Załącznik I

Spożycie według klasyfikacji spożycia indywidualnego według celu (COICOP)

Spożycie według klasyfikacji spożycia indywidualnego według celu (COICOP) jest oparte na koncepcji spożycia w sektorze gospodarstw domowych stosowanej w europejskim systemie rachunków narodowych i regionalnych, ESA 2010 (1), w zakresie, w jakim ma zastosowanie do dziedziny spożycia. Odnosi się do wydatków ponoszonych przez prywatne gospodarstwa domowe na towary i usługi spełniające ich potrzeby lub życzenia.

Spożycie w sektorze gospodarstw domowych obejmuje następujące przykłady:

a) usługi na własne cele finalne właścicieli mieszkań (czynsz imputowany);

b) spożycie naturalne;

c) wydatki na pozycje nietraktowane jako zużycie pośrednie, takie jak:

1) materiały na cele drobnych remontów i malowania wnętrz mieszkań, przeprowadzanych zarówno przez najemców, jak i przez właścicieli;

2) materiały na cele napraw i konserwacji dóbr konsumpcyjnych trwałego użytku, włączając pojazdy;

d) wydatki na pozycje nietraktowane jako nakłady inwestycyjne, w szczególności dobra konsumpcyjne trwałego użytku, które pełnią swoją funkcję przez wiele okresów księgowych; obejmuje to przeniesienie własności niektórych dóbr trwałego użytku z przedsiębiorstwa na gospodarstwo domowe;

e) usługi finansowe w zamian za opłatę bezpośrednią wykorzystywane przez gospodarstwa domowe do celów spożycia (a więc nieobejmujące FISIM);

f) usługi ubezpieczeniowe w kwocie rzeczywistej opłaty za usługę;

g) usługi funduszy emerytalno-rentowych w kwocie rzeczywistej opłaty za usługę;

h) płatności gospodarstw domowych za udzielone licencje, zezwolenia itp., które uważane są za zakup usług;

i) zakup produktu końcowego po cenach nieuzasadnionych ekonomicznie, np. opłaty za wejście do muzeum.

Spożycie w sektorze gospodarstw domowych nie obejmuje:

a) transferów socjalnych w naturze, takich jak wydatki poniesione początkowo przez gospodarstwa domowe, ale następnie refundowane z ubezpieczenia społecznego, np. niektóre wydatki medyczne;

b) wydatków na pozycje traktowane jako zużycie pośrednie lub akumulacja brutto, takich jak:

1) wydatki gospodarstw domowych będących właścicielami przedsiębiorstw nieposiadających osobowości prawnej, jeżeli są one związane z prowadzoną działalnością gospodarczą – np. na dobra trwałego użytku, takie jak pojazdy, meble lub urządzenia elektryczne (nakłady brutto na środki trwałe), a także na towary niebędące dobrami trwałego użytku, takie jak paliwo (traktowane jako zużycie pośrednie);

2) wydatki ponoszone przez właściciela mieszkania na malowanie, utrzymanie i remonty mieszkania lub domu, które nie są zwykle ponoszone przez najemców (traktowane jako zużycie pośrednie w produkcji usług mieszkaniowych);

3) zakup mieszkań (traktowany jako nakłady brutto na środki trwałe);

4) wydatki na aktywa o wyjątkowej wartości (traktowane jako nakłady brutto na środki trwałe);

c) pozycji traktowanych jako nabycie aktywów nieprodukowanych, w szczególności zakupu ziemi;

d) wszystkich płatności gospodarstw domowych, które należy traktować jako podatki;

e) dobrowolnych transferów pieniężnych lub w naturze dokonywanych przez gospodarstwa domowe na rzecz organizacji dobroczynnych, humanitarnych i pomocowych.

Spożycie w sektorze gospodarstw domowych jest rejestrowane w cenach nabycia. Cena ta jest ceną faktycznie płaconą przez nabywcę za produkty w momencie ich zakupu.

