II PK 155/12

Sygn. akt II PK 155/12

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 21 stycznia 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Małgorzata Wrębiakowska-Marzec (przewodniczący)

SSN Katarzyna Gonera

SSA Magdalena Tymińska (sprawozdawca)

w sprawie z powództwa M. S.

przeciwko P. Spółce Akcyjnej w W.

o odszkodowanie, skapitalizowane odsetki,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 21 stycznia 2013 r.,

skargi kasacyjnej strony pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego w W.

z dnia 29 listopada 2011 r.,

oddala skargę kasacyjną.

Uzasadnienie

Sąd Rejonowy - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z dnia 2

czerwca 2011 r. zasądził od P. S.A. na rzecz M. S. tytułem odszkodowania w

związku z niezgodnym z prawem rozwiązaniem umowy o pracę bez wypowiedzenia

2

kwotę 41.454,96 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 31 stycznia 2011 r. do dnia

zapłaty; w pozostałym zakresie postępowanie umorzył; zasądził od pozwanej na

rzecz powoda kwotę 1.817 zł tytułem zwrotu kosztów procesu oraz nadał wyrokowi

rygor natychmiastowej wykonalności do kwoty 13.818,32 zł.

Sąd Rejonowy ustalił, że w dniu 24 czerwca 2009 r. powód zawarł z P. E.

S.A. umowę o pracę na stanowisku prezesa zarządu. W umowie strony wskazały,

że jest ona zawarta na czas pełnienia przez powoda funkcji prezesa zarządu, tj. od

1 sierpnia 2009 r. do dnia odbycia walnego zgromadzenia akcjonariuszy,

zatwierdzającego sprawozdanie zarządu za rok obrotowy, będący ostatnim rokiem

kadencji. Strony zastrzegły jednocześnie, iż w przypadku powołania powoda na

kolejną kadencję umowa ulegnie automatycznemu przedłużeniu do czasu odbycia

walnego zgromadzenia akcjonariuszy zatwierdzającego sprawozdanie zarządu za

rok obrotowy będący ostatnim rokiem nowej kadencji. W § 6 umowy strony

przewidziały możliwość odwołania powoda w każdym czasie z zajmowanej funkcji z

ważnych powodów. Zastrzeżono również, iż odwołanie powoda z funkcji prezesa

urzędu równoznaczne jest z wypowiedzeniem umowy. Strony określiły 3 -

miesięczny okres wypowiedzenia. W 2010 r. powód uczestniczył w pracach

zmierzających do połączenia P. E. z P. S.A. W dniu 13 października 2011 r.

zapadła decyzja, iż przejęcie P. E. S.A. przez pozwaną nastąpi z końcem roku.

Zgodnie z harmonogramem przejęcia z dniem 1 stycznia 2011 r. pracownicy mieli w

trybie art. 231

k.p. stać się pracownikami pozwanej spółki. Powód w nowej spółce

miał objąć stanowisko dyrektora jednego z departamentów. Postanowieniem z dnia

31 grudnia 2011 r. P. E. S.A. została przejęta przez spółkę P. S.A. Pismem z dnia

31 grudnia 2010 r. powód zwrócił się do pozwanego o wskazanie mu obowiązków i

zadań począwszy od 1 stycznia 2011 r. do końca trwania stosunku pracy lub

zwolnienie go z obowiązku świadczenia pracy w tym okresie. W powyższym piśmie

powód podniósł m.in, iż łączyła go z P. E. S.A. umowa o pracę zawarta na czas

określony, zaś od 1 stycznia 2011 r. przestają działać organy P. E. S.A. w związku

czym nie będzie pełnił funkcji prezesa zarządu. Umowa o pracę nie została ani

wypowiedziana przez pracodawcę ani nie upłynął czas określony na jaki została

zawarta. W dniu 3 stycznia 2011 r. powód ponownie zwrócił się na piśmie do

pozwanego o podjęcie rozmów dotyczących zakończenia łączącego strony

3

stosunku pracy lub wskazania mu miejsca pracy i zakresu zadań. W odpowiedzi

pozwany w piśmie z dnia 3 stycznia 2011 r. poinformował M. S., iż w związku

połączeniem spółek i wykreśleniem z KRS P. E. S.A. umowa z powodem wygasła

na podstawie art. 63 k.p. w związku z art. 493 k.s.h. Gdy powód przybył w tym dniu

do spółki w celu świadczenia pracy, otrzymał od pozwanego świadectwo pracy, w

którym jako przyczynę ustania stosunku pracy wskazano jego wygaśnięcie z dniem

31 grudnia 2010 r. - art. 63 k.p. w zw. art. 493 k.s.h. Wynagrodzenie powoda

obliczone jak ekwiwalent za niewykorzystany urlop wypoczynkowy wynosiło

13.818,32 zł. W tak ustalonym stanie faktycznym Sąd pierwszej instancji uznał, że

powództwo zasługuje na uwzględnienie. Sąd Rejonowy wskazał, iż w związku z

przejęciem P. E. S.A. przez pozwaną spółkę z dniem 1 stycznia 2011 r.

dotychczasowi pracownicy P. E. S.A. (w tym powód) stali się z mocy prawa na

podstawie art. 231

k.p. jej pracownikami. Sąd Rejonowy, powołując się na art. 63

k.p., podniósł, że przepis ten nie przewiduje wygaśnięcia stosunku pracy w związku

ze zdarzeniem opisanym w art. 493 k.s.h. Brak zatem przesłanek do przyjęcia, że

stosunek pracy powoda wygasł na tej podstawie z datą wykreślenia spółki z

rejestru. Sąd Rejonowy powołał się na wyrok Sądu Najwyższego z dnia 5 września

2001 r., sygn. akt PKN 830/00, stanowiący, że likwidacja pracodawcy nie jest

zdarzeniem powodującym wygaśnięcie umowy o pracę. Zakończenie stosunku

pracy w tym przypadku wymaga rozwiązania umowy o pracę w sposób prawem

przewidziany. Sąd Rejonowego uznał, że strony nie zawały umowy na czas

wykonania określonej pracy ale umowę na czas określony z możliwością

wcześniejszego wypowiedzenia. Tak więc okoliczność wykreślenia spółki z rejestru

i zaprzestania istnienia jej organów, nie ma znaczenia dla sytuacji prawnej powoda.

W świetle treści umowy łączącej strony, pozwalającej w każdym czasie odwołać

powoda z zajmowanej funkcji, co skutkuje wypowiedzeniem umowy, nic nie stało na

przeszkodzie, aby zważywszy na planowane przejęcie P. E. S.A. przez pozwaną

spółkę, podjąć odpowiednie działania i „zsynchronizować je w czasie, z datą

wykreślenia spółki z rejestru”. Stosownie bowiem do treści art. 30 § 3 i 4 k.p.

oświadczenie każdej ze stron o wypowiedzeniu lub rozwiązaniu umowy o pracę bez

wypowiedzenia powinno nastąpić na piśmie. Pracodawca w takim oświadczeniu

powinien wskazać przyczynę uzasadniającą rozwiązania umowy. W

4

okolicznościach niniejszej sprawy należy stwierdzić, że pozwany nie składając

powodowi na piśmie oświadczenia o rozwiązaniu umowy o pracę oraz nie podając

przyczyn takiej decyzji, naruszył w/w przepisy Kodeksu pracy. Takie działanie

pracodawcy, choć niewątpliwie naruszające przepisy o rozwiązywaniu umowy o

pracę, jest skuteczne i spowodowało rozwiązanie umowy łączącej strony.

