2025 r.

1c. Zasoby w ramach celów szczegółowych, o których mowa w ust. 1, akapit pierwszy, lit. a) pkt (vii), lit. b) pkt (v), (xi) i (xii), lit. c) pkt (iii), lit. d) pkt (vii) oraz lit. e) pkt (iii) i (iv), są programowane w ramach odrębnych priorytetów odpowiadających właściwemu celowi polityki.

Jeżeli zmiana programu zostanie przedłożona Komisji do dnia 31 grudnia 2025 r., Komisja wypłaca na takie odrębne priorytety 20 % alokacji na rzecz tych priorytetów zgodnie z decyzją zatwierdzającą zmianę programu, jako wyjątkowe jednorazowe płatności zaliczkowe, niezależnie od rocznych płatności zaliczkowych na rzecz programu przewidzianych w art. 90 ust. 1 i 2 rozporządzenia (UE) 2021/1060 oraz w art. 51 ust. 2, 3 i 4 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/1059. Wyjątkowa jednorazowa płatność zaliczkowa wypłacana jest w terminie 60 dni od przyjęcia przez Komisję decyzji zatwierdzającej zmianę programu.

Kwotę wypłaconą jako wyjątkową jednorazową płatność zaliczkową rozlicza się, na podstawie art. 90 ust. 5 rozporządzenia (UE) 2021/1060, w zestawieniu wydatków Komisji nie później niż w rozliczeniu za ostatni rok obrachunkowy.

Odsetki generowane przez takie wyjątkowe jednorazowe płatności zaliczkowe wykorzystuje się, zgodnie z art. 90 ust. 6 rozporządzenia (UE) 2021/1060, na potrzeby programu w ten sam sposób co środki z EFRR lub Funduszu Spójności i uwzględnia w zestawieniu wydatków za ostatni rok obrachunkowy.

Zgodnie z art. 97 ust. 1 rozporządzenia (UE) 2021/1060 takie wyjątkowe jednorazowe płatności zaliczkowe nie podlegają zawieszeniu.

Wszelkie wypłacone wyjątkowe jednorazowe płatności zaliczkowe wlicza się do płatności zaliczkowych uwzględnianych przy obliczaniu kwot podlegających umorzeniu zgodnie z art. 105 ust. 1 rozporządzenia (UE) 2021/1060.

W drodze odstępstwa od art. 112 ust. 3 i 4 rozporządzenia (UE) 2021/1060 maksymalną stopę dofinansowania dla odrębnych priorytetów ustanowionych, aby wspierać realizację celów szczegółowych, o których mowa w ust. 1 akapit pierwszy lit. a) pkt (vii), lit. b) pkt (v), (xi), i (xii), lit. c) pkt (iii), lit. d) pkt (vii) oraz lit. e) pkt (iii) i (iv) niniejszego artykułu, zwiększa się o 10 punktów procentowych powyżej mającej zastosowanie stopy dofinansowania, przy czym nie może ona przekroczyć 100 %.

2. W ramach obu celów szczegółowych określonych w ust. 1 lit. e) państwa członkowskie mogą również wspierać operacje, które mogą być finansowane w ramach celów szczegółowych określonych w lit. a)–d) tego ustępu.

3. Fundusz Spójności wspiera CP 2 i 3, w tym cele szczegółowe określone w ust. 1 akapit pierwszy lit. b) pkt (x), lit. b) pkt (xi) i lit. b) pkt (xii), oraz lit. c) pkt (iii) niniejszego artykułu, o ile wsparcie jest zgodne z zakresem wsparcia określonym w art. 6 i 7.

4. W ramach celów szczegółowych określonych w ust. 1 EFRR lub Fundusz Spójności mogą również, w stosownych przypadkach, wspierać działania w ramach celu „Inwestycje na rzecz zatrudnienia i wzrostu”, o ile działania te:

a) zwiększają zdolności instytucji programu;

b) zwiększają zdolności podmiotów sektorowych lub terytorialnych odpowiedzialnych za prowadzenie działań istotnych dla wdrażania EFRR i Funduszu Spójności, pod warunkiem że przyczynia się to do realizacji celów programu; lub

c) wzmacniają współpracę z partnerami zarówno w danym państwie członkowskim, jak i poza nim.

Współpraca, o której mowa w lit. c), obejmuje współpracę z partnerami z regionów transgranicznych, regionów nieprzyległych lub regionów położonych na terytorium objętym europejskim ugrupowaniem współpracy terytorialnej, strategią makroregionalną lub strategią na rzecz basenu morskiego, lub ich kombinacją.

5. W drodze odstępstwa od art. 49 ust. 3 rozporządzenia (UE) 2021/1060 w odniesieniu do operacji wspieranych w ramach celów szczegółowych, o których mowa w ust. 1 akapit pierwszy lit. a) pkt (vii) i lit. c) pkt (iii) niniejszego artykułu, dane państwo członkowskie nie jest zobowiązane do podawania danych dotyczących tych operacji do wiadomości publicznej, jeżeli takie ujawnienie jest niedozwolone ze względów bezpieczeństwa lub porządku publicznego zgodnie z art. 69 ust. 5 rozporządzenia (UE) 2021/1060. W tym celu państwa członkowskie informują o tym Komisję przed wybraniem operacji do wsparcia. Niniejszy akapit nie wpływa na prawa Komisji ani Europejskiego Trybunału Obrachunkowego do uzyskania informacji niezbędnych do wykonywania funkcji związanych z weryfikacją i audytem, ani na obowiązek Parlamentu Europejskiego sprawowania kontroli politycznej zgodnie z art. 14 TUE oraz monitorowania wykonania budżetu Unii na podstawie art. 319 TFUE.

Beneficjenci nie podlegają wymogom określonym w art. 50 ust. 1 lit. c), d) i e) rozporządzenia (UE) 2021/1060 w odniesieniu do operacji związanych z celami szczegółowymi, o których mowa w ust. 1 lit. a) pkt (vii) i lit. c) pkt (iii) niniejszego artykułu, w przypadku gdy publiczne udostępnianie informacji na temat wsparcia lub organizacji wydarzenia lub działania komunikacyjnego nie jest wymagane ze względów bezpieczeństwa ani porządku publicznego na podstawie art. 69 ust. 5 rozporządzenia (UE) 2021/1060.

Co najmniej raz w roku Komisja informuje Parlament Europejski o liczbie operacji będących przedmiotem odstępstwa przewidzianego w akapicie drugim oraz o ich łącznym koszcie, w sposób zagregowany, z zachowaniem wymogów poufności.