Cena nabycia obejmuje następujące elementy:

a) podatki od produktów pomniejszone o dotacje do produktów (z wyjątkiem podlegających odliczeniu podatków od produktów takich jak VAT);

b) opłaty transportowe płacone oddzielnie przez nabywcę w celu przyjęcia dostawy w wymaganym czasie i miejscu;

c) odjęcie ewentualnych rabatów od standardowych cen czy obciążeń za zakupy hurtowe lub poza sezonem.

Cena nabycia nie obejmuje następujących elementów:

a) odsetek lub opłat za usługi dodawanych przy umowach kredytowych;

b) wszelkich dodatkowych opłat powstałych w wyniku zwłoki, przy czym zwłoka oznacza niedokonanie zapłaty w ciągu okresu ustalonego w momencie dokonywania zakupu.

Czynsz imputowany

Sam zakup mieszkania uznaje się za nakłady inwestycyjne (inwestycję), a nie wydatki konsumpcyjne, a zatem wyklucza się ze spożycia w sektorze gospodarstw domowych. Posiadanie mieszkania lub domu stwarza jednak usługę – zakwaterowanie – z której gospodarstwo domowe z biegiem czasu korzysta, dlatego cenę szacunkową zakwaterowania, otrzymaną przez imputację czynszu, włącza się do spożycia w sektorze gospodarstw domowych. Jest ona niepieniężnym składnikiem spożycia w sektorze gospodarstw domowych, ponieważ nie dochodzi do transakcji pieniężnej.

Czynsz imputowany stanowi jednocześnie niepieniężne źródło dochodu, a więc jest ujmowany również po stronie dochodów.

Czynsz imputowany szacuje się dla wszystkich gospodarstw domowych, które nie deklarują płacenia pełnego czynszu, ponieważ albo są właścicielami zajmowanych lokali mieszkalnych albo żyją w mieszkaniach wynajętych po cenie niższej od ceny rynkowej, albo mają zapewnione zakwaterowanie bez płacenia czynszu.

Czynsz imputowany szacuje się tylko dla tych mieszkań (i dowolnych powiązanych z nimi budynków, jak np. garaż), które są używane przez gospodarstwa domowe jako główne miejsce zamieszkania.

Wartość czynszu imputowanego to szacowana wartość czynszu płaconego za podobne mieszkanie, uwzględniając takie czynniki jak lokalizacja, udogodnienia w sąsiedztwie itd., jak również wielkość i jakość samego mieszkania. Wartość ta zostaje pomniejszona o faktycznie zapłacony czynsz (w przypadku gdy mieszkanie jest wynajmowanie po cenie niższej niż cena rynkowa) oraz o wydatki na zwykłe utrzymanie (gaz, energia elektryczna, woda itp.) oraz drobne naprawy lub renowacje przeprowadzane przez gospodarstwa domowe będące właścicielami zajmowanych mieszkań, w rodzaju zwykle wykonywanych przez właścicieli wynajmowanych mieszkań.

Podobną imputację czynszu przeprowadza się w odniesieniu do garaży umiejscowionych poza budynkiem mieszkalnym, wykorzystywanych przez właściciela na cele spożycia w związku z posiadaniem mieszkania.

Do oszacowania wartości usług na własne cele finalne właścicieli mieszkań preferowaną metodą jest warstwowanie oparte na czynszach rzeczywistych (przez bezpośrednią ekstrapolację lub regresję ekonometryczną).

— Zasoby mieszkaniowe dzieli się na warstwy najlepiej według lokalizacji, wielkości i charakteru mieszkania oraz innych czynników, które mają wpływ na czynsz. Aby otrzymać szacunkową wartość czynszu wszystkich zasobów mieszkaniowych, korzysta się z informacji o faktycznych cenach wynajmowanych mieszkań będących własnością prywatną. Następnie średni faktyczny czynsz dla warstwy jest stosowany w odniesieniu do liczby wszystkich mieszkań w danej warstwie.