Zważywszy zaś, że pozwany, dokonując powyższej czynności nie zachował okresu

wypowiedzenia umowy, słusznie w ocenie Sądu Rejonowego przyjął pełnomocnik

powoda, że do rozwiązania umowy o pracę łączącej strony doszło w istocie bez

wypowiedzenia i podstawę roszczenia powoda stanowi art. 59 k.p. Odszkodowanie

przysługuje w wysokości określonej w art. 58 k.p., tj. w wysokości wynagrodzenia

za czas, do którego umowa miała trwać, nie więcej jednak niż za 3 miesiące. W

ocenie Sądu Rejonowego wysokość odszkodowania należnego powodowi

odpowiadać winna wysokości wynagrodzenia za 3 miesiące albowiem taki okres

wypowiedzenia strony przewidziały w umowie o pracę. Z tych względów Sąd

Rejonowy zasądził od pozwanego na rzecz powoda odszkodowanie z odsetkami

ustawowymi od daty doręczenia pozwanemu odpisu pozwu.

Sąd Okręgowy – Sąd Pracy wyrokiem z dnia 29 listopada 2011 r. oddalił

apelację strony pozwanej; zasądził od pozwanej na rzecz powoda kwotę 5.400 zł

tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w instancji odwoławczej.

Sąd Okręgowy w całości podzielił ustalenia faktyczne i ocenę prawną Sądu

pierwszej instancji. Zdaniem Sądu drugiej instancji, Sąd Rejonowy prawidłowo

wskazał, iż strony łączyła umowa o pracę na czas określony. W świetle art. 63 k.p.

oraz art. 493 k.s.h. brak jest podstaw do uznania, iż stosunek pracy łączący strony

wygasł. Konieczne było wypowiedzenie umowy celem jej rozwiązania zgodnie z

prawem. W niniejszej sprawie nie był kwestionowany fakt przejęcie P. E. S.A. przez

pozwanego. W ocenie Sądu Okręgowego, Sąd Rejonowy prawidłowo przyjął, iż

pozwany stał się również na podstawie art. 231

§ 1 k.p. pracodawcą powoda.

Przepisy art. 369 § 4 i 5, art. 370, art. 492 i art. 493 k.s.h. nie dają podstaw do

przyjęcia, iż stosunek pracy wygasł na podstawie w/w przepisów w związku z art.

63 k.p. Sąd drugiej instancji podniósł, że zgodnie z art. 369 § 1 k.s.h. członek

zarządu może być odwołany w każdym czasie. Nie pozbawia go to roszczeń ze

stosunku pracy. Stwierdził także, że odwołanie z zarządu czy też wygaśniecie

5

mandatu członka zarządu nie powoduje samo w sobie ustania stosunku

zatrudnienia, chyba że są stosowne zapisy w umowie. Sąd Okręgowy uznał, że

przedmiotowa umowa o pracę jest umowa na czas określony, na co wskazuje zapis

terminu, do którego ta umowa miała trwać – „do dnia odbycia Walnego

Zgromadzenia Akcjonariuszy zatwierdzającego sprawozdanie Zarządu za rok

obrotowy, będącym ostatnim rokiem kadencji” a ponadto – możliwość

wypowiedzenia tej umowy, co jest niemożliwe w przypadku umowy zawartej na

czas wykonania określonej pracy. Sąd Okręgowy podkreślił, że należy oddzielić

kwestię stosunku pracy łączącego strony od stosunku korporacyjnego i ocenić go

wedle przepisów kodeksu pracy. Podstawy uznania, że stosunek pracy wygasł nie

mogą stanowić przepisy art. 492 i art. 493 k.s.h., gdyż nie dotyczą kwestii

pracowniczych. Sankcja w postaci wygaśnięcia umowy o pracę powinna być

wyraźnie określona w przepisach Kodeksu pracy lub jednoznacznie wynikać z

przepisów szczególnych. Z powyższych względów Sąd drugiej instancji uznał, że

Sąd Rejonowy prawidłowo zastosował przepisy art. 30 § 3 i 4 k.p. oraz art. 58 k.p. i

art. 59 k.p., uznając iż brak wypowiedzenia powodowi umowy o pracę skutkuje

wadliwością rozwiązania stosunku pracy i w konsekwencji koniecznością wypłaty

powodowi stosownego odszkodowania. Sąd Okręgowy nie podzielił zarzutów co do

naruszenia przez Sąd Rejonowy art. 65 § 2 k.c. w zw. z art. 300 k.p., uznając, że

treść umowy o pracę nie budzi wątpliwości. W ocenie Sądu Okręgowego, zarzut

apelacji naruszenia art. 8 k.p. nie poddaje się kontroli albowiem strona pozwana nie

wskazała na czym polega sprzeczność z zasadami współżycia społecznego i jakie

zasady współżycia społecznego zostały naruszone. Na uwzględnienie nie zasługuje

również zarzut naruszenia art. 131 k.p.c. w związku z art. 132 k.p.c. oraz art. 132

k.p.c. i art. 193 § 1 k.p.c. poprzez niedoręczenie pisma procesowego z dnia 4

lutego 2011 r. W piśmie tym bowiem powód rozszerzył powództwo, wnosząc o

sprostowanie świadectwa pracy. Rzeczywiście nie zostało ono doręczone stronie

przeciwnej, jednakże na rozprawie w dniu 2 czerwca 2011 r., na której obecny był

pełnomocnik pozwanego, roszczenie o sprostowanie świadectwa pracy zostało

wyłączone do odrębnego rozpoznania. Ponadto pełnomocnik pozwanego nie złożył

w tym zakresie żadnych zastrzeżeń do protokołu w trybie art. 162 k.p.c. Z

powyższych względów Sąd drugiej instancji na podstawie art. 385 k.p.c. oddalił

6

apelację jako niezasadną. Orzeczenie o kosztach Sąd Okręgowy oparł na

podstawie art. 98 § 1 i 3 k.p.c. oraz art. 225

ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o

radcach prawnych (t.j. Dz.U. 2010 r., Nr 10, poz. 65 ze zm.) i § 2 ust. 1 i 2

rozporządzenia z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców

prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej

udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz.

1349 ze zm.). Sąd Okręgowy podniósł, że w niniejszej sprawie strona powodowa

żądała zasądzenia na swoją rzecz kosztów zastępstwa prawnego w wysokości

wynikającej z faktur VAT złożonych do akt sprawy. Zgodnie z utrwalonym

stanowiskiem judykatury sąd za podstawę ustalenia wynagrodzenia pełnomocnika

powinien przyjmować kwotę umówioną z klientem, w granicach stawek określonych

w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. Sąd

Okręgowym w niniejszej sprawie, uwzględnił wniosek o zasądzenie kosztów

zastępstwa procesowego do kwoty nieprzekraczającej sześciokrotnie stawki

minimalnej (§ 2 ust. 2), uznając, że nie ma podstaw aby odrywać wysokość opłaty

należnej pełnomocnikowi od umowy łączącej radcę prawnego z klientem (uchwały

SN z dnia 26 maja 1992 r., III CZP 38/92, niepubl.; z dnia 2 kwietnia 1993 r., III CZP

42/93, niepubl.; z dnia 5 października 1994 r., III CZP 125/94, OSNCP z 1995, z. 2,

poz. 33).

