V KK 332/12

Sygn. akt V KK 332/12

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 6 grudnia 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Jerzy Grubba (przewodniczący)

SSN Kazimierz Klugiewicz

SSN Rafał Malarski (sprawozdawca)

Protokolant Barbara Kobrzyńska

w sprawie Przedsiębiorstwa Wielobranżowego "J.A." Sp. z o.o.

po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu

w dniu 6 grudnia 2012 r.,

kasacji, wniesionej przez Prokuratora Generalnego na korzyść podmiotu

zbiorowego

od wyroku Sądu Okręgowego

z dnia 9 października 2009 r.,

utrzymującego w mocy wyrok Sądu Rejonowego z dnia 29 maja 2009 r.,

uchyla zaskarżony wyrok i utrzymany nim w mocy wyrok

sądu pierwszej instancji i przekazuje sprawę Sądowi

Rejonowemu w Z. do ponownego rozpoznania.

UZASADNIENIE

Sąd Rejonowy, wyrokiem z 29 maja 2009 r.: 1) orzekł odpowiedzialność

podmiotu zbiorowego Przedsiębiorstwa Wielobranżowego „J. A.” Sp. z o.o. w Z. za

przestępstwo skarbowe z art. 77 § 2 k.k.s. w zw. z art. 6 § 2 k.k.s. i art. 9 § 3 k.k.s.,

popełnione przez Prezesa Zarządu tej spółki J. G. i potwierdzone prawomocnym

2

wyrokiem skazującym Sądu Rejonowego w Z. z 11 września 2008 r.; 2) na mocy art.

7 ust. 1 ustawy z 28 października 2002 r. o odpowiedzialności podmiotów

zbiorowych za czyny popełnione pod groźbą kary – Dz. U. Nr 197, poz. 1661 ze zm.

(dalej: u.o.p.z.) wymierzył spółce karę pieniężną w wysokości 1000 zł; 3) na mocy

art. 8 ust. 1 pkt 2 u.o.p.z. orzekł wobec spółki przepadek na rzecz Skarbu Państwa

korzyści majątkowej pochodzącej z czynu zabronionego w kwocie 12049,87 zł. Sąd

Okręgowy, po rozpoznaniu w dniu 9 października 2009 r. apelacji pełnomocnika

podmiotu zbiorowego, utrzymał w mocy pierwszoinstancyjny wyrok, uznając

złożony środek odwoławczy za oczywiście bezzasadny.

Kasację od prawomocnego wyroku sądu odwoławczego w trybie art. 521 § 1

k.p.k. i art. 40 u.o.p.z. na korzyść podmiotu zbiorowego wniósł Prokurator

Generalny. Zarzucając rażące i mające istotny wpływ na treść wyroku naruszenie

art. 433 § 1 k.p.k. w zw. z art. 440 k.p.k., polegające na przeprowadzeniu

nienależytej kontroli odwoławczej, w następstwie czego doszło do utrzymania w

mocy rażąco niesprawiedliwego, bo wydanego z obrazą art. 5 u.o.p.z. orzeczenia,

zażądał uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy do ponownego

rozpoznania Sądowi Okręgowemu.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Kasacja z racji swej oczywistej zasadności zasługiwała na uwzględnienie w

całości na posiedzeniu bez udziału stron (art. 535 § 5 k.p.k.).

Zgodnie z art. 5 u.o.p.z. (według stanu prawnego obowiązującego od 5

października 2005 r. do 13 listopada 2011 r. – zob. nowela z 28 lipa 2005 r., Dz. U.

Nr 180, poz. 1492), podmiot zbiorowy podlegał odpowiedzialności, jeżeli do

popełnienia czynu zabronionego doszło w następstwie co najmniej braku należytej

staranności w wyborze osoby fizycznej, o której mowa w art. 3 pkt 2 lub 3 u.o.p.z.,

lub co najmniej braku należytego nadzoru nad tą osobą – ze strony organu lub

przedstawiciela podmiotu zbiorowego. Z kolei w kręgu osób fizycznych

wymienionych w art. 3 pkt 2 i 3 u.o.p.z. nie znajdowały się osoby działające w

imieniu lub w interesie podmiotu zbiorowego w ramach uprawnienia lub obowiązku

jego reprezentowania.

Skoro zatem J. G., jako prezes zarządu spółki, nie mieścił się w grupie osób

wskazanych w art. 3 pkt 2 i 3 u.o.p.z., to fakt popełnienia przez niego przestępstwa

skarbowego nie mógł stanowić podstawy odpowiedzialności tego podmiotu

3

zbiorowego na podstawie art. 5 u.o.p.z. (zob. wyr. SN z 11 kwietnia 2011 r., V KK

27/11, OSNKW 2011, z. 9, poz. 77).

W konsekwencji, wobec dopuszczenia się przez sąd odwoławczy rażącego i

mającego istotny wpływ na treść orzeczenia naruszenia prawa wskazanego w

kasacji, niezbędne stało się uchylenie wyroków sądów obu instancji i przekazanie

sprawy Sądowi Rejonowemu do ponownego rozpoznania (art. 537 § 2 k.p.k.).

Orzeczenie Sądu Najwyższego ma charakter kasatoryjny, jako że w judykaturze

utrwalił się pogląd, iż negatywne rozstrzygnięcie w przedmiocie wniosku

prokuratora (art. 27 u.o.p.z.) powinno przybrać formę „oddalenia tego wniosku”, a

takie nie mieści się w katalogu orzeczeń wymienionych w art. 537 § 2 k.p.k. (zob.

wyr. SN z 1 kwietnia 2011 r., V KK 6/11, LEX nr 795222).

W tym miejscu trzeba odnotować, że od 14 listopada 2011 r. obowiązuje już

nowe brzmienie art. 5 u.o.p.z., wprowadzone nowelą z 29 lipca 2011 r. (Dz. U. Nr

191, poz. 1135). Przepis ten w zmodyfikowanej postaci statuuje podstawę

odpowiedzialności podmiotu zbiorowego także w odniesieniu do czynów

zabronionych osób wymienionych w art. 3 pkt 1 u.o.p.z., a więc m.in. do czynów

prezesów zarządów spółek kapitałowych.

Już na koniec warto wskazać, że wprawdzie art. 4 § 1 k.k. nie ma

zastosowania, na podstawie art. 116 k.k., do ustawy o odpowiedzialności

podmiotów zbiorowych za czyny zabronione pod groźbą kary, niemniej

zastosowanie nowej, niekorzystnej dla podmiotu zbiorowego ustawy, nie jest

możliwe ze względu na treść art. 42 ust. 1 Konstytucji RP (zob. wyr. SN z 11

kwietnia 2012 r., II KK 254/11, OSNKW 2012, z. 10, poz. 99).

W ponownym postępowaniu sąd właściwy zobowiązany będzie respektować

przedstawione wyżej wskazówki i zapatrywania prawne (art. 442 § 3 k.p.k. w zw. z

art. 518 k.p.k.).