— Czynsz, jaki ma być zastosowany do mieszkań zamieszkiwanych przez właściciela w metodzie warstwowania jest definiowany jako czynsz na rynku prywatnym ze względu na prawo do korzystania z nieumeblowanego mieszkania. W celu ustalenia czynszów imputowanych wykorzystuje się czynsze za nieumeblowane mieszkania ze wszystkich umów na rynku prywatnym. Włączone są w to czynsze na rynku prywatnym ustalone na niskim poziomie wskutek regulacji rządowych.

— Jeżeli wielkość próby obserwowanych czynszów zdefiniowanych powyżej nie jest wystarczająco duża, zaobserwowane czynsze za umeblowane mieszkania mogą być wykorzystane do celów imputacji, pod warunkiem że zostaną one skorygowane z uwzględnieniem umeblowania. Wyjątkowo mogą być także wykorzystane zwiększone czynsze za mieszkania stanowiące własność publiczną. Nie należy wykorzystywać niskich czynszów za mieszkania wynajmowane krewnym lub pracownikom.

W przypadku braku wystarczająco dużego rynku wynajmu mieszkań, gdy na rynku dominują mieszkania zajmowane przez właścicieli, stosuje się metodę samooceny w odniesieniu do mieszkań zajmowanych przez właścicieli. Według tej metody wartość czynszu imputowanego odnosi się do samooceny wartości użytej jako bezpośredni szacunek ceny rynkowej mieszkania.

Spożycie naturalne

Spożycie naturalne odnosi się do wyrobów i usług wytworzonych jako produkcja globalna przez spółki nieposiadające osobowości prawnej będące własnością gospodarstw domowych, zatrzymane na cele spożycia przez członków gospodarstwa domowego. Przykładami produktów zatrzymanych w celu własnego spożycia są:

a) produkty rolne zatrzymane w rolnych gospodarstwach domowych;

b) usługi mieszkaniowe na własne cele finalne właścicieli mieszkań;

c) usługi świadczone w gospodarstwach domowych przez zatrudnionych opłacanych pracowników.

Usługi domowe i osobiste, które są produkowane i wykorzystywane w ramach tego samego gospodarstwa domowego, nie są w ESA zaliczane do produkcji, a zatem nie stanowią części spożycia naturalnego. Przykłady produkowanych przez gospodarstwa domowe usług domowych, które są wyłączone, to:

a) sprzątanie, malowanie i utrzymanie mieszkania lub domu, o ile działalności te są także wspólne dla lokatorów;

b) czyszczenie, konserwacja i naprawa dóbr trwałego użytku należących do gospodarstwa domowego;

c) przygotowywanie i podawanie posiłków;

d) opieka nad dziećmi oraz ich kształcenie i nauczanie;

e) opieka nad ludźmi chorymi, niesprawnymi i w starszym wieku; oraz

f) przewożenie członków gospodarstwa domowego lub ich rzeczy.

Usługi domowe i osobiste świadczone w gospodarstwach domowych przez zatrudnionych opłacanych pracowników są jednak zaliczane do produkcji i stanowią część spożycia.

Spożycie naturalne rejestruje się wówczas, gdy produkcja zostaje zatrzymana w gospodarstwie domowym do celów własnego spożycia, i wycenia się je według ceny nabycia podobnych produktów (towarów lub usług) sprzedawanych na rynku. Usługi domowe i osobiste świadczone przez zatrudnionych opłacanych pracowników wycenia się według kosztów związanych z zatrudnieniem tych pracowników; obejmuje to wynagrodzenie w naturze takie jak żywność lub zakwaterowanie.