W skardze kasacyjnej pozwana zaskarżyła powyższy wyrok w całości,

opierając skargę kasacyjna na następujących podstawach: „1. naruszeniu

przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art.

3983

§ 1 pkt 2 k.p.c.): 1) art. 378 § 1 w zw. z art. 368 § 1 pkt 2 i 3 i art. 382 k.p.c.

poprzez nierozpoznanie sprawy w granicach apelacji w zakresie zgłoszonych

zarzutów; Sąd rozpoznając zgłoszone zarzuty rozpoznał tylko niektóre z nich, a te

które rozpoznał, rozpatrzył pobieżnie bez wnikliwej analizy i odniesienia się do

przedstawionej argumentacji; 2) art. 233 k.p.c. poprzez niedokonanie ustalenia

związanego z określeniem terminu końcowego umowy o pracę powoda, w związku

z połączeniem dwóch spółek kapitałowych, a w konsekwencji niemożliwości

nastania ściśle określonego zdarzenia - odbycia walnego zgromadzenia

akcjonariuszy zatwierdzającego sprawozdanie zarządu za ostatni rok obrotowy,

będący ostatnim rokiem kadencji, a w konsekwencji braku ustalenia znaczenia

7

pojęcia „odwołanie” i jego wpływu na konieczność składania jakiegokolwiek

oświadczenia woli o wypowiedzeniu umowy o pracę podczas gdy, oświadczenie

powinno być złożone tylko i wyłącznie w przypadku, gdyby doszło do odwołania

powoda z funkcji członka zarządu, co nie miało miejsca w przedmiotowej sprawie.

Dalszą konsekwencją przekroczenia granic swobodnej oceny dowodów było

bezpodstawne założenie, iż przepisy Kodeksu spółek handlowych nie mają

znaczenia dla sytuacji prawnej powoda, a przejście zakładu pracy na nowego

pracodawcę w trybie art. 231

k.p. spowodowało to, że pozwany powinien na nowo

ukształtować warunki zatrudnienia powoda i synchronizować datę rozwiązania

stosunku pracy z powodem z datą wpisu połączenia do rejestru KRS; 3) art. 328 §

2 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. i w zw. z art. 378 k.p.c. poprzez brak odniesienia

się w uzasadnieniu wyroku do przepisów art. 492 § 1 k.s.h., art. 493 § 1 i 2 k.s.h. w

zw. z art. 369 § 4 i 5 k.s.h. i art. 370 § 1 k.s.h., co skutkowało błędną wykładnią § 1

ust. 1 i § 6 umowy o pracę powoda w świetle art. 65 k.c. w zw. z art. 300 k.p. i art.

30 § 1 pkt 4 i 5 k.p., a w konsekwencji doprowadziło do błędnych wniosków, iż

przepisy kodeksu spółek handlowych nie mają zastosowania dla sytuacji prawnej

powoda pomimo tego, iż był on członkiem zarządu zatrudnionym na podstawie

umowy o pracę zawartej na czas wykonywania określonej funkcji (czas oznaczony)

w zarządzie; takie ustalenia doprowadziły do ostatecznego wniosku, że pomimo

połączenia – umowa miałaby trwać dalej a pozwany zobligowany był do złożenia

oświadczenia o wypowiedzeniu – pomimo nadejścia terminu końcowego umowy o

pracę, którym w zaistniałym stanie faktycznym był dzień połączenia; 4) art. 98 § 1 i

3 w zw. z art. 225

ust. 1 ustawy z dnia z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych

(Dz.U. z 2010 r. Nr 10, poz. 65, z późn. zm.) oraz w zw. z § 2 ust. 1 i 2

rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie

opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa

kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z

urzędu (Dz.U. z 2002 r. Nr 163, poz. 1349) poprzez zasądzenie kosztów z tytułu

wynagrodzenia pełnomocnika w wysokości przewyższającej stawki określone w

rozporządzeniu w przypadku, gdy nie zachodziły jakiekolwiek szczególnie

uzasadnione okoliczności mające wpływ na zwiększenie wynagrodzenia

pełnomocnika. 2. naruszeniu prawa materialnego (art. 3983

§ 1 pkt 1 k.p.c.) przez:

8

1) niewłaściwe zastosowanie art. 231

k.p. poprzez przyjęcie, iż powód od dnia 1

stycznia 2011 r. stał się pracownikiem pozwanego, który powinien na nowo

ukształtować z nim warunki zatrudnienia, w przypadku gdy umowa zawarta była na

czas pełnienia funkcji (czas określony) od dnia 1 sierpnia 2009 r. do dnia 31

grudnia 2010 r. (dnia połączenia), a w konsekwencji przyjęciu przez Sąd, że wbrew

art. 493 § 2 k.s.h. powód powinien synchronizować datę rozwiązania umowy z datą

wykreślenia spółki z rejestru; takie ustalenia doprowadziły do błędnego założenia,

że powód stał się pracownikiem pozwanego, pomimo tego, że umowa uległa

przynajmniej rozwiązaniu, ponieważ ekspirował jej termin końcowy; 2) niewłaściwe

zastosowanie art. 30 § 4 i 5 k.p. poprzez przyjęcie, że umowa powoda uległa

rozwiązaniu bez zachowania okresu wypowiedzenia, a pozwany nie wywiązał się z

obowiązku złożenia oświadczenia o wypowiedzeniu umowy o pracę, w przypadku

gdy pozwany nie miał takiego obowiązku, ponieważ powód nie został odwołany (nie

musiał być odwołany) z pełnionej funkcji, gdyż jego mandat i kadencja wygasły.

Takie rozstrzygnięcie doprowadziło do nieuwzględnienia przepisu art. 30 § 1 pkt 4

lub 5 k.p. w zw. z art. 33 k.p.; 3) niewłaściwe zastosowanie art 58 k.p. i art. 59 k.p.

poprzez zasądzenie odszkodowania z tytułu rozwiązania umowy o pracę bez

wypowiedzenia w wysokości trzymiesięcznego wynagrodzenia w przypadku gdy

pozwany nie musiał składać żadnego oświadczenia o wypowiedzeniu umowy o

pracę, ponieważ zgodnie z brzmieniem umowy, pracodawca był zobligowany do

złożenia takiego oświadczenia tylko i wyłącznie w jednym przypadku odwołania

pracownika z pełnionej funkcji członka zarządu; brak podstaw do zastosowania art.

58 i 59 k.p. wynikał również z tego, że termin końcowy umowy ekspirowania na

skutek połączenia spółek dnia 31 grudnia 2011 r.; 4) niewłaściwe zastosowanie art.

