Załącznik I

Podziału wszystkich rodzajów działalności produkcyjnej według ich potencjału wystąpienia braku wyczerpującego charakteru dokonuje się na podstawie standardowych rodzajów braku wyczerpującego charakteru. Rodzaje te oznaczono N1-N7. Opis każdego z rodzajów braku wyczerpującego charakteru (N1-N7), a także przykłady poszczególnych elementów braku wyczerpującego charakteru dla każdego z tych rodzajów, przedstawiono w tabeli poniżej.

Oznaczenie

Rodzaj

Opis rodzajów braku wyczerpującego charakteru i ich elementów

N1

Producent nie dopełnił obowiązku rejestracji (producent ukryty)

— Producent nie dopełnił obowiązku rejestracji, aby unikać opodatkowania lub składek na ubezpieczenie społeczne Najczęściej są to mali producenci, których obroty przekraczają progi wystąpienia obowiązku zgłoszenia dochodów.

— Producentów, którzy nie dopełnili obowiązku rejestracji z uwagi na prowadzoną przez siebie nielegalną działalność, kwalifikuje się do N2, a nie N1.

— N1 nie obejmuje wszystkich rodzajów działalności ukrytej – część z nich kwalifikuje się do N6.

N2

Producent prowadzi nielegalną działalność i nie dopełnił obowiązku rejestracji

— N2 obejmuje działalność nielegalnych producentów, którzy w całości unikają rejestracji.

— N2 nie obejmuje nielegalnej działalności ze strony legalnych podmiotów lub przedsiębiorców, którzy zgłaszają (lub nieprawidłowo zgłaszają) swoją działalność pod legalnymi kodami działalności.

N3

Producent nie podlega obowiązkowi rejestracji

— Producent nie musi poddać się rejestracji, ponieważ jego produkty nie trafiają na rynek. Zazwyczaj są to nierynkowi producenci w ramach gospodarstwa domowego, których działalność polega na: i) produkcji towarów na własny użytek lub na potrzeby ich własnych nakładów na środki trwałe; ii) pracach budowlanych lub naprawach w miejscu zamieszkania.

— Towary tych producentów trafiają na rynek w ograniczonym stopniu, poniżej progów, które nakładałyby na nich obowiązek rejestracji działalności gospodarczej.

N4

Zarejestrowana osoba prawna nieujęta w danych statystycznych

— Osoba prawna może nie być ujęta w danych statystycznych z wielu przyczyn. Na przykład: i) rejestr przedsiębiorstw jest nieaktualny lub procedury jego aktualizacji są nieodpowiednie; ii) dane (rodzaj działalności, jej wielkość lub kody geograficzne) są nieprawidłowo sklasyfikowane; iii) osoba prawna jest wyłączona z zakresu badania, ponieważ wielkość jej działalności jest poniżej pewnego progu.

N5

Zarejestrowany przedsiębiorca nieujęty w danych statystycznych

— Zgłoszony przedsiębiorca może nie być ujęty w danych statystycznych z wielu przyczyn. Na przykład źródło administracyjne dysponujące wykazami zarejestrowanych przedsiębiorców może nie zawsze przekazywać kompletne lub aktualne wykazy do urzędu statystycznego.

— Nawet w przypadku regularnego przepływu dokładnych i wyczerpujących informacji ze źródła administracyjnego do urzędu statystycznego, zgłoszony przedsiębiorca może nie być ujęty w rejestrze przedsiębiorstw z wielu przyczyn (zob. N4)

N6

Producent błędnie zgłasza dane

— Błędy w zgłoszeniach oznaczają zazwyczaj, że produkcja jest zaniżana lub zużycie pośrednie zawyżane w celu uniknięcia (lub obniżenia) podatku dochodowego, podatku od wartości dodanej lub składek na ubezpieczenie społeczne.

— Błędy w zgłoszeniach często dotyczą: (i) prowadzenia dwóch kompletów ewidencji; (ii) wypłacania płac kopertowych i zgłaszania ich w ramach zużycia pośredniego; (iii) płatności gotówkowych niepotwierdzonych fakturami; (iv) oszustw związanych z VAT.

