Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego.
Rozdział 2 — Wyłączenie sędziego
Art. 40
ObowiązujeBrzmienie według tekstu jednolitego Dz.U. 2026 poz. 490 z 9 kwietnia 2026. Późniejsze nowelizacje ustawy (4) według swojej treści tego artykułu nie zmieniają — dopasowanie automatyczne, przed powołaniem się sprawdź akty zmieniające.
§ 1. Sędzia jest z mocy prawa wyłączony od udziału w sprawie, jeżeli:
1) sprawa dotyczy tego sędziego bezpośrednio;
2) jest małżonkiem strony lub pokrzywdzonego albo ich obrońcy, pełnomocnika lub przedstawiciela ustawowego albo pozostaje we wspólnym pożyciu z jedną z tych osób;
3) jest krewnym lub powinowatym w linii prostej, a w linii bocznej aż do stopnia pomiędzy dziećmi rodzeństwa osób wymienionych w pkt 2 albo jest związany z jedną z tych osób węzłem przysposobienia, opieki lub kurateli;
4) był świadkiem czynu, o który sprawa się toczy, albo w tej samej sprawie był przesłuchany w charakterze świadka lub występował jako biegły;
5) brał udział w sprawie jako prokurator, obrońca, pełnomocnik, przedstawiciel ustawowy strony, albo prowadził postępowanie przygotowawcze;
6) brał udział w wydaniu zaskarżonego orzeczenia lub wydał zaskarżone zarządzenie;
7) brał udział w wydaniu orzeczenia, które zostało uchylone;
8) (uchylony)
9) brał udział w wydaniu orzeczenia, co do którego wniesiono sprzeciw;
10) prowadził mediację.
§ 2. Powody wyłączenia trwają mimo ustania uzasadniającego je małżeństwa, wspólnego pożycia, przysposobienia, opieki lub kurateli.
§ 3. Sędzia, który brał udział w wydaniu orzeczenia objętego wnioskiem o wznowienie, zaskarżonego w trybie kasacji lub objętego skargą nadzwyczajną, nie może orzekać co do tego wniosku, kasacji lub skargi.
Jak powołać ten przepis
art. 40 k.p.k.
art. 40 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (t.j. Dz. U. z 2026 r. poz. 490 z późn. zm.)
Orzeczenia powołujące ten przepis (48)
Sąd Najwyższy i Trybunał Konstytucyjny: najpierw uchwały, potem najnowsze wyroki. Pokazujemy treść orzeczenia, nie wnioski z niego. Zbiór kończy się na 22 czerwca 2016 — nowszych orzeczeń tu nie ma.
-
Sąd Najwyższy Uchwała · 25 lutego 2016
I KZP 20/15
…że jest on zwrotem nieostrym i tym się różni od pojęć go poprzedzających. W przepisie art. 40 § 1 pkt 2 k.p.k. jest już on umiejscowiony obok małżonka. Podobnie występuje on w przepisie art. 560 § 1 k.p.k. Na ten aspekt także trzeba zwrócić uwagę w kontekście …
-
Sąd Najwyższy Uchwała · 13 maja 2015
III CZP 10/15
…wań sądowych - postępowania karnego i postępowania sądowoadministracyjnego. Zgodnie z art. 40 § 1 pkt 5 k.p.k., sędzia jest wyłączony z udziału w sprawie, jeżeli brał udział w sprawie jako prokurator, obrońca, pełnomocnik, przedstawiciel ustawowy strony, albo …
-
Sąd Najwyższy Uchwała · 18 marca 2011
III CZP 138/10
…ruszenia ponadczasowej zasady nemo iudex in causa sua (por. art. 48 § 1 pkt 1 k.p.c., art. 40 § 1 pkt 1 k.p.k. oraz art. 18 § 1 pkt 1 Pr.p.s.a.). Przystępując do rozstrzygnięcia kwestii, w jakim składzie sąd wydaje postanowienie przewidziane w art. 531 k.p.c.,…
-
Sąd Najwyższy Wyrok · 17 lutego 2016
WA 16/15
…a korzyść oskarżonego, zarzucając mu: „1.naruszenie art. 439 § 1 pkt 1 k.p.k. w zw. z art. 40 § 7 k.p.k. przez udział w postępowaniu sędziego ppłk R.K. w przypadku, gdy orzekał wcześniej w sprawie tymczasowego aresztowania wobec wszystkich oskarżonych w tej sp…
-
Sąd Najwyższy Wyrok · 21 stycznia 2016
IV KK 318/15
…daniu zaskarżonego orzeczenia wziął udział sędzia podlegający wyłączeniu na podstawie art. 40 § 1 pkt 6 k.p.k., bowiem uczestniczył w wydaniu pierwszoinstancyjnego orzeczenia, co stanowiło bezwzględną przyczynę odwoławczą określoną w art. 439 § 1 pkt 1 in fine…
Wszystkie orzeczenia powołujące Art. 40 (48) — można w nich szukać słów.
Treść według tekstu jednolitego
Ustawa była zmieniana. Obecne brzmienie ogłoszono jako tekst jednolity: Dz.U. 2026 poz. 490, 9 kwietnia 2026.
Po ogłoszeniu tego tekstu ustawę zmieniono jeszcze 4 razy. Tych zmian poniższa treść nie zawiera — sprawdź akty zmieniające na stronie aktu.
Zmiany, których ta treść nie zawiera (4)
- Dz.U. 2026 poz. 638 · w życiu od 28 maja 2026 — zmienia art. 25
- Dz.U. 2026 poz. 760 · w życiu od 12 czerwca 2026 — zmienia art. 213, 332
- Dz.U. 2026 poz. 882 · w życiu od 16 lipca 2026 — zmienia art. 607k, 607m, 607t, 607y, 607zb
- Dz.U. 2026 poz. 901 · w życiu od 21 lipca 2026 — zmienia art. 87
Lexeva pokazuje treść przepisu, nie udziela porad prawnych. Moc prawną ma wyłącznie tekst ogłoszony w dzienniku urzędowym.