65 § 2 k.c. w zw. z art. 300 k.p. poprzez nieuwzględnienie przy wykładni umowy o

pracę zgodnego zamiaru stron oraz właściwego określenia znaczeń użytych

zwrotów w umowie o pracę, wynikających z przepisów kodeksu spółek handlowych

oraz przyjęciu, że w zaistniałym stanie faktycznym nie nastał termin końcowy

umowy, co skutkowało rzekomym obowiązkiem złożenia oświadczenia woli o

wypowiedzeniu, a w konsekwencji przyjęciu, iż po dacie połączenia umowa miałaby

trwać, bez wskazania nawet w przybliżeniu zdarzenia warunkującego nastanie

terminu końcowego, w przypadku gdy już nigdy nie mogło odbyć się walne

9

zgromadzenie akcjonariuszy P. E. S.A. zatwierdzające sprawozdanie Zarządu za

ostatni rok obrotowy, będący ostatnim rokiem kadencji; 5) niewłaściwą wykładnię

art. 63 k.p. w zw. z art. 493 § 1 k.s.h. i art. 492 oraz w zw. z art. 369 § 4 i 5 k.s.h.

oraz art. 370 § 2 k.s.h. polegającą na przyjęciu, iż w zaistniałym stanie faktycznym

pomimo wygaśnięcia mandatu i kadencji członka zarządu oraz określonej

konstrukcji umowy o pracę w zakresie jej ram czasowych, nie jest możliwe

wygaśnięcie umowy o pracę zawartej na czas pełnienia funkcji (czas określony), w

przypadku połączenia dwóch spółek, a wszelkie wypadki wygaśnięcia umowy

muszą bezwzględnie wynikać z przepisów prawa”. Konieczność przyjęcia skargi

kasacyjnej skarżąca uzasadniła tym, że w sprawie występują zagadnienia

wymagające rozstrzygnięcia przez Sąd Najwyższy, a mianowicie: „a) Czy zdarzenia

prawne w sferze prawa handlowego wynikające m.in. z połączenia się dwóch

spółek kapitałowych w trybie art. 492 k.s.h. i art. 493 k.s.h. mogą wpłynąć na

zmianę terminu końcowego umowy o pracę zawartej na czas określony, który

został wskazany przez jej strony jako: <<odbycie Walnego Zgromadzenia

Akcjonariuszy, zatwierdzającego sprawozdanie zarządu za rok obrotowy, będącym

ostatnim rokiem kadencji>>, w przypadku gdy nigdy on już nie nastanie; b) czy

strony umowy o pracę zawartej na czas określony mogą ograniczyć możliwość

złożenia wypowiedzenia tej umowy tylko do jednego przypadku, tj. odwołania

członka zarządu z zajmowanej funkcji. Ponadto czy gdy termin końcowy umowy o

pracę ekspirował będzie wcześniej z uwagi na połączenie spółek kapitałowych w

trybie art. 493 § 1 k.s.h. i art. 492 k.s.h., konieczne jest składanie jakiegokolwiek

oświadczenia woli o wypowiedzeniu umowy ograniczonej tylko do jednego

przypadku wypowiedzenia - odwołania z funkcji członka zarządu; c) czy przepis art.

231

k.p. ma zastosowanie do członków zarządu spółki kapitałowej, których mandat i

kadencja wygasły z dniem połączenia w trybie art. 493 § 1 k.s.h. i art. 492 k.s.h., a

łącząca ich ze spółką umowa o pracę zawarta była na czas określony, w której

termin końcowy został wskazany jako <<odbycie Walnego Zgromadzenia

Akcjonariuszy, zatwierdzającego sprawozdanie zarządu za rok obrotowy, będącym

ostatnim rokiem kadencji>>, w sytuacji gdy na nadejście tego terminu miało wpływ

połączenie spółek; d) Czy w świetle art. 63 k.p. w zw. z art. 493 § 1 k.s.h. i art. 492

oraz w zw. z art. 369 § 4 i 5 k.s.h. oraz art. 370 § 2 k.s.h. możliwe jest wygaśniecie

10

stosunku pracy, pomimo tego, że przepisy kodeksu spółek handlowych nie

przewidują wprost takiego skutku, a ukształtowana pomiędzy stronami umowa na

czas określony, w zakresie ram czasowych, pokrywa się z wygaśnięciem mandatu i

kadencji członka zarządu”.

Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku Sądu Okręgowego i

przekazanie sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie

kosztów postępowania za obie instancje oraz postępowanie kasacyjne.

Sąd Najwyższy zważył co następuje:

Podniesiony przez skarżącą w ramach podstawy z art. 3983

§ 1 pkt 2 k.p.c.

zarzut naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. nie poddaje się kontroli kasacyjnej. W myśl art.

3983

§ 3 k.p.c. podstawą skargi kasacyjnej nie mogą być bowiem zarzuty dotyczące

ustalenia faktów lub oceny dowodów. Przepis art. 39813

§ 2 k.p.c. ponadto stanowi,

że w postępowaniu kasacyjnym nie jest dopuszczalne powołanie nowych faktów i

dowodów, a Sąd Najwyższy jest związany ustaleniami faktycznymi stanowiącymi

podstawę zaskarżonego orzeczenia. Art. 3983

§ 3 k.p.c. wprawdzie nie wskazuje

expressis verbis konkretnych przepisów, których naruszenie, w związku z

ustalaniem faktów i przeprowadzaniem oceny dowodów, nie może być

przedmiotem zarzutów wypełniających drugą podstawę kasacyjną, nie ulega jednak

wątpliwości, że obejmuje on art. 233 k.p.c., który określa kryteria oceny

wiarygodności i mocy dowodów (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 23

września 2005 r., III CSK 13/05, OSNC 2006/4/76; wyroki Sądu Najwyższego: z 4

stycznia 2007 r., V CSK 364/06, LEX nr 238975; z 19 października 2010 r., II PK

96/10, LEX nr 687025; z 24 listopada 2010 r., I UK 128/10, LEX nr 707405; z 24

listopada 2010 r., I PK 107/10, LEX nr 737366; postanowienie Sądu Najwyższego z

7 września 2012 r. ,V CSK 529/11, LEX nr 1222170 ).

Nie jest również usprawiedliwiony zarzut naruszenia przepisów

postępowania art. 378 § 1 k.p.c. w związku z art. 368 § 1 pkt 1 i 3 w związku z art.

382 k.p.c. w sposób opisany w skardze. Sąd Okręgowy rozpoznał sprawę w

granicach zarzutów postawionych w apelacji czemu dał wyraz w uzasadnieniu

zaskarżonego wyroku, odnosząc się w sposób dostateczny do wszystkich istotnych

11

zarzutów apelacji naruszenia przepisów postępowania art. 233 § 1 k.p.c. i art. 328 §

2 k.p.c. oraz naruszenia przepisów prawa materialnego: art. 231

k.p., art. 63 k.p. w

związku z art. 493 § 1 i art. 492 k.s.h. w związku z art. 369 § 4 i 5 k.s.h., art. 370 § 2

k.s.h., art. 30 § 1 pkt 4 i 5 k.p., art. 58 k.p. i art. 59 k.p., art. 65 § 2 k.c. w związku z

art. 300 k.p. Należy podkreślić, że Sąd Okręgowy ocenił prawidłowość

zastosowania przepisów prawa materialnego na podstawie określonego stanu

faktycznego, który został ustalony w sprawie. Punktem wyjścia oceny prawnej tego

Sądu było ustalenie faktyczne, że strony wiązała umowa o pracę na czas

określony. Sąd Okręgowy słusznie uznał, że w okolicznościach faktycznych sprawy,

kwestie sporne związane z przedmiotowym stosunkiem pracy należy przede

wszystkim oceniać na gruncie przepisów Kodeksu pracy, gdyż to one mają

decydujące znaczenie dla rozstrzygnięcia tej sprawy. Natomiast przepisy art. 492,

art. 493, art. 369 § i art. 370 k.s.h., na które powołuje się pozwana nie mogą

stanowić podstawy wygaśnięcia umowy o pracę w rozumieniu art. 63 k.p. Z tych

względów, za nieuzasadniony należy uznać zarzut braku „wnikliwej analizy”

przepisów art. 492, art. 493, art. 369 § i art. 370 k.s.h. w uzasadnieniu

zaskarżonego wyroku. Taka analiza była zbędna. Z podobnych względów, w ocenie

Sądu Najwyższego, za nieusprawiedliwiony należy uznać zarzut naruszenia art.