N7

Dane są obarczone nieprawidłowościami statystycznymi

— N7 dzieli się na: (i) N7a – dane, które są niekompletne, nie zostały zgromadzone lub nie dają się bezpośrednio zgromadzić; (ii) N7b – dane, które są nieprawidłowo przetwarzane lub zestawiane przez statystyków. Rozróżnienie to jest przydatne dla lepszego zrozumienia szerokiego zakresu możliwych nieprawidłowości statystycznych. W praktyce jednak N7a i N7b nie zawsze można łatwo rozróżnić.

— Nieprawidłowości statystyczne poniższy wykaz nie jest wyczerpujący, ale następujące kwestie należy zbadać pod kątem braku wyczerpującego charakteru:

— postępowanie w przypadku braku odpowiedzi na badania;

— produkcja dla celów własnego spożycia przez producentów rynkowych;

— napiwki;

— wynagrodzenia w naturze;

— działalność drugorzędna.

— Jasnym jest, że nie wszystkie nieprawidłowości statystyczne prowadzą do niedoszacowania PKB. Celem jest określenie tych obszarów, które mogą prowadzić do braku wyczerpującego charakteru rachunków narodowych.

Rodzaje N1–N7 odnoszą się do sytuacji, gdy dane źródłowe pozyskuje się z badań lub zbiorów administracyjnych producentów. W związku z tym rodzaje te należy stosować przede wszystkim w analizie wyczerpującego charakteru w kontekście obliczania PKB w ramach podejścia od strony produkcji. Rodzaje te można zastosować również do analizy w ramach podejścia od strony przychodów lub rozdysponowania, choć jest to łatwiejsze, jeżeli dane pochodzą z badań lub administracyjnych zbiorów producentów.

W celu zapewnienia, aby rodzaje braku wyczerpującego charakteru były odrębne i łatwe do odróżnienia, należy je określić w oparciu o rozróżnienie działalności produkcyjnej pod względem tego, jak duży jest jej potencjał do bycia nieobserwowaną. Dokonuje się tego poprzez zbadanie łatwo obserwowanych cech producentów, przy czym każdą cechę dzieli się na wzajemnie wykluczające się, wyczerpujące kategorie. Cechy te należy określić w oparciu o następujące pytania:

a) czy producent jest zarejestrowany w organach administracyjnych?

b) czy producent jest ujęty w statystycznym rejestrze przedsiębiorstw?

c) jakie jest podstawowe źródło danych: badanie producentów, zbiór administracyjny, czy inne źródło?

d) czy producent jest osobą prawną, przedsiębiorcą czy nierynkowym producentem w ramach gospodarstwa domowego?

e) czy producent odpowiada na badania?

f) czy producent zgłasza dane prawidłowo, czy błędnie?

g) czy wszystkie dane wymagane do rachunków narodowych są gromadzone?

W połączeniu cechy te stanowią podstawę opisów rodzajów N1-N7 i zapewniają kompleksową analizę potencjalnego braku wyczerpującego charakteru. Wyodrębnienie typów N1-N7 i ich zależności opisano poniżej.

W pierwszej kolejności należy rozważyć, czy producent jest objęty badaniem lub ujęty w zbiorze administracyjnym. Producent może nie być objęty badaniem ani ujęty w zbiorze administracyjnym, ponieważ:

a) celowo nie dopełnił on obowiązku rejestracji z uwagi na swoją działalność z szarej strefy (N1) lub działalność nielegalną (N2);

b) jest zwolniony z obowiązku rejestracji (nierynkowi producenci w ramach gospodarstwa domowego) (N3);

c) jest osobą prawną, ale nieobjętą badaniem (N4);

d) jest zgłoszonym przedsiębiorcą, ale nieobjętym badaniem (N5).

Jeżeli producent podlega badaniu, uzyskane dane mogą nie mieć wyczerpującego charakteru, ponieważ:

a) producent celowo błędnie zgłasza dane (N6);

b) wymagane dane nie są gromadzone lub są niewłaściwie przetwarzane (nieprawidłowości statystyczne) (N7).