Transgraniczne wydatki na spożycie

Spożycie w sektorze gospodarstw domowych obejmuje wydatki na spożycie prywatnych gospodarstw domowych będących rezydentami, niezależnie od tego, czy wydatki mają miejsce w kraju czy za granicą. Transgraniczne wydatki na spożycie odnoszą się do części wydatków na spożycie gospodarstw domowych ponoszonych za granicą. Obejmują wszystkie bezpośrednie zakupy towarów i usług dokonywane przez rezydentów podczas podróży za granicę w celach służbowych lub osobistych. Rozróżnia się dwie kategorie, które wymagają odmiennego traktowania:

a) wszystkie wydatki związane ze sprawami służbowymi poniesione przez osoby będące w podróży służbowej stanowią zużycie pośrednie, a zatem są wyłączone ze spożycia gospodarstw domowych;

b) wszystkie pozostałe wydatki, niezależnie czy poniesione przez osoby będące w podróży służbowej czy przez innych podróżnych, stanowią spożycie gospodarstw domowych.

Rejestruje się wyłącznie transgraniczne wydatki na spożycie w formie pieniężnej.

Roczne dochody netto ogółem ze wszystkich źródeł, w tym niepieniężnych składników dochodów

Roczne dochody netto ogółem ze wszystkich źródeł gospodarstwa domowego obejmują pieniężne roczne dochody netto ze wszystkich źródeł, dochody w naturze z zatrudnienia, dochody w naturze z działalności niezarobkowej oraz czynsz imputowany.

Roczne dochody netto ogółem ze wszystkich źródeł gospodarstwa domowego powinny równać się sumie rocznych dochodów netto ogółem ze wszystkich źródeł wszystkich członków gospodarstwa domowego oraz rocznych składników dochodu netto ogółem na poziomie gospodarstwa domowego.

Pieniężne roczne dochody netto ze wszystkich źródeł

Pieniężne roczne dochody netto ze wszystkich źródeł obejmują:

— Gotówkowe lub okołogotówkowe dochody pracownicze.

— Zyski lub straty gotówkowe z samozatrudnienia (łącznie z tantiemami).

— Dochody z tytułu własności:

a.

odsetki, dywidendy, zyski z inwestycji kapitałowych w przedsiębiorstwa nieposiadające osobowości prawnej;

b.

dochody z wynajmu nieruchomości lub gruntu;

c.

emerytury i renty z indywidualnych prywatnych systemów emerytalnych i rentowych (innych niż te objęte przez europejski system zintegrowanych statystyk na temat ochrony socjalnej – ESSPROS).

— Transfery bieżące otrzymane:

a.

świadczenia społeczne:

— dodatki rodzinne/związane z dziećmi;

— dodatki mieszkaniowe;

— zasiłki dla bezrobotnych;

— świadczenia z tytułu wieku;

— renty rodzinne;

— świadczenia chorobowe;

— świadczenia dla osób niepełnosprawnych;

— dodatki związane z edukacją;

— dodatki/świadczenia z tytułu wykluczenia społecznego, gdzie indziej niesklasyfikowane;

b.

regularne transfery pieniężne przekazywane osobom spoza gospodarstwa domowego – otrzymywane.

— Pozostałe uzyskiwane dochody pieniężne.

Dochody w naturze z zatrudnienia

Dochody w naturze z zatrudnienia odnoszą się do niepieniężnych składników dochodu, które mogą być zapewniane przez pracodawcę bezpłatnie lub po obniżonej cenie na rzecz pracownika najemnego jako część „pakietu” zawartego w umowie o pracę. (Jeżeli towary lub usługi są zapewniane zarówno do prywatnego jak i służbowego użytku, należy oszacować ich wykorzystanie do celów prywatnych jako część wykorzystania ogółem, a następnie odsetek ten odnieść do wartości całkowitej).

Obejmują one:

— samochód służbowy i związane z nim wydatki (np. bezpłatne paliwo, ubezpieczenie samochodu, podatki i cła, zależnie od uzgodnień), udostępniony do użytku prywatnego lub użytku zarówno prywatnego, jak i służbowego,

— bezpłatne lub subsydiowane posiłki, talony obiadowe,

— zwrot ponoszonych wydatków lub opłacanie wydatków związanych z mieszkaniem (np. koszty gazu, energii elektrycznej, wody oraz rachunki za telefon stacjonarny lub komórkowy),

— zakwaterowanie zapewnione pracownikowi najemnemu bezpłatnie lub po obniżonej cenie jako główne lub drugie miejsce zamieszkania gospodarstwa domowego,

— inne wyroby i usługi zapewniane przez pracodawcę bezpłatnie lub po obniżonej cenie na rzecz pracownika najemnego, jeżeli stanowią one znaczący składnik dochodu na poziomie krajowym lub jeżeli stanowią one znaczący składnik dochodu określonej grupy gospodarstw domowych.