328 § 2 w związku z art. 391 w związku z art. 378 k.p.c. w sposób wskazany w

skardze kasacyjnej. Należy przede wszystkim podnieść, że z rozpoznania sprawy w

granicach apelacji (art. 378 § 1 k.p.c.) nie wynika konieczność osobnego

omawiania w uzasadnieniu orzeczenia przez Sąd drugiej instancji każdego z

argumentów podniesionych w apelacji, lecz – konieczność sporządzenia

uzasadnienia w sposób wskazujący, że zarzuty apelacji były rozważone przed

wydaniem orzeczenia. Zdaniem Sądu Najwyższego, uzasadnienie Sądu

Okręgowego zaskarżonego wyroku zawiera podstawę faktyczną rozstrzygnięcia i

ocenę prawną sformułowane w stopniu, który sprawia, że wyrok ten nie uchyla się

kontroli kasacyjnej w granicach określonych w art. 39813

k.p.c. (por. wyroki Sądu

Najwyższego: z dnia 20 lutego 2003 r., I CKN 65/01, z dnia 7 października 2005 r.,

IV CK 122/05, z dnia 24 lutego 2006 r., II CSK 136/05, z dnia 23 lutego 2011 r., V

CSK 250/10, z dnia 2 czerwca 2011 r., I CSK 581/10, niepubl.).

12

Sąd Najwyższy pragnie podkreślić, że rozpoznaje skargę kasacyjną w

granicach zakreślonych art. 39813

§ 1 i 2 k.p.c. Dlatego też tak istotne jest

sformułowanie przez profesjonalnego pełnomocnika w sposób prawidłowy zarzutów

jej podstawy (art. 3983

k.p.c.). Sąd Najwyższy w rozpoznawanej sprawie jest

ponadto związany ustaleniami faktycznymi stanowiącymi podstawę rozstrzygnięcia

(w szczególności istotnym ustaleniem, że strony wiązała umowa o pracę na czas

określony a nie na czas wykonania określonej pracy), których skarżąca skutecznie

nie podważyła zarówno w ramach podstawy z art. 3983

§ 1 pkt 2 k.p.c., jak i w

ramach podstawy z art. 3983

§ 1 pkt 1 k.p.c. (brak zarzutu naruszenia art. 25 § 1

k.p.). Pozwana w zarzutach kasacyjnych sformułowanych w ramach pierwszej i

drugiej podstawy nie kwestionuje ustalenia i oceny prawnej Sądu drugiej instancji

co do rodzaju umowy o pracę (umowa na czas określony). Pozwana wprost nazywa

umowę o pracę wiążącą strony umową na czas określony (umową na czas

oznaczony) chociażby w uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania,

także w przedstawionych Sądowi Najwyższemu zagadnieniach prawnych, które

uważa za istotne w sprawie (art. 3984

§ 1 pkt 2 i art. 3989

§ 1 pkt 1,2 i 4 k.p.c.).

Skarżąca kwestionuje w zasadzie ocenę Sądu drugiej instancji co do sposobu

rozwiązania przedmiotowej umowy ( przez pracodawcę bez wypowiedzenia), gdyż,

zdaniem skarżącej, na skutek połączenia spółek z dniem 31 grudnia 2011 r.

„umowa uległa przynajmniej rozwiązaniu, ponieważ ekspirował jej termin końcowy”

lub umowa wygasła zgodnie z właściwą wykładnią art. 63 k.p. w związku z art. 493

§ 1 i art. 492 oraz art. 369 § 4 i 5 oraz art. 370 § 1 k.s.h. Należy zauważyć, że

skarżąca nie może się zdecydować czy Sąd Okręgowy naruszył pkt 4 czy pkt 5 § 1

art. 30 k.p., tymczasem przepisy te dotyczą dwóch osobnych rodzajów umowy o

pracę i przewidują dwa odrębne tryby ich rozwiązania. Pierwszy dotyczy

rozwiązania umowy o pracę na czas określony z upływem czasu, na który była

zawarta, drugi – rozwiązania umowy o pracę na czas wykonywania określonej

pracy z dniem ukończenia pracy, dla której wykonania była zawarta.

Odnosząc się do zarzutów kasacyjnych naruszenia prawa materialnego,

należy na wstępie stwierdzić, że z ustaleń faktycznych i ich kwalifikacji prawnej

dokonanych przez Sąd drugiej instancji wynika, że strony wiązała umowa o pracę

na czas określony (zawarta w dniu 24 czerwca 2009 r. przez powoda z P. E. S.A.,

13

przejętą przez pozwaną P. S.A. w ramach połączenia spółek), która została

rozwiązana przez pracodawcę bez wypowiedzenia. W dniu 3 stycznia 2010 r.

pozwany doręczył powodowi świadectwo pracy i pismo informujące, że umowa o

pracę wygasła na podstawie art. 63 k.p. w związku z art. 493 k.s.h. w dniu 31

grudnia 2010 r. Według ustaleń faktycznych tego Sądu, wolą stron nawiązujących

stosunek pracy w dniu 24 czerwca 2009 r. było zatrudnienie powoda na stanowisku

prezesa zarządu na podstawie umowy o pracę na czas określony. Wynika to z

treści postanowień tej umowy, a mianowicie: określenia terminu końcowego jej

trwania zdarzeniem („do dnia odbycia Walnego Zgromadzenia Akcjonariuszy,

zatwierdzającego sprawozdanie Zarządu za rok obrotowy, będący ostatnim rokiem

kadencji”), uzgodnienia prawa do trzymiesięcznego jej wypowiedzenia w wypadku

odwołania powoda z funkcji prezesa zarządu. Sąd Okręgowy przyjął za własne

ustalenia Sądu pierwszej instancji w zakresie intencji (woli) stron co do zawarcie

umowy o pracę na czas określony. Sąd Rejonowy podkreślił m.in., że powód w

okresie całego zatrudnienia pozostawał w przekonaniu, że jest zatrudniony na

podstawie umowy na czas określony a pracodawca P. E. S.A. tego nie

kwestionował. Należy w tym miejscu podnieść, że ustalenie woli (celu, zamiaru)

stron umowy w momencie jej zawierania stanowi element stanu faktycznego

sprawy, którym Sąd Najwyższy jest związany na podstawie art. 39813

§ 2 k.p.c. i nie

podlega kontroli kasacyjnej (por. wyroki Sądu Najwyższego: z 23 stycznia 2012 r., II

UK 93/11, LEX nr 1163333; z 3 lutego 2012 r., I UK 271/11, LEX nr 1169837, z 26

stycznia 2011 r., UK 281/10, LEX nr 786372). Zdaniem Sądu Najwyższego, za

niezasadny należy zatem uznać zarzut kasacyjny naruszenia art. 65 § 2 k.c. w

powiązaniu z zarzutem naruszenia przepisów postępowania art. 328 § 2 w związku

z art. 391 § 1 w związku z art. 378 k.p.c. w sposób w nim opisany. Skarżąca dąży

bowiem w rzeczywistości do podważenia ustaleń faktycznych Sądów obu instancji

w przedmiocie woli stron umowy co do jej rodzaju, wskazując, że dla tych ustaleń

znaczenie decydujące ma wykładnia przepisów art. 492 § 1, art. 493 § 1 i 2 w

związku z art. 369 § 4 i 5 oraz art. 370 § 1 k.s.h. Tak sformułowany zarzut jest

całkowicie chybiony. Podobnie za nieusprawiedliwiony należy uznać zarzut

postawiony w ramach podstawy z art. 3983

§ 1 pkt 1 k.p.c. niewłaściwego

zastosowania art. 65 § 2 k.c. w zw. z art. 300 k.p. przez „nieuwzględnienie przy

14

wykładni umowy o pracę zgodnego zamiaru stron oraz właściwego określenia

znaczeń użytych zwrotów w umowie o pracę, wynikających z przepisów Kodeksu

spółek handlowych oraz przyjęciu, że w zaistniałym stanie faktycznym nie nastał

termin końcowy umowy (…)”. Otóż, należy podzielić ocenę Sądu Okręgowego, że

w stanie faktycznym sprawy nieuzasadniony jest pogląd pozwanej, że umowa o

pracę wygasła w dniu 31 grudnia 2010 r. w rozumieniu art. 63 k.p. w związku z art.

492 § 1, art. 493 § 1 i 2 w związku z art. 369 § 4 i 5 oraz art. 370 § 1 k.s.h. Zgodnie

bowiem z art. 63 k.p. umowa o pracę wygasa w przypadkach określonych w

Kodeksie pracy oraz w przepisach szczególnych. Sąd drugiej instancji słusznie

wskazał, że wskazane przez skarżącą przepisy Kodeksu spółek handlowych takich

przepisów szczególnych w rozumieniu art. 63 k.p. nie stanowią. Z tych względów za

niezasadny należy zatem uznać także zarzut kasacyjny naruszenia art. 63 k.p. w

związku z art. 492 § 1, art. 493 § 1 i 2 w związku z art. 369 § 4 i 5 oraz art. 370 § 1

k.s.h.

Pełnienie funkcji prezesa zarządu spółki prawa handlowego oraz stosunek

pracy są niezależnymi stosunkami prawnymi. Mogą one być jednak z woli stron

wzajemnie powiązane. Kodeks spółek handlowych w ogóle nie reguluje stosunku

pracy, na podstawie którego może być wykonywane zatrudnienie członków zarządu

spółek prawa handlowego. Jedynie dwa przepisy: art. 203 § 1 (Sp. z o.o.) i art. 370

§ 1 k.s.h. (Spółka akcyjna) stanowią, że członek zarządu może być w każdej chwili

odwołany, co jednak nie pozbawia go roszczeń ze stosunku pracy lub innego

stosunku prawnego dotyczącego pełnienia funkcji członka zarządu. W istocie więc

przepisy te odsyłają do odpowiednich unormowań prawa pracy. Członek zarządu

może zatem nawiązać stosunek pracy ze spółką, w której zarządzie pełni funkcję

na podstawie umowy o pracę na czas nieokreślony, umowy o pracę na czas

określony lub – na czas wykonania określonej pracy (art. 25 § 1 k.p.). Od rodzaju

umowy o pracę zależy sposób jej rozwiązania (nie wygaśnięcia, gdyż to następuje z

mocy prawa jedynie w przypadkach wskazanych w art. 63-67 k.p.). Sposoby

rozwiązania umowy o pracę określa przepis art. 30 § 1 k.p. Dalsze przepisy

kodeksu, a częściowo także ich wykładnia celowościowa, wskazują na to, do jakich

rodzajów umów mają zastosowanie poszczególne sposoby rozwiązania umowy. W

szczególności porozumienie stron i rozwiązanie bez wypowiedzenia odnosi się do

15

wszystkich rodzajów umów, upływ czasu do umów na czas określony, ukończenie

pracy do umowy na czas wykonania określonej pracy, a wypowiedzenie - do

umowy na czas nieokreślony i w pewnym zakresie - do umowy na czas określony.

W stanie faktycznym sprawy wiążącym Sąd Najwyższy, pomiędzy powodem i P. E.

S.A. (której następcą prawnym jest pozwana) istniała umowa o pracę na czas

określony z zastrzeżeniem dopuszczalności jej trzymiesięcznego wypowiedzenia w

wypadku odwołania powoda z funkcji w zarządzie.

Jak już wspomniano we wcześniejszych rozważaniach, związanie Sądu

Najwyższego podstawami kasacji w rozumieniu art. 39813

§ 1 k.p.c. oznacza, że

sąd bada jedynie te zarzuty, które mieszczą się w przytoczonych podstawach i nie

bierze pod rozwagę naruszenia przepisów niewskazanych przez skarżącego. W

ocenie Sądu Najwyższego, nie jest uzasadniony zarzut kasacyjny naruszenia art.

30 § 4 i 5 k.p. Przepis art. 30 § 4 k.p. stanowi, że w oświadczeniu pracodawcy o

wypowiedzeniu umowy o pracę zawartej na czas nieokreślony lub o rozwiązaniu

umowy o pracę bez wypowiedzenia powinna być wskazana przyczyna

uzasadniająca wypowiedzenie lub rozwiązanie umowy, a § 5 tego artykułu – że w

oświadczeniu pracodawcy o wypowiedzeniu umowy o pracę lub jej rozwiązaniu bez

wypowiedzenia powinno być zawarte pouczenie o przysługującym pracownikowi

prawie odwołania do sądu pracy. W świetle brzmienia przepisu art. 30 § 5 k.p.

zarzut jego naruszenia w okolicznościach sprawy jest nietrafny; nie ma bowiem

żadnego znaczenia dla oceny zasadności skargi. Odnosząc się natomiast do

zarzutu naruszenia art. 30 § 4 k.p. – przez „niewłaściwe zastosowanie art. 30 § 4 i 5

k.p. poprzez przyjęcie, że umowa powoda uległa rozwiązaniu bez zachowania

okresu wypowiedzenia, a pozwany nie wywiązał się z obowiązku złożenia

oświadczenia o wypowiedzeniu umowy o pracę, w przypadku gdy pozwany nie miał

takiego obowiązku, ponieważ powód nie został odwołany (nie musiał być odwołany)

z pełnionej funkcji, gdyż jego mandat i kadencja wygasły. Takie rozstrzygnięcie

doprowadziło do nieuwzględnienia przepisu art. 30 § 1 pkt 4 lub 5 k.p. w zw. z art.