Wartość zapewnianych bezpłatnie towarów i usług oblicza się według ich wartości rynkowej. Wartość towarów i usług zapewnianych po obniżonej cenie oblicza się jako różnicę między wartością rynkową a wartością płaconą przez pracownika najemnego.

Nie obejmują one:

— ponoszonych przez pracodawcę kosztów zapewnienia tych towarów i usług, jeśli są one niezbędne do umożliwienia pracownikom najemnym wykonywania pracy,

— usług mieszkaniowych w miejscu pracy, które nie mogą być wykorzystywane przez gospodarstwa domowe, do których pracownicy najemni należą,

— dodatków płaconych pracownikom najemnym na zakup narzędzi, sprzętu, odzieży itd., potrzebnych wyłącznie lub przede wszystkim do wykonywania pracy,

— specjalnych posiłków lub napojów niezbędnych ze względu na wyjątkowe warunki pracy,

— towarów lub usług zapewnianych pracownikom najemnym w miejscu pracy lub wymaganych ze względu na charakter ich pracy (np. badania lekarskie wymagane do podjęcia pracy).

Dochody w naturze z działalności niezarobkowej

Dochody w naturze z działalności niezarobkowej obejmują produkcję na cele własnego spożycia, a więc towary i usługi produkowane przez gospodarstwo domowe i zatrzymane do celów spożycia przez członków tego gospodarstwa domowego.

Dochody w naturze z działalności niezarobkowej nie obejmują czynszu imputowanego.

Podatek dochodowy i składki na ubezpieczenie społeczne

Podatek dochodowy odnosi się do podatków od dochodu, zysków i zysków kapitałowych. Podatki te obliczane są według rzeczywistych lub przewidywanych dochodów osób indywidualnych, gospodarstw domowych lub jednostek podatkowych. Obejmują podatki nakładane na aktywa w postaci majątku, gruntu lub nieruchomości, jeżeli te aktywa są używane do oszacowania dochodu ich właścicieli. Należy uwzględnić również podatki związane z emeryturami i rentami z indywidualnych prywatnych systemów emerytalnych i rentowych (innych niż te objęte przez ESSPROS).

Podatki dochodowe obejmują:

— podatki od dochodu osób indywidualnych, gospodarstw domowych lub jednostek podatkowych (dochodu z pracy, z tytułu własności, przedsiębiorczości, emerytur i rent itd.) łącznie z podatkami potrącanymi przez pracodawców, np. podatkami potrącanymi przy wypłacie wynagrodzenia (ang. pay-as-you-earn), inne podatki pobierane u źródła i podatki od dochodu właścicieli przedsiębiorstw nieposiadających osobowości prawnej, zapłacone podczas okresu odniesienia dochodu,

— zwroty podatku otrzymane podczas okresu odniesienia dochodu dotyczące podatku zapłaconego od dochodu uzyskanego podczas okresu odniesienia dochodu lub poprzednich lat. Wartość ta powinna być uwzględniona jako redukcja zapłaconych podatków,

— odsetki naliczane za zaległości podatkowe i kary nakładane przez organy podatkowe.

Podatki dochodowe nie obejmują:

— opłat związanych z uzyskaniem prawa do polowania, strzelania i łowienia ryb.

(1) Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 549/2013 z dnia 21 maja 2013 r. w sprawie europejskiego systemu rachunków narodowych i regionalnych w Unii Europejskiej (Dz.U. L 174 z 26.6.2013, s. 1).