33 k.p.” – należy uznać, że zarzut naruszenia prawa materialnego tak

sformułowany jest chybiony. Przede wszystkim należy podnieść, że Sąd drugiej

instancji podzielił ustalenie Sądu Rejonowego, że pozwana rozwiązała z powodem

umowę o pracę na czas określony bez wypowiedzenia. Sądy słusznie uznały, że

16

tak należy ocenić doręczenie powodowi w dniu 3 stycznia 2011 r. świadectwa

pracy. Zwłaszcza, że z okoliczności faktycznych wynika, że powodowi nie złożono

oświadczenia o wypowiedzeniu umowy o pracę, oraz nie upłynął czas, na który była

zawarta (nie nastąpił dzień odbycia walnego zgromadzenia akcjonariuszy

zatwierdzający sprawozdanie zarządu za rok obrotowy, będący ostatnim rokiem

kadencji). Umowa nie rozwiązała się z także z ukończeniem pracy, na którą została

zawarta, gdyż nie była to umowa na czas wykonania określonej pracy. Zarzuty

sformułowane w ramach dwóch podstaw kasacyjnych powyższego nie podważyły.

Należy podkreślić, że Sądy obu instancji dopiero na podstawie tych okoliczności

faktycznych oceniły kwestię zgodności z prawem przedmiotowego rozwiązania

umowy o pracę bez wypowiedzenia, w szczególności pod względem formalnym. I

wobec oczywistego naruszenia wymogów formalnych z art. 30 § 3 i 4 k.p. –

niezachowanie formy pisemnej, brak wskazania przyczyny uzasadniającej

rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia – uznały, że doszło do rozwiązania

umowy o pracę bez wypowiedzenia z naruszeniem przepisów o rozwiązywaniu

umów o pracę w tym trybie (art. 56 k.p.). Podsumowując, z powyższych względów,

tak sformułowany w ramach podstawy z art. 3983

§ 1 pkt 1 k.p.c. zarzut naruszenia

art. 30 § 4 k.p. nie poddawał się ocenie kasacyjnej.

Sąd Najwyższy za nietrafny uznał ponadto zarzut niewłaściwego

zastosowania art. 58 k.p. i art. 59 k.p. przez „zasądzenie odszkodowania z tytułu

rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia w wysokości trzymiesięcznego

wynagrodzenia w przypadku, gdy pozwany nie musiał składać żadnego

oświadczenia o wypowiedzeniu umowy o pracę, ponieważ zgodnie z brzmieniem

umowy, pracodawca był zobligowany do złożenia takiego oświadczenia tylko i

wyłącznie w jednym przypadku odwołania pracownika z pełnionej funkcji członka

zarządu; brak podstaw do zastosowania art. 58 i 59 k.p. wynikał również z tego, że

termin końcowy umowy ekspirowania (powinno być ekspirował) na skutek

połączenia spółek dnia 31 grudnia 2011 r.”. Co do zarzutu naruszenia art. 59 k.p.,

to należy zauważyć, że powód nie dochodził przywrócenia do pracy i roszczenie to

nie stanowiło przedmiotu uwzględnienia przez Sąd. Ponadto powyższe zarzuty

skarżąca opiera na twierdzeniu, że termin końcowy umowy o pracę powoda upłynął

(wygasł) w dniu 31 grudnia 2010 r. na skutek połączeniu spółek. Otóż, umowa o

17

pracę na czas określony, jaką była sporna umowa nie uległa rozwiązaniu z dniem

31 grudnia 2010 r. w związku z połączeniem spółek i wygaśnięcia w związku z tym

mandatu członka zarządu (w spółce akcyjnej P. E. przejętej przez pozwaną). W

spornej umowie o pracę na czas określony nie wskazano bowiem, że zajście

takiego zdarzenia spowoduje rozwiązanie stosunku pracy. Ponadto, jak już

wcześniej wspomniano, z uwagi na odrębność stosunku korporacyjnego i stosunku

pracy, wygaśniecie mandatu do sprawowania funkcji w zarządzie nie wiąże się z

rozwiązaniem stosunku pracy z mocy prawa. Sposób rozwiązania umów o pracę

określają odrębnie przepisy Kodeksu pracy. Bezspornie z chwilą ustania funkcji w

zarządzie spółki prawa handlowego rozwiązuje się umowa o pracę zawarta na czas

wykonania określonej pracy (art. 25 § 1 k.p. w związku z art. 30 § 1 pkt 5 k.p.)

Istnieje w tym zakresie ukształtowane orzecznictwo Sądu Najwyższego (zob.

wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 29 marca 2011 r., I UK 316/10, OSNP 2012, nr

9-10, poz. 124; z dnia 25 stycznia 2007 r., I PK 213/06; OSNP 2008 nr 5-6, poz.

63), które stanowi, że nie ma przeszkód prawnych dla związania czasu trwania

umowy o pracę z pełnieniem funkcji w zarządzie. Umowy o pracę na czas

wykonania określonej pracy - w odróżnieniu od umów na czas określony, w których

wskazuje się dzień rozwiązania stosunku pracy (na tydzień, miesiąc, na czas

trwania sezonu, np. artystycznego) - zawierane są na okresy, które kończą się z

chwilą wykonania przewidzianych w tych umowach prac (robót). Kodeksowego

pojęcia „czas wykonania określonej pracy” nie należy przy tym pojmować w sensie

wynikowym (jak przy umowie o dzieło), lecz czynnościowym. Umowy o pracę

zawierane na czas wykonania określonej pracy stanowią odrębny rodzaj umowy o

pracę w rozumieniu art. 25 § 1 k.p., która rozwiązuje się z dniem wykonania pracy,

dla której była zawarta (art. 30 § 1 pkt 5 k.p.), a wcześniej nie może zostać

wypowiedziana. Umowa o pracę zawarta na czas pełnienia funkcji członka zarządu

spółki handlowej, jeżeli przewidziano możliwość jej wcześniejszego wypowiedzenia,

nie może być kwalifikowana jako umowa na czas wykonania określonej pracy (art.

25 § 1 zdanie pierwsze k.p.), chyba że strony niewątpliwie kierowały się zamiarem

zawarcia takiej umowy, a z okoliczności wynika, iż bez postanowienia dotyczącego

wypowiedzenia - które w tej sytuacji może zostać uznane za nieważne (art. 18 k.p.)

- tego rodzaju umowa o pracę i tak przez strony zostałaby zawarta (art. 58 § 3 k.c.

18

w związku z art. 300 k.p.; por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 20 marca 2009 r.,

I PK 182, OSNP 2010, nr 21-22, poz. 258, M.P.Pr. 2009, nr 10, 533-540). Uznanie,

że doszło do nawiązania przez strony umowy o pracę na czas wykonywania funkcji

prezesa zarządu spółki jako umowy na czas wykonania określonej pracy wymaga

jednak dokonania określonych ustaleń faktycznych dotyczących woli tych stron.

W rozpoznawanej sprawie nie mamy jednak do czynienia z umową na czas

wykonania określonej pracy. Ustalenia faktyczne sądów obu instancji co do woli

stron stosunku pracy zawarcia umowy na czas określony oraz związane z tym

kwalifikacje prawne są zgodne. Jak słusznie podkreślił Sąd Okręgowy, Kodeks

pracy nie przewiduje możliwości wypowiadania umów o pracę zawieranych na czas

wykonania określonej pracy. Skoro zaś takie postanowienie zostało wprowadzone

do treści przedmiotowej umowy o pracę, to wobec tego zasadniczo nie może być

ona kwalifikowana jako umowa o pracę zawierana na czas wykonania określonej

pracy.

Niezależnie od niniejszej sprawy, Sąd Najwyższy stoi na stanowisku, że

umowa o pracę zawarta z prezesem zarządu spółki akcyjnej na czas pełnienia

funkcji – do dnia odbycia walnego zgromadzenia zatwierdzającego sprawozdanie

zarządu na rok obrotowy będący ostatnim rokiem kadencji – może być

kwalifikowana jako umowa o pracę na czas wykonania określonej pracy (art. 25 § 1

k.p.). Zgodnie z art. 369 § 1 k.s.h. okres sprawowania funkcji przez członka zarządu

nie może być dłuższy niż pięć lat (kadencja). Ponowne powołania tej samej osoby

na członka zarządu są dopuszczalne na kadencje nie dłuższe niż pięć lat każda.

Powołanie może nastąpić nie wcześniej niż na rok przed upływem bieżącej kadencji

członka zarządu. Zgodnie natomiast z art. 369 § 4 k.s.h. mandat członka zarządu

wygasa najpóźniej z dniem odbycia walnego zgromadzenia zatwierdzającego

sprawozdanie finansowe za ostatni pełny rok obrotowy pełnienia funkcji członka

zarządu. Pojęcia mandatu i kadencji stanowią aspekty tego samego zjawiska, jakim

jest pełnienie obowiązków i wykonywanie praw członka zarządu (zob. A. Kidyba

(w:) Komentarz aktualizowany do art. 369 Kodeksu spółek handlowych, LEX/el.,

2012). Stosunek pojęć „mandat” i „kadencja” powoduje, że nie ma powodu, aby

przeciwstawiać sobie wskazane terminy. Zasadą jest, że mandat trwa tak długo, jak

długo pełniona jest funkcja. Zakończenie pełnienia funkcji to okres zakończenia

19

mandatu. Termin upływu kadencji stanowi określony punkt odniesienia do

obliczenia końca upoważnienia do pełnienia funkcji (w ramach mandatu). Może być

tak, że w okresie po wygaśnięciu kadencji trwa nadal upoważnienie do pełnienia

funkcji, a więc trwa mandat członka zarządu. Mandat jest wydłużany do czasu

odbycia zwyczajnego walnego zgromadzenia zatwierdzającego sprawozdanie

finansowe za ostatni rok obrotowy pełnienia funkcji członków zarządu. Mandat

członka zarządu wygasa najpóźniej z tym dniem.

Wracając do rozważań w przedmiocie zarzutu naruszenia art. 58 k.p., to

należy podkreślić, że skarżąca nie kwestionuje samej wysokości zasądzonego

odszkodowania (przyjętej przez Sąd Rejonowy i podzielonej przez Sąd Okręgowy).

Niezależnie od tego należy stwierdzić, że Sąd Okręgowy zasadnie nie

zakwestionował przyznania powodowi na podstawie art. 58 k.p. odszkodowania w

wysokości trzymiesięcznego wynagrodzenia. Z ustaleń faktycznych wynika, że

umowa na czas określony miała trwać do czasu odbycia walnego zgromadzenia

akcjonariuszy zatwierdzającego sprawozdanie zarządu za rok obrotowy będący

ostatnim rokiem kadencji. Bezspornie wskutek połączenia się spółek wskazane

zdarzenie nie mogło nastąpić . Nic nie stało jednak na przeszkodzie, jak podniósł to

Sąd pierwszej instancji, aby strony, z uwagi na zaistniałą sytuację w drodze

porozumienia określiły termin końcowy trwania przedmiotowej umowy. Powód był

gotowy na takie porozumienie. Rozmowy na ten temat uniemożliwiła pozwana

rozwiązując z powodem umowę o pracę bez wypowiedzenia. Dodatkowo należy

zauważyć, że według ustaleń Sądu pierwszej instancji przyjętych przez Sąd drugiej

instancji, w trakcie trwania prac nad harmonogramem inkorporacji ustalono proces

przejmowania pracowników P. E. S.A. w trybie art. 231

k.p. a – „Powód w nowej

spółce miał objąć stanowisko dyrektora jednego z departamentów”. W ocenie Sądu

Najwyższego, Sąd pierwszej instancji (a za nim Sąd Okręgowy) słusznie

pomocniczo przyjął, określając wysokość odszkodowania, że gdyby pracodawca

zdecydowałby się w dniu 31 grudnia 2010 r. odwołać powoda z funkcji w zarządzie,

to umowa o pracę mogłaby się rozwiązać zgodnie z jej postanowieniami

najwcześniej po upływie trzymiesięcznego okresu wypowiedzenia. Należy

zauważyć ponadto, że pozwany nie podnosił w toku procesu, że powodowi upłynął

okres kadencji, a zatem jego mandat miał trwać jedynie do najbliższego walnego

20

zgromadzenia akcjonariuszy P. E. S.A. zatwierdzającego sprawozdanie finansowe

za ostatni pełny rok obrotowy pełnienia przez niego funkcji członka zarządu (2010

r.), które miało się odbyć - gdyby nie połączenie spółek - przed datą 31 marca 2011

r.

W okolicznościach faktycznych sprawy i w świetle powyższych rozważań za

nieuzasadniony należy uznać zarzut naruszenia art. 231

k.p. Z okoliczności

faktycznych sprawy wynika bowiem, że pozwany doręczył powodowi świadectwo

pracy i pismo informujące o wygaśnięciu stosunku pracy w dniu 3 stycznia 2011 r.

W tym zatem dniu pozwany złożył powodowi ze skutkiem prawnym oświadczenie

woli o rozwiązaniu z nim umowy o pracę bez wypowiedzenia (art. 61 § 1 k.c. w

związku z art. 300 k.p.). Z uwagi na powyższe należy stwierdzić, że powód z dniem

połączenia spółek (31 grudnia 2010 r.) stał się pracownikiem pozwanej (art. 231

§ 1

k.p.).

Sąd Najwyższy za chybiony uznał również zarzut naruszenia art. 98 § 1 i 2

k.p.c. w związku z art. 22 5

ust.1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych

(Dz.U. z 2010 r., Nr 10, poz. 65 z późn. zm.) w związku z § 2 ust. 1 i 2

rozporządzenia z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców

prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej

udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz.U. z 2002 r., Nr 163,

poz. 1349 z późn. zm.). Otóż, jak wynika ze sformułowania zarzutu i jego

uzasadnienia skarżąca kwestionuje wysokość przyznanych powodowi przez Sąd

Okręgowy kosztów zastępstwa procesowego zgodnie ze złożonym spisem kosztów

wyłącznie przez pryzmat oceny nakładu pracy jego pełnomocnika. Skarżąca nie

zarzuciła jednak przede wszystkim naruszenia istotnych w tym przypadku

przepisów § 11 ust. 1 pkt 1 w związku z § 12 ust.1 pkt 1 rozporządzenia z dnia 28

września 2002 r.

Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 39814

k.p.c. orzekł jak w

sentencji wyroku.